22. vātaśōṇitacikitsitadhyāyaḥ

Adhikarana vAtashoNitacikitsitAdhyAyaH vAtarakte alpAlpaM raktaharaNam (2-1) · Śloka 1

ਅਥਾਤੋ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ) ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਿਨੋ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਬਹੁਸ਼ੋ ਹਰੇਤ੍| ਅਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਪਾਲਯਨ੍ ਵਾਯੁਂ ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਥਾਬਲਮ੍||੧||

Adhikarana vAtarakte rUgrAgAdiyute jalaukoBiH vAtarakte cimacimAdiyute shRu~ggatumbaiH vAtarakte deshAntaragate pracCAnasirABiH (2-3) · Śloka 3

ਰੁਗ੍ਰਾਗਤੋਦਦਾਹੇਸੁ ਜਲੌਕੋਭਿਰ੍ਵਿਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਸ਼ਙ੍ਗਤੁਮ੍ਬੈਸ਼੍ਚਿਮਿਚਿਮਾਕਣ੍ਡੂਰੁਗ੍ਦੂਯਨਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੨|| ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਨੇਨ ਸਿਰਾਭਿਰ੍ਵਾ ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਰਜਤ੍| |੩|

Adhikarana vAtarakte a~ggaglAnyAdau raktastrAvaniShedhaH vAtarakte raktakShayAt gamBIrashothAdayaH (3-4) · Śloka 4

| ਅਙ੍ਗਗ੍ਲਾਨੌ ਤੁ ਨ ਸ੍ਰਾਵ੍ਯਂ ਰੂਕ੍ਸੇ ਵਾਤੋਤ੍ਤਰੇ ਚ ਯਤ੍||੩|| ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਕਮ੍ਪਂ ਸ੍ਨਾਯੁਸਿਰਾਮਯਾਨ੍| ਗ੍ਲਾਨਿਮਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਵਾਤੋਤ੍ਥਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾਯੁਰਸਕ੍ਸਯਾਤ੍||੪||

Adhikarana vAtarakte virecye snehavirecanam (5) · Śloka 5

ਵਿਰੇਚ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਵਿਰੇਚਨੈਃ| |੫|

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike purANaM ghRutam (5) · Śloka 5

ਵਾਤੋਤ੍ਤਰੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਪੁਰਾਣਂ ਪਾਯਯੇਦ੍ਘਤਮ੍| ||੫||

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike shrAvaNyAdighRutam (6) · Śloka 6

ਸ਼੍ਰਾਵਣੀਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਕ੍ਸੀਰਿਣੀਜੀਵਕੈਃ ਸਮੈਃ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਸਭਕੈਃ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾਤਰਕ੍ਤਨੁਤ੍||੬||

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike drAkShAdighRutam vAtarakte vAtAdhike guDUcIsiddhaN kShIram vAtarakte vAtAdhike tailapayaH sharkarAmishRuNam (7-8) · Śloka 8

ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੂਕਵਰਿਭ੍ਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਸਸਿਤੋਪਲਮ੍| ਘਤਂ ਪਿਬੇਤ੍ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਗੁਡੂਚੀਸ੍ਵਰਸੇ ਸ਼ਤਮ੍||੭|| ਤੈਲਂ ਪਯਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਚ ਪਾਯਯੇਦ੍ਵਾ ਸੁਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਮ੍| |੮|

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike balAdikShIram (8-9) · Śloka 9

| ਬਲਾਸ਼ਤਾਵਰੀਰਾਸ੍ਨਾਦਸ਼ਮੂਲੈਃ ਸਪੀਲੁਭਿਃ||੮|| ਸ਼੍ਯਾਮੈਰਣ੍ਡਸ੍ਥਿਰਾਭਿਸ਼੍ਚ ਵਾਤਾਰ੍ਤਿਘ੍ਨਂ ਸ਼ਤਂ ਪਯਃ| |੯|

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike doShanulomanaM kShIram (9) · Śloka 9

| ਧਾਰੋਸ੍ਣਂ ਮੂਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਦੋਸਾਨੁਲੋਮਨਮ੍||੯||

Adhikarana vAtarakte pittAdhike shatAvaryAdikvAthaHvAtarakte pittAsvadutiktasiddhaM dhRutaM kShIraM vA (10) · Śloka 10

ਪੈਤ੍ਤੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਰੀਤਿਕ੍ਤਾਪਟੋਲਤ੍ਰਿਫਲਾਮਤਾਃ| ਪਿਬੇਦ੍ਧਤਂ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਧਿਤਮ੍||੧੦||

Adhikarana vAtarakte pittAbahudoShe virekArtha eraNDatailam (11) · Śloka 11

ਕ੍ਸੀਰੇਣੈਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਚ ਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ| ਬਹੁਦੋਸੋ ਵਿਰੇਕਾਰ੍ਥੇ ਜੀਰ੍ਣੇ ਕ੍ਸੀਰੌਦਨਾਸ਼ਨਃ||੧੧||

Adhikarana vAtarakte pittAdoShe harItakI kaShAyaH,vAtarakte pittAdoShe trivRutAcUrNam (12) · Śloka 12

ਕਸਾਯਮਭਯਾਨਾਂ ਵਾ ਪਾਯਯੇਦ੍ਧਤਭਰ੍ਜਿਤਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਾਨੁਪਾਨਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਚੂਰ੍ਣੇ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੇਨ ਵਾ||੧੨||

Adhikarana vAtarakte pittadoShe kShIrabastayaH vAtarakte pittadoShebastiprashaMsA (13-14) · Śloka 14

ਨਿਰ੍ਹਰੇਦ੍ਵਾ ਮਲਂ ਤਸ੍ਯ ਸਘਤੈਃ ਕ੍ਸੀਰਬਸ੍ਤਿਭਿਃ| ਨ ਹਿ ਬਸ੍ਤਿਸਮਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਾਤਰਕ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੧੩|| ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਪ੍ਯੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਰੁਪਰ੍ਵਾਸ੍ਥਿਜਠਰਾਰ੍ਤਿਸੁ| |੧੪|

Adhikarana vAtarakte kaPAdhike mustAdikathaH (14-15) · Śloka 15

| ਮੁਸ੍ਤਾਧਾਤ੍ਰੀਹਰਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਪਿਬੇਤ੍ਕ੍ਵਾਥਂ ਕਫੋਲ੍ਬਣੇ||੧੪|| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾ ਵਾ ਗੁਡੂਚੀਂ ਵਾ ਯਥਾਤਥਾ| |੧੫|

Adhikarana vAtarakterakte kaPAdhike triPalAkvAthaH,vAtarakte kaPAdhike guDUcIkvAthAdi vAtarakte kaPAdhike raktesneho vamanaM rUkShaNaM ca vAtarakte tridoShaje shUlAnvite triPalAdikalkaH (15-18) · Śloka 18

| ਯਥਾਰ੍ਹਸ੍ਨੇਹਪੀਤਂ ਚ ਵਾਮਿਤਂ ਮਦੁ ਰੂਕ੍ਸਯੇਤ੍||੧੫|| ਤ੍ਰਿਫਲਾਵ੍ਯੋਸਪਤ੍ਰੈਲਾਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਸੀਰੀਚਿਤ੍ਰਕਂ ਵਚਾਮ੍| ਵਿਡਙ੍ਗਮ੍ ਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਲੋਮਸ਼ਾਂ ਵਸਕਂ ਤ੍ਵਚਮ੍||੧੬|| ਦ੍ਧਿਂ ਲਾਙ੍ਗਲਿਕੀਂ ਚਵ੍ਯਂ ਸਮਭਾਗਾਨਿ ਪੇਸਯੇਤ੍| ਕਲ੍ਯੇ ਲਿਪ੍ਤ੍ਵਾਯਸੀਂ ਪਾਤ੍ਰੀਂ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਭਕ੍ਸਯੇਦਿਦਮ੍||੧੭|| ਵਾਤਾਸ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਦੋਸੇਪਿ ਪਰਂ ਸ਼ੂਲਾਨ੍ਵਿਤੇ ਹਿਤਮ੍| |੧੮|

Adhikarana vAtarakte tridoShaje kokilAkShakakvAthaH (18-19) · Śloka 19

| ਕੋਕਿਲਾਕ੍ਸਕਨਿਰ੍ਯੂਹਃ ਪੀਤਸ੍ਤਚ੍ਛਾਕਭੋਜਿਨਾ||੧੮|| ਕਪਾਭ੍ਯਾਸ ਇਵ ਕ੍ਰੋਧਂ ਵਾਤਰਕ੍ਤਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ| |੧੯|

Adhikarana vAtarakte tridoShaje lelItakIvasA (19-20) · Śloka 20

| ਪਞ੍ਚਮੂਲਸ੍ਯ ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾ ਵਾ ਰਸੈਰ੍ਲੇਲੀਤਕੀਂ ਵਸਾਮ੍||੧੯|| ਖ਼ੁਡਂ ਸੁਰੂਢਮਪ੍ਯਙ੍ਗੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਪਿਬਨ੍ ਜਯੇਤ੍| |੨੦|

Adhikarana vAtarakte ityAByantaraM karmaM vAtarakte ataH paraM bAhyam (20) · Śloka 20

| ਇਤ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਕਰ੍ਮਬਾਹ੍ਯਮਤਃ ਪਰਮ੍||੨੦||

Adhikarana vAtarakte jvaradAhArtau AranAlatailam (21) · Śloka 21

ਆਰਨਾਲਾਢਕੇ ਤੈਲਂ ਪਾਦਸਰ੍ਜਰਸਂ ਸ਼ਤਮ੍| ਪ੍ਰਭੂਤੇ ਖ਼ਜਿਤਂ ਤੋਯੇ ਜ੍ਵਰਦਾਹਾਰ੍ਤਿਨੁਤ੍ਪਰਮ੍||੨੧||

Adhikarana vAtarakte rUjAyAM piNDatailam (22) · Śloka 22

ਸਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਂ ਸਸਰ੍ਜਰਸਸਾਰਿਵਮ੍| ਪਿਣ੍ਡਤੈਲਂ ਤਦਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦ੍ਵਾਤਰਕ੍ਤਰੁਜਾਪਹਮ੍||੨੨||

Adhikarana vAtarakte rUjAyAM dashamUlashRutakShIreNa pariShekaH,vAtarakte rUjAyAM koShNasarpiShA (23) · Śloka 23

ਦਸ਼ਮੂਲਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼ੂਲਨਿਵਾਰਣਮ੍| ਪਰਿਸੇਕੋਨਿਲਪ੍ਰਾਯੇ ਤਦ੍ਵਤ੍ਕੋਸ੍ਣੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ||੨੩||

Adhikarana vAtarakte stamBAdyArte madhurasiddhasnehaiH pariShekaH (24) · Śloka 24

ਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਮਧੁਰਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍| ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਕ੍ਸੇਪਕਸ਼ੂਕਾਰ੍ਤਂ ਕੋਸ੍ਣੈਰ੍ਦਾਹੇ ਤੁ ਸ਼ੀਤਲੈਃ||੨੪||

Adhikarana vAtarakte stamBAdyArtegavyAdikShIraiH (25) · Śloka 25

ਤਦ੍ਵਦ੍ਗਵ੍ਯਾਵਿਕਚ੍ਛਾਗੈਃ ਕ੍ਸੀਰੈਸ੍ਤੈਲਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤੈਃ| |੨੫|

Adhikarana vAtarakte stamBAdyArtejIvanIyakvAthaiHvAtarakte stamBAlaghupa~jcamUlakvAthaiH (25) · Śloka 25

| ਨਿਃਕ੍ਵਾਥੈਰ੍ਜੀਵਨੀਯਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਸ੍ਯ ਵਾ ਲਘੋਃ||੨੫||

Adhikarana vAtarakte stamBadyArtedrAkShekShurasAdyaiH (26) · Śloka 26

ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਰਸਮਦ੍ਯਾਨਿ ਦਧਿਮਸ੍ਤ੍ਵਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍| ਸੇਕਾਰ੍ਥਂ ਤਣ੍ਡੁਲਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮ੍ਭਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੨੬||

Adhikarana vAtarakte dAharUklkameShu priyanArIsparshaH (27) · Śloka 27

ਪ੍ਰਿਯਾਃ ਪ੍ਰਿਯਂਵਦਾ ਨਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚਨ੍ਦਮਾਰ੍ਦ੍ਰਕਰਸ੍ਤਨਾਃ| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ੀਤਾਹ੍ ਸੁਖਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਦਾਹਂ ਰੁਜਂ ਕ੍ਲਮਮ੍||੨੭||

Adhikarana vAtarakte sarAgAdike prapauNDarIkAdilepaH (28-29) · Śloka 29

ਸਰਾਗੇ ਸਰੁਜੇ ਦਾਹੇ ਰਕ੍ਤਂ ਹਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਦਾਰ੍ਵੀਮਧੁਕਚਨ੍ਦਨੈਃ||੨੮|| ਸਿਤੋਪਲੈਰਕਾਸਕ੍ਤੁਮਸੂਰੋਸ਼ੀਰਪਦ੍ਮਕੈਃ| ਲੇਪੋ ਰੁਗ੍ਦਾਹਵੀਸਰ੍ਪਰਾਗਸ਼ੋਫਨਿਬਰ੍ਹਣਃ||੨੯||

Adhikarana vAtarakte shUle vArandhasiddhaH kRusharo upanAhanam (30) · Śloka 30

ਵਾਤਘ੍ਨੈਃ ਸਾਧਿਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਕਸ਼ਰੋ ਮੁਦ੍ਗਪਾਯਸਃ| ਤਿਲਸਰ੍ਸਪਪਿਣ੍ਡੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਲਘ੍ਨਮੁਪਨਾਹਨਮ੍||੩੦||

Adhikarana vAtarakte stamBAdike audakAdivesavArAH vAtarakte stamBAaudakAdivasA (31-32) · Śloka 32

ਔਦਕਪ੍ਰਸਹਾਨੂਪਵੇਸਵਾਰਾਃ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਾਃ| ਜੀਵਨੀਯੌਸਧੈਃ ਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਰੁਪਨਾਹਨੇ||੩੧|| ਸ੍ਤਮ੍ਭਤੋਦਰੁਗਾਯਾਮਸ਼ੋਫਾਙ੍ਗਗ੍ਰਹਨਾਸ਼ਨਾਃ| ਜੀਵਨੀਯੌਸਧੈਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਸਪਯਸ੍ਕਾ ਵਸਾਪਿ ਵਾ||੩੨||

Adhikarana vAtarakte stamBAdyArte ghRutAdilepaH vAtarakte stamBA BRuShTatilalepaH (33) · Śloka 33

ਘਤਂ ਸਹਚਰਾਨ੍ਮੂਲਂ ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਛਾਗਲਂ ਪਯਃ| ਲੇਪਃ ਪਿਸ੍ਟਾਸ੍ਤਿਲਾਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਭਸ੍ਟਾਃ ਪਯਸਿ ਨਿਵਤਾਃ||੩੩||

Adhikarana vAtarakte vAtAdhikedhike shUle umairaNDlepau (34) · Śloka 34

ਕ੍ਸਾਰਪ੍ਰਿਸ੍ਟਕ੍ਸੁਮਾਂ ਲੇਪਮੇਰਣ੍ਡਸ੍ਯ ਫਲਾਨਿ ਵਾ| ਕੁਘਾਰ੍ਚ੍ਛੂਲਨਿਵਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਂ ਵਾਨਿਲੇਧਿਕੇ||੩੪||

Adhikarana vAtarakte vAtAdhikemUtrAdipavkaM ghRutaM amya~jjanam (35) · Śloka 35

ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਸੁਰਾਪਕ੍ਵਂ ਗ਼ਤਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਹਿਤਮ੍| |੩੫|

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike siddhaM shuktaM sekABya~gge (36) · Śloka 36

| ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਮਧੁ ਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਸੇਕਾਭ੍ਯਙ੍ਗੇ|੩੫| |੩੬|

Adhikarana vAtarakterakte kaPottare shUle gRuhadhUmAdilepaH (35-36) · Śloka 36

| ਕਫੋਤ੍ਤਰੇ||੩੫|| ਗਹਧੂਮੋ ਵਚਾ ਕੁਸ੍ਠਂ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾ ਰਜਨੀਦ੍ਵਯਮ੍| ਪ੍ਰਲੇਪਃ ਸ਼ੂਲਨੁਦ੍ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ|੩੬|

Adhikarana vAtarakte vAtaraktekaPottare madhushiprubIjalepaH (36-37) · Śloka 37

| ਵਾਤਕਫੋਤ੍ਤਰੇ||੩੬|| ਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੋਰ੍ਹਿਤਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ਬੀਜਂ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਸਂਯੁਤਮ੍| |੩੭|

Adhikarana vAtarakte vAtarakte amlaiH secanam (37) · Śloka 37

| ਮੁਹੂਰ੍ਤਲਿਪ੍ਤਮਮ੍ਲੈਸ਼੍ਚ ਸਿਞ੍ਚੇਦ੍ਵਾਤਕਫੋਤ੍ਤਰੇ||੩੭||

Adhikarana vAtarakte uttAne lepAdayaH (38) · Śloka 38

ਉਤ੍ਤਾਨਂ ਲੇਪਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹਨੈਃ| |੩੮|

Adhikarana vAtarakte gamBIre lepAdayaH (38) · Śloka 38

| ਵਿਰੇਕਾਸ੍ਥਾਪਨਸ੍ਨੇਹਪਾਨੈਰ੍ਗਮ੍ਭੀਰਮਾਚਰੇਤ੍||੩੮||

Adhikarana vAtarakte vAtarakteShleShmottare koShNA lepAdyAH shItalepanAdyaurvidAhAdivRuddhi (39) · Śloka 39

ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਤ੍ਤਰੇ ਕੋਸ੍ਣਾ ਲੇਪਦ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੀਤਲੈਃ| ਵਿਦਾਹਸ਼ੋਫਰੁਕ੍ਕਣ੍ਡੂਵਿਵਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਾਦ੍ਭਵੇਤ੍||੩੯||

Adhikarana vAtarakte pittaraktottare himAle pAdyAH uShNaiH lpoShAdayaH (40) · Śloka 40

ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਲੇਪਾਦਯੋ ਹਿਮਾਃ| ਉਸ੍ਣੈਃ ਪ੍ਲੋਸੋਸਰੁਗ੍ਰਾਗਸ੍ਵੇਦਾਵਦਰਣੋਦ੍ਭਵਃ||੪੦||

Adhikarana vAtarakte madhuyaShTItailam (41-44) · Śloka 44

ਮਧੁਯਸ੍ਟ੍ਯਾਃ ਪਲਸ਼ਤਂ ਕਸਾਯੇ ਪਾਦਸ਼ੇਸਿਤੇ| ਤੈਲਾਢਕਂ ਸਮਕ੍ਸੀਰਂ ਪਚੇਤ੍ਕਲ੍ਕੈਃ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤੈਃ||੪੧|| ਸ੍ਥਿਰਾਤਾਮਲਕੀਦੂਰ੍ਵਾਪਯਸ੍ਯਾਭੀਰੁਚਨ੍ਦਨੈਃ| ਲੋਹਹਂਸਪਦੀਮਾਂਸੀਦ੍ਵਿਮੇਦਾਮਧੁਪਰ੍ਣਿਭਿਃ||੪੨|| ਕਾਕੋਲੀਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਰ੍ਦ੍ਧਿਪਦ੍ਮਕੈਃ| ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਜੀਵਨ੍ਤੀਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਨਖ਼ਵਾਲਕੈਃ||੪੩|| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਸਾਰਿਵੈਨ੍ਦ੍ਰੀਵਿਤੁਨ੍ਨਕੈਃ| ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਯੋਗਂ ਵਾਤਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਦਾਹਜ੍ਵਰਾਰ੍ਤਿਨੁਤ੍||੪੪||

Adhikarana vAtarakte balAtailam (45-46) · Śloka 46

ਬਲਾਕਸਾਯਕਲ੍ਕਾਭ੍ਯਾਂ ਤੈਲਂ ਕ੍ਸੀਰਸਮਂ ਪਚੇਤ੍| ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਤਪਾਕਂ ਤਦ੍ਵਾਤਾਸਗ੍ਵਾਤਰੋਗਨੁਤ੍||੪੫|| ਰਸਾਯਨਂ ਮੁਖ਼੍ਯਤਮਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍| ਜੀਵਨਂ ਬਹਣਂ ਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸਗ੍ਦੋਸਨਾਸ਼ਨਮ੍||੪੬||

Adhikarana vAtarakte mArgasaMrodhAtkupie vAte ADhcavAtoktaM karma, tataH snehanAdi (47-48) · Śloka 48

ਕੁਪਿਤੇ ਮਾਰ੍ਗਸਂਰੋਧਾਨ੍ਮੇਦਸੋ ਵਾ ਕਫਸ੍ਯ ਵਾ| ਅਤਿਵਦ੍ਧ੍ਯਾਨਿਲੇ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਨਾਦੌ ਸ੍ਨੇਹਨਬਂਹਣਮ੍||੪੭|| ਕਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰਾਢ੍ਯਵਾਤੋਕ੍ਤਂ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਿਕਂ ਤਤਃ| ਭੇਸਜਂ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਚ੍ਚ ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍||੪੮||

Adhikarana prANAdyAvRutavAtaraktecikitsA (49) · Śloka 49

ਪ੍ਰਾਣਾਦਿਕੋਪੇ ਯੁਗਪਦ੍ਯਥੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਯਥਾਮਯਮ੍| ਯਥਾਸਨ੍ਨਂ ਚ ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਬਲਮ੍||੪੯||

Adhikarana vAte sAme svedAdayaH (50) · Śloka 50

ਨੀਤੇ ਨਿਰਾਮਤਾਂ ਸਾਮੇ ਸ੍ਵੇਦਲਙ੍ਘਨਪਾਚਨੈਃ| ਰੂਕ੍ਸੈਸ਼੍ਚਾਲੇਪਸੇਕਾਦ੍ਯੈਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕੇਵਲਵਾਤਨੁਤ੍||੫੦||

Adhikarana shoShAdayo vAtarakterogA navAH sAdhyAH (51-53) · Śloka 53

ਸ਼ੋਸਾਕ੍ਸੇਪਣਸਙ੍ਕੋਚਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ਵਪਨਕਮ੍ਪਨਮ੍| ਹਨੁਸ੍ਰਂਸੋਰ੍ਦਿਤਂ ਖ਼ਾਞ੍ਜ੍ਯਂ ਪਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਂ ਖ਼ੁਡਵਾਤਤਾ||੫੧|| ਸਨ੍ਧਿਚ੍ਯੁਤਿਃ ਪਕ੍ਸਵਧੋ ਮੇਦੋਮਜ੍ਜਾਸ੍ਥਿਗਾ ਗਦਾਃ| ਏਤੇ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਯ ਗਾਮ੍ਭੀਰ੍ਯਾਤ੍ਸਿਧ੍ਯੇਯੁਰ੍ਯਤ੍ਨਤੋ ਨਵਾਃ||੫੨|| ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਯੇਨ੍ਨਵਾਨੇਤਾਨ੍ ਬਲਿਨੋ ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍| |੫੩|

Adhikarana vAte pittAvRute paryAyeNa shItoShNA kriyA vAte pittAvRute jIvanIyaM sarpiH dhanvamAMsAdi ca (53-54) · Śloka 54

| ਵਾਯੌ ਪਿਤ੍ਤਾਵਤੇ ਸ਼ੀਤਾਮੁਸ੍ਣਾਂ ਚ ਬਹੁਸ਼ਃ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍||੫੩|| ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਦ੍ਯੋਜਯੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਜੀਵਨੀਯਂ ਚ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਧਨ੍ਵਮਾਂਸਂ ਯਵਾਃ ਸ਼ਾਲਿਰ੍ਵਿਰੇਕਃ ਕ੍ਸੀਰਵਾਨ੍ ਮਦੁਃ||੫੪||

Adhikarana vAtarakte pittA sakShIrA bastayo~anu vAsanaM ca (55) · Śloka 55

ਸਕ੍ਸੀਰਾ ਬਸ੍ਤਯਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਬਲਾਸ਼ਤਮ੍| ਕਾਲੇਨੁਵਾਸਨਂ ਤੈਲੈਰ੍ਮਧੁਰੌਸਧਸਾਧਿਤੈਃ||੫੫||

Adhikarana vAtarakte pittA madhuyaShTItailAdinA secanam (56) · Śloka 56

ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਬਲਾਤੈਲਘਤਕ੍ਸੀਰੈਸ਼੍ਚ ਸੇਚਨਮ੍| ਪਞ੍ਚਮੂਲਕਸਾਯੇਣ ਵਾਰਿਣਾ ਸ਼ੀਤਲੇਨ ਵਾ||੫੬||

Adhikarana vAtaraktekaPAvRute yavAnnAdi svedanirUhAdayaH purANa ghRutAdi ca (57-58) · Śloka 58

ਕਫਾਵਤੇ ਯਵਾਨ੍ਨਾਨਿ ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਮਗਪਕ੍ਸਿਣਃ| ਸ੍ਵੇਦਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਨਿਰੂਹਾਸ਼੍ਚ ਵਮਨਂ ਸਵਿਰੇਚਨਮ੍||੫੭|| ਪੁਰਾਣਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਚ ਤਿਲਸਰ੍ਸਪਜਂ ਹਿਤਮ੍| |੫੮|

Adhikarana vAte kaphAvRute Adau pittajayaH (58) · Śloka 58

| ਸਂਸਸ੍ਟੇ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪਿਤ੍ਤਮਾਦੌ ਵਿਨਿਰ੍ਜਯੇਤ੍||੫੮||

Adhikarana vAte raktAvRute vAtarakteshoNitikIkriyA (59) · Śloka 59

ਕਾਰਯੇਦ੍ਰਕ੍ਤਸਂਸਸ੍ਟੇ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਿਕੀਂ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍| |੫੯|

Adhikarana vAtarakte mAMsAvRute svedAdayaH (59) · Śloka 59

| ਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਙ੍ਗਰਸਾਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸ੍ਨੇਹੋ ਮਾਂਸਾਵਤੇ ਹਿਤਮ੍||੫੯||

Adhikarana vAtarakte asthimjjasthe svedAdayaH,vAtarakte retasAvRute shukrasthavAtoktam (60) · Śloka 60

ਪ੍ਰਮੇਹਮੇਦੋਵਾਤਘ੍ਨਮਾਢ੍ਯਵਾਤੇ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍| ਮਹਾਸ੍ਨੇਹੋਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਸ੍ਥੇ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਰੇਤਸਾਵਤੇ||੬੦||

Adhikarana vAtarakte annAvRute pAcanIyAdi (61) · Śloka 61

ਅਨ੍ਨਾਵਤੇ ਪਾਚਨੀਯਂ ਵਮਨਂ ਦੀਪਨਂ ਲਘੁ| |੬੧|

Adhikarana vAtarakte mUtrAvRute mUtralAdi (61) · Śloka 61

| ਮੂਤ੍ਰਾਵਤੇ ਮੂਤ੍ਰਲਾਨਿ ਸ੍ਵੇਦਾਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਯਃ|੬੧|

Adhikarana vAtarakte purIShAvRute eraNDatailAdi (61) · Śloka 61

ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਵਰ੍ਚਃਸ੍ਥੇ ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚ ਮੇਦਿਨਃ| ||੬੧||

Adhikarana vAtarakte vAte sarvakuShTheShu sthAnAvRute kaPApittAvirUddhaM vAtAdhikenulomanaM strotaH shuddhikaraM bastivirecanaM rasAyanAni shilAjatu ityAdi (62-66) · Śloka 66

| ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਯਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍||੬੨|| ਸਰ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਵਤੇਪ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਨਿ| ਅਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਾਰਣਮ੍||੬੩|| ਯਾਪਨਾ ਬਸ੍ਤਯਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਮਧੁਰਾਃ ਸਾਨੁਵਾਸਨਾਃ| ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਬਲਾਧਿਕ੍ਯਂ ਮਦੁ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੬੪|| ਰਸਾਯਨਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੁਪਯੋਗਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਸ਼ਿਲਾਹ੍ਵਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪਯਸਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਗੁਗ੍ਗੁਲੋਃ||੬੫|| ਲੇਹੋ ਵਾ ਭਾਰ੍ਗਵਸ੍ਤਦ੍ਵਦੇਕਾਦਸ਼ਸਿਤਾਸ਼ਿਤਃ| |੬੬|

Adhikarana vAtarakte apAne AvRute dIpanAdi (66-67) · Śloka 67

| ਅਪਾਨੇ ਤ੍ਵਾਵਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਦੀਪਨਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਭੇਸਜਮ੍||੬੬|| ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍| |੬੭|

Adhikarana vAtarakte prANAdAvAvRutte sarvakuShTheShu M vicArya (67-68) · Śloka 68

| ਇਤਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਤਃ ਪ੍ਰਓਕ੍ਤਮਾਵਤਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੬੭|| ਪ੍ਰਾਣਾਦੀਨਾਂ ਭਿਸਕ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਤਰ੍ਕ੍ਯ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਤਤ੍| |੬੮|

Adhikarana vAtarakte udAne AvRute UrdhvaM yojayetvAtarakte apAne AvRute anulomanam vAtarakte samAne avRute shamanam vAtarakte vyAne AvRute ridhAyojayet vAtarakte prANavAyoScaturBo rakShaNIyatvam vAtarakte evamAvRutavAtAdhikenAM svasthAnanayanama (68-70) · Śloka 70

| ਉਦਾਨਂ ਯੋਜਯੇਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਪਾਨਂ ਚਾਨੁਲੋਮਯੇਤ੍||੬੮|| ਸਮਾਨਂ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਂਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ਵ੍ਯਾਨਂ ਤੁ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਾਣੋ ਰਕ੍ਸ੍ਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭ੍ਯੋਪਿ ਤਤ੍ਸ੍ਥਿਤੌ ਦੇਹਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ||੬੯|| ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਨਯੇਦੇਵਂ ਵਤਾਨ੍ ਵਾਤਾਨ੍ ਵਿਮਾਰ੍ਗਗਾਨ੍| |੭੦|

Adhikarana vAtarakte sarvAvareNe pittaraktavarjite lashunarasAyanam (70-71) · Śloka 71

| ਸਰ੍ਵਂ ਚਾਵਰਣਂ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਸਂਸਰ੍ਗਵਰ੍ਜਿਤਮ੍||੭੦|| ਰਸਾਯਨਵਿਧਾਨੇਨ ਲਸ਼ੁਨੋ ਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ੀਲਿਤਃ| |੭੧|

Adhikarana vAtarakte pittAvRute pittaharAde (71) · Śloka 71

| ਪਿਤ੍ਤਾਵਤੇ ਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਮਰੁਤਸ਼੍ਚਾਨੁਲੋਮਨਮ੍||੭੧||

Adhikarana vAtarakte raktAvRute tadvat khuDoktaM ca (72) · Śloka 72

ਰਕ੍ਤਾਵਤੇਪਿ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਖ਼ੁਡੋਕ੍ਤਂ ਯਚ੍ਚ ਭੇਸਜਮ੍| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਹਰਂ ਵਿਵਿਧਂ ਚ ਰਸਾਯਨਮ੍||੭੨||

Adhikarana evam ccikitsitasthAnaM AyurvedaPalaBUtam (73) · Śloka 73

ਯਥਾਨਿਦਾਨਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮਿਤਿ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਫਲਂ ਸ੍ਥਾਨਮੇਤਤ੍ਸਦ੍ਯੋਰ੍ਤਿਨਾਸ਼ਨਾਤ੍||੭੩||

Adhikarana auShadhasya paryAyAH iti cikitsitasthAnam (22) · Śloka 22

ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਹਿਤਂ ਪਥ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍| ਭੇਸਜਂ ਸ਼ਮਨਂ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਪਰ੍ਯਾਯੈਃ ਸ੍ਮਤਮੌਸਧਮ੍||੭੪|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੨||