22. vātaśōṇitacikitsitadhyāyaḥ

Adhikarana vAtashoNitacikitsitAdhyAyaH vAtarakte alpAlpaM raktaharaNam (2-1) · Śloka 1

અથાતો વાતશોણિતચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ| (ગદ્યસૂત્રે|૨| ) વાતશોણિતિનો રક્તં સ્નિગ્ધસ્ય બહુશો હરેત્| અલ્પાલ્પં પાલયન્ વાયું યથાદોષં યથાબલમ્||૧||

Adhikarana vAtarakte rUgrAgAdiyute jalaukoBiH vAtarakte cimacimAdiyute shRu~ggatumbaiH vAtarakte deshAntaragate pracCAnasirABiH (2-3) · Śloka 3

રુગ્રાગતોદદાહેષુ જલૌકોભિર્વિનિર્હરેત્| શૃઙ્ગતુમ્બૈશ્ચિમિચિમાકણ્ડૂરુગ્દૂયનાન્વિતમ્||૨|| પ્રચ્છાનેન સિરાભિર્વા દેશાદ્દેશાન્તરં વ્રજત્| |૩|

Adhikarana vAtarakte a~ggaglAnyAdau raktastrAvaniShedhaH vAtarakte raktakShayAt gamBIrashothAdayaH (3-4) · Śloka 4

| અઙ્ગગ્લાનૌ તુ ન સ્રાવ્યં રૂક્ષે વાતોત્તરે ચ યત્||૩|| ગમ્ભીરં શ્વયથું સ્તમ્ભં કમ્પં સ્નાયુસિરામયાન્| ગ્લાનિમન્યાંશ્ચ વાતોત્થાન્ કુર્યાદ્વાયુરસૃક્ષયાત્||૪||

Adhikarana vAtarakte virecye snehavirecanam (5) · Śloka 5

વિરેચ્યઃ સ્નેહયિત્વા તુ સ્નેહયુક્તૈર્વિરેચનૈઃ| |૫|

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike purANaM ghRutam (5) · Śloka 5

વાતોત્તરે વાતરક્તે પુરાણં પાયયેદ્ઘૃતમ્| ||૫||

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike shrAvaNyAdighRutam (6) · Śloka 6

શ્રાવણીક્ષીરકાકોલીક્ષીરિણીજીવકૈઃ સમૈઃ| સિદ્ધં સર્ષભકૈઃ સર્પિઃ સક્ષીરં વાતરક્તનુત્||૬||

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike drAkShAdighRutam vAtarakte vAtAdhike guDUcIsiddhaN kShIram vAtarakte vAtAdhike tailapayaH sharkarAmishRuNam (7-8) · Śloka 8

દ્રાક્ષામધૂકવરિભ્યાં સિદ્ધં વા સસિતોપલમ્| ઘૃતં પિબેત્તથા ક્ષીરં ગુડૂચીસ્વરસે શૃતમ્||૭|| તૈલં પયઃ શર્કરાં ચ પાયયેદ્વા સુમૂર્ચ્છિતમ્| |૮|

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike balAdikShIram (8-9) · Śloka 9

| બલાશતાવરીરાસ્નાદશમૂલૈઃ સપીલુભિઃ||૮|| શ્યામૈરણ્ડસ્થિરાભિશ્ચ વાતાર્તિઘ્નં શૃતં પયઃ| |૯|

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike doShanulomanaM kShIram (9) · Śloka 9

| ધારોષ્ણં મૂત્રયુક્તં વા ક્ષીરં દોષાનુલોમનમ્||૯||

Adhikarana vAtarakte pittAdhike shatAvaryAdikvAthaHvAtarakte pittAsvadutiktasiddhaM dhRutaM kShIraM vA (10) · Śloka 10

પૈત્તે પક્ત્વા વરીતિક્તાપટોલત્રિફલામૃતાઃ| પિબેદ્ધૃતં વા ક્ષીરં વા સ્વાદુતિક્તકસાધિતમ્||૧૦||

Adhikarana vAtarakte pittAbahudoShe virekArtha eraNDatailam (11) · Śloka 11

ક્ષીરેણૈરણ્ડતૈલં ચ પ્રયોગેણ પિબેન્નરઃ| બહુદોષો વિરેકાર્થે જીર્ણે ક્ષીરૌદનાશનઃ||૧૧||

Adhikarana vAtarakte pittAdoShe harItakI kaShAyaH,vAtarakte pittAdoShe trivRutAcUrNam (12) · Śloka 12

કષાયમભયાનાં વા પાયયેદ્ધૃતભર્જિતમ્| ક્ષીરાનુપાનં ત્રિવૃતાચૂર્ણે દ્રાક્ષારસેન વા||૧૨||

Adhikarana vAtarakte pittadoShe kShIrabastayaH vAtarakte pittadoShebastiprashaMsA (13-14) · Śloka 14

નિર્હરેદ્વા મલં તસ્ય સઘૃતૈઃ ક્ષીરબસ્તિભિઃ| ન હિ બસ્તિસમં કિઞ્ચિદ્વાતરક્તચિકિત્સિતમ્||૧૩|| વિશેષાત્પ્યુપાર્શ્વોરુપર્વાસ્થિજઠરાર્તિષુ| |૧૪|

Adhikarana vAtarakte kaPAdhike mustAdikathaH (14-15) · Śloka 15

| મુસ્તાધાત્રીહરિદ્રાણાં પિબેત્ક્વાથં કફોલ્બણે||૧૪|| સક્ષૌદ્રં ત્રિફલાયા વા ગુડૂચીં વા યથાતથા| |૧૫|

Adhikarana vAtarakterakte kaPAdhike triPalAkvAthaH,vAtarakte kaPAdhike guDUcIkvAthAdi vAtarakte kaPAdhike raktesneho vamanaM rUkShaNaM ca vAtarakte tridoShaje shUlAnvite triPalAdikalkaH (15-18) · Śloka 18

| યથાર્હસ્નેહપીતં ચ વામિતં મૃદુ રૂક્ષયેત્||૧૫|| ત્રિફલાવ્યોષપત્રૈલાત્વક્ક્ષીરીચિત્રકં વચામ્| વિડઙ્ગમ્ ં પિપ્પલીમૂલં લોમશાં વૃષકં ત્વચમ્||૧૬|| ઋદ્ધિં લાઙ્ગલિકીં ચવ્યં સમભાગાનિ પેષયેત્| કલ્યે લિપ્ત્વાઽઽયસીં પાત્રીં મધ્યાહ્ને ભક્ષયેદિદમ્||૧૭|| વાતાસ્રે સર્વદોષેઽપિ પરં શૂલાન્વિતે હિતમ્| |૧૮|

Adhikarana vAtarakte tridoShaje kokilAkShakakvAthaH (18-19) · Śloka 19

| કોકિલાક્ષકનિર્યૂહઃ પીતસ્તચ્છાકભોજિના||૧૮|| કૃપાભ્યાસ ઇવ ક્રોધં વાતરક્તં નિયચ્છતિ| |૧૯|

Adhikarana vAtarakte tridoShaje lelItakIvasA (19-20) · Śloka 20

| પઞ્ચમૂલસ્ય ધાત્ર્યા વા રસૈર્લેલીતકીં વસામ્||૧૯|| ખુડં સુરૂઢમપ્યઙ્ગે બ્રહ્મચારી પિબન્ જયેત્| |૨૦|

Adhikarana vAtarakte ityAByantaraM karmaM vAtarakte ataH paraM bAhyam (20) · Śloka 20

| ઇત્યાભ્યન્તરમુદ્દિષ્ટં કર્મબાહ્યમતઃ પરમ્||૨૦||

Adhikarana vAtarakte jvaradAhArtau AranAlatailam (21) · Śloka 21

આરનાલાઢકે તૈલં પાદસર્જરસં શૃતમ્| પ્રભૂતે ખજિતં તોયે જ્વરદાહાર્તિનુત્પરમ્||૨૧||

Adhikarana vAtarakte rUjAyAM piNDatailam (22) · Śloka 22

સમધૂચ્છિષ્ટમઞ્જિષ્ઠં સસર્જરસસારિવમ્| પિણ્ડતૈલં તદભ્યઙ્ગાદ્વાતરક્તરુજાપહમ્||૨૨||

Adhikarana vAtarakte rUjAyAM dashamUlashRutakShIreNa pariShekaH,vAtarakte rUjAyAM koShNasarpiShA (23) · Śloka 23

દશમૂલશૃતં ક્ષીરં સદ્યઃ શૂલનિવારણમ્| પરિષેકોઽનિલપ્રાયે તદ્વત્કોષ્ણેન સર્પિષા||૨૩||

Adhikarana vAtarakte stamBAdyArte madhurasiddhasnehaiH pariShekaH (24) · Śloka 24

સ્નેહૈર્મધુરસિદ્ધૈર્વા ચતુર્ભિઃ પરિષેચયેત્| સ્તમ્ભાક્ષેપકશૂકાર્તં કોષ્ણૈર્દાહે તુ શીતલૈઃ||૨૪||

Adhikarana vAtarakte stamBAdyArtegavyAdikShIraiH (25) · Śloka 25

તદ્વદ્ગવ્યાવિકચ્છાગૈઃ ક્ષીરૈસ્તૈલવિમિશ્રિતૈઃ| |૨૫|

Adhikarana vAtarakte stamBAdyArtejIvanIyakvAthaiHvAtarakte stamBAlaghupa~jcamUlakvAthaiH (25) · Śloka 25

| નિઃક્વાથૈર્જીવનીયાનાં પઞ્ચમૂલસ્ય વા લઘોઃ||૨૫||

Adhikarana vAtarakte stamBadyArtedrAkShekShurasAdyaiH (26) · Śloka 26

દ્રાક્ષેક્ષુરસમદ્યાનિ દધિમસ્ત્વમ્લકાઞ્જિકમ્| સેકાર્થં તણ્ડુલક્ષૌદ્રશર્કરામ્ભશ્ચ શસ્યતે||૨૬||

Adhikarana vAtarakte dAharUklkameShu priyanArIsparshaH (27) · Śloka 27

પ્રિયાઃ પ્રિયંવદા નાર્યશ્ચન્દમાર્દ્રકરસ્તનાઃ| સ્પર્શશીતાહ્ સુખસ્પર્શા ઘ્નન્તિ દાહં રુજં ક્લમમ્||૨૭||

Adhikarana vAtarakte sarAgAdike prapauNDarIkAdilepaH (28-29) · Śloka 29

સરાગે સરુજે દાહે રક્તં હૃત્વા પ્રલેપયેત્| પ્રપૌણ્ડરીકમઞ્જિષ્ઠાદાર્વીમધુકચન્દનૈઃ||૨૮|| સિતોપલૈરકાસક્તુમસૂરોશીરપદ્મકૈઃ| લેપો રુગ્દાહવીસર્પરાગશોફનિબર્હણઃ||૨૯||

Adhikarana vAtarakte shUle vArandhasiddhaH kRusharo upanAhanam (30) · Śloka 30

વાતઘ્નૈઃ સાધિતઃ સ્નિગ્ધઃ કૃશરો મુદ્ગપાયસઃ| તિલસર્ષપપિણ્ડૈશ્ચ શૂલઘ્નમુપનાહનમ્||૩૦||

Adhikarana vAtarakte stamBAdike audakAdivesavArAH vAtarakte stamBAaudakAdivasA (31-32) · Śloka 32

ઔદકપ્રસહાનૂપવેસવારાઃ સુસંસ્કૃતાઃ| જીવનીયૌષધૈઃ સ્નેહયુક્તાઃ સ્યુરુપનાહને||૩૧|| સ્તમ્ભતોદરુગાયામશોફાઙ્ગગ્રહનાશનાઃ| જીવનીયૌષધૈઃ સિદ્ધા સપયસ્કા વસાઽપિ વા||૩૨||

Adhikarana vAtarakte stamBAdyArte ghRutAdilepaH vAtarakte stamBA BRuShTatilalepaH (33) · Śloka 33

ઘૃતં સહચરાન્મૂલં જીવન્તી છાગલં પયઃ| લેપઃ પિષ્ટાસ્તિલાસ્તદ્વદ્ભૃષ્ટાઃ પયસિ નિવૃતાઃ||૩૩||

Adhikarana vAtarakte vAtAdhikedhike shUle umairaNDlepau (34) · Śloka 34

ક્ષારપ્રિષ્ટક્ષુમાં લેપમેરણ્ડસ્ય ફલાનિ વા| કુઘાર્ચ્છૂલનિવૃત્ત્યર્થં શતાહ્વાં વાઽનિલેઽધિકે||૩૪||

Adhikarana vAtarakte vAtAdhikemUtrAdipavkaM ghRutaM amya~jjanam (35) · Śloka 35

મૂત્રક્ષારસુરાપક્વં ઘૃતમભ્યઞ્જને હિતમ્| |૩૫|

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike siddhaM shuktaM sekABya~gge (36) · Śloka 36

| સિદ્ધં સમધુ શુક્તં વા સેકાભ્યઙ્ગે|૩૫| |૩૬|

Adhikarana vAtarakterakte kaPottare shUle gRuhadhUmAdilepaH (35-36) · Śloka 36

| કફોત્તરે||૩૫|| ગૃહધૂમો વચા કુષ્ઠં શતાહ્વા રજનીદ્વયમ્| પ્રલેપઃ શૂલનુદ્વાતરક્તે|૩૬|

Adhikarana vAtarakte vAtaraktekaPottare madhushiprubIjalepaH (36-37) · Śloka 37

| વાતકફોત્તરે||૩૬|| મધુશિગ્રોર્હિતં તદ્વદ્બીજં ધાન્યામ્લસંયુતમ્| |૩૭|

Adhikarana vAtarakte vAtarakte amlaiH secanam (37) · Śloka 37

| મુહૂર્તલિપ્તમમ્લૈશ્ચ સિઞ્ચેદ્વાતકફોત્તરે||૩૭||

Adhikarana vAtarakte uttAne lepAdayaH (38) · Śloka 38

ઉત્તાનં લેપનાભ્યઙ્ગપરિષેકાવગાહનૈઃ| |૩૮|

Adhikarana vAtarakte gamBIre lepAdayaH (38) · Śloka 38

| વિરેકાસ્થાપનસ્નેહપાનૈર્ગમ્ભીરમાચરેત્||૩૮||

Adhikarana vAtarakte vAtarakteShleShmottare koShNA lepAdyAH shItalepanAdyaurvidAhAdivRuddhi (39) · Śloka 39

વાતશ્લેષ્મોત્તરે કોષ્ણા લેપદ્યાસ્તત્ર શીતલૈઃ| વિદાહશોફરુક્કણ્ડૂવિવૃદ્ધિઃ સ્તમ્ભનાદ્ભવેત્||૩૯||

Adhikarana vAtarakte pittaraktottare himAle pAdyAH uShNaiH lpoShAdayaH (40) · Śloka 40

પિત્તરક્તોત્તરે વાતરક્તે લેપાદયો હિમાઃ| ઉષ્ણૈઃ પ્લોષોષરુગ્રાગસ્વેદાવદરણોદ્ભવઃ||૪૦||

Adhikarana vAtarakte madhuyaShTItailam (41-44) · Śloka 44

મધુયષ્ટ્યાઃ પલશતં કષાયે પાદશેષિતે| તૈલાઢકં સમક્ષીરં પચેત્કલ્કૈઃ પલોન્મિતૈઃ||૪૧|| સ્થિરાતામલકીદૂર્વાપયસ્યાભીરુચન્દનૈઃ| લોહહંસપદીમાંસીદ્વિમેદામધુપર્ણિભિઃ||૪૨|| કાકોલીક્ષીરકાકોલીશતપુષ્પર્દ્ધિપદ્મકૈઃ| જીવકર્ષભજીવન્તીત્વક્ઽઽપત્રનખવાલકૈઃ||૪૩|| પ્રપૌણ્ડરીકમઞ્જિષ્ઠાસારિવૈન્દ્રીવિતુન્નકૈઃ| ચતુષ્પ્રયોગં વાતસૃક્ઽઽપિત્તદાહજ્વરાર્તિનુત્||૪૪||

Adhikarana vAtarakte balAtailam (45-46) · Śloka 46

બલાકષાયકલ્કાભ્યાં તૈલં ક્ષીરસમં પચેત્| સહસ્રશતપાકં તદ્વાતાસૃગ્વાતરોગનુત્||૪૫|| રસાયનં મુખ્યતમમિન્દ્રિયાણાં પ્રસાદનમ્| જીવનં બૃહણં સ્વર્યં શુક્રાસૃગ્દોષનાશનમ્||૪૬||

Adhikarana vAtarakte mArgasaMrodhAtkupie vAte ADhcavAtoktaM karma, tataH snehanAdi (47-48) · Śloka 48

કુપિતે માર્ગસંરોધાન્મેદસો વા કફસ્ય વા| અતિવૃદ્ધ્યાઽનિલે શસ્તં નાદૌ સ્નેહનબૃંહણમ્||૪૭|| કૃત્વા તત્રાઢ્યવાતોક્તં વાતશોણિતિકં તતઃ| ભેષજં સ્નેહનં કુર્યાદ્યચ્ચ રક્તપ્રસાદનમ્||૪૮||

Adhikarana prANAdyAvRutavAtaraktecikitsA (49) · Śloka 49

પ્રાણાદિકોપે યુગપદ્યથોદ્દિષ્ટં યથામયમ્| યથાસન્નં ચ ભૈષજ્યં વિકલ્પ્યં સ્યાદ્યથાબલમ્||૪૯||

Adhikarana vAte sAme svedAdayaH (50) · Śloka 50

નીતે નિરામતાં સામે સ્વેદલઙ્ઘનપાચનૈઃ| રૂક્ષૈશ્ચાલેપસેકાદ્યૈઃ કુર્યાત્કેવલવાતનુત્||૫૦||

Adhikarana shoShAdayo vAtarakterogA navAH sAdhyAH (51-53) · Śloka 53

શોષાક્ષેપણસઙ્કોચસ્તમ્ભસ્વપનકમ્પનમ્| હનુસ્રંસોઽર્દિતં ખાઞ્જ્યં પાઙ્ગુલ્યં ખુડવાતતા||૫૧|| સન્ધિચ્યુતિઃ પક્ષવધો મેદોમજ્જાસ્થિગા ગદાઃ| એતે સ્થાનસ્ય ગામ્ભીર્યાત્સિધ્યેયુર્યત્નતો નવાઃ||૫૨|| તસ્માજ્જયેન્નવાનેતાન્ બલિનો નિરુપદ્રવાન્| |૫૩|

Adhikarana vAte pittAvRute paryAyeNa shItoShNA kriyA vAte pittAvRute jIvanIyaM sarpiH dhanvamAMsAdi ca (53-54) · Śloka 54

| વાયૌ પિત્તાવૃતે શીતામુષ્ણાં ચ બહુશઃ ક્રિયામ્||૫૩|| વ્યત્યાસાદ્યોજયેત્સર્પિર્જીવનીયં ચ પાયયેત્| ધન્વમાંસં યવાઃ શાલિર્વિરેકઃ ક્ષીરવાન્ મૃદુઃ||૫૪||

Adhikarana vAtarakte pittA sakShIrA bastayo~anu vAsanaM ca (55) · Śloka 55

સક્ષીરા બસ્તયઃ ક્ષીરં પઞ્ચમૂલબલાશૃતમ્| કાલેઽનુવાસનં તૈલૈર્મધુરૌષધસાધિતૈઃ||૫૫||

Adhikarana vAtarakte pittA madhuyaShTItailAdinA secanam (56) · Śloka 56

યષ્ટીમધુબલાતૈલઘૃતક્ષીરૈશ્ચ સેચનમ્| પઞ્ચમૂલકષાયેણ વારિણા શીતલેન વા||૫૬||

Adhikarana vAtaraktekaPAvRute yavAnnAdi svedanirUhAdayaH purANa ghRutAdi ca (57-58) · Śloka 58

કફાવૃતે યવાન્નાનિ જાઙ્ગલા મૃગપક્ષિણઃ| સ્વેદાસ્તીક્ષ્ણા નિરૂહાશ્ચ વમનં સવિરેચનમ્||૫૭|| પુરાણસર્પિસ્તૈલં ચ તિલસર્ષપજં હિતમ્| |૫૮|

Adhikarana vAte kaphAvRute Adau pittajayaH (58) · Śloka 58

| સંસૃષ્ટે કફપિત્તાભ્યાં પિત્તમાદૌ વિનિર્જયેત્||૫૮||

Adhikarana vAte raktAvRute vAtarakteshoNitikIkriyA (59) · Śloka 59

કારયેદ્રક્તસંસૃષ્ટે વાતશોણિતિકીં ક્રિયામ્| |૫૯|

Adhikarana vAtarakte mAMsAvRute svedAdayaH (59) · Śloka 59

| સ્વેદાભ્યઙ્ગરસાઃ ક્ષીરં સ્નેહો માંસાવૃતે હિતમ્||૫૯||

Adhikarana vAtarakte asthimjjasthe svedAdayaH,vAtarakte retasAvRute shukrasthavAtoktam (60) · Śloka 60

પ્રમેહમેદોવાતઘ્નમાઢ્યવાતે ભિષગ્જિતમ્| મહાસ્નેહોઽસ્થિમજ્જસ્થે પૂર્વોક્તં રેતસાઽઽવૃતે||૬૦||

Adhikarana vAtarakte annAvRute pAcanIyAdi (61) · Śloka 61

અન્નાવૃતે પાચનીયં વમનં દીપનં લઘુ| |૬૧|

Adhikarana vAtarakte mUtrAvRute mUtralAdi (61) · Śloka 61

| મૂત્રાવૃતે મૂત્રલાનિ સ્વેદાશ્ચોત્તરબસ્તયઃ|૬૧|

Adhikarana vAtarakte purIShAvRute eraNDatailAdi (61) · Śloka 61

એરણ્ડતૈલં વર્ચઃસ્થે બસ્તિસ્નેહાશ્ચ મેદિનઃ| ||૬૧||

Adhikarana vAtarakte vAte sarvakuShTheShu sthAnAvRute kaPApittAvirUddhaM vAtAdhikenulomanaM strotaH shuddhikaraM bastivirecanaM rasAyanAni shilAjatu ityAdi (62-66) · Śloka 66

| કફપિત્તાવિરુદ્ધં યદ્યશ્ચ વાતાનુલોમનમ્||૬૨|| સર્વસ્થાનાવૃતેઽપ્યાશુ તત્કાર્યં માતરિશ્વનિ| અનભિષ્યન્દિ ચ સ્નિગ્ધં સ્રોતસાં શુદ્ધિકારણમ્||૬૩|| યાપના બસ્તયઃ પ્રાયો મધુરાઃ સાનુવાસનાઃ| પ્રસમીક્ષ્ય બલાધિક્યં મૃદુ કાર્યં વિરેચનમ્||૬૪|| રસાયનાનાં સર્વેષામુપયોગઃ પ્રશસ્યતે| શિલાહ્વસ્ય વિશેષેણ પયસા શુદ્ધગુગ્ગુલોઃ||૬૫|| લેહો વા ભાર્ગવસ્તદ્વદેકાદશસિતાશિતઃ| |૬૬|

Adhikarana vAtarakte apAne AvRute dIpanAdi (66-67) · Śloka 67

| અપાને ત્વાવૃતે સર્વં દીપનં ગ્રાહિ ભેષજમ્||૬૬|| વાતાનુલોમનં કાર્યં મૂત્રાશયવિશોધનમ્| |૬૭|

Adhikarana vAtarakte prANAdAvAvRutte sarvakuShTheShu M vicArya (67-68) · Śloka 68

| ઇતિ સઙ્ક્ષેપતઃ પ્રઓક્તમાવૃતાનાં ચિકિત્સિતમ્||૬૭|| પ્રાણાદીનાં ભિષક્કુર્યાદ્વિતર્ક્ય સ્વયમેવ તત્| |૬૮|

Adhikarana vAtarakte udAne AvRute UrdhvaM yojayetvAtarakte apAne AvRute anulomanam vAtarakte samAne avRute shamanam vAtarakte vyAne AvRute ridhAyojayet vAtarakte prANavAyoScaturBo rakShaNIyatvam vAtarakte evamAvRutavAtAdhikenAM svasthAnanayanama (68-70) · Śloka 70

| ઉદાનં યોજયેદૂર્ધ્વમપાનં ચાનુલોમયેત્||૬૮|| સમાનં શમયેદ્વિદ્વાંસ્ત્રિધા વ્યાનં તુ યોજયેત્| પ્રાણો રક્ષ્યશ્ચતુર્ભ્યોઽપિ તત્સ્થિતૌ દેહસંસ્થિતિઃ||૬૯|| સ્વં સ્વં સ્થાનં નયેદેવં વૃતાન્ વાતાન્ વિમાર્ગગાન્| |૭૦|

Adhikarana vAtarakte sarvAvareNe pittaraktavarjite lashunarasAyanam (70-71) · Śloka 71

| સર્વં ચાવરણં પિત્તરક્તસંસર્ગવર્જિતમ્||૭૦|| રસાયનવિધાનેન લશુનો હન્તિ શીલિતઃ| |૭૧|

Adhikarana vAtarakte pittAvRute pittaharAde (71) · Śloka 71

| પિત્તાવૃતે પિત્તહરં મરુતશ્ચાનુલોમનમ્||૭૧||

Adhikarana vAtarakte raktAvRute tadvat khuDoktaM ca (72) · Śloka 72

રક્તાવૃતેઽપિ તદ્વચ્ચ ખુડોક્તં યચ્ચ ભેષજમ્| રક્તપિત્તાનિલહરં વિવિધં ચ રસાયનમ્||૭૨||

Adhikarana evam ccikitsitasthAnaM AyurvedaPalaBUtam (73) · Śloka 73

યથાનિદાનં નિર્દિષ્ટમિતિ સમ્યક્ ચિકિત્સિતમ્| આયુર્વેદફલં સ્થાનમેતત્સદ્યોઽર્તિનાશનાત્||૭૩||

Adhikarana auShadhasya paryAyAH iti cikitsitasthAnam (22) · Śloka 22

ચિકિત્સિતં હિતં પથ્યં પ્રાયશ્ચિત્તં ભિષગ્જિતમ્| ભેષજં શમનં શસ્તં પર્યાયૈઃ સ્મૃતમૌષધમ્||૭૪|| ઇતિ શ્રીવૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસૂનુશ્રીમદ્વાગ્ભટવિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદયસંહિતાયાં ચતુર્થે ચિકિત્સિતસ્થાને વાતશોણિતચિકિત્સિતં નામ દ્વાવિંશોઽધ્યાયઃ||૨૨||