Adhikarana vAtashoNitacikitsitAdhyAyaH vAtarakte alpAlpaM raktaharaNam (2-1) · Śloka 1
অথাতো বাতশোণিতচিকিত্সিতং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে|২| ) বাতশোণিতিনো রক্তং স্নিগ্ধস্য বহুশো হরেত্| অল্পাল্পং পালযন্ বাযুং যথাদোষং যথাবলম্||১||
अथातो वातशोणितचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) वातशोणितिनो रक्तं स्निग्धस्य बहुशो हरेत्| अल्पाल्पं पालयन् वायुं यथादोषं यथाबलम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte rUgrAgAdiyute jalaukoBiH vAtarakte cimacimAdiyute shRu~ggatumbaiH vAtarakte deshAntaragate pracCAnasirABiH (2-3) · Śloka 3
রুগ্রাগতোদদাহেষু জলৌকোভির্বিনির্হরেত্| শৃঙ্গতুম্বৈশ্চিমিচিমাকণ্ডূরুগ্দূযনান্বিতম্||২|| প্রচ্ছানেন সিরাভির্বা দেশাদ্দেশান্তরং ব্রজত্| |৩|
रुग्रागतोददाहेषु जलौकोभिर्विनिर्हरेत्| शृङ्गतुम्बैश्चिमिचिमाकण्डूरुग्दूयनान्वितम्||२|| प्रच्छानेन सिराभिर्वा देशाद्देशान्तरं व्रजत्| |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte a~ggaglAnyAdau raktastrAvaniShedhaH vAtarakte raktakShayAt gamBIrashothAdayaH (3-4) · Śloka 4
| অঙ্গগ্লানৌ তু ন স্রাব্যং রূক্ষে বাতোত্তরে চ যত্||৩|| গম্ভীরং শ্বযথুং স্তম্ভং কম্পং স্নাযুসিরামযান্| গ্লানিমন্যাংশ্চ বাতোত্থান্ কুর্যাদ্বাযুরসৃক্ষযাত্||৪||
| अङ्गग्लानौ तु न स्राव्यं रूक्षे वातोत्तरे च यत्||३|| गम्भीरं श्वयथुं स्तम्भं कम्पं स्नायुसिरामयान्| ग्लानिमन्यांश्च वातोत्थान् कुर्याद्वायुरसृक्षयात्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte virecye snehavirecanam (5) · Śloka 5
বিরেচ্যঃ স্নেহযিত্বা তু স্নেহযুক্তৈর্বিরেচনৈঃ| |৫|
विरेच्यः स्नेहयित्वा तु स्नेहयुक्तैर्विरेचनैः| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte vAtAdhike purANaM ghRutam (5) · Śloka 5
বাতোত্তরে বাতরক্তে পুরাণং পাযযেদ্ঘৃতম্| ||৫||
वातोत्तरे वातरक्ते पुराणं पाययेद्घृतम्| ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte vAtAdhike shrAvaNyAdighRutam (6) · Śloka 6
শ্রাবণীক্ষীরকাকোলীক্ষীরিণীজীবকৈঃ সমৈঃ| সিদ্ধং সর্ষভকৈঃ সর্পিঃ সক্ষীরং বাতরক্তনুত্||৬||
श्रावणीक्षीरकाकोलीक्षीरिणीजीवकैः समैः| सिद्धं सर्षभकैः सर्पिः सक्षीरं वातरक्तनुत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte vAtAdhike drAkShAdighRutam vAtarakte vAtAdhike guDUcIsiddhaN kShIram vAtarakte vAtAdhike tailapayaH sharkarAmishRuNam (7-8) · Śloka 8
দ্রাক্ষামধূকবরিভ্যাং সিদ্ধং বা সসিতোপলম্| ঘৃতং পিবেত্তথা ক্ষীরং গুডূচীস্বরসে শৃতম্||৭|| তৈলং পযঃ শর্করাং চ পাযযেদ্বা সুমূর্চ্ছিতম্| |৮|
द्राक्षामधूकवरिभ्यां सिद्धं वा ससितोपलम्| घृतं पिबेत्तथा क्षीरं गुडूचीस्वरसे शृतम्||७|| तैलं पयः शर्करां च पाययेद्वा सुमूर्च्छितम्| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte vAtAdhike balAdikShIram (8-9) · Śloka 9
| বলাশতাবরীরাস্নাদশমূলৈঃ সপীলুভিঃ||৮|| শ্যামৈরণ্ডস্থিরাভিশ্চ বাতার্তিঘ্নং শৃতং পযঃ| |৯|
| बलाशतावरीरास्नादशमूलैः सपीलुभिः||८|| श्यामैरण्डस्थिराभिश्च वातार्तिघ्नं शृतं पयः| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte vAtAdhike doShanulomanaM kShIram (9) · Śloka 9
| ধারোষ্ণং মূত্রযুক্তং বা ক্ষীরং দোষানুলোমনম্||৯||
| धारोष्णं मूत्रयुक्तं वा क्षीरं दोषानुलोमनम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte pittAdhike shatAvaryAdikvAthaHvAtarakte pittAsvadutiktasiddhaM dhRutaM kShIraM vA (10) · Śloka 10
পৈত্তে পক্ত্বা বরীতিক্তাপটোলত্রিফলামৃতাঃ| পিবেদ্ধৃতং বা ক্ষীরং বা স্বাদুতিক্তকসাধিতম্||১০||
पैत्ते पक्त्वा वरीतिक्तापटोलत्रिफलामृताः| पिबेद्धृतं वा क्षीरं वा स्वादुतिक्तकसाधितम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte pittAbahudoShe virekArtha eraNDatailam (11) · Śloka 11
ক্ষীরেণৈরণ্ডতৈলং চ প্রযোগেণ পিবেন্নরঃ| বহুদোষো বিরেকার্থে জীর্ণে ক্ষীরৌদনাশনঃ||১১||
क्षीरेणैरण्डतैलं च प्रयोगेण पिबेन्नरः| बहुदोषो विरेकार्थे जीर्णे क्षीरौदनाशनः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte pittAdoShe harItakI kaShAyaH,vAtarakte pittAdoShe trivRutAcUrNam (12) · Śloka 12
কষাযমভযানাং বা পাযযেদ্ধৃতভর্জিতম্| ক্ষীরানুপানং ত্রিবৃতাচূর্ণে দ্রাক্ষারসেন বা||১২||
कषायमभयानां वा पाययेद्धृतभर्जितम्| क्षीरानुपानं त्रिवृताचूर्णे द्राक्षारसेन वा||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte pittadoShe kShIrabastayaH vAtarakte pittadoShebastiprashaMsA (13-14) · Śloka 14
নির্হরেদ্বা মলং তস্য সঘৃতৈঃ ক্ষীরবস্তিভিঃ| ন হি বস্তিসমং কিঞ্চিদ্বাতরক্তচিকিত্সিতম্||১৩|| বিশেষাত্প্যুপার্শ্বোরুপর্বাস্থিজঠরার্তিষু| |১৪|
निर्हरेद्वा मलं तस्य सघृतैः क्षीरबस्तिभिः| न हि बस्तिसमं किञ्चिद्वातरक्तचिकित्सितम्||१३|| विशेषात्प्युपार्श्वोरुपर्वास्थिजठरार्तिषु| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte kaPAdhike mustAdikathaH (14-15) · Śloka 15
| মুস্তাধাত্রীহরিদ্রাণাং পিবেত্ক্বাথং কফোল্বণে||১৪|| সক্ষৌদ্রং ত্রিফলাযা বা গুডূচীং বা যথাতথা| |১৫|
| मुस्ताधात्रीहरिद्राणां पिबेत्क्वाथं कफोल्बणे||१४|| सक्षौद्रं त्रिफलाया वा गुडूचीं वा यथातथा| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakterakte kaPAdhike triPalAkvAthaH,vAtarakte kaPAdhike guDUcIkvAthAdi vAtarakte kaPAdhike raktesneho vamanaM rUkShaNaM ca vAtarakte tridoShaje shUlAnvite triPalAdikalkaH (15-18) · Śloka 18
| যথার্হস্নেহপীতং চ বামিতং মৃদু রূক্ষযেত্||১৫|| ত্রিফলাব্যোষপত্রৈলাত্বক্ক্ষীরীচিত্রকং বচাম্| বিডঙ্গম্ ং পিপ্পলীমূলং লোমশাং বৃষকং ত্বচম্||১৬|| ঋদ্ধিং লাঙ্গলিকীং চব্যং সমভাগানি পেষযেত্| কল্যে লিপ্ত্বাঽঽযসীং পাত্রীং মধ্যাহ্নে ভক্ষযেদিদম্||১৭|| বাতাস্রে সর্বদোষেঽপি পরং শূলান্বিতে হিতম্| |১৮|
| यथार्हस्नेहपीतं च वामितं मृदु रूक्षयेत्||१५|| त्रिफलाव्योषपत्रैलात्वक्क्षीरीचित्रकं वचाम्| विडङ्गम् ं पिप्पलीमूलं लोमशां वृषकं त्वचम्||१६|| ऋद्धिं लाङ्गलिकीं चव्यं समभागानि पेषयेत्| कल्ये लिप्त्वाऽऽयसीं पात्रीं मध्याह्ने भक्षयेदिदम्||१७|| वातास्रे सर्वदोषेऽपि परं शूलान्विते हितम्| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte tridoShaje kokilAkShakakvAthaH (18-19) · Śloka 19
| কোকিলাক্ষকনির্যূহঃ পীতস্তচ্ছাকভোজিনা||১৮|| কৃপাভ্যাস ইব ক্রোধং বাতরক্তং নিযচ্ছতি| |১৯|
| कोकिलाक्षकनिर्यूहः पीतस्तच्छाकभोजिना||१८|| कृपाभ्यास इव क्रोधं वातरक्तं नियच्छति| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte tridoShaje lelItakIvasA (19-20) · Śloka 20
| পঞ্চমূলস্য ধাত্র্যা বা রসৈর্লেলীতকীং বসাম্||১৯|| খুডং সুরূঢমপ্যঙ্গে ব্রহ্মচারী পিবন্ জযেত্| |২০|
| पञ्चमूलस्य धात्र्या वा रसैर्लेलीतकीं वसाम्||१९|| ख़ुडं सुरूढमप्यङ्गे ब्रह्मचारी पिबन् जयेत्| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte ityAByantaraM karmaM vAtarakte ataH paraM bAhyam (20) · Śloka 20
| ইত্যাভ্যন্তরমুদ্দিষ্টং কর্মবাহ্যমতঃ পরম্||২০||
| इत्याभ्यन्तरमुद्दिष्टं कर्मबाह्यमतः परम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte jvaradAhArtau AranAlatailam (21) · Śloka 21
আরনালাঢকে তৈলং পাদসর্জরসং শৃতম্| প্রভূতে খজিতং তোযে জ্বরদাহার্তিনুত্পরম্||২১||
आरनालाढके तैलं पादसर्जरसं शृतम्| प्रभूते ख़जितं तोये ज्वरदाहार्तिनुत्परम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte rUjAyAM piNDatailam (22) · Śloka 22
সমধূচ্ছিষ্টমঞ্জিষ্ঠং সসর্জরসসারিবম্| পিণ্ডতৈলং তদভ্যঙ্গাদ্বাতরক্তরুজাপহম্||২২||
समधूच्छिष्टमञ्जिष्ठं ससर्जरससारिवम्| पिण्डतैलं तदभ्यङ्गाद्वातरक्तरुजापहम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte rUjAyAM dashamUlashRutakShIreNa pariShekaH,vAtarakte rUjAyAM koShNasarpiShA (23) · Śloka 23
দশমূলশৃতং ক্ষীরং সদ্যঃ শূলনিবারণম্| পরিষেকোঽনিলপ্রাযে তদ্বত্কোষ্ণেন সর্পিষা||২৩||
दशमूलशृतं क्षीरं सद्यः शूलनिवारणम्| परिषेकोऽनिलप्राये तद्वत्कोष्णेन सर्पिषा||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte stamBAdyArte madhurasiddhasnehaiH pariShekaH (24) · Śloka 24
স্নেহৈর্মধুরসিদ্ধৈর্বা চতুর্ভিঃ পরিষেচযেত্| স্তম্ভাক্ষেপকশূকার্তং কোষ্ণৈর্দাহে তু শীতলৈঃ||২৪||
स्नेहैर्मधुरसिद्धैर्वा चतुर्भिः परिषेचयेत्| स्तम्भाक्षेपकशूकार्तं कोष्णैर्दाहे तु शीतलैः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte stamBAdyArtegavyAdikShIraiH (25) · Śloka 25
তদ্বদ্গব্যাবিকচ্ছাগৈঃ ক্ষীরৈস্তৈলবিমিশ্রিতৈঃ| |২৫|
तद्वद्गव्याविकच्छागैः क्षीरैस्तैलविमिश्रितैः| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte stamBAdyArtejIvanIyakvAthaiHvAtarakte stamBAlaghupa~jcamUlakvAthaiH (25) · Śloka 25
| নিঃক্বাথৈর্জীবনীযানাং পঞ্চমূলস্য বা লঘোঃ||২৫||
| निःक्वाथैर्जीवनीयानां पञ्चमूलस्य वा लघोः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte stamBadyArtedrAkShekShurasAdyaiH (26) · Śloka 26
দ্রাক্ষেক্ষুরসমদ্যানি দধিমস্ত্বম্লকাঞ্জিকম্| সেকার্থং তণ্ডুলক্ষৌদ্রশর্করাম্ভশ্চ শস্যতে||২৬||
द्राक्षेक्षुरसमद्यानि दधिमस्त्वम्लकाञ्जिकम्| सेकार्थं तण्डुलक्षौद्रशर्कराम्भश्च शस्यते||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte dAharUklkameShu priyanArIsparshaH (27) · Śloka 27
প্রিযাঃ প্রিযংবদা নার্যশ্চন্দমার্দ্রকরস্তনাঃ| স্পর্শশীতাহ্ সুখস্পর্শা ঘ্নন্তি দাহং রুজং ক্লমম্||২৭||
प्रियाः प्रियंवदा नार्यश्चन्दमार्द्रकरस्तनाः| स्पर्शशीताह् सुखस्पर्शा घ्नन्ति दाहं रुजं क्लमम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte sarAgAdike prapauNDarIkAdilepaH (28-29) · Śloka 29
সরাগে সরুজে দাহে রক্তং হৃত্বা প্রলেপযেত্| প্রপৌণ্ডরীকমঞ্জিষ্ঠাদার্বীমধুকচন্দনৈঃ||২৮|| সিতোপলৈরকাসক্তুমসূরোশীরপদ্মকৈঃ| লেপো রুগ্দাহবীসর্পরাগশোফনিবর্হণঃ||২৯||
सरागे सरुजे दाहे रक्तं हृत्वा प्रलेपयेत्| प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठादार्वीमधुकचन्दनैः||२८|| सितोपलैरकासक्तुमसूरोशीरपद्मकैः| लेपो रुग्दाहवीसर्परागशोफनिबर्हणः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte shUle vArandhasiddhaH kRusharo upanAhanam (30) · Śloka 30
বাতঘ্নৈঃ সাধিতঃ স্নিগ্ধঃ কৃশরো মুদ্গপাযসঃ| তিলসর্ষপপিণ্ডৈশ্চ শূলঘ্নমুপনাহনম্||৩০||
वातघ्नैः साधितः स्निग्धः कृशरो मुद्गपायसः| तिलसर्षपपिण्डैश्च शूलघ्नमुपनाहनम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte stamBAdike audakAdivesavArAH vAtarakte stamBAaudakAdivasA (31-32) · Śloka 32
ঔদকপ্রসহানূপবেসবারাঃ সুসংস্কৃতাঃ| জীবনীযৌষধৈঃ স্নেহযুক্তাঃ স্যুরুপনাহনে||৩১|| স্তম্ভতোদরুগাযামশোফাঙ্গগ্রহনাশনাঃ| জীবনীযৌষধৈঃ সিদ্ধা সপযস্কা বসাঽপি বা||৩২||
औदकप्रसहानूपवेसवाराः सुसंस्कृताः| जीवनीयौषधैः स्नेहयुक्ताः स्युरुपनाहने||३१|| स्तम्भतोदरुगायामशोफाङ्गग्रहनाशनाः| जीवनीयौषधैः सिद्धा सपयस्का वसाऽपि वा||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte stamBAdyArte ghRutAdilepaH vAtarakte stamBA BRuShTatilalepaH (33) · Śloka 33
ঘৃতং সহচরান্মূলং জীবন্তী ছাগলং পযঃ| লেপঃ পিষ্টাস্তিলাস্তদ্বদ্ভৃষ্টাঃ পযসি নিবৃতাঃ||৩৩||
घृतं सहचरान्मूलं जीवन्ती छागलं पयः| लेपः पिष्टास्तिलास्तद्वद्भृष्टाः पयसि निवृताः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte vAtAdhikedhike shUle umairaNDlepau (34) · Śloka 34
ক্ষারপ্রিষ্টক্ষুমাং লেপমেরণ্ডস্য ফলানি বা| কুঘার্চ্ছূলনিবৃত্ত্যর্থং শতাহ্বাং বাঽনিলেঽধিকে||৩৪||
क्षारप्रिष्टक्षुमां लेपमेरण्डस्य फलानि वा| कुघार्च्छूलनिवृत्त्यर्थं शताह्वां वाऽनिलेऽधिके||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte vAtAdhikemUtrAdipavkaM ghRutaM amya~jjanam (35) · Śloka 35
মূত্রক্ষারসুরাপক্বং ঘৃতমভ্যঞ্জনে হিতম্| |৩৫|
मूत्रक्षारसुरापक्वं ग़ृतमभ्यञ्जने हितम्| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte vAtAdhike siddhaM shuktaM sekABya~gge (36) · Śloka 36
| সিদ্ধং সমধু শুক্তং বা সেকাভ্যঙ্গে|৩৫| |৩৬|
| सिद्धं समधु शुक्तं वा सेकाभ्यङ्गे|३५| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakterakte kaPottare shUle gRuhadhUmAdilepaH (35-36) · Śloka 36
| কফোত্তরে||৩৫|| গৃহধূমো বচা কুষ্ঠং শতাহ্বা রজনীদ্বযম্| প্রলেপঃ শূলনুদ্বাতরক্তে|৩৬|
| कफोत्तरे||३५|| गृहधूमो वचा कुष्ठं शताह्वा रजनीद्वयम्| प्रलेपः शूलनुद्वातरक्ते|३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte vAtaraktekaPottare madhushiprubIjalepaH (36-37) · Śloka 37
| বাতকফোত্তরে||৩৬|| মধুশিগ্রোর্হিতং তদ্বদ্বীজং ধান্যাম্লসংযুতম্| |৩৭|
| वातकफोत्तरे||३६|| मधुशिग्रोर्हितं तद्वद्बीजं धान्याम्लसंयुतम्| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte vAtarakte amlaiH secanam (37) · Śloka 37
| মুহূর্তলিপ্তমম্লৈশ্চ সিঞ্চেদ্বাতকফোত্তরে||৩৭||
| मुहूर्तलिप्तमम्लैश्च सिञ्चेद्वातकफोत्तरे||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte uttAne lepAdayaH (38) · Śloka 38
উত্তানং লেপনাভ্যঙ্গপরিষেকাবগাহনৈঃ| |৩৮|
उत्तानं लेपनाभ्यङ्गपरिषेकावगाहनैः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte gamBIre lepAdayaH (38) · Śloka 38
| বিরেকাস্থাপনস্নেহপানৈর্গম্ভীরমাচরেত্||৩৮||
| विरेकास्थापनस्नेहपानैर्गम्भीरमाचरेत्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte vAtarakteShleShmottare koShNA lepAdyAH shItalepanAdyaurvidAhAdivRuddhi (39) · Śloka 39
বাতশ্লেষ্মোত্তরে কোষ্ণা লেপদ্যাস্তত্র শীতলৈঃ| বিদাহশোফরুক্কণ্ডূবিবৃদ্ধিঃ স্তম্ভনাদ্ভবেত্||৩৯||
वातश्लेष्मोत्तरे कोष्णा लेपद्यास्तत्र शीतलैः| विदाहशोफरुक्कण्डूविवृद्धिः स्तम्भनाद्भवेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte pittaraktottare himAle pAdyAH uShNaiH lpoShAdayaH (40) · Śloka 40
পিত্তরক্তোত্তরে বাতরক্তে লেপাদযো হিমাঃ| উষ্ণৈঃ প্লোষোষরুগ্রাগস্বেদাবদরণোদ্ভবঃ||৪০||
पित्तरक्तोत्तरे वातरक्ते लेपादयो हिमाः| उष्णैः प्लोषोषरुग्रागस्वेदावदरणोद्भवः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte madhuyaShTItailam (41-44) · Śloka 44
মধুযষ্ট্যাঃ পলশতং কষাযে পাদশেষিতে| তৈলাঢকং সমক্ষীরং পচেত্কল্কৈঃ পলোন্মিতৈঃ||৪১|| স্থিরাতামলকীদূর্বাপযস্যাভীরুচন্দনৈঃ| লোহহংসপদীমাংসীদ্বিমেদামধুপর্ণিভিঃ||৪২|| কাকোলীক্ষীরকাকোলীশতপুষ্পর্দ্ধিপদ্মকৈঃ| জীবকর্ষভজীবন্তীত্বক্ঽঽপত্রনখবালকৈঃ||৪৩|| প্রপৌণ্ডরীকমঞ্জিষ্ঠাসারিবৈন্দ্রীবিতুন্নকৈঃ| চতুষ্প্রযোগং বাতসৃক্ঽঽপিত্তদাহজ্বরার্তিনুত্||৪৪||
मधुयष्ट्याः पलशतं कषाये पादशेषिते| तैलाढकं समक्षीरं पचेत्कल्कैः पलोन्मितैः||४१|| स्थिरातामलकीदूर्वापयस्याभीरुचन्दनैः| लोहहंसपदीमांसीद्विमेदामधुपर्णिभिः||४२|| काकोलीक्षीरकाकोलीशतपुष्पर्द्धिपद्मकैः| जीवकर्षभजीवन्तीत्वक्ऽऽपत्रनख़वालकैः||४३|| प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठासारिवैन्द्रीवितुन्नकैः| चतुष्प्रयोगं वातसृक्ऽऽपित्तदाहज्वरार्तिनुत्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte balAtailam (45-46) · Śloka 46
বলাকষাযকল্কাভ্যাং তৈলং ক্ষীরসমং পচেত্| সহস্রশতপাকং তদ্বাতাসৃগ্বাতরোগনুত্||৪৫|| রসাযনং মুখ্যতমমিন্দ্রিযাণাং প্রসাদনম্| জীবনং বৃহণং স্বর্যং শুক্রাসৃগ্দোষনাশনম্||৪৬||
बलाकषायकल्काभ्यां तैलं क्षीरसमं पचेत्| सहस्रशतपाकं तद्वातासृग्वातरोगनुत्||४५|| रसायनं मुख़्यतममिन्द्रियाणां प्रसादनम्| जीवनं बृहणं स्वर्यं शुक्रासृग्दोषनाशनम्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte mArgasaMrodhAtkupie vAte ADhcavAtoktaM karma, tataH snehanAdi (47-48) · Śloka 48
কুপিতে মার্গসংরোধান্মেদসো বা কফস্য বা| অতিবৃদ্ধ্যাঽনিলে শস্তং নাদৌ স্নেহনবৃংহণম্||৪৭|| কৃত্বা তত্রাঢ্যবাতোক্তং বাতশোণিতিকং ততঃ| ভেষজং স্নেহনং কুর্যাদ্যচ্চ রক্তপ্রসাদনম্||৪৮||
कुपिते मार्गसंरोधान्मेदसो वा कफस्य वा| अतिवृद्ध्याऽनिले शस्तं नादौ स्नेहनबृंहणम्||४७|| कृत्वा तत्राढ्यवातोक्तं वातशोणितिकं ततः| भेषजं स्नेहनं कुर्याद्यच्च रक्तप्रसादनम्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANAdyAvRutavAtaraktecikitsA (49) · Śloka 49
প্রাণাদিকোপে যুগপদ্যথোদ্দিষ্টং যথামযম্| যথাসন্নং চ ভৈষজ্যং বিকল্প্যং স্যাদ্যথাবলম্||৪৯||
प्राणादिकोपे युगपद्यथोद्दिष्टं यथामयम्| यथासन्नं च भैषज्यं विकल्प्यं स्याद्यथाबलम्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAte sAme svedAdayaH (50) · Śloka 50
নীতে নিরামতাং সামে স্বেদলঙ্ঘনপাচনৈঃ| রূক্ষৈশ্চালেপসেকাদ্যৈঃ কুর্যাত্কেবলবাতনুত্||৫০||
नीते निरामतां सामे स्वेदलङ्घनपाचनैः| रूक्षैश्चालेपसेकाद्यैः कुर्यात्केवलवातनुत्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shoShAdayo vAtarakterogA navAH sAdhyAH (51-53) · Śloka 53
শোষাক্ষেপণসঙ্কোচস্তম্ভস্বপনকম্পনম্| হনুস্রংসোঽর্দিতং খাঞ্জ্যং পাঙ্গুল্যং খুডবাততা||৫১|| সন্ধিচ্যুতিঃ পক্ষবধো মেদোমজ্জাস্থিগা গদাঃ| এতে স্থানস্য গাম্ভীর্যাত্সিধ্যেযুর্যত্নতো নবাঃ||৫২|| তস্মাজ্জযেন্নবানেতান্ বলিনো নিরুপদ্রবান্| |৫৩|
शोषाक्षेपणसङ्कोचस्तम्भस्वपनकम्पनम्| हनुस्रंसोऽर्दितं ख़ाञ्ज्यं पाङ्गुल्यं ख़ुडवातता||५१|| सन्धिच्युतिः पक्षवधो मेदोमज्जास्थिगा गदाः| एते स्थानस्य गाम्भीर्यात्सिध्येयुर्यत्नतो नवाः||५२|| तस्माज्जयेन्नवानेतान् बलिनो निरुपद्रवान्| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAte pittAvRute paryAyeNa shItoShNA kriyA vAte pittAvRute jIvanIyaM sarpiH dhanvamAMsAdi ca (53-54) · Śloka 54
| বাযৌ পিত্তাবৃতে শীতামুষ্ণাং চ বহুশঃ ক্রিযাম্||৫৩|| ব্যত্যাসাদ্যোজযেত্সর্পির্জীবনীযং চ পাযযেত্| ধন্বমাংসং যবাঃ শালির্বিরেকঃ ক্ষীরবান্ মৃদুঃ||৫৪||
| वायौ पित्तावृते शीतामुष्णां च बहुशः क्रियाम्||५३|| व्यत्यासाद्योजयेत्सर्पिर्जीवनीयं च पाययेत्| धन्वमांसं यवाः शालिर्विरेकः क्षीरवान् मृदुः||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte pittA sakShIrA bastayo~anu vAsanaM ca (55) · Śloka 55
সক্ষীরা বস্তযঃ ক্ষীরং পঞ্চমূলবলাশৃতম্| কালেঽনুবাসনং তৈলৈর্মধুরৌষধসাধিতৈঃ||৫৫||
सक्षीरा बस्तयः क्षीरं पञ्चमूलबलाशृतम्| कालेऽनुवासनं तैलैर्मधुरौषधसाधितैः||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte pittA madhuyaShTItailAdinA secanam (56) · Śloka 56
যষ্টীমধুবলাতৈলঘৃতক্ষীরৈশ্চ সেচনম্| পঞ্চমূলকষাযেণ বারিণা শীতলেন বা||৫৬||
यष्टीमधुबलातैलघृतक्षीरैश्च सेचनम्| पञ्चमूलकषायेण वारिणा शीतलेन वा||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaraktekaPAvRute yavAnnAdi svedanirUhAdayaH purANa ghRutAdi ca (57-58) · Śloka 58
কফাবৃতে যবান্নানি জাঙ্গলা মৃগপক্ষিণঃ| স্বেদাস্তীক্ষ্ণা নিরূহাশ্চ বমনং সবিরেচনম্||৫৭|| পুরাণসর্পিস্তৈলং চ তিলসর্ষপজং হিতম্| |৫৮|
कफावृते यवान्नानि जाङ्गला मृगपक्षिणः| स्वेदास्तीक्ष्णा निरूहाश्च वमनं सविरेचनम्||५७|| पुराणसर्पिस्तैलं च तिलसर्षपजं हितम्| |५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAte kaphAvRute Adau pittajayaH (58) · Śloka 58
| সংসৃষ্টে কফপিত্তাভ্যাং পিত্তমাদৌ বিনির্জযেত্||৫৮||
| संसृष्टे कफपित्ताभ्यां पित्तमादौ विनिर्जयेत्||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAte raktAvRute vAtarakteshoNitikIkriyA (59) · Śloka 59
কারযেদ্রক্তসংসৃষ্টে বাতশোণিতিকীং ক্রিযাম্| |৫৯|
कारयेद्रक्तसंसृष्टे वातशोणितिकीं क्रियाम्| |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte mAMsAvRute svedAdayaH (59) · Śloka 59
| স্বেদাভ্যঙ্গরসাঃ ক্ষীরং স্নেহো মাংসাবৃতে হিতম্||৫৯||
| स्वेदाभ्यङ्गरसाः क्षीरं स्नेहो मांसावृते हितम्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte asthimjjasthe svedAdayaH,vAtarakte retasAvRute shukrasthavAtoktam (60) · Śloka 60
প্রমেহমেদোবাতঘ্নমাঢ্যবাতে ভিষগ্জিতম্| মহাস্নেহোঽস্থিমজ্জস্থে পূর্বোক্তং রেতসাঽঽবৃতে||৬০||
प्रमेहमेदोवातघ्नमाढ्यवाते भिषग्जितम्| महास्नेहोऽस्थिमज्जस्थे पूर्वोक्तं रेतसाऽऽवृते||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte annAvRute pAcanIyAdi (61) · Śloka 61
অন্নাবৃতে পাচনীযং বমনং দীপনং লঘু| |৬১|
अन्नावृते पाचनीयं वमनं दीपनं लघु| |६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte mUtrAvRute mUtralAdi (61) · Śloka 61
| মূত্রাবৃতে মূত্রলানি স্বেদাশ্চোত্তরবস্তযঃ|৬১|
| मूत्रावृते मूत्रलानि स्वेदाश्चोत्तरबस्तयः|६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte purIShAvRute eraNDatailAdi (61) · Śloka 61
এরণ্ডতৈলং বর্চঃস্থে বস্তিস্নেহাশ্চ মেদিনঃ| ||৬১||
एरण्डतैलं वर्चःस्थे बस्तिस्नेहाश्च मेदिनः| ||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte vAte sarvakuShTheShu sthAnAvRute kaPApittAvirUddhaM vAtAdhikenulomanaM strotaH shuddhikaraM bastivirecanaM rasAyanAni shilAjatu ityAdi (62-66) · Śloka 66
| কফপিত্তাবিরুদ্ধং যদ্যশ্চ বাতানুলোমনম্||৬২|| সর্বস্থানাবৃতেঽপ্যাশু তত্কার্যং মাতরিশ্বনি| অনভিষ্যন্দি চ স্নিগ্ধং স্রোতসাং শুদ্ধিকারণম্||৬৩|| যাপনা বস্তযঃ প্রাযো মধুরাঃ সানুবাসনাঃ| প্রসমীক্ষ্য বলাধিক্যং মৃদু কার্যং বিরেচনম্||৬৪|| রসাযনানাং সর্বেষামুপযোগঃ প্রশস্যতে| শিলাহ্বস্য বিশেষেণ পযসা শুদ্ধগুগ্গুলোঃ||৬৫|| লেহো বা ভার্গবস্তদ্বদেকাদশসিতাশিতঃ| |৬৬|
| कफपित्ताविरुद्धं यद्यश्च वातानुलोमनम्||६२|| सर्वस्थानावृतेऽप्याशु तत्कार्यं मातरिश्वनि| अनभिष्यन्दि च स्निग्धं स्रोतसां शुद्धिकारणम्||६३|| यापना बस्तयः प्रायो मधुराः सानुवासनाः| प्रसमीक्ष्य बलाधिक्यं मृदु कार्यं विरेचनम्||६४|| रसायनानां सर्वेषामुपयोगः प्रशस्यते| शिलाह्वस्य विशेषेण पयसा शुद्धगुग्गुलोः||६५|| लेहो वा भार्गवस्तद्वदेकादशसिताशितः| |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte apAne AvRute dIpanAdi (66-67) · Śloka 67
| অপানে ত্বাবৃতে সর্বং দীপনং গ্রাহি ভেষজম্||৬৬|| বাতানুলোমনং কার্যং মূত্রাশযবিশোধনম্| |৬৭|
| अपाने त्वावृते सर्वं दीपनं ग्राहि भेषजम्||६६|| वातानुलोमनं कार्यं मूत्राशयविशोधनम्| |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte prANAdAvAvRutte sarvakuShTheShu M vicArya (67-68) · Śloka 68
| ইতি সঙ্ক্ষেপতঃ প্রওক্তমাবৃতানাং চিকিত্সিতম্||৬৭|| প্রাণাদীনাং ভিষক্কুর্যাদ্বিতর্ক্য স্বযমেব তত্| |৬৮|
| इति सङ्क्षेपतः प्रओक्तमावृतानां चिकित्सितम्||६७|| प्राणादीनां भिषक्कुर्याद्वितर्क्य स्वयमेव तत्| |६८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte udAne AvRute UrdhvaM yojayetvAtarakte apAne AvRute anulomanam vAtarakte samAne avRute shamanam vAtarakte vyAne AvRute ridhAyojayet vAtarakte prANavAyoScaturBo rakShaNIyatvam vAtarakte evamAvRutavAtAdhikenAM svasthAnanayanama (68-70) · Śloka 70
| উদানং যোজযেদূর্ধ্বমপানং চানুলোমযেত্||৬৮|| সমানং শমযেদ্বিদ্বাংস্ত্রিধা ব্যানং তু যোজযেত্| প্রাণো রক্ষ্যশ্চতুর্ভ্যোঽপি তত্স্থিতৌ দেহসংস্থিতিঃ||৬৯|| স্বং স্বং স্থানং নযেদেবং বৃতান্ বাতান্ বিমার্গগান্| |৭০|
| उदानं योजयेदूर्ध्वमपानं चानुलोमयेत्||६८|| समानं शमयेद्विद्वांस्त्रिधा व्यानं तु योजयेत्| प्राणो रक्ष्यश्चतुर्भ्योऽपि तत्स्थितौ देहसंस्थितिः||६९|| स्वं स्वं स्थानं नयेदेवं वृतान् वातान् विमार्गगान्| |७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte sarvAvareNe pittaraktavarjite lashunarasAyanam (70-71) · Śloka 71
| সর্বং চাবরণং পিত্তরক্তসংসর্গবর্জিতম্||৭০|| রসাযনবিধানেন লশুনো হন্তি শীলিতঃ| |৭১|
| सर्वं चावरणं पित्तरक्तसंसर्गवर्जितम्||७०|| रसायनविधानेन लशुनो हन्ति शीलितः| |७१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte pittAvRute pittaharAde (71) · Śloka 71
| পিত্তাবৃতে পিত্তহরং মরুতশ্চানুলোমনম্||৭১||
| पित्तावृते पित्तहरं मरुतश्चानुलोमनम्||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarakte raktAvRute tadvat khuDoktaM ca (72) · Śloka 72
রক্তাবৃতেঽপি তদ্বচ্চ খুডোক্তং যচ্চ ভেষজম্| রক্তপিত্তানিলহরং বিবিধং চ রসাযনম্||৭২||
रक्तावृतेऽपि तद्वच्च ख़ुडोक्तं यच्च भेषजम्| रक्तपित्तानिलहरं विविधं च रसायनम्||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana evam ccikitsitasthAnaM AyurvedaPalaBUtam (73) · Śloka 73
যথানিদানং নির্দিষ্টমিতি সম্যক্ চিকিত্সিতম্| আযুর্বেদফলং স্থানমেতত্সদ্যোঽর্তিনাশনাত্||৭৩||
यथानिदानं निर्दिष्टमिति सम्यक् चिकित्सितम्| आयुर्वेदफलं स्थानमेतत्सद्योऽर्तिनाशनात्||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhasya paryAyAH iti cikitsitasthAnam (22) · Śloka 22
চিকিত্সিতং হিতং পথ্যং প্রাযশ্চিত্তং ভিষগ্জিতম্| ভেষজং শমনং শস্তং পর্যাযৈঃ স্মৃতমৌষধম্||৭৪|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং চতুর্থে চিকিত্সিতস্থানে বাতশোণিতচিকিত্সিতং নাম দ্বাবিংশোঽধ্যাযঃ||২২||
चिकित्सितं हितं पथ्यं प्रायश्चित्तं भिषग्जितम्| भेषजं शमनं शस्तं पर्यायैः स्मृतमौषधम्||७४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने वातशोणितचिकित्सितं नाम द्वाविंशोऽध्यायः||२२||
🔊 Audio coming soon