Adhikarana bastikalpAdhyAyaH (2) · Śloka 2
അഥാതോ ബസ്തികല്പം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ)|൨|
View original
अथातो बस्तिकल्पं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२|
🔊 Audio coming soon
4. bastikalpādhyāyaḥ
Adhikarana vAtaharA nirUhAHbalAdiH (1-3) · Śloka 3
ബലാം ഗുഡൂചീം ത്രിഫലാം സരാസ്നാം ദ്വിപഞ്ചമൂലം ച പലോന്മിതാനി| അഷ്ടൌ ഫലാന്യര്ധതുലാം ച മാംസാ- ച്ഛാഗാത്പചേദപ്സു ചതുര്ഥശേഷമ്||൧|| പൂതോ യവാനീഫലബില്വകുഷ്ഠ- വചാശതാഹ്വാഘനപിപ്പലീനാമ്| കല്കൈര്ഗുഡക്ഷൌദ്രഘൃതൈഃ സതൈലൈ- ര്യുക്തഃ സുഖോഷ്ണോ ലവണാന്വിതശ്ച||൨|| ബസ്തിഃ പരം സര്വഗദപ്രമാഥീ സ്വസ്ഥേ ഹിതോ ജീവനബൃംഹണശ്ച| ബസ്തൌ ച യസ്മിന് പഠിതോ ന കല്കഃ സര്വത്ര ദദ്യാദമുമേവ തത്ര||൩||
View original
बलां गुडूचीं त्रिफलां सरास्नां द्विपञ्चमूलं च पलोन्मितानि| अष्टौ फलान्यर्धतुलां च मांसा- च्छागात्पचेदप्सु चतुर्थशेषम्||१|| पूतो यवानीफलबिल्वकुष्ठ- वचाशताह्वाग़नपिप्पलीनाम्| कल्कैर्गुडक्षौद्रग़ृतैः सतैलै- र्युक्तः सुख़ोष्णो लवणान्वितश्च||२|| बस्तिः परं सर्वगदप्रमाथी स्वस्थे हितो जीवनबृंहणश्च| बस्तौ च यस्मिन् पठितो न कल्कः सर्वत्र दद्यादमुमेव तत्र||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlAdiH (4) · Śloka 4
ദ്വിപഞ്ചമൂലസ്യ രസോऽമ്ലയുക്തഃ സച്ഛാഗമാംസസ്യ സപൂര്വപേഷ്യഃ| ത്രിസ്നേഹയുക്തഃ പ്രവരോ നിരൂഹഃ സര്വാനിലവ്യാധിഹരഃ പ്രദിഷ്ടഃ||൪||
View original
द्विपञ्चमूलस्य रसोऽम्लयुक्तः सच्छागमांसस्य सपूर्वपेष्यः| त्रिस्नेहयुक्तः प्रवरो निरूहः सर्वानिलव्याधिहरः प्रदिष्टः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balApaTolyAdiH (5-6) · Śloka 6
ബലാപടോലീലഘുപഞ്ചമൂല- ത്രായന്തികൈരണ്ഡയവാത്സുസിദ്ധാത്| പ്രസ്ഥോ രസാച്ഛാഗരസാര്ധയുക്തഃ സാധ്യഃ പുനഃ പ്രസ്ഥസമഃ സ യാവത്||൫|| പ്രിയങ്ഗുകൃഷ്ണാഘനകല്കയുക്തഃ സതൈലസര്പിര്മധുസൈന്ധവശ്ച| സ്യാദ്ദീപനോ മാംസബലപ്രദശ്ച ചക്ഷുര്ബലം ചോപദധാതി സദ്യഃ||൬||
View original
बलापटोलीलघुपञ्चमूल- त्रायन्तिकैरण्डयवात्सुसिद्धात्| प्रस्थो रसाच्छागरसार्धयुक्तः साध्यः पुनः प्रस्थसमः स यावत्||५|| प्रियङ्गुकृष्णाघनकल्कयुक्तः सतैलसर्पिर्मधुसैन्धवश्च| स्याद्दीपनो मांसबलप्रदश्च चक्षुर्बलं चोपदधाति सद्यः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana eraNDamUlAdiH (7-10) · Śloka 10
ഏരണ്ഡമൂലാത്ത്രിപലം പലാശാ ത്തഥാ പലാംശം ലഘുപഞ്ചമൂലമ്| രാസ്നാബലാഛിന്നരുഹാശ്വഗന്ധാ- പുനര്നവാരഗ്വധദേവദാരു||൭|| ഫലാനി ചാഷ്ടൌ സലിലാഢകാഭ്യാം വിപാചയേദഷ്ടമശേഷിതേऽസ്മിന്| വചാശതാഹ്വാഹപുഷാപ്രിയങ്ഗു- യഷ്ടീകണാവത്സകബീജമുസ്തമ്||൮|| ദദ്യാത്സുപിഷ്ടം സഹതാര്ക്ഷ്യശൈല- മക്ഷപ്രമാണം ലവണാംശയുക്തമ്| സമാക്ഷികസ്തൈലയുതഃ സമൂത്രോ ബസ്തിര്ജയേല്ലേഖനദീപനോऽസൌ||൯|| ജങ്ഘോരുപാദത്രികപൃഷ്ഠകോഷ്ഠ- ഹൃദ്ഗുഹ്യശൂലം ഗുരുതാം വിബന്ധമ്| ഗുല്മാശ്മവര്ധ്മഗ്രഹണീഗുദോത്ഥാം- സ്താസ്താംശ്ച രോഗാന് കഫവാതജാതാന്||൧൦||
View original
एरण्डमूलात्त्रिपलं पलाशा त्तथा पलांशं लघुपञ्चमूलम्| रास्नाबलाछिन्नरुहाश्वगन्धा- पुनर्नवारग्वधदेवदारु||७|| फलानि चाष्टौ सलिलाढकाभ्यां विपाचयेदष्टमशेषितेऽस्मिन्| वचाशताह्वाहपुषाप्रियङ्गु- यष्टीकणावत्सकबीजमुस्तम्||८|| दद्यात्सुपिष्टं सहतार्क्ष्यशैल- मक्षप्रमाणं लवणांशयुक्तम्| समाक्षिकस्तैलयुतः समूत्रो बस्तिर्जयेल्लेखनदीपनोऽसौ||९|| जङ्घोरुपादत्रिकपृष्ठकोष्ठ- हृद्गुह्यशूलं गुरुतां विबन्धम्| गुल्माश्मवर्ध्मग्रहणीगुदोत्थां- स्तास्तांश्च रोगान् कफवातजातान्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaharA nirUhAH yaShTyAhvAdiH (11) · Śloka 11
യഷ്ട്യാഹ്വരോധ്രാഭയചന്ദനൈശ്ച ശൃതം പയോऽഗ്ര്യം കമലോത്പലൈശ്ച| സശര്കരാക്ഷൌദ്രഘൃതം സുശീതം പിത്താമയാന് ഹന്തി സജീവനീയമ്||൧൧||
View original
यष्ट्याह्वरोध्राभयचन्दनैश्च शृतं पयोऽग्र्यं कमलोत्पलैश्च| सशर्कराक्षौद्रघृतं सुशीतं पित्तामयान् हन्ति सजीवनीयम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAsnAdiH (12-16) · Śloka 16
രാസ്നാം വൃഷം ലോഹിതികാമനന്താം ബലാം കനീയസ്തൃണപഞ്ചമൂല്യൌ| ഗോപാങ്ഗനാചന്ദനപദ്മകര്ദ്ധി- യഷ്ട്യാഹ്വരോധ്രാണി പലാര്ധകാനി||൧൨|| നിഃക്വാഥ്യ തോയേന രസേന തേന ശൃതം പയോऽര്ധാഢകമമ്ബുഹീനമ്| ജീവന്തിമേദര്ധ്ദിവരീവിദാരീ- വീരാദ്വികാകോലികസേരുകാഭിഃ||൧൩|| സിതോപലാജീവകപദ്മരേണു- പ്രപൌണ്ഡരീകോത്പലപുണ്ഡരീകൈഃ| രോധ്രാത്മഗുപ്താമധുയഷ്ടികാഭി- ര്നാഗാഹ്വമുഞ്ജാതകചന്ദനൈശ്ച||൧൪|| പിഷ്ടൈര്ഘൃതക്ഷൌദ്രയുതൈര്നിരൂഹം സസൈന്ധവം ശീതലമേവ ദദ്യാത്| പ്രത്യാഗതേ ധന്വരസേന ശാലീന് ക്ഷീരേണ വാऽദ്യാത്പരിഷിക്തഗാത്രഃ||൧൫|| ദാഹാതിസാരപ്രദരാസ്രപിത്ത- ഹൃത്പാണ്ഡുരോഗാന് വിഷമജ്വരം ച| സഗുല്മമൂത്രഗ്രഹകാമലാദീന് സര്വാമയാന് പിത്തകൃതാന്നിഹന്തി||൧൬||
View original
रास्नां वृषं लोहितिकामनन्तां बलां कनीयस्तृणपञ्चमूल्यौ| गोपाङ्गनाचन्दनपद्मकर्द्धि- यष्ट्याह्वरोध्राणि पलार्धकानि||१२|| निःक्वाथ्य तोयेन रसेन तेन शृतं पयोऽर्धाढकमम्बुहीनम्| जीवन्तिमेदर्ध्दिवरीविदारी- वीराद्विकाकोलिकसेरुकाभिः||१३|| सितोपलाजीवकपद्मरेणु- प्रपौण्डरीकोत्पलपुण्डरीकैः| रोध्रात्मगुप्तामधुयष्टिकाभि- र्नागाह्वमुञ्जातकचन्दनैश्च||१४|| पिष्टैर्घृतक्षौद्रयुतैर्निरूहं ससैन्धवं शीतलमेव दद्यात्| प्रत्यागते धन्वरसेन शालीन् क्षीरेण वाऽद्यात्परिषिक्तगात्रः||१५|| दाहातिसारप्रदरास्रपित्त- हृत्पाण्डुरोगान् विषमज्वरं च| सगुल्ममूत्रग्रहकामलादीन् सर्वामयान् पित्तकृतान्निहन्ति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaharA nirUhAH koshAtakAdiH (17-19) · Śloka 19
കോശാതകാരഗ്വധദേവദാരു- മൂര്വാശ്വദംഷ്ട്രാകുടജാര്കപാഠാഃ| പക്ത്വാ കുലത്ഥാന് ബൃഹതീം ച തോയേ രസസ്യ തസ്യ പ്രസൃതാ ദശ സ്യുഃ||൧൭|| താന് സര്ഷപൈലാമദനൈഃ സകുഷ്ഠൈ- രക്ഷപ്രമാണൈഃ പ്രസൃതൈശ്ച യുക്താന്| ക്ഷൌദ്രസ്യ തൈലസ്യ ഫലാഹ്വയസ്യ ക്ഷാരസ്യ തൈലസ്യ ച സാര്ഷപസ്യ||൧൮|| ദദ്യാന്നിരൂഹം കഫരോഗിതായ മന്ദാഗ്നയേ ചാശനവിദ്വിഷേ ച| - |൧൯|
View original
कोशातकारग्वधदेवदारु- मूर्वाश्वदंष्ट्राकुटजार्कपाठाः| पक्त्वा कुलत्थान् बृहतीं च तोये रसस्य तस्य प्रसृता दश स्युः||१७|| तान् सर्षपैलामदनैः सकुष्ठै- रक्षप्रमाणैः प्रसृतैश्च युक्तान्| क्षौद्रस्य तैलस्य फलाह्वयस्य क्षारस्य तैलस्य च सार्षपस्य||१८|| दद्यान्निरूहं कफरोगिताय मन्दाग्नये चाशनविद्विषे च| - |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukumAranirUhAH (19) · Śloka 19
- | വക്ഷ്യേ മൃദൂന് സ്നേഹകൃതോ നിരൂഹാന് സുഖോചിതാനാം പ്രസൃതൈഃ പൃഥക് തു||൧൯||
View original
- | वक्ष्ये मृदून् स्नेहकृतो निरूहान् सुख़ोचितानां प्रसृतैः पृथक् तु||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIrAdisAdhitaH,tailAdisAdhitaH pa~jcatiktAkhyaH tailagomUtrAdisAdhitaH payasyAdisAdhitaH (20-26) · Śloka 26
അഥേമാന് സുകുമാരാണാം നിരൂഹാന് സ്നേഹനാന് മൃദൂന്| കര്മണാ വിപ്ലുതാനാം ച വക്ഷ്യാമി പ്രസൃതൈഃ പൃഥക്||൨൦|| ക്ഷീരാദ് ദ്വൌ പ്രസൃതൌ കാര്യൌ മധുതൈലഘൃതാത്ത്രയഃ| ഖജേന മഥിതോ ബസ്തിര്വാതഘ്നോ ബലവര്ണകൃത്||൨൧|| ഏകൈകഃ പ്രസൃതസ്തൈലപ്രസന്നാക്ഷൌദ്രസര്പിഷാമ്| ബില്വാദിമൂലക്വാഥാദ്ദ്വൌ കൌലത്ഥാദ്ദ്വൌ സ വാതജിത്||൨൨|| പടോലനിമ്ബഭൂതീകരാസ്നാസപ്തച്ഛദാമ്ഭസഃ| പ്രസൃതഃ പൃഥഗാജ്യാച്ച ബസ്തിഃ സര്ഷപകല്കവാന്||൨൩|| സ പഞ്ചതിക്തോऽഭിഷ്യന്ദകൃമികുഷ്ഠപ്രമേഹഹാ| ചത്വാരസ്തൈലഗോമൂത്രദധിമണ്ഡാമ്ലകാഞ്ജികാത്||൨൪|| പ്രസൃതാഃ സര്ഷപൈഃ പിഷ്ടൈര്വിട്സങ്ഗാനാഹഭേദനഃ| പയസ്യേക്ഷുസ്ഥിരാരാസ്നാവിദാരീക്ഷൌദ്രസര്പിഷാമ്||൨൫|| ഏകൈകഃ പ്രസൃതോ ബസ്തിഃ കൃഷ്ണാകല്കോ വൃഷത്വകൃത്| |൨൬|
View original
अथेमान् सुकुमाराणां निरूहान् स्नेहनान् मृदून्| कर्मणा विप्लुतानां च वक्ष्यामि प्रसृतैः पृथक्||२०|| क्षीराद् द्वौ प्रसृतौ कार्यौ मधुतैलघृतात्त्रयः| खजेन मथितो बस्तिर्वातघ्नो बलवर्णकृत्||२१|| एकैकः प्रसृतस्तैलप्रसन्नाक्षौद्रसर्पिषाम्| बिल्वादिमूलक्वाथाद्द्वौ कौलत्थाद्द्वौ स वातजित्||२२|| पटोलनिम्बभूतीकरास्नासप्तच्छदाम्भसः| प्रसृतः पृथगाज्याच्च बस्तिः सर्षपकल्कवान्||२३|| स पञ्चतिक्तोऽभिष्यन्दकृमिकुष्ठप्रमेहहा| चत्वारस्तैलगोमूत्रदधिमण्डाम्लकाञ्जिकात्||२४|| प्रसृताः सर्षपैः पिष्टैर्विट्सङ्गानाहभेदनः| पयस्येक्षुस्थिरारास्नाविदारीक्षौद्रसर्पिषाम्||२५|| एकैकः प्रसृतो बस्तिः कृष्णाकल्को वृषत्वकृत्| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana siddhabastayaH (26-27) · Śloka 27
| സിദ്ധബസ്തീനതോ വക്ഷ്യേ സര്വദാ യാന് പ്രയോജയേത്||൨൬|| നിര്വ്യാപദോ ബഹുഫലാന് ബലപുഷ്ടികരാന് സുഖാന്| |൨൭|
View original
| सिद्धबस्तीनतो वक्ष्ये सर्वदा यान् प्रयोजयेत्||२६|| निर्व्यापदो बहुफलान् बलपुष्टिकरान् सुखान्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAdhutailikaH (27-29) · Śloka 29
| മധുതൈലേ സമേ കര്ഷഃ സൈന്ധവാദ്ദ്വിപിചുര്മിസിഃ||൨൭|| ഏരണ്ഡമൂലക്വാഥേന നിരൂഹോ മാധുതൈലികഃ| രസായനം പ്രമേഹാര്ശഃകൃമിഗുല്മാന്ത്രവൃദ്ധിനുത്||൨൮|| സയഷ്ടിമധുകശ്ചൈഷ ചക്ഷുഷ്യോ രക്തപിത്തജിത്| |൨൯|
View original
| मधुतैले समे कर्षः सैन्धवाद्द्विपिचुर्मिसिः||२७|| एरण्डमूलक्वाथेन निरूहो माधुतैलिकः| रसायनं प्रमेहार्शःकृमिगुल्मान्त्रवृद्धिनुत्||२८|| सयष्टिमधुकश्चैष चक्षुष्यो रक्तपित्तजित्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApano bastiH (29-30) · Śloka 30
| യാപനോ ഘനകല്കേന മധുതൈലരസാജ്യവാന്||൨൯|| പായുജാനൂരുവൃഷണബസ്തിമേഹനശൂലജിത്| |൩൦|
View original
| यापनो घनकल्केन मधुतैलरसाज्यवान्||२९|| पायुजानूरुवृषणबस्तिमेहनशूलजित्| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyo yApanabastiH (30-31) · Śloka 31
| പ്രസൃതാംശൈര്ഘൃതക്ഷൌദ്രവസാതൈലൈഃ പ്രകല്പയേത്||൩൦|| യാപനം സൈന്ധവാര്ധാക്ഷഹപുഷാര്ധപലാന്വിതമ്| |൩൧|
View original
| प्रसृतांशैर्घृतक्षौद्रवसातैलैः प्रकल्पयेत्||३०|| यापनं सैन्धवार्धाक्षहपुषार्धपलान्वितम्| |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yuktaratho bastiH (31-32) · Śloka 32
| ഏരണ്ഡമൂലനിഃക്വാഥോ മധുതൈലം സസൈന്ധവമ്||൩൧|| ഏഷ യുക്തരഥോ ബസ്തിഃ സവചാപിപ്പലീഫലഃ| |൩൨|
View original
| एरण्डमूलनिःक्वाथो मधुतैलं ससैन्धवम्||३१|| एष युक्तरथो बस्तिः सवचापिप्पलीफलः| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShaharo bastiH (32-33) · Śloka 33
| സ ക്വാഥോ മധുഷഡ്ഗ്രന്ഥാശതാഹ്വാഹിങ്ഗുസൈന്ധവമ്||൩൨|| സുരദാരു ച രാസ്നാ ച ബസ്തിര്ദോഷഹരഃ ശിവഃ| |൩൩|
View original
| स क्वाथो मधुषड्ग्रन्थाशताह्वाहिङ्गुसैन्धवम्||३२|| सुरदारु च रास्ना च बस्तिर्दोषहरः शिवः| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana siddhabastiH (33-34) · Śloka 34
| പഞ്ചമൂലസ്യ നിഃക്വാഥസ്തൈലം മാഗധികാ മധു||൩൩|| സസൈന്ധവഃ സമധുകഃ സിദ്ധബസ്തിരിതി സ്മൃതഃ| |൩൪|
View original
| पञ्चमूलस्य निःक्वाथस्तैलं मागधिका मधु||३३|| ससैन्धवः समधुकः सिद्धबस्तिरिति स्मृतः| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gomUtrabastiH (34-36) · Śloka 36
| ദ്വിപഞ്ചമൂലത്രിഫലാഫലബില്വാനി പാചയേത്||൩൪|| ഗോമൂത്രേ, തേന പിഷ്ടൈശ്ച പാഠാവത്സകതോയദൈഃ| സഫലൈഃ ക്ഷൌദ്രതൈലാഭ്യാം ക്ഷാരേണ ലവണേന ച||൩൫|| യുക്തോ ബസ്തിഃ കഫവ്യാധിപാണ്ഡുരോഗവിഷൂചിഷു| ശുക്രാനിലവിബന്ധേഷു ബസ്ത്യാടോപേ ച പൂജിതഃ||൩൬||
View original
| द्विपञ्चमूलत्रिफलाफलबिल्वानि पाचयेत्||३४|| गोमूत्रे, तेन पिष्टैश्च पाठावत्सकतोयदैः| सफलैः क्षौद्रतैलाभ्यां क्षारेण लवणेन च||३५|| युक्तो बस्तिः कफव्याधिपाण्डुरोगविषूचिषु| शुक्रानिलविबन्धेषु बस्त्याटोपे च पूजितः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApanarAT bastiH (37-43) · Śloka 43
മുസ്താപാഠാമൃതൈരണ്ഡബലാരാസ്നാപുനര്നവാഃ| മഞ്ജിഷ്ഠാരഗ്വധോശീരത്രായമാണാക്ഷരോഹിണീഃ||൩൭|| കനീയഃ പഞ്ചമൂലം ച പാലികം, മദനാഷ്ടകമ്| ജലാഢകേ പചേത്തച്ച പാദശേഷം പരിസ്രുതമ്||൩൮|| ക്ഷീരദ്വിപ്രസ്ഥസംയുക്തം ക്ഷീരശേഷം പുനഃ പചേത്| സപാദജാങ്ഗലരസഃ സസര്പിര്മധുസൈന്ധവഃ||൩൯|| പിഷ്ടൈര്യഷ്ടിമിസിശ്യാമാകലിങ്ഗകരസാഞ്ജനൈഃ| ബസ്തിഃ സുഖോഷ്ണോ മാംസാഗ്നിബലശുക്രവിവര്ദ്ധനഃ||൪൦|| വാതാസൃങ്മോഹമേഹാര്ശോഗുല്മവിണ്മൂത്രസങ്ഗ്രഹാന്| വിഷമജ്വരവീസര്പവര്ധ്മാധ്മാനപ്രവാഹികാഃ||൪൧|| വങ്ക്ഷണോരുകടീകുക്ഷിമന്യാശ്രോത്രശിരോരുജഃ| ഹന്യാദസൃഗ്ദരോന്മാദശോഫകാസാശ്മകുണ്ഡലാന്||൪൨|| ചക്ഷുഷ്യഃ പുത്രദോ രാജാ യാപനാനാം രസായനമ്| |൪൩|
View original
मुस्तापाठामृतैरण्डबलारास्नापुनर्नवाः| मञ्जिष्ठारग्वधोशीरत्रायमाणाक्षरोहिणीः||३७|| कनीयः पञ्चमूलं च पालिकं, मदनाष्टकम्| जलाढके पचेत्तच्च पादशेषं परिस्रुतम्||३८|| क्षीरद्विप्रस्थसंयुक्तं क्षीरशेषं पुनः पचेत्| सपादजाङ्गलरसः ससर्पिर्मधुसैन्धवः||३९|| पिष्टैर्यष्टिमिसिश्यामाकलिङ्गकरसाञ्जनैः| बस्तिः सुखोष्णो मांसाग्निबलशुक्रविवर्द्धनः||४०|| वातासृङ्मोहमेहार्शोगुल्मविण्मूत्रसङ्ग्रहान्| विषमज्वरवीसर्पवर्ध्माध्मानप्रवाहिकाः||४१|| वङ्क्षणोरुकटीकुक्षिमन्याश्रोत्रशिरोरुजः| हन्यादसृग्दरोन्मादशोफकासाश्मकुण्डलान्||४२|| चक्षुष्यः पुत्रदो राजा यापनानां रसायनम्| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ativRuShyo bastiH (43-44) · Śloka 44
| മൃഗാണാം ലഘുവദ്രാ(ഡ്രാ)ണാം ദശമൂലസ്യ ചാമ്ഭസാ||൪൩|| ഹപുഷാമിസിഗാങ്ഗേയീകല്കൈര്വാതഹരഃ പരമ്| നിരുഹോऽത്യര്ഥവൃഷ്യശ്ച മഹാസ്നേഹസമന്വിതഃ||൪൪||
View original
| मृगाणां लघुवद्रा(ड्रा)णां दशमूलस्य चाम्भसा||४३|| हपुषामिसिगाङ्गेयीकल्कैर्वातहरः परम्| निरुहोऽत्यर्थवृष्यश्च महास्नेहसमन्वितः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAyUro bastiH (45-47) · Śloka 47
മയൂരം പക്ഷപിത്താന്ത്രപാദവിട്തുണ്ഡവര്ജിതമ്| ലഘുനാ പഞ്ചമൂലേന പാലികേന സമന്വിതമ്||൪൫|| പക്ത്വാ ക്ഷീരജലേ ക്ഷീരശേഷം സഘൃതമാക്ഷികമ്| തദ്വിദാരീകണായഷ്ടിശതാഹ്വാഫലകല്കവത്||൪൬|| ബസ്തിരീഷത്പടുയുതഃ പരമം ബലശുക്രകൃത്| |൪൭|
View original
मयूरं पक्षपित्तान्त्रपादविट्तुण्डवर्जितम्| लग़ुना पञ्चमूलेन पालिकेन समन्वितम्||४५|| पक्त्वा क्षीरजले क्षीरशेषं सग़ृतमाक्षिकम्| तद्विदारीकणायष्टिशताह्वाफलकल्कवत्||४६|| बस्तिरीषत्पटुयुतः परमं बलशुक्रकृत्| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mayUravidhirviShkirAdiShu (47-48) · Śloka 48
| കല്പനേയം പൃഥക് കാര്യാ തിത്തിരിപ്രഭൃതിഷ്വപി||൪൭|| വിഷ്കിരേഷു സമസ്തേഷു പ്രതുദപ്രസഹേഷു ച| ജലചാരിഷു തദ്വച്ച മത്സ്യേഷു ക്ഷീരവര്ജിതാ||൪൮||
View original
| कल्पनेयं पृथक् कार्या तित्तिरिप्रभृतिष्वपि||४७|| विष्किरेषु समस्तेषु प्रतुदप्रसहेषु च| जलचारिषु तद्वच्च मत्स्येषु क्षीरवर्जिता||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana godhAdibastiH (49-52) · Śloka 52
ഗോധാനകുലമാര്ജാരശല്യകോന്ദുരജം പലമ്| പൃഥക് ദശപലം ക്ഷീരേ പഞ്ചമൂലം ച സാധയേത്||൪൯|| തത്പയഃ ഫലവൈദേഹീകല്കദ്വിലവണാന്വിതമ്| സസിതാതൈലമധ്വാജ്യോ ബസ്തിര്യോജ്യോ രസായനമ്||൫൦|| വ്യായാമമഥിതോരസ്കക്ഷീണേന്ദ്രിയബലൌജസാമ്| വിബദ്ധശുക്രവിണ്മൂത്രഖുഡവാതവികാരിണാമ്||൫൧|| ഗജവാജിരഥക്ഷോഭഭഗ്നജര്ജരിതാത്മനാമ്| പുനര്നവത്വം കുരുതേ വാജീകരണമുത്തമമ്||൫൨||
View original
गोधानकुलमार्जारशल्यकोन्दुरजं पलम्| पृथक् दशपलं क्षीरे पञ्चमूलं च साधयेत्||४९|| तत्पयः फलवैदेहीकल्कद्विलवणान्वितम्| ससितातैलमध्वाज्यो बस्तिर्योज्यो रसायनम्||५०|| व्यायाममथितोरस्कक्षीणेन्द्रियबलौजसाम्| विबद्धशुक्रविण्मूत्रखुडवातविकारिणाम्||५१|| गजवाजिरथक्षोभभग्नजर्जरितात्मनाम्| पुनर्नवत्वं कुरुते वाजीकरणमुत्तमम्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuShyabastInAM Bojane visheShaH (53) · Śloka 53
സിദ്ധേന പയസാ ഭോജ്യമാത്മഗുപ്തോച്ചടേക്ഷുരൈഃ| |൫൩|
View original
सिद्धेन पयसा भोज्यमात्मगुप्तोच्चटेक्षुरैः| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana siddhAH snehAH (53) · Śloka 53
സ്നേഹാംശ്ചായന്ത്രണാന് സിദ്ധാന് സിദ്ധദ്രവ്യൈഃ പ്രകല്പയേത്| ||൫൩||
View original
स्नेहांश्चायन्त्रणान् सिद्धान् सिद्धद्रव्यैः प्रकल्पयेत्| ||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saparIhArAH snehabastayaH (54) · Śloka 54
ദോഷഘ്നാഃ സപരീഹാരാ വക്ഷ്യന്തേ സ്നേഹബസ്തയഃ| |൫൪|
View original
दोषघ्नाः सपरीहारा वक्ष्यन्ते स्नेहबस्तयः| |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlAditailam (54-57) · Śloka 57
| ദശമൂലം ബലാം രാസ്നാമശ്വഗന്ധാം പുനര്നവാമ്||൫൪|| ഗുഡുച്യൈരണ്ഡബൂതീകഭാര്ഗീവൃഷകരോഹിഷമ്| ശതാവരീം സഹചരം കാകനാസാം പലാംശകമ്||൫൫|| യവമാഷാതസീകോലകുലത്ഥാന് പ്രസൃതോന്മിതാന്| വഹേ വിപാച്യ തോയസ്യ ദ്രോണശേഷേണ തേന ച||൫൬|| പചേത്തൈലാഢകം പേഷ്യൈര്ജീവനീയൈഃ പലോന്മിതൈഃ| അനുവാസനമിത്യേതത്സര്വവാതവികാരനുത്||൫൭||
View original
| दशमूलं बलां रास्नामश्वगन्धां पुनर्नवाम्||५४|| गुडुच्यैरण्डबूतीकभार्गीवृषकरोहिषम्| शतावरीं सहचरं काकनासां पलांशकम्||५५|| यवमाषातसीकोलकुलत्थान् प्रसृतोन्मितान्| वहे विपाच्य तोयस्य द्रोणशेषेण तेन च||५६|| पचेत्तैलाढकं पेष्यैर्जीवनीयैः पलोन्मितैः| अनुवासनमित्येतत्सर्ववातविकारनुत्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AnUpavasA (58) · Śloka 58
ആനൂപാനാം വസാ തദ്വജ്ജീവനീയോപസാധിതാ| |൫൮|
View original
आनूपानां वसा तद्वज्जीवनीयोपसाधिता| |५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shatAhvAditailam (58) · Śloka 58
| ശതാഹ്വാചിരിബില്വാമ്ലൈസ്തൈലം സിദ്ധം സമീരണേ||൫൮||
View original
| शताह्वाचिरिबिल्वाम्लैस्तैलं सिद्धं समीरणे||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saindhavadhRutam (59) · Śloka 59
സൈന്ധവേനാഗ്നിവര്ണേന തപ്തം ചാനിലജിദ് ഘൃതമ്| |൫൯|
View original
सैन्धवेनाग्निवर्णेन तप्तं चानिलजिद् घृतम्| |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvantyAdiyamakaH (59-62) · Śloka 62
| ജീവന്തീം മദനം മേദാം ശ്രാവണീം മധുകം ബലാമ്||൫൯|| ശതാഹ്വര്ഷഭകൌ കൃഷ്ണാം കാകനാസാം ശതാവരീമ്| സ്വഗുപ്താം ക്ഷീരകാകോലീം കര്കടാഖ്യാം ശഠീം വചാമ്||൬൦|| പിഷ്ട്വാ തൈലഘൃതം ക്ഷീരേ സാധയേത്തച്ചതുര്ഗുണേ| ബൃംഹണം വാതപിത്തഘ്നം ബലശുക്രാഗ്നിവര്ധനമ്||൬൧|| രജഃശുക്രാമയഹരം പുത്രീയം ചാനുവാസനമ്| |൬൨|
View original
| जीवन्तीं मदनं मेदां श्रावणीं मधुकं बलाम्||५९|| शताह्वर्षभकौ कृष्णां काकनासां शतावरीम्| स्वगुप्तां क्षीरकाकोलीं कर्कटाख्यां शठीं वचाम्||६०|| पिष्ट्वा तैलघृतं क्षीरे साधयेत्तच्चतुर्गुणे| बृंहणं वातपित्तघ्नं बलशुक्राग्निवर्धनम्||६१|| रजःशुक्रामयहरं पुत्रीयं चानुवासनम्| |६२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saindhavAditailam (62-66) · Śloka 66
| സൈന്ധവം മദനം കുഷ്ഠം ശതാഹ്വാ നിചുലോ വചാ||൬൨|| ഹ്രീബേരം മധുകം ഭാര്ങ്ഗീ ദേവദാരു സകട്ഫലമ്| നാഗരം പുഷ്കരം മേദാ ചവികാ ചിത്രകഃ ശഠീ||൬൩|| വിഡങ്ഗാതിവിഷേ ശ്യാമാ ഹരേണുര്നീലിനീ സ്ഥിരാ| ബില്വാജമോദചപലാ ദന്തീ രാസ്നാ ച തൈഃ സമൈഃ||൬൪|| സാധ്യമേരണ്ഡതൈലം വാ തൈലം വാ കഫരോഗനുത്| വര്ധ്മോദാവര്തഗുല്മാര്ശഃപ്ലീഹമേഹാഢ്യമാരുതാന്||൬൫|| ആനാഹമശ്മരീം ചാശു ഹന്യാത്തദനുവാസനമ്| |൬൬|
View original
| सैन्धवं मदनं कुष्ठं शताह्वा निचुलो वचा||६२|| ह्रीबेरं मधुकं भार्ङ्गी देवदारु सकट्फलम्| नागरं पुष्करं मेदा चविका चित्रकः शठी||६३|| विडङ्गातिविषे श्यामा हरेणुर्नीलिनी स्थिरा| बिल्वाजमोदचपला दन्ती रास्ना च तैः समैः||६४|| साध्यमेरण्डतैलं वा तैलं वा कफरोगनुत्| वर्ध्मोदावर्तगुल्मार्शःप्लीहमेहाढ्यमारुतान्||६५|| आनाहमश्मरीं चाशु हन्यात्तदनुवासनम्| |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bilvAditailam (66-67) · Śloka 67
| സാധിതം പഞ്ചമൂലേന തൈലം ബില്വാദിനാऽഥവാ||൬൬|| കഫഘ്നം| |൬൭|
View original
| साधितं पञ्चमूलेन तैलं बिल्वादिनाऽथवा||६६|| कफघ्नं| |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaghnadravyasAdhitaM tailam, phalatailam (67) · Śloka 67
കല്പയേത്തൈലം ദ്രവ്യൈര്വാ കഫഘാതിഭിഃ| ഫലൈരഷ്ടഗുണൈശ്ചാമ്ലൈഃ സിദ്ധമന്വാസനം കഫേ||൬൭||
View original
कल्पयेत्तैलं द्रव्यैर्वा कफघातिभिः| फलैरष्टगुणैश्चाम्लैः सिद्धमन्वासनं कफे||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalpanAprakAraH (68) · Śloka 68
മൃദുബസ്തിജഡീഭൂതേ തീക്ഷ്ണോऽന്യോ ബസ്തിരിഷ്യതേ| തീക്ഷ്ണൈര്വികര്ഷിതേ സ്നിഗ്ധോ മധുരഃ ശിശിരോ മൃദുഃ||൬൮||
View original
मृदुबस्तिजडीभूते तीक्ष्णोऽन्यो बस्तिरिष्यते| तीक्ष्णैर्विकर्षिते स्निग्धो मधुरः शिशिरो मृदुः||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNatvamRudutvahetUni dravyANi (69) · Śloka 69
തീക്ഷ്ണത്വം മൂത്രപീല്വഗ്നിലവണക്ഷാരസര്ഷപൈഃ| പ്രാപ്തകാലം വിധാതവ്യം ക്ഷീരാജ്യാദ്യൈസ്തു മാര്ദവമ്||൬൯||
View original
तीक्ष्णत्वं मूत्रपील्वग्निलवणक्षारसर्षपैः| प्राप्तकालं विधातव्यं क्षीराज्याद्यैस्तु मार्दवम्||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balAdyanurodhena bastiH kalpyaH (70) · Śloka 70
ബലകാലരോഗദോഷപ്രകൃതീഃ പ്രവിഭജ്യ യോജിതോ ബസ്തിഃ| സ്വൈഃ സ്വൈരൌഷധവര്ഗൈഃ സ്വാന് സ്വാന് രോഗാന്നിവര്തയതി||൭൦||
View original
बलकालरोगदोषप्रकृतीः प्रविभज्य योजितो बस्तिः| स्वैः स्वैरौषधवर्गैः स्वान् स्वान् रोगान्निवर्तयति||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hetuvyAdhiviparIto bastiH kalpyaH (71) · Śloka 71
ഉഷ്ണാര്താനാം ശീതാഞ്ഛീതാര്താനാം തഥാ സുഖോഷ്ണാംശ്ച| തദ്യോഗ്യൌഷധയുക്താന് ബസ്തീന് സംതര്ക്യ യുഞ്ജീത||൭൧||
View original
उष्णार्तानां शीताञ्छीतार्तानां तथा सुखोष्णांश्च| तद्योग्यौषधयुक्तान् बस्तीन् संतर्क्य युञ्जीत||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhanIyeShu bRuMhaNIyaniShedhaH (72) · Śloka 72
ബസ്തീന്ന ബൃംഹണീയാന് ദദ്യാദ്വ്യാധിഷു വിശോധനീയേഷു|൭൨|
View original
बस्तीन्न बृंहणीयान् दद्याद्व्याधिषु विशोधनीयेषु|७२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhanIyAH (72) · Śloka 72
മേദസ്വിനോ വിശോധ്യാ യേ ച നരാഃ കുഷ്ഠമേഹാര്താഃ||൭൨||
View original
मेदस्विनो विशोध्या ये च नराः कुष्ठमेहार्ताः||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShINAdiShu shodhanIyaniShedhaH (4) · Śloka 4
ന ക്ഷീണക്ഷതദുര്ബലമൂര്ച്ഛിതകൃശശുഷ്കശുദ്ധദേഹാനാമ്| ദദ്യാദ്വിശോധനീയാന് ദോഷനിബദ്ധായുഷോ യേ ച||൭൩|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതാ- യാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം പഞ്ചമേ കല്പസിദ്ധിസ്ഥാന ബസ്തികല്പോ നാമ ചതുര്ഥോऽധ്യായഃ||൪||
View original
न क्षीणक्षतदुर्बलमूर्च्छितकृशशुष्कशुद्धदेहानाम्| दद्याद्विशोधनीयान् दोषनिबद्धायुषो ये च||७३|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता- यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां पञ्चमे कल्पसिद्धिस्थान बस्तिकल्पो नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon