Adhikarana bastikalpAdhyAyaH (2) · Śloka 2
athātō bastikalpaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ| (gadyasūtrē)|2|
View original
अथातो बस्तिकल्पं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२|
🔊 Audio coming soon
4. bastikalpādhyāyaḥ
Adhikarana vAtaharA nirUhAHbalAdiH (1-3) · Śloka 3
balāṁ guḍūcīṁ triphalāṁ sarāsnāṁ dvipañcamūlaṁ ca palōnmitāni| aṣṭau phalānyardhatulāṁ ca māṁsā- cchāgātpacēdapsu caturthaśēṣam||1|| pūtō yavānīphalabilvakuṣṭha- vacāśatāhvāghanapippalīnām| kalkairguḍakṣaudraghr̥taiḥ satailai- ryuktaḥ sukhōṣṇō lavaṇānvitaśca||2|| bastiḥ paraṁ sarvagadapramāthī svasthē hitō jīvanabr̥ṁhaṇaśca| bastau ca yasmin paṭhitō na kalkaḥ sarvatra dadyādamumēva tatra||3||
View original
बलां गुडूचीं त्रिफलां सरास्नां द्विपञ्चमूलं च पलोन्मितानि| अष्टौ फलान्यर्धतुलां च मांसा- च्छागात्पचेदप्सु चतुर्थशेषम्||१|| पूतो यवानीफलबिल्वकुष्ठ- वचाशताह्वाग़नपिप्पलीनाम्| कल्कैर्गुडक्षौद्रग़ृतैः सतैलै- र्युक्तः सुख़ोष्णो लवणान्वितश्च||२|| बस्तिः परं सर्वगदप्रमाथी स्वस्थे हितो जीवनबृंहणश्च| बस्तौ च यस्मिन् पठितो न कल्कः सर्वत्र दद्यादमुमेव तत्र||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlAdiH (4) · Śloka 4
dvipañcamūlasya rasō'mlayuktaḥ sacchāgamāṁsasya sapūrvapēṣyaḥ| trisnēhayuktaḥ pravarō nirūhaḥ sarvānilavyādhiharaḥ pradiṣṭaḥ||4||
View original
द्विपञ्चमूलस्य रसोऽम्लयुक्तः सच्छागमांसस्य सपूर्वपेष्यः| त्रिस्नेहयुक्तः प्रवरो निरूहः सर्वानिलव्याधिहरः प्रदिष्टः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balApaTolyAdiH (5-6) · Śloka 6
balāpaṭōlīlaghupañcamūla- trāyantikairaṇḍayavātsusiddhāt| prasthō rasācchāgarasārdhayuktaḥ sādhyaḥ punaḥ prasthasamaḥ sa yāvat||5|| priyaṅgukr̥ṣṇāghanakalkayuktaḥ satailasarpirmadhusaindhavaśca| syāddīpanō māṁsabalapradaśca cakṣurbalaṁ cōpadadhāti sadyaḥ||6||
View original
बलापटोलीलघुपञ्चमूल- त्रायन्तिकैरण्डयवात्सुसिद्धात्| प्रस्थो रसाच्छागरसार्धयुक्तः साध्यः पुनः प्रस्थसमः स यावत्||५|| प्रियङ्गुकृष्णाघनकल्कयुक्तः सतैलसर्पिर्मधुसैन्धवश्च| स्याद्दीपनो मांसबलप्रदश्च चक्षुर्बलं चोपदधाति सद्यः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana eraNDamUlAdiH (7-10) · Śloka 10
ēraṇḍamūlāttripalaṁ palāśā ttathā palāṁśaṁ laghupañcamūlam| rāsnābalāchinnaruhāśvagandhā- punarnavāragvadhadēvadāru||7|| phalāni cāṣṭau salilāḍhakābhyāṁ vipācayēdaṣṭamaśēṣitē'smin| vacāśatāhvāhapuṣāpriyaṅgu- yaṣṭīkaṇāvatsakabījamustam||8|| dadyātsupiṣṭaṁ sahatārkṣyaśaila- makṣapramāṇaṁ lavaṇāṁśayuktam| samākṣikastailayutaḥ samūtrō bastirjayēllēkhanadīpanō'sau||9|| jaṅghōrupādatrikapr̥ṣṭhakōṣṭha- hr̥dguhyaśūlaṁ gurutāṁ vibandham| gulmāśmavardhmagrahaṇīgudōtthāṁ- stāstāṁśca rōgān kaphavātajātān||10||
View original
एरण्डमूलात्त्रिपलं पलाशा त्तथा पलांशं लघुपञ्चमूलम्| रास्नाबलाछिन्नरुहाश्वगन्धा- पुनर्नवारग्वधदेवदारु||७|| फलानि चाष्टौ सलिलाढकाभ्यां विपाचयेदष्टमशेषितेऽस्मिन्| वचाशताह्वाहपुषाप्रियङ्गु- यष्टीकणावत्सकबीजमुस्तम्||८|| दद्यात्सुपिष्टं सहतार्क्ष्यशैल- मक्षप्रमाणं लवणांशयुक्तम्| समाक्षिकस्तैलयुतः समूत्रो बस्तिर्जयेल्लेखनदीपनोऽसौ||९|| जङ्घोरुपादत्रिकपृष्ठकोष्ठ- हृद्गुह्यशूलं गुरुतां विबन्धम्| गुल्माश्मवर्ध्मग्रहणीगुदोत्थां- स्तास्तांश्च रोगान् कफवातजातान्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaharA nirUhAH yaShTyAhvAdiH (11) · Śloka 11
yaṣṭyāhvarōdhrābhayacandanaiśca śr̥taṁ payō'gryaṁ kamalōtpalaiśca| saśarkarākṣaudraghr̥taṁ suśītaṁ pittāmayān hanti sajīvanīyam||11||
View original
यष्ट्याह्वरोध्राभयचन्दनैश्च शृतं पयोऽग्र्यं कमलोत्पलैश्च| सशर्कराक्षौद्रघृतं सुशीतं पित्तामयान् हन्ति सजीवनीयम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAsnAdiH (12-16) · Śloka 16
rāsnāṁ vr̥ṣaṁ lōhitikāmanantāṁ balāṁ kanīyastr̥ṇapañcamūlyau| gōpāṅganācandanapadmakarddhi- yaṣṭyāhvarōdhrāṇi palārdhakāni||12|| niḥkvāthya tōyēna rasēna tēna śr̥taṁ payō'rdhāḍhakamambuhīnam| jīvantimēdardhdivarīvidārī- vīrādvikākōlikasērukābhiḥ||13|| sitōpalājīvakapadmarēṇu- prapauṇḍarīkōtpalapuṇḍarīkaiḥ| rōdhrātmaguptāmadhuyaṣṭikābhi- rnāgāhvamuñjātakacandanaiśca||14|| piṣṭairghr̥takṣaudrayutairnirūhaṁ sasaindhavaṁ śītalamēva dadyāt| pratyāgatē dhanvarasēna śālīn kṣīrēṇa vā'dyātpariṣiktagātraḥ||15|| dāhātisārapradarāsrapitta- hr̥tpāṇḍurōgān viṣamajvaraṁ ca| sagulmamūtragrahakāmalādīn sarvāmayān pittakr̥tānnihanti||16||
View original
रास्नां वृषं लोहितिकामनन्तां बलां कनीयस्तृणपञ्चमूल्यौ| गोपाङ्गनाचन्दनपद्मकर्द्धि- यष्ट्याह्वरोध्राणि पलार्धकानि||१२|| निःक्वाथ्य तोयेन रसेन तेन शृतं पयोऽर्धाढकमम्बुहीनम्| जीवन्तिमेदर्ध्दिवरीविदारी- वीराद्विकाकोलिकसेरुकाभिः||१३|| सितोपलाजीवकपद्मरेणु- प्रपौण्डरीकोत्पलपुण्डरीकैः| रोध्रात्मगुप्तामधुयष्टिकाभि- र्नागाह्वमुञ्जातकचन्दनैश्च||१४|| पिष्टैर्घृतक्षौद्रयुतैर्निरूहं ससैन्धवं शीतलमेव दद्यात्| प्रत्यागते धन्वरसेन शालीन् क्षीरेण वाऽद्यात्परिषिक्तगात्रः||१५|| दाहातिसारप्रदरास्रपित्त- हृत्पाण्डुरोगान् विषमज्वरं च| सगुल्ममूत्रग्रहकामलादीन् सर्वामयान् पित्तकृतान्निहन्ति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaharA nirUhAH koshAtakAdiH (17-19) · Śloka 19
kōśātakāragvadhadēvadāru- mūrvāśvadaṁṣṭrākuṭajārkapāṭhāḥ| paktvā kulatthān br̥hatīṁ ca tōyē rasasya tasya prasr̥tā daśa syuḥ||17|| tān sarṣapailāmadanaiḥ sakuṣṭhai- rakṣapramāṇaiḥ prasr̥taiśca yuktān| kṣaudrasya tailasya phalāhvayasya kṣārasya tailasya ca sārṣapasya||18|| dadyānnirūhaṁ kapharōgitāya mandāgnayē cāśanavidviṣē ca| - |19|
View original
कोशातकारग्वधदेवदारु- मूर्वाश्वदंष्ट्राकुटजार्कपाठाः| पक्त्वा कुलत्थान् बृहतीं च तोये रसस्य तस्य प्रसृता दश स्युः||१७|| तान् सर्षपैलामदनैः सकुष्ठै- रक्षप्रमाणैः प्रसृतैश्च युक्तान्| क्षौद्रस्य तैलस्य फलाह्वयस्य क्षारस्य तैलस्य च सार्षपस्य||१८|| दद्यान्निरूहं कफरोगिताय मन्दाग्नये चाशनविद्विषे च| - |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukumAranirUhAH (19) · Śloka 19
- | vakṣyē mr̥dūn snēhakr̥tō nirūhān sukhōcitānāṁ prasr̥taiḥ pr̥thak tu||19||
View original
- | वक्ष्ये मृदून् स्नेहकृतो निरूहान् सुख़ोचितानां प्रसृतैः पृथक् तु||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIrAdisAdhitaH,tailAdisAdhitaH pa~jcatiktAkhyaH tailagomUtrAdisAdhitaH payasyAdisAdhitaH (20-26) · Śloka 26
athēmān sukumārāṇāṁ nirūhān snēhanān mr̥dūn| karmaṇā viplutānāṁ ca vakṣyāmi prasr̥taiḥ pr̥thak||20|| kṣīrād dvau prasr̥tau kāryau madhutailaghr̥tāttrayaḥ| khajēna mathitō bastirvātaghnō balavarṇakr̥t||21|| ēkaikaḥ prasr̥tastailaprasannākṣaudrasarpiṣām| bilvādimūlakvāthāddvau kaulatthāddvau sa vātajit||22|| paṭōlanimbabhūtīkarāsnāsaptacchadāmbhasaḥ| prasr̥taḥ pr̥thagājyācca bastiḥ sarṣapakalkavān||23|| sa pañcatiktō'bhiṣyandakr̥mikuṣṭhapramēhahā| catvārastailagōmūtradadhimaṇḍāmlakāñjikāt||24|| prasr̥tāḥ sarṣapaiḥ piṣṭairviṭsaṅgānāhabhēdanaḥ| payasyēkṣusthirārāsnāvidārīkṣaudrasarpiṣām||25|| ēkaikaḥ prasr̥tō bastiḥ kr̥ṣṇākalkō vr̥ṣatvakr̥t| |26|
View original
अथेमान् सुकुमाराणां निरूहान् स्नेहनान् मृदून्| कर्मणा विप्लुतानां च वक्ष्यामि प्रसृतैः पृथक्||२०|| क्षीराद् द्वौ प्रसृतौ कार्यौ मधुतैलघृतात्त्रयः| खजेन मथितो बस्तिर्वातघ्नो बलवर्णकृत्||२१|| एकैकः प्रसृतस्तैलप्रसन्नाक्षौद्रसर्पिषाम्| बिल्वादिमूलक्वाथाद्द्वौ कौलत्थाद्द्वौ स वातजित्||२२|| पटोलनिम्बभूतीकरास्नासप्तच्छदाम्भसः| प्रसृतः पृथगाज्याच्च बस्तिः सर्षपकल्कवान्||२३|| स पञ्चतिक्तोऽभिष्यन्दकृमिकुष्ठप्रमेहहा| चत्वारस्तैलगोमूत्रदधिमण्डाम्लकाञ्जिकात्||२४|| प्रसृताः सर्षपैः पिष्टैर्विट्सङ्गानाहभेदनः| पयस्येक्षुस्थिरारास्नाविदारीक्षौद्रसर्पिषाम्||२५|| एकैकः प्रसृतो बस्तिः कृष्णाकल्को वृषत्वकृत्| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana siddhabastayaH (26-27) · Śloka 27
| siddhabastīnatō vakṣyē sarvadā yān prayōjayēt||26|| nirvyāpadō bahuphalān balapuṣṭikarān sukhān| |27|
View original
| सिद्धबस्तीनतो वक्ष्ये सर्वदा यान् प्रयोजयेत्||२६|| निर्व्यापदो बहुफलान् बलपुष्टिकरान् सुखान्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAdhutailikaH (27-29) · Śloka 29
| madhutailē samē karṣaḥ saindhavāddvipicurmisiḥ||27|| ēraṇḍamūlakvāthēna nirūhō mādhutailikaḥ| rasāyanaṁ pramēhārśaḥkr̥migulmāntravr̥ddhinut||28|| sayaṣṭimadhukaścaiṣa cakṣuṣyō raktapittajit| |29|
View original
| मधुतैले समे कर्षः सैन्धवाद्द्विपिचुर्मिसिः||२७|| एरण्डमूलक्वाथेन निरूहो माधुतैलिकः| रसायनं प्रमेहार्शःकृमिगुल्मान्त्रवृद्धिनुत्||२८|| सयष्टिमधुकश्चैष चक्षुष्यो रक्तपित्तजित्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApano bastiH (29-30) · Śloka 30
| yāpanō ghanakalkēna madhutailarasājyavān||29|| pāyujānūruvr̥ṣaṇabastimēhanaśūlajit| |30|
View original
| यापनो घनकल्केन मधुतैलरसाज्यवान्||२९|| पायुजानूरुवृषणबस्तिमेहनशूलजित्| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyo yApanabastiH (30-31) · Śloka 31
| prasr̥tāṁśairghr̥takṣaudravasātailaiḥ prakalpayēt||30|| yāpanaṁ saindhavārdhākṣahapuṣārdhapalānvitam| |31|
View original
| प्रसृतांशैर्घृतक्षौद्रवसातैलैः प्रकल्पयेत्||३०|| यापनं सैन्धवार्धाक्षहपुषार्धपलान्वितम्| |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yuktaratho bastiH (31-32) · Śloka 32
| ēraṇḍamūlaniḥkvāthō madhutailaṁ sasaindhavam||31|| ēṣa yuktarathō bastiḥ savacāpippalīphalaḥ| |32|
View original
| एरण्डमूलनिःक्वाथो मधुतैलं ससैन्धवम्||३१|| एष युक्तरथो बस्तिः सवचापिप्पलीफलः| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShaharo bastiH (32-33) · Śloka 33
| sa kvāthō madhuṣaḍgranthāśatāhvāhiṅgusaindhavam||32|| suradāru ca rāsnā ca bastirdōṣaharaḥ śivaḥ| |33|
View original
| स क्वाथो मधुषड्ग्रन्थाशताह्वाहिङ्गुसैन्धवम्||३२|| सुरदारु च रास्ना च बस्तिर्दोषहरः शिवः| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana siddhabastiH (33-34) · Śloka 34
| pañcamūlasya niḥkvāthastailaṁ māgadhikā madhu||33|| sasaindhavaḥ samadhukaḥ siddhabastiriti smr̥taḥ| |34|
View original
| पञ्चमूलस्य निःक्वाथस्तैलं मागधिका मधु||३३|| ससैन्धवः समधुकः सिद्धबस्तिरिति स्मृतः| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gomUtrabastiH (34-36) · Śloka 36
| dvipañcamūlatriphalāphalabilvāni pācayēt||34|| gōmūtrē, tēna piṣṭaiśca pāṭhāvatsakatōyadaiḥ| saphalaiḥ kṣaudratailābhyāṁ kṣārēṇa lavaṇēna ca||35|| yuktō bastiḥ kaphavyādhipāṇḍurōgaviṣūciṣu| śukrānilavibandhēṣu bastyāṭōpē ca pūjitaḥ||36||
View original
| द्विपञ्चमूलत्रिफलाफलबिल्वानि पाचयेत्||३४|| गोमूत्रे, तेन पिष्टैश्च पाठावत्सकतोयदैः| सफलैः क्षौद्रतैलाभ्यां क्षारेण लवणेन च||३५|| युक्तो बस्तिः कफव्याधिपाण्डुरोगविषूचिषु| शुक्रानिलविबन्धेषु बस्त्याटोपे च पूजितः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApanarAT bastiH (37-43) · Śloka 43
mustāpāṭhāmr̥tairaṇḍabalārāsnāpunarnavāḥ| mañjiṣṭhāragvadhōśīratrāyamāṇākṣarōhiṇīḥ||37|| kanīyaḥ pañcamūlaṁ ca pālikaṁ, madanāṣṭakam| jalāḍhakē pacēttacca pādaśēṣaṁ parisrutam||38|| kṣīradviprasthasaṁyuktaṁ kṣīraśēṣaṁ punaḥ pacēt| sapādajāṅgalarasaḥ sasarpirmadhusaindhavaḥ||39|| piṣṭairyaṣṭimisiśyāmākaliṅgakarasāñjanaiḥ| bastiḥ sukhōṣṇō māṁsāgnibalaśukravivarddhanaḥ||40|| vātāsr̥ṅmōhamēhārśōgulmaviṇmūtrasaṅgrahān| viṣamajvaravīsarpavardhmādhmānapravāhikāḥ||41|| vaṅkṣaṇōrukaṭīkukṣimanyāśrōtraśirōrujaḥ| hanyādasr̥gdarōnmādaśōphakāsāśmakuṇḍalān||42|| cakṣuṣyaḥ putradō rājā yāpanānāṁ rasāyanam| |43|
View original
मुस्तापाठामृतैरण्डबलारास्नापुनर्नवाः| मञ्जिष्ठारग्वधोशीरत्रायमाणाक्षरोहिणीः||३७|| कनीयः पञ्चमूलं च पालिकं, मदनाष्टकम्| जलाढके पचेत्तच्च पादशेषं परिस्रुतम्||३८|| क्षीरद्विप्रस्थसंयुक्तं क्षीरशेषं पुनः पचेत्| सपादजाङ्गलरसः ससर्पिर्मधुसैन्धवः||३९|| पिष्टैर्यष्टिमिसिश्यामाकलिङ्गकरसाञ्जनैः| बस्तिः सुखोष्णो मांसाग्निबलशुक्रविवर्द्धनः||४०|| वातासृङ्मोहमेहार्शोगुल्मविण्मूत्रसङ्ग्रहान्| विषमज्वरवीसर्पवर्ध्माध्मानप्रवाहिकाः||४१|| वङ्क्षणोरुकटीकुक्षिमन्याश्रोत्रशिरोरुजः| हन्यादसृग्दरोन्मादशोफकासाश्मकुण्डलान्||४२|| चक्षुष्यः पुत्रदो राजा यापनानां रसायनम्| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ativRuShyo bastiH (43-44) · Śloka 44
| mr̥gāṇāṁ laghuvadrā(ḍrā)ṇāṁ daśamūlasya cāmbhasā||43|| hapuṣāmisigāṅgēyīkalkairvātaharaḥ param| niruhō'tyarthavr̥ṣyaśca mahāsnēhasamanvitaḥ||44||
View original
| मृगाणां लघुवद्रा(ड्रा)णां दशमूलस्य चाम्भसा||४३|| हपुषामिसिगाङ्गेयीकल्कैर्वातहरः परम्| निरुहोऽत्यर्थवृष्यश्च महास्नेहसमन्वितः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAyUro bastiH (45-47) · Śloka 47
mayūraṁ pakṣapittāntrapādaviṭtuṇḍavarjitam| laghunā pañcamūlēna pālikēna samanvitam||45|| paktvā kṣīrajalē kṣīraśēṣaṁ saghr̥tamākṣikam| tadvidārīkaṇāyaṣṭiśatāhvāphalakalkavat||46|| bastirīṣatpaṭuyutaḥ paramaṁ balaśukrakr̥t| |47|
View original
मयूरं पक्षपित्तान्त्रपादविट्तुण्डवर्जितम्| लग़ुना पञ्चमूलेन पालिकेन समन्वितम्||४५|| पक्त्वा क्षीरजले क्षीरशेषं सग़ृतमाक्षिकम्| तद्विदारीकणायष्टिशताह्वाफलकल्कवत्||४६|| बस्तिरीषत्पटुयुतः परमं बलशुक्रकृत्| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mayUravidhirviShkirAdiShu (47-48) · Śloka 48
| kalpanēyaṁ pr̥thak kāryā tittiriprabhr̥tiṣvapi||47|| viṣkirēṣu samastēṣu pratudaprasahēṣu ca| jalacāriṣu tadvacca matsyēṣu kṣīravarjitā||48||
View original
| कल्पनेयं पृथक् कार्या तित्तिरिप्रभृतिष्वपि||४७|| विष्किरेषु समस्तेषु प्रतुदप्रसहेषु च| जलचारिषु तद्वच्च मत्स्येषु क्षीरवर्जिता||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana godhAdibastiH (49-52) · Śloka 52
gōdhānakulamārjāraśalyakōndurajaṁ palam| pr̥thak daśapalaṁ kṣīrē pañcamūlaṁ ca sādhayēt||49|| tatpayaḥ phalavaidēhīkalkadvilavaṇānvitam| sasitātailamadhvājyō bastiryōjyō rasāyanam||50|| vyāyāmamathitōraskakṣīṇēndriyabalaujasām| vibaddhaśukraviṇmūtrakhuḍavātavikāriṇām||51|| gajavājirathakṣōbhabhagnajarjaritātmanām| punarnavatvaṁ kurutē vājīkaraṇamuttamam||52||
View original
गोधानकुलमार्जारशल्यकोन्दुरजं पलम्| पृथक् दशपलं क्षीरे पञ्चमूलं च साधयेत्||४९|| तत्पयः फलवैदेहीकल्कद्विलवणान्वितम्| ससितातैलमध्वाज्यो बस्तिर्योज्यो रसायनम्||५०|| व्यायाममथितोरस्कक्षीणेन्द्रियबलौजसाम्| विबद्धशुक्रविण्मूत्रखुडवातविकारिणाम्||५१|| गजवाजिरथक्षोभभग्नजर्जरितात्मनाम्| पुनर्नवत्वं कुरुते वाजीकरणमुत्तमम्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuShyabastInAM Bojane visheShaH (53) · Śloka 53
siddhēna payasā bhōjyamātmaguptōccaṭēkṣuraiḥ| |53|
View original
सिद्धेन पयसा भोज्यमात्मगुप्तोच्चटेक्षुरैः| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana siddhAH snehAH (53) · Śloka 53
snēhāṁścāyantraṇān siddhān siddhadravyaiḥ prakalpayēt| ||53||
View original
स्नेहांश्चायन्त्रणान् सिद्धान् सिद्धद्रव्यैः प्रकल्पयेत्| ||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saparIhArAH snehabastayaH (54) · Śloka 54
dōṣaghnāḥ saparīhārā vakṣyantē snēhabastayaḥ| |54|
View original
दोषघ्नाः सपरीहारा वक्ष्यन्ते स्नेहबस्तयः| |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlAditailam (54-57) · Śloka 57
| daśamūlaṁ balāṁ rāsnāmaśvagandhāṁ punarnavām||54|| guḍucyairaṇḍabūtīkabhārgīvr̥ṣakarōhiṣam| śatāvarīṁ sahacaraṁ kākanāsāṁ palāṁśakam||55|| yavamāṣātasīkōlakulatthān prasr̥tōnmitān| vahē vipācya tōyasya drōṇaśēṣēṇa tēna ca||56|| pacēttailāḍhakaṁ pēṣyairjīvanīyaiḥ palōnmitaiḥ| anuvāsanamityētatsarvavātavikāranut||57||
View original
| दशमूलं बलां रास्नामश्वगन्धां पुनर्नवाम्||५४|| गुडुच्यैरण्डबूतीकभार्गीवृषकरोहिषम्| शतावरीं सहचरं काकनासां पलांशकम्||५५|| यवमाषातसीकोलकुलत्थान् प्रसृतोन्मितान्| वहे विपाच्य तोयस्य द्रोणशेषेण तेन च||५६|| पचेत्तैलाढकं पेष्यैर्जीवनीयैः पलोन्मितैः| अनुवासनमित्येतत्सर्ववातविकारनुत्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AnUpavasA (58) · Śloka 58
ānūpānāṁ vasā tadvajjīvanīyōpasādhitā| |58|
View original
आनूपानां वसा तद्वज्जीवनीयोपसाधिता| |५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shatAhvAditailam (58) · Śloka 58
| śatāhvāciribilvāmlaistailaṁ siddhaṁ samīraṇē||58||
View original
| शताह्वाचिरिबिल्वाम्लैस्तैलं सिद्धं समीरणे||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saindhavadhRutam (59) · Śloka 59
saindhavēnāgnivarṇēna taptaṁ cānilajid ghr̥tam| |59|
View original
सैन्धवेनाग्निवर्णेन तप्तं चानिलजिद् घृतम्| |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvantyAdiyamakaH (59-62) · Śloka 62
| jīvantīṁ madanaṁ mēdāṁ śrāvaṇīṁ madhukaṁ balām||59|| śatāhvarṣabhakau kr̥ṣṇāṁ kākanāsāṁ śatāvarīm| svaguptāṁ kṣīrakākōlīṁ karkaṭākhyāṁ śaṭhīṁ vacām||60|| piṣṭvā tailaghr̥taṁ kṣīrē sādhayēttaccaturguṇē| br̥ṁhaṇaṁ vātapittaghnaṁ balaśukrāgnivardhanam||61|| rajaḥśukrāmayaharaṁ putrīyaṁ cānuvāsanam| |62|
View original
| जीवन्तीं मदनं मेदां श्रावणीं मधुकं बलाम्||५९|| शताह्वर्षभकौ कृष्णां काकनासां शतावरीम्| स्वगुप्तां क्षीरकाकोलीं कर्कटाख्यां शठीं वचाम्||६०|| पिष्ट्वा तैलघृतं क्षीरे साधयेत्तच्चतुर्गुणे| बृंहणं वातपित्तघ्नं बलशुक्राग्निवर्धनम्||६१|| रजःशुक्रामयहरं पुत्रीयं चानुवासनम्| |६२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saindhavAditailam (62-66) · Śloka 66
| saindhavaṁ madanaṁ kuṣṭhaṁ śatāhvā niculō vacā||62|| hrībēraṁ madhukaṁ bhārṅgī dēvadāru sakaṭphalam| nāgaraṁ puṣkaraṁ mēdā cavikā citrakaḥ śaṭhī||63|| viḍaṅgātiviṣē śyāmā harēṇurnīlinī sthirā| bilvājamōdacapalā dantī rāsnā ca taiḥ samaiḥ||64|| sādhyamēraṇḍatailaṁ vā tailaṁ vā kapharōganut| vardhmōdāvartagulmārśaḥplīhamēhāḍhyamārutān||65|| ānāhamaśmarīṁ cāśu hanyāttadanuvāsanam| |66|
View original
| सैन्धवं मदनं कुष्ठं शताह्वा निचुलो वचा||६२|| ह्रीबेरं मधुकं भार्ङ्गी देवदारु सकट्फलम्| नागरं पुष्करं मेदा चविका चित्रकः शठी||६३|| विडङ्गातिविषे श्यामा हरेणुर्नीलिनी स्थिरा| बिल्वाजमोदचपला दन्ती रास्ना च तैः समैः||६४|| साध्यमेरण्डतैलं वा तैलं वा कफरोगनुत्| वर्ध्मोदावर्तगुल्मार्शःप्लीहमेहाढ्यमारुतान्||६५|| आनाहमश्मरीं चाशु हन्यात्तदनुवासनम्| |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bilvAditailam (66-67) · Śloka 67
| sādhitaṁ pañcamūlēna tailaṁ bilvādinā'thavā||66|| kaphaghnaṁ| |67|
View original
| साधितं पञ्चमूलेन तैलं बिल्वादिनाऽथवा||६६|| कफघ्नं| |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaghnadravyasAdhitaM tailam, phalatailam (67) · Śloka 67
kalpayēttailaṁ dravyairvā kaphaghātibhiḥ| phalairaṣṭaguṇaiścāmlaiḥ siddhamanvāsanaṁ kaphē||67||
View original
कल्पयेत्तैलं द्रव्यैर्वा कफघातिभिः| फलैरष्टगुणैश्चाम्लैः सिद्धमन्वासनं कफे||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalpanAprakAraH (68) · Śloka 68
mr̥dubastijaḍībhūtē tīkṣṇō'nyō bastiriṣyatē| tīkṣṇairvikarṣitē snigdhō madhuraḥ śiśirō mr̥duḥ||68||
View original
मृदुबस्तिजडीभूते तीक्ष्णोऽन्यो बस्तिरिष्यते| तीक्ष्णैर्विकर्षिते स्निग्धो मधुरः शिशिरो मृदुः||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNatvamRudutvahetUni dravyANi (69) · Śloka 69
tīkṣṇatvaṁ mūtrapīlvagnilavaṇakṣārasarṣapaiḥ| prāptakālaṁ vidhātavyaṁ kṣīrājyādyaistu mārdavam||69||
View original
तीक्ष्णत्वं मूत्रपील्वग्निलवणक्षारसर्षपैः| प्राप्तकालं विधातव्यं क्षीराज्याद्यैस्तु मार्दवम्||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balAdyanurodhena bastiH kalpyaH (70) · Śloka 70
balakālarōgadōṣaprakr̥tīḥ pravibhajya yōjitō bastiḥ| svaiḥ svairauṣadhavargaiḥ svān svān rōgānnivartayati||70||
View original
बलकालरोगदोषप्रकृतीः प्रविभज्य योजितो बस्तिः| स्वैः स्वैरौषधवर्गैः स्वान् स्वान् रोगान्निवर्तयति||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hetuvyAdhiviparIto bastiH kalpyaH (71) · Śloka 71
uṣṇārtānāṁ śītāñchītārtānāṁ tathā sukhōṣṇāṁśca| tadyōgyauṣadhayuktān bastīn saṁtarkya yuñjīta||71||
View original
उष्णार्तानां शीताञ्छीतार्तानां तथा सुखोष्णांश्च| तद्योग्यौषधयुक्तान् बस्तीन् संतर्क्य युञ्जीत||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhanIyeShu bRuMhaNIyaniShedhaH (72) · Śloka 72
bastīnna br̥ṁhaṇīyān dadyādvyādhiṣu viśōdhanīyēṣu|72|
View original
बस्तीन्न बृंहणीयान् दद्याद्व्याधिषु विशोधनीयेषु|७२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhanIyAH (72) · Śloka 72
mēdasvinō viśōdhyā yē ca narāḥ kuṣṭhamēhārtāḥ||72||
View original
मेदस्विनो विशोध्या ये च नराः कुष्ठमेहार्ताः||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShINAdiShu shodhanIyaniShedhaH (4) · Śloka 4
na kṣīṇakṣatadurbalamūrcchitakr̥śaśuṣkaśuddhadēhānām| dadyādviśōdhanīyān dōṣanibaddhāyuṣō yē ca||73|| iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviracitā- yāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ pañcamē kalpasiddhisthāna bastikalpō nāma caturthō'dhyāyaḥ||4||
View original
न क्षीणक्षतदुर्बलमूर्च्छितकृशशुष्कशुद्धदेहानाम्| दद्याद्विशोधनीयान् दोषनिबद्धायुषो ये च||७३|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता- यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां पञ्चमे कल्पसिद्धिस्थान बस्तिकल्पो नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon