Adhikarana madAtyayAdinidAnAdhyAyaH (2) · Śloka 2
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਦਾਤ੍ਯਯਨਿਦਾਨਮੁਚ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - ਅਥਾਤੋ ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਦਿਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ||੨||
तस्मान्मदात्ययनिदानमुच्यत इत्याह - - - - अथातो मदात्ययादिनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyasya guNAH (1) · Śloka 1
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਮ੍ਲਂ ਵ੍ਯਵਾਯ੍ਯਾਸ਼ੁਕਰਂ ਲਘੁ| ਵਿਕਾਸਿ ਵਿਸ਼ਦਂ ਮਦ੍ਯਮੋਜਸੋਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ||੧||
तीक्ष्णोष्णरूक्षसूक्ष्माम्लं व्यवाय्याशुकरं लघु| विकाषि विशदं मद्यमोजसोऽस्माद्विपर्ययः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyaguNa evotkarShato viShe~api (2) · Śloka 2
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਯੋ ਵਿਸੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੋਪਪ੍ਲਾਵਿਨੋ ਗੁਣਾਃ| ਜੀਵਿਤਾਨ੍ਤਾਯ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਿਸੇ ਤੂਤ੍ਕਰ੍ਸਵਤ੍ਤਿਤਃ||੨||
तीक्ष्णादयो विषेऽप्युक्ताश्चित्तोपप्लाविनो गुणाः| जीवितान्ताय जायन्ते विषे तूत्कर्षवृत्तितः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prathamamadasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4
ਕਥਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮਦ੍ਯਂ ਚੇਤੋ ਵਿਕਾਰਂ ਨਯਤਿ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਮਦ੍ਯਂ ਮਨ੍ਦਾਦੀਨੋਜਸੋ ਗੁਣਾਨ੍| ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਦਸ਼ ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭ੍ਯ ਚੇਤੋ ਨਯਤਿ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਮ੍||੩|| ਆਦ੍ਯੇ ਮਦੇ| |੪|
कथं कृत्वा मद्यं चेतो विकारं नयति ? इत्याह - - - - तीक्ष्णादिभिर्गुणैर्मद्यं मन्दादीनोजसो गुणान्| दशभिर्दश सङ्क्षोभ्य चेतो नयति विक्रियाम्||३|| आद्ये मदे| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyamadasya lakShaNam (4) · Śloka 4
ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਤੁ ਪ੍ਰਮਾਦਾਯਤਨੇ ਸ੍ਥਿਤਃ| ਦੁਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਹਤੋ ਮੂਢਃ ਸੁਖਮਿਤ੍ਯਧਿਮੁਚ੍ਯਤੇ||੪||
द्वितीये तु प्रमादायतने स्थितः| दुर्विकल्पहतो मूढः सुखमित्यधिमुच्यते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyatRutIyasandhisthitasya lakShaNam (5) · Śloka 5
ਮਧ੍ਯਮੋਤ੍ਤਮਯੋਃ ਸਨ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਾਜਸਤਾਮਸਃ| ਨਿਰਙ੍ਕੁਸ਼ ਇਵ ਵ੍ਯਾਲੋ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਚਰੇਜ੍ਜਡਃ||੫||
मध्यमोत्तमयोः सन्धिं प्राप्य राजसतामसः| निरङ्कुश इव व्यालो न किञ्चिन्नाचरेज्जडः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyamadasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7
ਅਤ ਏਵਾਹ - - - - ਇਯਂ ਭੂਮਿਰਵਦ੍ਯਾਨਾਂ ਦੌਃਸ਼ੀਲ੍ਯਸ੍ਯੇਦਮਾਸ੍ਪਦਮ੍| ਏਕੋਯਂ ਬਹੁਮਾਰ੍ਗਾਯਾ ਦੁਰ੍ਗਤੇਰ੍ਦੇਸ਼ਿਕਃ ਪਰਮ੍||੬|| ਨਿਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਃ ਸ਼ਵਵਚ੍ਛੇਤੇ ਤਤੀਯੇ ਤੁ ਮਦੇ ਸ੍ਥਿਤਃ| ਮਰਣਾਦਪਿ ਪਾਪਾਤ੍ਮਾ ਗਤਃ ਪਾਪਤਰਾਂ ਦਸ਼ਾਮ੍||੭||
अत एवाह - - - - इयं भूमिरवद्यानां दौःशील्यस्येदमास्पदम्| एकोऽयं बहुमार्गाया दुर्गतेर्देशिकः परम्||६|| निश्चेष्टः शववच्छेते तृतीये तु मदे स्थितः| मरणादपि पापात्मा गतः पापतरां दशाम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyashIlananiShedhaH (8) · Śloka 8
ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਂ ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਮਰ੍ਥਾਨਰ੍ਥਂ ਹਿਤਾਹਿਤਮ੍| ਯਦਾਸਕ੍ਤੋ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਕਥਂ ਤਚ੍ਛੀਲਯੇਦ੍ਬੁਧਃ||੮||
धर्माधर्मं सुखं दुःखमर्थानर्थं हिताहितम्| यदासक्तो न जानाति कथं तच्छीलयेद्बुधः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madye~atipIte mohAdayaH (9-10) · Śloka 10
ਮਦ੍ਯੇ ਮੋਹੋ ਭਯਂ ਸ਼ੋਕਃ ਕ੍ਰੋਧੋ ਮਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਃ| ਸੋਨ੍ਮਾਦਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਃ ਸਾਪਸ੍ਮਾਰਾਪਤਾਨਕਾਃ||੯|| ਯਤ੍ਰੈਕਃ ਸ੍ਮਤਿਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਮਸਾਧੁ ਯਤ੍| |੧੦|
मद्ये मोहो भयं शोकः क्रोधो मृत्युश्च संश्रिताः| सोन्मादमदमूर्च्छायाः सापस्मारापतानकाः||९|| यत्रैकः स्मृतिविभ्रंशस्तत्र सर्वमसाधु यत्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ayuktiyuktamadyasya trivargAdinAshakatvam (10-11) · Śloka 11
| ਅਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਹਿ ਵ੍ਯਾਧਯੇ ਮਰਣਾਯ ਵਾ||੧੦|| ਮਦ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਧੀਧੈਰ੍ਯਲਜ੍ਜਾਦੇਰਪਿ ਨਾਸ਼ਨਮ੍| |੧੧|
| अयुक्तियुक्तमन्नं हि व्याधये मरणाय वा||१०|| मद्यं त्रिवर्गधीधैर्यलज्जादेरपि नाशनम्| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyapAnasya viShayaH (11-12) · Śloka 12
ਤਾਮੇਵ ਯੁਕ੍ਤਿਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ - - - - | ਨਾਤਿਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਬਲਿਨਃ ਕਤਾਹਾਰਾ ਮਹਾਸ਼ਨਾਃ||੧੧|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਯੋਯੁਕ੍ਤਾ ਮਦ੍ਯਨਿਤ੍ਯਾਸ੍ਤਦਨ੍ਵਯਾਃ| ਮੇਦਃਕਫਾਧਿਕਾ ਮਨ੍ਦਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾ ਦਢਾਗ੍ਨਯਃ||੧੨||
तामेव युक्तिं वक्ष्यमाणेन ग्रन्थेन प्रतिपादयन्नाह - - - - | नातिमाद्यन्ति बलिनः कृताहारा महाशनाः||११|| स्निग्धाः सत्त्ववयोयुक्ता मद्यनित्यास्तदन्वयाः| मेदःकफाधिका मन्दवातपित्ता दृढाग्नयः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyapAnasyAviShayaH (13-17) · Śloka 17
ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਤਿਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰਬ੍ਧਾਃ ਕੁਪਿਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ| ਮਦ੍ਯੇਨ ਚਾਮ੍ਲਰੂਕ੍ਸੇਣ ਸਾਜੀਰ੍ਣੇ ਬਹੁਨਾਤਿ ਚ||੧੩|| ਵਾਤਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਕਫਾਤ੍ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਃ| ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਸ੍ਤੁ ਭੂਯਸਾ||੧੪|| ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਮੋਹੋ ਹਦਯਵ੍ਯਥਾ| ਵਿਡ੍ਭੇਦਃ ਪ੍ਰਤਤਂ ਤਸ੍ਣਾ ਸੌਮ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯੋ ਜ੍ਵਰੋਰੁਚਿਃ||੧੫|| ਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਸ੍ਥਿਰੁਕ੍ਕਮ੍ਪੋ ਮਰ੍ਮਭੇਦਸ੍ਤ੍ਰਿਕਗ੍ਰਹਃ| ਉਰੋਵਿਬਨ੍ਧਸ੍ਤਿਮਿਰਂ ਕਾਸਃ ਸ਼੍ਵਾਸਃ ਪ੍ਰਜਾਗਰਃ||੧੬|| ਸ੍ਵੇਦੋਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਵਿਭ੍ਰਮਃ| ਪ੍ਰਲਾਪਸ਼੍ਚਰ੍ਦਿਰੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੋ ਭ੍ਰਮੋ ਦੁਃਸ੍ਵਪ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੧੭||
विपर्ययेऽतिमाद्यन्ति विश्रब्धाः कुपिताश्च ये| मद्येन चाम्लरूक्षेण साजीर्णे बहुनाऽति च||१३|| वातात्पित्तात्कफात्सर्वैश्चत्वारः स्युर्मदात्ययाः| सर्वेऽपि सर्वैर्जायन्ते व्यपदेशस्तु भूयसा||१४|| सामान्यं लक्षणं तेषां प्रमोहो हृदयव्यथा| विड्भेदः प्रततं तृष्णा सौम्याग्नेयो ज्वरोऽरुचिः||१५|| शिरःपार्श्वास्थिरुक्कम्पो मर्मभेदस्त्रिकग्रहः| उरोविबन्धस्तिमिरं कासः श्वासः प्रजागरः||१६|| स्वेदोऽतिमात्रं विष्टम्भः श्वयथुश्चित्तविभ्रमः| प्रलापश्चर्दिरुत्क्लेशो भ्रमो दुःस्वप्नदर्शनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajasya lakShaNam (18) · Śloka 18
ਵਿਸ਼ੇਸਾਜ੍ਜਾਗਰਸ਼੍ਵਾਸਕਮ੍ਪਮੂਰ੍ਧਰੁਜੋਨਿਲਾਤ੍| ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਭ੍ਰਮਤ੍ਯੁਤ੍ਪਤਤਿ ਪ੍ਰੇਤੈਸ਼੍ਚ ਸਹ ਭਾਸਤੇ||੧੮||
विशेषाज्जागरश्वासकम्पमूर्धरुजोऽनिलात्| स्वप्ने भ्रमत्युत्पतति प्रेतैश्च सह भाषते||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajasya lakShaNam (19) · Śloka 19
ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਦਾਹਜ੍ਵਰਸ੍ਵੇਦਮੋਹਾਤੀਸਾਰਤਡ੍ਭ੍ਰਮਾਃ| ਦੇਹੋ ਹਰਿਤਹਾਰਿਦ੍ਰੋ ਰਕ੍ਤਨੇਤ੍ਰਕਪੋਲਤਾ||੧੯||
पित्ताद्दाहज्वरस्वेदमोहातीसारतृड्भ्रमाः| देहो हरितहारिद्रो रक्तनेत्रकपोलता||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajasya lakShaNam (20) · Śloka 20
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਛਰ੍ਦਿਹਲ੍ਲਾਸਨਿਦ੍ਰੋਦਰ੍ਦਾਙ੍ਗਗੌਰਵਮ੍| ||੨੦||
श्लेष्मणा छर्दिहृल्लासनिद्रोदर्दाङ्गगौरवम्| ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShajasya lakShaNam (1) · Śloka 1
| ਸਰ੍ਵਜੇ ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਤ੍ਵਮ੍||੧||
| सर्वजे सर्वलिङ्गत्वम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhvaMsakavikShayayornidAnam (20-21) · Śloka 21
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਧ੍ਵਂਸਕਵਿਕ੍ਸਯੌ ਲਕ੍ਸਯਤਿ - - - - | ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬੇਤ੍ਤੁ ਯਃ||੨੦|| ਸਹਸਾਨੁਚਿਤਂ ਵਾਨ੍ਯਤ੍ਤਸ੍ਯ ਧ੍ਵਂਸਕਵਿਕ੍ਸਯੌ| ਭਵੇਤਾਂ ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਕਸ੍ਟੌ ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੨੧||
सम्प्रति ध्वंसकविक्षयौ लक्षयति - - - - | मुक्त्वा मद्यं पिबेत्तु यः||२०|| सहसाऽनुचितं वाऽन्यत्तस्य ध्वंसकविक्षयौ| भवेतां मारुतात्कष्टौ दुर्बलस्य विशेषतः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhvaMsakasya lakShaNam (22) · Śloka 22
ਧ੍ਵਂਸਕੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਨਿਸ੍ਠੀਵਃ ਕਣ੍ਠਸ਼ੋਸੋਤਿਨਿਦ੍ਰਤਾ| ਸ਼ਬ੍ਦਾਸਹਤ੍ਵਂ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਚ|੨੨|
ध्वंसके श्लेष्मनिष्ठीवः कण्ठशोषोऽतिनिद्रता| शब्दासहत्वं तन्द्रा च|२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikShayasya lakShaNam (22-23) · Śloka 23
| ਵਿਕ੍ਸਯੇਙ੍ਗਸ਼ਿਰੋਤਿਰੁਕ੍||੨੨|| ਹਤ੍ਕਣ੍ਠਰੋਗਃ ਸਮ੍ਮੋਹਃ ਕਾਸਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਵਮਿਰ੍ਜ੍ਵਰਃ| |੨੩|
| विक्षयेऽङ्गशिरोतिरुक्||२२|| हृत्कण्ठरोगः सम्मोहः कासस्तृष्णा वमिर्ज्वरः| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nivRuttamadyasya phalam (23-1) · Śloka 1
| ਨਿਵਤ੍ਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਮਦ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਜਿਤਾਤ੍ਮਾ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਤ੍||੨੩|| ਵਿਕਾਰੈਃ ਸ੍ਪਸ਼੍ਯਤੇ ਜਾਤੁ ਨ ਸ ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਨਸੈਃ| |੨੪| ਇਤਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯਨਿਦਾਨਮ੍||੧||
| निवृत्तो यस्तु मद्येभ्यो जितात्मा बुद्धिपूर्वकृत्||२३|| विकारैः स्पृश्यते जातु न स शारीरमानसैः| |२४| इति मदात्ययनिदानम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madamUrcchAyasannyAsAnAM hetutrayamadhiShTAnatrayaM balottaratvaM ca (24-25) · Śloka 25
ਅਥ ਮਦ੍ਯਵਚ੍ਚੇਤੋਵਿਹਤਿਕਾਰਣਸਾਮਾਨ੍ਯਾਨ੍ਮਦਾਦੀਨ੍ ਲਕ੍ਸਯਤਿ - - - - | ਰਜੋਮੋਹਾਹਿਤਾਹਾਰਪਰਸ੍ਯ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਗਦਾਃ||੨੪|| ਰਸਾਸਕ੍ਚੇਤਨਾਵਾਹਿਸ੍ਰੋਤੋਰੋਧਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ| ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਾ ਯਥੋਤ੍ਤਰਬਲੋਤ੍ਤਰਾਃ||੨੫||
अथ मद्यवच्चेतोविहतिकारणसामान्यान्मदादीन् लक्षयति - - - - | रजोमोहाहिताहारपरस्य स्युस्त्रयो गदाः||२४|| रसासृक्ऽऽचेतनावाहिस्रोतोरोधसमुद्भवाः| मदमूर्च्छायसन्न्यासा यथोत्तरबलोत्तराः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madaH saptavidhaH (26) · Śloka 26
ਅਥ ਮਦਂ ਲਕ੍ਸਯਤਿ - - - - ਅਥ ਮਦਨਿਦਾਨਮ੍| ਮਦੋਤ੍ਰ ਦੋਸੈਃ ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਤਮਦ੍ਯਵਿਸੈਰਪਿ| |੨੬|
अथ मदं लक्षयति - - - - अथ मदनिदानम्| मदोऽत्र दोषैः सर्वैश्च रक्तमद्यविषैरपि| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajasya lakShaNam (26-27) · Śloka 27
| ਸਕ੍ਤਾਨਲ੍ਪਦ੍ਰੁਤਾਭਾਸਸ਼੍ਚਲਃ ਸ੍ਖਲਿਤਚੇਸ੍ਟਿਤਃ||੨੬|| ਰੂਕ੍ਸਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਤਨੁਰ੍ਮਦੇ ਵਾਤੋਦ੍ਭਵੇ ਭਵੇਤ੍| |੨੭|
| सक्तानल्पद्रुताभाषश्चलः स्खलितचेष्टितः||२६|| रूक्षश्यावारुणतनुर्मदे वातोद्भवे भवेत्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajasya lakShaNam (27) · Śloka 27
| ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਕ੍ਰੋਧਨੋ ਰਕ੍ਤਪੀਤਾਭਃ ਕਲਹਪ੍ਰਿਯਃ||੨੭||
| पित्तेन क्रोधनो रक्तपीताभः कलहप्रियः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajasya lakShaNam (29) · Śloka 29
ਸ੍ਵਲ੍ਪਸਮ੍ਬਦ੍ਧਵਾਕ੍ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਕਫਾਦ੍ਧ੍ਯਾਨਪਰੋਲਸਃ| ||੨੯||
स्वल्पसम्बद्धवाक्पाण्डुः कफाद्ध्यानपरोऽलसः| ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajasya lakShaNam (28) · Śloka 28
| ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ|੨੮|
| सर्वात्मा सन्निपातेन|२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajasya lakShaNam (28-29) · Śloka 29
| ਰਕ੍ਤਾਤ੍ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਙ੍ਗਦਸ੍ਟਿਤਾ||੨੮|| ਪਿਤ੍ਤਲਿਙ੍ਗਂ ਚ| |੨੯|
| रक्तात्स्तब्धाङ्गदृष्टिता||२८|| पित्तलिङ्गं च| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyajasya lakShaNam (29) · Śloka 29
ਮਦ੍ਯੇਨ ਵਿਕਤੇਹਾਸ੍ਵਰਾਙ੍ਗਤਾ| |੨੯|
मद्येन विकृतेहास्वराङ्गता| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShajasya lakShaNam (29) · Śloka 29
| ਵਿਸੇ ਕਮ੍ਪੋਤਿਨਿਦ੍ਰਾ ਚ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋਭ੍ਯਧਿਕਸ੍ਤੁ ਸਃ||੨੯||
| विषे कम्पोऽतिनिद्रा च सर्वेभ्योऽभ्यधिकस्तु सः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajAdiShu doShAnubandhaH (30-2) · Śloka 2
ਲਕ੍ਸਯੇਲ੍ਲਕ੍ਸਣੋਤ੍ਕਰ੍ਸਾਦ੍ਵਾਤਾਦੀਨ੍ ਸ਼ੋਣਿਤਾਦਿਸੁ| |੩੦| ਇਤਿ ਮਦਨਿਦਾਨਮ੍||੨||
लक्षयेल्लक्षणोत्कर्षाद्वातादीन् शोणितादिषु| |३०| इति मदनिदानम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrchAyashcaturvidhaH, vAtajasya lakShaNam (30-31) · Śloka 31
ਅਥ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਂ ਲਕ੍ਸਯਤਿ - - - - ਅਥ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਨਿਦਾਨਮ੍| | ਅਰੁਣਂ ਕਸ੍ਣਨੀਲਂ ਵਾ ਖਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਤ੍ਤਮਃ||੩੦|| ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯੇਤ ਹਤ੍ਪੀਡਾ ਵੇਪਥੁਰ੍ਭ੍ਰਮਃ| ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਾ ਛਾਯਾ ਮੂਰ੍ਛਾਯੇ ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਕੇ||੩੧||
अथ मूर्च्छायं लक्षयति - - - - अथ मूर्च्छायनिदानम्| | अरुणं कृष्णनीलं वा खं पश्यन्प्रविशेत्तमः||३०|| शीघ्रं च प्रतिबुध्येत हृत्पीडा वेपथुर्भ्रमः| कार्श्यं श्यावारुणा छाया मूर्छाये मारुतात्मके||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajasya lakShaNam (32-33) · Śloka 33
ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਰਕ੍ਤਂ ਪੀਤਂ ਵਾ ਨਭਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਵਿਸ਼ੇਤ੍ਤਮਃ| ਵਿਬੁਧ੍ਯੇਤ ਚ ਸਸ੍ਵੇਦੋ ਦਾਹਤਟ੍ਤਾਪਪੀਡਿਤਃ||੩੨|| ਭਿਨ੍ਨਵਿਣ੍ਨੀਲਪੀਤਾਭੋ ਰਕ੍ਤਪੀਤਾਕੁਲੇਕ੍ਸਣਃ| |੩੩|
पित्तेन रक्तं पीतं वा नभः पश्यन् विशेत्तमः| विबुध्येत च सस्वेदो दाहतृट्तापपीडितः||३२|| भिन्नविण्नीलपीताभो रक्तपीताकुलेक्षणः| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajasya lakShaNam (33-34) · Śloka 34
| ਕਫੇਨ ਮੇਗ਼ਸਂਕਾਸ਼ਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਾਕਾਸ਼ਮਾਵਿਸ਼ੇਤ੍||੩੩|| ਤਮਸ਼੍ਚਿਰਾਚ੍ਚ ਬੁਧ੍ਯੇਤ ਸਹਲ੍ਲਾਸਃ ਪ੍ਰਸੇਕਵਾਨ੍| ਗੁਰੁਭਿਃ ਸ੍ਤਿਮਿਤੈਰਙ੍ਗੈਰਾਰ੍ਦ੍ਰਚਰ੍ਮਾਵਨਦ੍ਧਵਤ੍||੩੪||
| कफेन मेग़संकाशं पश्यन्नाकाशमाविशेत्||३३|| तमश्चिराच्च बुध्येत सहृल्लासः प्रसेकवान्| गुरुभिः स्तिमितैरङ्गैरार्द्रचर्मावनद्धवत्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShajasya lakShaNam (35-36) · Śloka 36
ਸਰ੍ਵਾਕਤਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦੋਸੈਰਪਸ੍ਮਾਰ ਇਵਾਪਰਃ| ਪਾਤਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਨਿਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਂ ਵਿਨਾ ਬੀਭਤ੍ਸਚੇਸ੍ਟਿਤੈਃ||੩੫|| ਇਤਿ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਨਿਦਾਨਮ੍|੩੬|
सर्वाकृतिस्त्रिभिर्दोषैरपस्मार इवापरः| पातयत्याशु निश्चेष्टं विना बीभत्सचेष्टितैः||३५|| इति मूर्च्छायनिदानम्|३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madamUrchAyayorauShadhaM vinA nivRuttiH,sanyAsasyauShadhaikanivartyatvam (36) · Śloka 36
ਇਦਾਨੀਂ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਂ ਲਕ੍ਸਯਿਤੁਮਾਹ - - - - ਅਥ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਨਿਦਾਨਮ੍| ਦੋਸੇਸੁ ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਃ ਕਤਵੇਗੇਸੁ ਦੇਹਿਨਾਮ੍| ਸ੍ਵਯਮੇਵੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ, ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸੋ ਨੌਸਧੈਰ੍ਵਿਨਾ||੩੬||
इदानीं सन्न्यासं लक्षयितुमाह - - - - अथ सन्न्यासनिदानम्| दोषेषु मदमूर्च्छायाः कृतवेगेषु देहिनाम्| स्वयमेवोपशाम्यन्ति, सन्न्यासो नौषधैर्विना||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMnyAsasya saMprAptiH saMnyAsasya lakShaNam (37-38) · Śloka 38
ਵਾਗ੍ਦੇਹਮਨਸਾਂ ਚੇਸ੍ਟਾਮਾਕ੍ਸਿਪ੍ਯਾਤਿਬਲਾ ਮਲਾਃ| ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਂ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾਯਤਨਸਂਸ਼੍ਰਯਾਃ||੩੭|| ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ, ਤੇਨ ਪੁਰੁਸਃ ਕਾਸ੍ਠੀਭੂਤੋ ਮਤੋਪਮਃ| ਮ੍ਰਿਯੇਤ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਚੇਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਨ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ||੩੮||
वाग्देहमनसां चेष्टामाक्षिप्यातिबला मलाः| सन्न्यासं सन्निपतिताः प्राणायतनसंश्रयाः||३७|| कुर्वन्ति, तेन पुरुषः काष्ठीभूतो मृतोपमः| म्रियेत शीघ्रं शीघ्रं चेच्चिकित्सा न प्रयुज्यते||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMnyAsastvarayA cikitsyaH (39-3) · Śloka 3
ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਨਾਜ੍ਜੀਵੇਤ੍, ਇਤ੍ਯਤ੍ਰੈਵੋਦਾਹਰਣਾਰ੍ਥਮਾਹ - - - - ਅਗਾਧੇ ਗ੍ਰਾਹਬਹੁਲੇ ਸਲਿਲੌਘ ਇਵਾਤਟੇ| ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸੇ ਵਿਨਿਮਜ੍ਜਨ੍ਤਂ ਨਰਮਾਸ਼ੁ ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍||੩੯|| ਇਤਿ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਨਿਦਾਨਮ੍||੩||
शीघ्रं चिकित्सनाज्जीवेत्, इत्यत्रैवोदाहरणार्थमाह - - - - अगाधे ग्राहबहुले सलिलौघ इवातटे| सन्न्यासे विनिमज्जन्तं नरमाशु निवर्तयेत्||३९|| इति सन्न्यासनिदानम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yuktiviyuktasya madyapAnasya phalam (40) · Śloka 40
ਇਦਾਨੀਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਨਿਦਾਨਤ੍ਵਾਨ੍ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯੇਨੈਵੋਪਸਂਹਾਰਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਹ - - - - ਮਦਮਾਨਰੋਸਤੋਸਪ੍ਰਭਤਿਭਿਰਰਿਭਿਰ੍ਨਿਜੈਃ ਪਰਿਸ੍ਵਙ੍ਗਃ| ਯੁਕ੍ਤਾਯੁਕ੍ਤਂ ਚ ਸਮਂ ਯੁਕ੍ਤਿਵਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਮਦ੍ਯੇਨ||੪੦||
इदानीं मदात्ययनिदानत्वान्मद्यस्य मद्येनैवोपसंहारं कुर्वन्नाह - - - - मदमानरोषतोषप्रभृतिभिररिभिर्निजैः परिष्वङ्गः| युक्तायुक्तं च समं युक्तिवियुक्तेन मद्येन||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yuktiyuktasya madyapAnasya Palam (6) · Śloka 6
ਪੁਨਰਪਿ ਯੁਕ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ - - - - ਬਲਕਾਲਦੇਸ਼ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਪ੍ਰਕਤਿਸਹਾਯਾਮਯਵਯਾਂਸਿ| ਪ੍ਰਵਿਭਜ੍ਯ ਤਦਨੁਰੂਪਂ ਯਦਿ ਪਿਬਤਿ ਤਤਃ ਪਿਬਤ੍ਯਮਤਮ੍||੪੧|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਤਤੀਯੇ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਦਿਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||
पुनरपि युक्तिं प्रदर्शयन्नाह - - - - बलकालदेशसात्म्यप्रकृतिसहायामयवयांसि| प्रविभज्य तदनुरूपं यदि पिबति ततः पिबत्यमृतम्||४१|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने मदात्ययादिनिदानं नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon