Adhikarana madAtyayAdinidAnAdhyAyaH (2) · Śloka 2
తస్మాన్మదాత్యయనిదానముచ్యత ఇత్యాహ - - - - అథాతో మదాత్యయాదినిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| గద్యసూత్రే||2||
तस्मान्मदात्ययनिदानमुच्यत इत्याह - - - - अथातो मदात्ययादिनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyasya guNAH (1) · Śloka 1
తీక్ష్ణోష్ణరూక్షసూక్ష్మామ్లం వ్యవాయ్యాశుకరం లఘు| వికాషి విశదం మద్యమోజసోఽస్మాద్విపర్యయః||1||
तीक्ष्णोष्णरूक्षसूक्ष्माम्लं व्यवाय्याशुकरं लघु| विकाषि विशदं मद्यमोजसोऽस्माद्विपर्ययः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyaguNa evotkarShato viShe~api (2) · Śloka 2
తీక్ష్ణాదయో విషేఽప్యుక్తాశ్చిత్తోపప్లావినో గుణాః| జీవితాంతాయ జాయంతే విషే తూత్కర్షవృత్తితః||2||
तीक्ष्णादयो विषेऽप्युक्ताश्चित्तोपप्लाविनो गुणाः| जीवितान्ताय जायन्ते विषे तूत्कर्षवृत्तितः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prathamamadasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4
కథం కృత్వా మద్యం చేతో వికారం నయతి ? ఇత్యాహ - - - - తీక్ష్ణాదిభిర్గుణైర్మద్యం మందాదీనోజసో గుణాన్| దశభిర్దశ సంక్షోభ్య చేతో నయతి విక్రియాం||3|| ఆద్యే మదే| |4|
कथं कृत्वा मद्यं चेतो विकारं नयति ? इत्याह - - - - तीक्ष्णादिभिर्गुणैर्मद्यं मन्दादीनोजसो गुणान्| दशभिर्दश सङ्क्षोभ्य चेतो नयति विक्रियाम्||३|| आद्ये मदे| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyamadasya lakShaNam (4) · Śloka 4
ద్వితీయే తు ప్రమాదాయతనే స్థితః| దుర్వికల్పహతో మూఢః సుఖమిత్యధిముచ్యతే||4||
द्वितीये तु प्रमादायतने स्थितः| दुर्विकल्पहतो मूढः सुखमित्यधिमुच्यते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyatRutIyasandhisthitasya lakShaNam (5) · Śloka 5
మధ్యమోత్తమయోః సంధిం ప్రాప్య రాజసతామసః| నిరంకుశ ఇవ వ్యాలో న కించిన్నాచరేజ్జడః||5||
मध्यमोत्तमयोः सन्धिं प्राप्य राजसतामसः| निरङ्कुश इव व्यालो न किञ्चिन्नाचरेज्जडः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyamadasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7
అత ఏవాహ - - - - ఇయం భూమిరవద్యానాం దౌఃశీల్యస్యేదమాస్పదం| ఏకోఽయం బహుమార్గాయా దుర్గతేర్దేశికః పరం||6|| నిశ్చేష్టః శవవచ్ఛేతే తృతీయే తు మదే స్థితః| మరణాదపి పాపాత్మా గతః పాపతరాం దశాం||7||
अत एवाह - - - - इयं भूमिरवद्यानां दौःशील्यस्येदमास्पदम्| एकोऽयं बहुमार्गाया दुर्गतेर्देशिकः परम्||६|| निश्चेष्टः शववच्छेते तृतीये तु मदे स्थितः| मरणादपि पापात्मा गतः पापतरां दशाम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyashIlananiShedhaH (8) · Śloka 8
ధర్మాధర్మం సుఖం దుఃఖమర్థానర్థం హితాహితం| యదాసక్తో న జానాతి కథం తచ్ఛీలయేద్బుధః||8||
धर्माधर्मं सुखं दुःखमर्थानर्थं हिताहितम्| यदासक्तो न जानाति कथं तच्छीलयेद्बुधः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madye~atipIte mohAdayaH (9-10) · Śloka 10
మద్యే మోహో భయం శోకః క్రోధో మృత్యుశ్చ సంశ్రితాః| సోన్మాదమదమూర్చ్ఛాయాః సాపస్మారాపతానకాః||9|| యత్రైకః స్మృతివిభ్రంశస్తత్ర సర్వమసాధు యత్| |10|
मद्ये मोहो भयं शोकः क्रोधो मृत्युश्च संश्रिताः| सोन्मादमदमूर्च्छायाः सापस्मारापतानकाः||९|| यत्रैकः स्मृतिविभ्रंशस्तत्र सर्वमसाधु यत्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ayuktiyuktamadyasya trivargAdinAshakatvam (10-11) · Śloka 11
| అయుక్తియుక్తమన్నం హి వ్యాధయే మరణాయ వా||10|| మద్యం త్రివర్గధీధైర్యలజ్జాదేరపి నాశనం| |11|
| अयुक्तियुक्तमन्नं हि व्याधये मरणाय वा||१०|| मद्यं त्रिवर्गधीधैर्यलज्जादेरपि नाशनम्| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyapAnasya viShayaH (11-12) · Śloka 12
తామేవ యుక్తిం వక్ష్యమాణేన గ్రంథేన ప్రతిపాదయన్నాహ - - - - | నాతిమాద్యంతి బలినః కృతాహారా మహాశనాః||11|| స్నిగ్ధాః సత్త్వవయోయుక్తా మద్యనిత్యాస్తదన్వయాః| మేదఃకఫాధికా మందవాతపిత్తా దృఢాగ్నయః||12||
तामेव युक्तिं वक्ष्यमाणेन ग्रन्थेन प्रतिपादयन्नाह - - - - | नातिमाद्यन्ति बलिनः कृताहारा महाशनाः||११|| स्निग्धाः सत्त्ववयोयुक्ता मद्यनित्यास्तदन्वयाः| मेदःकफाधिका मन्दवातपित्ता दृढाग्नयः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyapAnasyAviShayaH (13-17) · Śloka 17
విపర్యయేఽతిమాద్యంతి విశ్రబ్ధాః కుపితాశ్చ యే| మద్యేన చామ్లరూక్షేణ సాజీర్ణే బహునాఽతి చ||13|| వాతాత్పిత్తాత్కఫాత్సర్వైశ్చత్వారః స్యుర్మదాత్యయాః| సర్వేఽపి సర్వైర్జాయంతే వ్యపదేశస్తు భూయసా||14|| సామాన్యం లక్షణం తేషాం ప్రమోహో హృదయవ్యథా| విడ్భేదః ప్రతతం తృష్ణా సౌమ్యాగ్నేయో జ్వరోఽరుచిః||15|| శిరఃపార్శ్వాస్థిరుక్కంపో మర్మభేదస్త్రికగ్రహః| ఉరోవిబంధస్తిమిరం కాసః శ్వాసః ప్రజాగరః||16|| స్వేదోఽతిమాత్రం విష్టంభః శ్వయథుశ్చిత్తవిభ్రమః| ప్రలాపశ్చర్దిరుత్క్లేశో భ్రమో దుఃస్వప్నదర్శనం||17||
विपर्ययेऽतिमाद्यन्ति विश्रब्धाः कुपिताश्च ये| मद्येन चाम्लरूक्षेण साजीर्णे बहुनाऽति च||१३|| वातात्पित्तात्कफात्सर्वैश्चत्वारः स्युर्मदात्ययाः| सर्वेऽपि सर्वैर्जायन्ते व्यपदेशस्तु भूयसा||१४|| सामान्यं लक्षणं तेषां प्रमोहो हृदयव्यथा| विड्भेदः प्रततं तृष्णा सौम्याग्नेयो ज्वरोऽरुचिः||१५|| शिरःपार्श्वास्थिरुक्कम्पो मर्मभेदस्त्रिकग्रहः| उरोविबन्धस्तिमिरं कासः श्वासः प्रजागरः||१६|| स्वेदोऽतिमात्रं विष्टम्भः श्वयथुश्चित्तविभ्रमः| प्रलापश्चर्दिरुत्क्लेशो भ्रमो दुःस्वप्नदर्शनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajasya lakShaNam (18) · Śloka 18
విశేషాజ్జాగరశ్వాసకంపమూర్ధరుజోఽనిలాత్| స్వప్నే భ్రమత్యుత్పతతి ప్రేతైశ్చ సహ భాషతే||18||
विशेषाज्जागरश्वासकम्पमूर्धरुजोऽनिलात्| स्वप्ने भ्रमत्युत्पतति प्रेतैश्च सह भाषते||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajasya lakShaNam (19) · Śloka 19
పిత్తాద్దాహజ్వరస్వేదమోహాతీసారతృడ్భ్రమాః| దేహో హరితహారిద్రో రక్తనేత్రకపోలతా||19||
पित्ताद्दाहज्वरस्वेदमोहातीसारतृड्भ्रमाः| देहो हरितहारिद्रो रक्तनेत्रकपोलता||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajasya lakShaNam (20) · Śloka 20
శ్లేష్మణా ఛర్దిహృల్లాసనిద్రోదర్దాంగగౌరవం| ||20||
श्लेष्मणा छर्दिहृल्लासनिद्रोदर्दाङ्गगौरवम्| ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShajasya lakShaNam (1) · Śloka 1
| సర్వజే సర్వలింగత్వం||1||
| सर्वजे सर्वलिङ्गत्वम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhvaMsakavikShayayornidAnam (20-21) · Śloka 21
సంప్రతి ధ్వంసకవిక్షయౌ లక్షయతి - - - - | ముక్త్వా మద్యం పిబేత్తు యః||20|| సహసాఽనుచితం వాఽన్యత్తస్య ధ్వంసకవిక్షయౌ| భవేతాం మారుతాత్కష్టౌ దుర్బలస్య విశేషతః||21||
सम्प्रति ध्वंसकविक्षयौ लक्षयति - - - - | मुक्त्वा मद्यं पिबेत्तु यः||२०|| सहसाऽनुचितं वाऽन्यत्तस्य ध्वंसकविक्षयौ| भवेतां मारुतात्कष्टौ दुर्बलस्य विशेषतः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhvaMsakasya lakShaNam (22) · Śloka 22
ధ్వంసకే శ్లేష్మనిష్ఠీవః కంఠశోషోఽతినిద్రతా| శబ్దాసహత్వం తంద్రా చ|22|
ध्वंसके श्लेष्मनिष्ठीवः कण्ठशोषोऽतिनिद्रता| शब्दासहत्वं तन्द्रा च|२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikShayasya lakShaNam (22-23) · Śloka 23
| విక్షయేఽంగశిరోతిరుక్||22|| హృత్కంఠరోగః సమ్మోహః కాసస్తృష్ణా వమిర్జ్వరః| |23|
| विक्षयेऽङ्गशिरोतिरुक्||२२|| हृत्कण्ठरोगः सम्मोहः कासस्तृष्णा वमिर्ज्वरः| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nivRuttamadyasya phalam (23-1) · Śloka 1
| నివృత్తో యస్తు మద్యేభ్యో జితాత్మా బుద్ధిపూర్వకృత్||23|| వికారైః స్పృశ్యతే జాతు న స శారీరమానసైః| |24| ఇతి మదాత్యయనిదానం||1||
| निवृत्तो यस्तु मद्येभ्यो जितात्मा बुद्धिपूर्वकृत्||२३|| विकारैः स्पृश्यते जातु न स शारीरमानसैः| |२४| इति मदात्ययनिदानम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madamUrcchAyasannyAsAnAM hetutrayamadhiShTAnatrayaM balottaratvaM ca (24-25) · Śloka 25
అథ మద్యవచ్చేతోవిహతికారణసామాన్యాన్మదాదీన్ లక్షయతి - - - - | రజోమోహాహితాహారపరస్య స్యుస్త్రయో గదాః||24|| రసాసృక్ఽఽచేతనావాహిస్రోతోరోధసముద్భవాః| మదమూర్చ్ఛాయసన్న్యాసా యథోత్తరబలోత్తరాః||25||
अथ मद्यवच्चेतोविहतिकारणसामान्यान्मदादीन् लक्षयति - - - - | रजोमोहाहिताहारपरस्य स्युस्त्रयो गदाः||२४|| रसासृक्ऽऽचेतनावाहिस्रोतोरोधसमुद्भवाः| मदमूर्च्छायसन्न्यासा यथोत्तरबलोत्तराः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madaH saptavidhaH (26) · Śloka 26
అథ మదం లక్షయతి - - - - అథ మదనిదానం| మదోఽత్ర దోషైః సర్వైశ్చ రక్తమద్యవిషైరపి| |26|
अथ मदं लक्षयति - - - - अथ मदनिदानम्| मदोऽत्र दोषैः सर्वैश्च रक्तमद्यविषैरपि| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajasya lakShaNam (26-27) · Śloka 27
| సక్తానల్పద్రుతాభాషశ్చలః స్ఖలితచేష్టితః||26|| రూక్షశ్యావారుణతనుర్మదే వాతోద్భవే భవేత్| |27|
| सक्तानल्पद्रुताभाषश्चलः स्खलितचेष्टितः||२६|| रूक्षश्यावारुणतनुर्मदे वातोद्भवे भवेत्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajasya lakShaNam (27) · Śloka 27
| పిత్తేన క్రోధనో రక్తపీతాభః కలహప్రియః||27||
| पित्तेन क्रोधनो रक्तपीताभः कलहप्रियः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajasya lakShaNam (29) · Śloka 29
స్వల్పసంబద్ధవాక్పాండుః కఫాద్ధ్యానపరోఽలసః| ||29||
स्वल्पसम्बद्धवाक्पाण्डुः कफाद्ध्यानपरोऽलसः| ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajasya lakShaNam (28) · Śloka 28
| సర్వాత్మా సన్నిపాతేన|28|
| सर्वात्मा सन्निपातेन|२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajasya lakShaNam (28-29) · Śloka 29
| రక్తాత్స్తబ్ధాంగదృష్టితా||28|| పిత్తలింగం చ| |29|
| रक्तात्स्तब्धाङ्गदृष्टिता||२८|| पित्तलिङ्गं च| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyajasya lakShaNam (29) · Śloka 29
మద్యేన వికృతేహాస్వరాంగతా| |29|
मद्येन विकृतेहास्वराङ्गता| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShajasya lakShaNam (29) · Śloka 29
| విషే కంపోఽతినిద్రా చ సర్వేభ్యోఽభ్యధికస్తు సః||29||
| विषे कम्पोऽतिनिद्रा च सर्वेभ्योऽभ्यधिकस्तु सः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajAdiShu doShAnubandhaH (30-2) · Śloka 2
లక్షయేల్లక్షణోత్కర్షాద్వాతాదీన్ శోణితాదిషు| |30| ఇతి మదనిదానం||2||
लक्षयेल्लक्षणोत्कर्षाद्वातादीन् शोणितादिषु| |३०| इति मदनिदानम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrchAyashcaturvidhaH, vAtajasya lakShaNam (30-31) · Śloka 31
అథ మూర్చ్ఛాయం లక్షయతి - - - - అథ మూర్చ్ఛాయనిదానం| | అరుణం కృష్ణనీలం వా ఖం పశ్యంప్రవిశేత్తమః||30|| శీఘ్రం చ ప్రతిబుధ్యేత హృత్పీడా వేపథుర్భ్రమః| కార్శ్యం శ్యావారుణా ఛాయా మూర్ఛాయే మారుతాత్మకే||31||
अथ मूर्च्छायं लक्षयति - - - - अथ मूर्च्छायनिदानम्| | अरुणं कृष्णनीलं वा खं पश्यन्प्रविशेत्तमः||३०|| शीघ्रं च प्रतिबुध्येत हृत्पीडा वेपथुर्भ्रमः| कार्श्यं श्यावारुणा छाया मूर्छाये मारुतात्मके||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajasya lakShaNam (32-33) · Śloka 33
పిత్తేన రక్తం పీతం వా నభః పశ్యన్ విశేత్తమః| విబుధ్యేత చ సస్వేదో దాహతృట్తాపపీడితః||32|| భిన్నవిణ్నీలపీతాభో రక్తపీతాకులేక్షణః| |33|
पित्तेन रक्तं पीतं वा नभः पश्यन् विशेत्तमः| विबुध्येत च सस्वेदो दाहतृट्तापपीडितः||३२|| भिन्नविण्नीलपीताभो रक्तपीताकुलेक्षणः| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajasya lakShaNam (33-34) · Śloka 34
| కఫేన మేఘసంకాశం పశ్యన్నాకాశమావిశేత్||33|| తమశ్చిరాచ్చ బుధ్యేత సహృల్లాసః ప్రసేకవాన్| గురుభిః స్తిమితైరంగైరార్ద్రచర్మావనద్ధవత్||34||
| कफेन मेग़संकाशं पश्यन्नाकाशमाविशेत्||३३|| तमश्चिराच्च बुध्येत सहृल्लासः प्रसेकवान्| गुरुभिः स्तिमितैरङ्गैरार्द्रचर्मावनद्धवत्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShajasya lakShaNam (35-36) · Śloka 36
సర్వాకృతిస్త్రిభిర్దోషైరపస్మార ఇవాపరః| పాతయత్యాశు నిశ్చేష్టం వినా బీభత్సచేష్టితైః||35|| ఇతి మూర్చ్ఛాయనిదానం|36|
सर्वाकृतिस्त्रिभिर्दोषैरपस्मार इवापरः| पातयत्याशु निश्चेष्टं विना बीभत्सचेष्टितैः||३५|| इति मूर्च्छायनिदानम्|३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madamUrchAyayorauShadhaM vinA nivRuttiH,sanyAsasyauShadhaikanivartyatvam (36) · Śloka 36
ఇదానీం సన్న్యాసం లక్షయితుమాహ - - - - అథ సన్న్యాసనిదానం| దోషేషు మదమూర్చ్ఛాయాః కృతవేగేషు దేహినాం| స్వయమేవోపశామ్యంతి, సన్న్యాసో నౌషధైర్వినా||36||
इदानीं सन्न्यासं लक्षयितुमाह - - - - अथ सन्न्यासनिदानम्| दोषेषु मदमूर्च्छायाः कृतवेगेषु देहिनाम्| स्वयमेवोपशाम्यन्ति, सन्न्यासो नौषधैर्विना||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMnyAsasya saMprAptiH saMnyAsasya lakShaNam (37-38) · Śloka 38
వాగ్దేహమనసాం చేష్టామాక్షిప్యాతిబలా మలాః| సన్న్యాసం సన్నిపతితాః ప్రాణాయతనసంశ్రయాః||37|| కుర్వంతి, తేన పురుషః కాష్ఠీభూతో మృతోపమః| మ్రియేత శీఘ్రం శీఘ్రం చేచ్చికిత్సా న ప్రయుజ్యతే||38||
वाग्देहमनसां चेष्टामाक्षिप्यातिबला मलाः| सन्न्यासं सन्निपतिताः प्राणायतनसंश्रयाः||३७|| कुर्वन्ति, तेन पुरुषः काष्ठीभूतो मृतोपमः| म्रियेत शीघ्रं शीघ्रं चेच्चिकित्सा न प्रयुज्यते||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMnyAsastvarayA cikitsyaH (39-3) · Śloka 3
శీఘ్రం చికిత్సనాజ్జీవేత్, ఇత్యత్రైవోదాహరణార్థమాహ - - - - అగాధే గ్రాహబహులే సలిలౌఘ ఇవాతటే| సన్న్యాసే వినిమజ్జంతం నరమాశు నివర్తయేత్||39|| ఇతి సన్న్యాసనిదానం||3||
शीघ्रं चिकित्सनाज्जीवेत्, इत्यत्रैवोदाहरणार्थमाह - - - - अगाधे ग्राहबहुले सलिलौघ इवातटे| सन्न्यासे विनिमज्जन्तं नरमाशु निवर्तयेत्||३९|| इति सन्न्यासनिदानम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yuktiviyuktasya madyapAnasya phalam (40) · Śloka 40
ఇదానీం మదాత్యయనిదానత్వాన్మద్యస్య మద్యేనైవోపసంహారం కుర్వన్నాహ - - - - మదమానరోషతోషప్రభృతిభిరరిభిర్నిజైః పరిష్వంగః| యుక్తాయుక్తం చ సమం యుక్తివియుక్తేన మద్యేన||40||
इदानीं मदात्ययनिदानत्वान्मद्यस्य मद्येनैवोपसंहारं कुर्वन्नाह - - - - मदमानरोषतोषप्रभृतिभिररिभिर्निजैः परिष्वङ्गः| युक्तायुक्तं च समं युक्तिवियुक्तेन मद्येन||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yuktiyuktasya madyapAnasya Palam (6) · Śloka 6
పునరపి యుక్తిం ప్రదర్శయన్నాహ - - - - బలకాలదేశసాత్మ్యప్రకృతిసహాయామయవయాంసి| ప్రవిభజ్య తదనురూపం యది పిబతి తతః పిబత్యమృతం||41|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం తృతీయే నిదానస్థానే మదాత్యయాదినిదానం నామ షష్ఠోఽధ్యాయః||6||
पुनरपि युक्तिं प्रदर्शयन्नाह - - - - बलकालदेशसात्म्यप्रकृतिसहायामयवयांसि| प्रविभज्य तदनुरूपं यदि पिबति ततः पिबत्यमृतम्||४१|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने मदात्ययादिनिदानं नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon