16. snēhavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana snehavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

தஸ்மாத்ஸ்நேஹஸ்வேதாத்யாயயோராரம்போ யுக்த இத்யாஹ - - - - அதாதஃ ஸ்நேஹவிதிமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| கத்யஸூத்ரே||௨||

Adhikarana snehanavirUkShaNayoH svarUpam (1) · Śloka 1

குருஶீதஸரஸ்நிக்தமந்தஸூக்ஷ்மமதுத்ரவம்| ஔஷதஂ ஸ்நேஹநஂ ப்ராயோ, விபரீதஂ விரூக்ஷணம்||௧||

Adhikarana sneheShu sarpirAdInAM pravaratvam, sneheShvuttamaM sarpiH (2-3) · Śloka 3

ஸர்பிர்மஜ்ஜா வஸா தைலஂ ஸ்நேஹேஷு ப்ரவரஂ மதம்| தத்ராபி சோத்தமஂ ஸர்பிஃ ஸஂஸ்காரஸ்யாநுவர்தநாத்||௨|| மாதுர்யாதவிதாஹித்த்வாஜ்ஜந்மாத்யேவ ச ஶீலநாத்| |௩|

Adhikarana sarpirAdInAM snehaprayoge doShavisheSheNa tAratamyam (3) · Śloka 3

| பித்தக்நாஸ்தே யதாபூர்வமிதரக்நா யதோத்தரம்||௩||

Adhikarana sarpirAdInAM gurutve tAratamyam (4) · Śloka 4

கதாத்தைலஂ குரு வஸா தைலாந்மஜ்ஜா ததோऽபி ச| |௪|

Adhikarana yamakastrivRuto mahAn iti saMj~jAtrayam (4) · Śloka 4

இதாநீஂ யமகஃ ஸ்நேஹஸ்த்ரிவதஃ ஸ்நேஹோ மஹாஸ்நேஹ இதி ச தத்ர தத்ரோச்யந்தே, ந ச தே ஜ்ஞாயந்த இத்யாஹ - - - - | த்வாப்யாஂ த்ரிபிஶ்சதுர்பிஸ்தைர்யமகஸ்த்ரிவதோ மஹாந்||௪||

Adhikarana snehyAH (5-6) · Śloka 6

ஸம்ப்ரதி ஸ்நேஹ்யாந்நிரூபயதி - - - - ஸ்வேதஸஂஶோத்யமத்யஸ்த்ரீவ்யாயாமாஸக்தசிந்தகாஃ| வத்தபாலாபலகஶா ரூக்ஷாஃ க்ஷீணாஸ்ரரேதஸஃ||௫|| வாதார்தஸ்யந்ததிமிரதாருணப்ரதிபோதிநஃ| ஸ்நேஹ்யாஃ|௬|

Adhikarana snehanAyogyAH (6-8) · Śloka 8

| ந த்வதிமந்தாக்நிதீக்ஷ்ணாக்நிஸ்தூலதுர்பலாஃ||௬|| ஊருஸ்தம்பாதிஸாராऽऽமகலரோககரோதரைஃ| மூர்ச்சாச்சர்த்யருசிஶ்லேஷ்மதஷ்ணாமத்யைஶ்ச பீடிதாஃ||௭|| அபப்ரஸூதா யுக்தே ச நஸ்யே பஸ்தௌ விரேசநே| |௮|

Adhikarana ghRutasya viShayaH (8) · Śloka 8

ஸாம்ப்ரதஂ சதுர்ணாஂ ஸ்நேஹாநாஂ மத்யே யோ யேப்யோ ஹிதஃ, தஂ தர்ஶயந்நாஹ - - - - | தத்ர தீஸ்மதிமேதாதிகாங்க்ஷிணாஂ ஶஸ்யதே கதம்||௮||

Adhikarana tailasya viShayaH (9) · Śloka 9

க்ரந்திநாடீகமிஶ்லேஷ்மமேதோமாருதரோகிஷு| தைலஂ லாகவதார்ட்யார்திக்ரூரகோஷ்டேஷு தேஹிஷு||௯||

Adhikarana vasAmajjorviShayaH (10-11) · Śloka 11

வாதாதபாத்வபாரஸ்த்ரீவ்யாயாமக்ஷீணதாதுஷு| ரூக்ஷக்லேஶக்ஷமாத்யக்நிவாதாவதபதேஷு ச||௧௦|| ஶேஷௌ| |௧௧|

Adhikarana vasAyAH viShayAntaram (11) · Śloka 11

வஸாயாஸ்த்வந்யதபி விஶேஷாந்தரமாஹ - - - - வஸா து ஸந்த்யஸ்திமர்மகோஷ்டருஜாஸு ச| ததா தக்தாஹதப்ரஷ்டயோநிகர்ணஶிரோருஜி||௧௧||

Adhikarana kAlavisheShe snehavisheShopayogaH (12-13) · Śloka 13

| இதாநீஂ கஸ்மிந்காலே கஸ்ய ஸ்நேஹஸ்யோபயோகஃ ஶஸ்த இதி தர்ஶயந்நாஹ - ] - - - - தைலஂ ப்ராவஷி, வர்ஷாந்தே ஸர்பிரந்யௌ து மாதவே| நநு, வர்ஷாஸு தைலஂ வர்ஷாந்தே ஸர்பிர்வஸாமஜ்ஜாநௌ மாதவ இதி யோऽயஂ நியமஃ, ஸ கிஞ்சிதபேக்ஷ்ய வர்ததே ஆஹோஸ்விதநபேக்ஷ்ய ? இத்யஸ்மிந் பர்யநுயோக இதமாஹ - - - - தௌ ஸாதாரணே ஸ்நேஹஃ ஶஸ்தோऽஹ்நி விமலே ரவௌ||௧௨|| தைலஂ த்வராயாஂ ஶீதேऽபி| |௧௩|

Adhikarana gharme~api ca nishi ghRutopayogaH (13) · Śloka 13

ஸர்வஸ்ய ஸ்நேஹஸ்யாந்ஹ்யுபயோகாத்ராத்ராவப்ரயோகஃ ப்ராப்த இத்யாஹ - - - - கர்மேऽபி ச கதஂ நிஶி| |௧௩|

Adhikarana pittAdiShu divAsnehanasyApavAdaH (13) · Śloka 13

| நிஶ்யேவ பித்தே பவநே ஸஂஸர்கே பித்தவத்யபி||௧௩||

Adhikarana divArAtriniyamasya tyAge doShaH (14) · Śloka 14

நிஶ்யந்யதா வாதகபாத்ரோகாஃ ஸ்யுஃ பித்ததோ திவா| |௧௪|

Adhikarana snehopayogaprakAraH (14-15) · Śloka 15

கதஂ ஸ்நேஹ உபயோஜ்ய இத்யாஹ - - - - | யுக்த்யாऽவசாரயேத்ஸ்நேஹஂ பக்ஷ்யாத்யந்நேந பஸ்திபிஃ||௧௪|| நஸ்யாப்யஞ்ஜநகண்டூஷமூர்த்தகர்ணாக்ஷிதர்பணைஃ| |௧௫|

Adhikarana snehasya catuH ShaShThirvicAraNAH (15-16) · Śloka 16

| ரஸபேதைககத்வாப்யாஂ சதுஃஷஷ்டிர்விசாரணாஃ||௧௫|| ஸ்நேஹஸ்யாந்யாபிபூதத்வாதல்பத்வாச்ச க்ரமாத்ஸ்மதாஃ| |௧௬|

Adhikarana acchapeyaH snehaH (16) · Śloka 16

| யதோக்தஹேத்வபாவாச்ச நாச்சபேயோ விசாரணா||௧௬||

Adhikarana tasya shreShThatvam (17) · Śloka 17

ஸ்நேஹஸ்ய கல்பஃ ஸ ஶ்ரேஷ்டஃ ஸ்நேஹகர்மாஶுஸாதநாத்| |௧௭|

Adhikarana acchapeyasya mAtrAtrayam, acchapeyasya caturthI mAtrA (17-18) · Śloka 18

அதுநா ஸ்நேஹஸ்ய த்ரிவிதமாத்ராலக்ஷணமதிகத்யாஹ - - - - | த்வாப்யாஂ சதுர்பிரஷ்டாபிர்யாமைர்ஜீர்யந்தி யாஃ க்ரமாத்||௧௭|| ஹ்ரஸ்வமத்யோத்தமா மாத்ராஸ்தாஸ்தாப்யஶ்ச ஹ்ரஸீயஸீம்| கல்பயேத்வீக்ஷ்ய தோஷாதீந் ப்ராகேவ து ஹ்ரஸீயஸீம்||௧௮||

Adhikarana shodhanasyAcchapeyasya kAlo mAtrA ca (19) · Śloka 19

அதுநா ஶோதநஶமநபஂஹணபேதாத்த்ரிவிதஸ்ய ஸ்நேஹஸ்ய காலமாத்ராலக்ஷணமதிகத்யாஹ - - - - ஹ்யஸ்தநே ஜீர்ண ஏவாந்நே ஸ்நேஹோऽச்சஃ ஶுத்தயே பஹுஃ| |௧௯|

Adhikarana shamanasyAcchapeyasya kAlo mAtrA ca (19) · Śloka 19

| ஶமநஃ க்ஷுத்வதோऽநந்நோ மத்யமாத்ரஶ்ச ஶஸ்யதே||௧௯||

Adhikarana bRuMhaNasya kAlo mAtrA ca (20) · Śloka 20

பஂஹணோ ரஸமத்யாத்யைஃ ஸபக்தோऽல்பஃ| |௨௦|

Adhikarana bRuMhaNasya viShayaH (20-21) · Śloka 21

ஹிதஃ ஸ ச| பாலவத்தபிபாஸார்தஸ்நேஹத்விண்மத்யஶீலிஷு||௨௦|| ஸ்த்ரீஸ்நேஹநித்யமந்தாக்நிஸுகிதக்லேஶபீருஷு| மதுகோஷ்டால்பதோஷேஷு காலே சோஷ்ணே கஶேஷு ச||௨௧||

Adhikarana bRuMhaNasyaiva prAgbhaktAdibhedena viShayaH (22) · Śloka 22

ஸ சோபயுக்தஃ கிஂ கரோதி ? இத்யாஹ - - - - ப்ராங்மத்யோத்தரபக்தோऽஸாவதோமத்யோர்த்வ-தேஹஜாந்| வ்யாதீஞ்ஜயேத்பலஂ குர்யாதங்காநாஂ ச யதாக்ரமம்||௨௨||

Adhikarana acchapeyasyAnupAnam, tuvarabhallAtakasnehayoruShNodakaniShedhaH (23-24) · Śloka 24

வார்யுஷ்ணமச்சேऽநு பிபேத் ஸ்நேஹே தத்ஸுகபக்தயே| ஆஸ்யோபலேபஶுத்த்யை ச, தௌவராருஷ்கரே ந து||௨௩|| ஜீர்ணாஜீர்ணவிஶங்காயாஂ புநருஷ்ணோதகஂ பிபேத்| தேநோத்காரவிஶுத்திஃ ஸ்யாத்ததஶ்ச லகுதா ருசிஃ||௨௪||

Adhikarana snehaprayoge bhojananiyamaH (25) · Śloka 25

மாத்ராமாஹ - - - - போஜ்யோऽந்நஂ மாத்ரயா பாஸ்யந் ஶ்வஃ பிபந் பீதவாநபி| த்ரவோஷ்ணமநபிஷ்யந்தி நாதிஸ்நிக்தமஸங்கரம்||௨௫||

Adhikarana snehaprayoge vihAraniyamaH (26-28) · Śloka 28

உஷ்ணோதகோபசாரீ ஸ்யாத்ப்ரஹ்மசாரீ க்ஷபாஶயஃ| ந வேகரோதீ வ்யாயாமக்ரோதஶோகஹிமாதபாந்||௨௬|| ப்ரவாதயாநயாநாத்வபாஷ்யாத்யாஸந ஸஂஸ்திதீஃ| நீசாத்யுச்சோபதாநாஹஃ ஸ்வப்நதூமரஜாஂஸி ச||௨௭|| யாந்யஹாநி பிபேத்தாநி தாவந்த்யந்யாந்யபி த்யஜேத்| ஸர்வகர்மஸ்வயஂ ப்ராயோ வ்யாதிக்ஷீணேஷு ச க்ரமஃ||௨௮||

Adhikarana shamanasnehe viriktavadupacAraH (29) · Śloka 29

உபசாரஸ்து ஶமநே கார்யஃ ஸ்நேஹே விரிக்தவத்| |௨௯|

Adhikarana acchapAnasya pAnAvadhiH, avadhyatikrame doShaH (29-30) · Śloka 30

| த்ர்யஹமச்சஂ மதௌ கோஷ்டே க்ரூரே ஸப்ததிநஂ பிபேத்||௨௯|| ஸம்யக்ஸ்நிக்தோऽதவா யாவததஃ ஸாத்ம்யீ பவேத்பரம்| |௩௦|

Adhikarana samyaksnigdhalakShaNam, asnigdhalakShaNam, atisnigdhalakShaNam (30-31) · Śloka 31

| வாதாநுலோம்யஂ தீப்தோऽக்நிர்வர்சஃ ஸ்நிக்தமஸஂஹதம்||௩௦|| ஸ்நேஹோத்வேகஃ க்லமஃ ஸம்யக்ஸ்நிக்தே, ரூக்ஷே விபர்யயஃ| அதிஸ்நிக்தே து பாண்டுத்வஂ க்ராணவக்த்ரகுதஸ்ரவாஃ||௩௧||

Adhikarana mithyAsnigdhalakShaNam (32-33) · Śloka 33

அமாத்ரயாऽஹிதோ காலே மித்யாஹாரவிஹாரதஃ| ஸ்நேஹஃ கரோதி ஶோபார்ஶஸ்தந்த்ராஸ்தம்பவிஸஂஜ்ஞதாஃ||௩௨|| கண்டூகுஷ்டஜ்வரோத்க்லேஶஶூலாநாஹப்ரமாதிகாந்| |௩௩|

Adhikarana atisnigdhamithyAsnigdhayoshcikitsitam (33-35) · Śloka 35

| க்ஷுத்தஷ்ணோல்லேகநஸ்வேதரூக்ஷபாநாந்நபேஷஜம்||௩௩|| தக்ராரிஷ்டகலோத்தாலயவஶ்யாமாககோத்ரவம்| பிப்பலீத்ரிபலாக்ஷௌத்ரபத்யாகோமூத்ரகுக்குலு||௩௪|| யதாஸ்வஂ ப்ரதிரோகஂ ச ஸ்நேஹவ்யாபதி ஸாதநம்| |௩௫|

Adhikarana virUkShaNasya samyagyogAtiyogalakShaNam (35) · Śloka 35

ஸ்நேஹவ்யாபத்ஸாதநஸ்ய விரூக்ஷணஸ்வபாவத்வாத் ப்ரஸங்கேந விரூக்ஷணஸ்ய ஸம்யக்கதாதிகதலக்ஷணமாஹ - - - - | விரூக்ஷணே லங்கநவத்கதாதிகதலக்ஷணம்||௩௫||

Adhikarana snigdhasya svedaH kAryaH, snigdhasya tryahAdvirecanam, snigdhasya dvyahAdvamanam (36-37) · Śloka 37

ஸ்நிக்தத்ரவோஷ்ணதந்வோத்தரஸபுக் ஸ்வேதமாசரேத்| ஸ்நிக்தஸ்த்ர்யஹஂ ஸ்திதஃ குர்யாத்விரேகஂ, வமநஂ புநஃ||௩௬|| ஏகாஹஂ திநமந்யச்ச கபமுத்க்லேஶ்ய தத்கரைஃ| |௩௭|

Adhikarana mAMsalAdInAM rUkShaNapUrvakaM snehanam (37-38) · Śloka 38

| மாஂஸலா மேதுரா பூரிஶ்லேஷ்மாணோ விஷமாக்நயஃ||௩௭|| ஸ்நேஹோசிதாஶ்ச யே ஸ்நேஹ்யாஸ்தாந் பூர்வஂ ரூக்ஷயேத்ததஃ| ஸஂஸ்நேஹ்ய ஶோதயேதேவஂ ஸ்நேஹவ்யாபந்ந ஜாயதே||௩௮||

Adhikarana malapreraNam (39) · Śloka 39

அலஂ மலாநீரயிதுஂ ஸ்நேஹஶ்சாஸாத்ம்யதாஂ கதஃ| |௩௯|

Adhikarana bAlavRuddhAdiShu sadyaH snehanam (39-40) · Śloka 40

| பாலவத்தாதிஷு ஸ்நேஹபரிஹாராஸஹிஷ்ணுஷு||௩௯|| யோகாநிமாநநுத்வேகாந் ஸத்யஃஸ்நேஹாந் ப்ரயோஜயேத்| |௪௦|

Adhikarana sadyaH snehanA aShTau yogAH (40-42) · Śloka 42

காஂஸ்தாந் ? இத்யாஹ - - - - | ப்ராஜ்யமாஂஸரஸாஸ்தேஷு, பேயா வா ஸ்நேஹபர்ஜிதா||௪௦|| திலசூர்ணஶ்ச ஸஸ்நேஹபாணிதஃ, கஶரா ததா| க்ஷீரபேயா கதாட்யோஷ்ணா, தத்நோ வா ஸகுடஃ ஸரஃ||௪௧|| பேயா ச பஞ்சப்ரஸதா ஸ்நேஹைஸ்தண்டுலபஞ்சமைஃ| ஸப்தைதே ஸ்நேஹநாஃ ஸத்யஃ, ஸ்நேஹாஶ்ச லவணோல்பணாஃ||௪௨||

Adhikarana lavaNasaMyogAt kathaM sadyaH snehanatvam (43) · Śloka 43

கஸ்மால்லவணஸஂயோகாத் ஸ்நேஹா அபக்வா அபி ஸத்யஃஸ்நேஹநாஃ ? இத்யாஹ - - - - தத்த்யபிஷ்யந்த்யரூக்ஷஂ ச ஸூக்ஷ்மமுஷ்ணஂ வ்யவாயி ச| |௪௩|

Adhikarana kuShThAdiShu snehArthaM guDAdiniShedhaH (43-44) · Śloka 44

| குடாநூபாமிஷக்ஷீரதிலமாஷஸுராததி||௪௩|| குஷ்டஶோபப்ரமேஹேஷு ஸ்நேஹார்தஂ ந ப்ரகல்பயேத்| |௪௪|

Adhikarana teShAM snehanaprakAraH (44-45) · Śloka 45

தர்ஹி தே கதஂ ஸ்நேஹ்யாஃ ? இத்யாஹ - - - - | த்ரிபலாபிப்பலீபத்யாகுக்குல்வாதிவிபாசிதாந்||௪௪|| ஸ்நேஹாந் யதாஸ்வமேதேஷாஂ யோஜயேதவிகாரிணஃ| |௪௫|

Adhikarana AmayakShINAnAM snehanaprakAraH (45) · Śloka 45

| க்ஷீணாநாஂ த்வாமயைரக்நிதேஹஸந்துக்ஷணக்ஷமாந்||௪௫||

Adhikarana snehashIlanasya phalam (16) · Śloka 16

தீப்தாந்தராக்நிஃ பரிஶுத்தகோஷ்டஃ ப்ரத்யக்ரதாதுர்பலவர்ணயுக்தஃ| தடேந்த்ரியோ மந்தஜரஃ ஶதாயுஃ ஸ்நேஹோபஸேவீ புருஷஃ ப்ரதிஷ்டஃ||௪௬|| இதி ஶ்ரீ வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஸ்நேஹவிதிர்நாம ஷோடஶோऽத்யாயஃ||௧௬||