Adhikarana vartmarogavij~jAnIyAdhyAyaH||8|| (2-3) · Śloka 3
প্রাধান্যাত্ পূর্বমুপন্যাস ইত্যাহ অথাতো বর্ত্মরোগবিজ্ঞানীযমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে|২| )|৩|
प्राधान्यात् पूर्वमुपन्यास इत्याह अथातो वर्त्मरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| )|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nayanarogANAM samprAptiH (1-3) · Śloka 3
সর্বরোগনিদানোক্তৈরহিতৈঃ কুপিতা মলাঃ| অচক্ষুষ্যৈর্বিশেষেণ প্রাযঃ পিত্তানুসারিণঃ||১|| শিরাভিরূর্ধ্বং প্রসৃতা নেত্রাবযবমাশ্রিতাঃ| বর্ত্ম সন্ধিং সিতং কৃষ্ণং দৃষ্টিং বা সর্বমক্ষি বা||২|| রোগান্ কুর্যুঃ| |৩|
सर्वरोगनिदानोक्तैरहितैः कुपिता मलाः| अचक्षुष्यैर्विशेषेण प्रायः पित्तानुसारिणः||१|| शिराभिरूर्ध्वं प्रसृता नेत्रावयवमाश्रिताः| वर्त्म सन्धिं सितं कृष्णं दृष्टिं वा सर्वमक्षि वा||२|| रोगान् कुर्युः| |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 1 kRucchronmIlasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4
চলস্তত্র প্রাপ্য বর্ত্মাশ্রযাঃ সিরাঃ| সুপ্তোত্থিতস্য কুরুতে বর্ত্মস্তম্ভং সবেদনম্||৩|| পাংশুপূর্ণাভনেত্রত্বং কৃচ্ছ্রোন্মীলনমশ্রু চ| বিমর্দনাত্ স্যাচ্চ শমঃ কৃচ্ছ্রোন্মীলং বদন্তি তত্||৪||
चलस्तत्र प्राप्य वर्त्माश्रयाः सिराः| सुप्तोत्थितस्य कुरुते वर्त्मस्तम्भं सवेदनम्||३|| पांशुपूर्णाभनेत्रत्वं कृच्छ्रोन्मीलनमश्रु च| विमर्दनात् स्याच्च शमः कृच्छ्रोन्मीलं वदन्ति तत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 nimeShasya lakShaNam (5) · Śloka 5
চালযন্ বর্ত্মনী বাযুর্নিমেষোন্মেষণং মুহুঃ| করোত্যরুঙ্ নিমেষোঽসৌ|৫|
चालयन् वर्त्मनी वायुर्निमेषोन्मेषणं मुहुः| करोत्यरुङ् निमेषोऽसौ|५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 vAtahatasya lakShaNam (5-6) · Śloka 6
| বর্ত্ম যত্তু নিমীল্যতে||৫|| বিমুক্তসন্ধি নিশ্চেষ্টং হীনং বাতহতং হি তত্| |৬|
| वर्त्म यत्तु निमील्यते||५|| विमुक्तसन्धि निश्चेष्टं हीनं वातहतं हि तत्| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 kumbhipiTikAyAH lakShaNam (6-7) · Śloka 7
| কৃষ্ণাঃ পিত্তেন বহ্ব্যোঽন্তর্বর্ত্ম কুম্ভীকবীজবত্||৬|| আধ্মাযন্তে পুনর্ভিন্নাঃ পিটিকাঃ কুম্ভিসংজ্ঞিতাঃ| |৭|
| कृष्णाः पित्तेन बह्व्योऽन्तर्वर्त्म कुम्भीकबीजवत्||६|| आध्मायन्ते पुनर्भिन्नाः पिटिकाः कुम्भिसंज्ञिताः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 pittotkliShTasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8
| সদাহক্লেদনিস্তোদং রক্তাভং স্পর্শনাক্ষমম্||৭|| পিত্তেন জাযতে বর্ত্ম পিত্তোত্ক্লিষ্টমুশন্তি তত্| |৮|
| सदाहक्लेदनिस्तोदं रक्ताभं स्पर्शनाक्षमम्||७|| पित्तेन जायते वर्त्म पित्तोत्क्लिष्टमुशन्ति तत्| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 pakShmashAtasya lakShaNam (8-9) · Śloka 9
| করোতি কণ্ডূং দাহং চ পিত্তং পক্ষ্মান্তমাস্থিতম্||৮|| পক্ষ্মণাং শাতনং চানু পক্ষ্মশাতং বদন্তি তম্| |৯|
| करोति कण्डूं दाहं च पित्तं पक्ष्मान्तमास्थितम्||८|| पक्ष्मणां शातनं चानु पक्ष्मशातं वदन्ति तम्| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 pothakyAH lakShaNam (9-10) · Śloka 10
| পোথক্যঃ পিটিকাঃ শ্বেতাঃ সর্ষপভা ঘনাঃ কফাত্||৯|| শোফোপদেহরুক্কণ্ডূপিচ্ছিলাশ্রুসমন্বিতাঃ| |১০|
| पोथक्यः पिटिकाः श्वेताः सर्षपभा घनाः कफात्||९|| शोफोपदेहरुक्कण्डूपिच्छिलाश्रुसमन्विताः| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 kaphotkliShTasya lakShaNam (10) · Śloka 10
| কফোত্ক্লিষ্টং ভবেদ্বর্ত্ম স্তম্ভক্লেদোপদেহবত্||১০||
| कफोत्क्लिष्टं भवेद्वर्त्म स्तम्भक्लेदोपदेहवत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 lagaNasya lakShaNam (11) · Śloka 11
গ্রন্থিঃ পাণ্ডুররুক্পাকঃ কণ্ডূমান্ কঠিনঃ কফাত্| কোলমাত্রঃ স লগণঃ কিঞ্চিদল্পস্ততোঽথ বা||১১||
ग्रन्थिः पाण्डुररुक्पाकः कण्डूमान् कठिनः कफात्| कोलमात्रः स लगणः किञ्चिदल्पस्ततोऽथ वा||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 utsa~ggAyAH lakShaNam (12) · Śloka 12
রক্তা রক্তেন পিটিকা তত্তুল্যপিটিকাচিতা| উত্সঙ্গাখ্যা|১২|
रक्ता रक्तेन पिटिका तत्तुल्यपिटिकाचिता| उत्सङ्गाख्या|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 utkliShTasya lakShaNam (12) · Śloka 12
| তথোত্ক্লিষ্টং রাজিমত্স্পর্শনাক্ষমম্||১২||
| तथोत्क्लिष्टं राजिमत्स्पर्शनाक्षमम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 arshasaH lakShaNam (13) · Śloka 13
অর্শোঽধিমাংসং বর্ত্মান্তঃ স্তব্ধং স্নিগ্ধং সদাহরুক্| রক্তং রক্তেন তত্স্রাবি ছিন্নং ছিন্নং চ বর্ধতে||১৩||
अर्शोऽधिमांसं वर्त्मान्तः स्तब्धं स्निग्धं सदाहरुक्| रक्तं रक्तेन तत्स्रावि छिन्नं छिन्नं च वर्धते||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 a~jjanAyAH lakShaNam (14) · Śloka 14
মধ্যে বা বর্ত্মনোঽন্তে বা কণ্ডূষারুগ্বতী স্থিরা| মুদ্গমাত্রাঽসৃজা তাম্রা পিটিকাঽঞ্জননামিকা||১৪||
मध्ये वा वर्त्मनोऽन्ते वा कण्डूषारुग्वती स्थिरा| मुद्गमात्राऽसृजा ताम्रा पिटिकाऽञ्जननामिका||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 visavartmanaH lakShaNam (15) · Śloka 15
দোষৈর্বর্ত্ম বহিঃ শূনং যদন্তঃ সূক্ষ্মখাচিতম্| সস্রাবমন্তরুদকং বিসাভং বিসবর্ত্ম তত্||১৫||
दोषैर्वर्त्म बहिः शूनं यदन्तः सूक्ष्मखाचितम्| सस्रावमन्तरुदकं बिसाभं बिसवर्त्म तत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 utkliShTavartmanaH lakShaNam (16) · Śloka 16
যদ্বর্ত্মোত্ক্লিষ্টমুত্ক্লিষ্টমকস্মান্ম্লানতামিযাত্| রক্তদোষত্রযোত্ক্লেশাদ্ভবত্যুত্ক্লিষ্টবর্ত্ম তত্||১৬||
यद्वर्त्मोत्क्लिष्टमुत्क्लिष्टमकस्मान्म्लानतामियात्| रक्तदोषत्रयोत्क्लेशाद्भवत्युत्क्लिष्टवर्त्म तत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 shyAvavartmanaH lakShaNam (17) · Śloka 17
শ্যাববর্ত্ম মলৈঃ সাস্রৈঃ শ্যাবং রুক্ক্লেদশোফবত্| |১৭|
श्याववर्त्म मलैः सास्रैः श्यावं रुक्क्लेदशोफवत्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 kliShTavartmanaH lakShaNam (17) · Śloka 17
| শ্লিষ্টাখ্যং বর্ত্মনী শ্লিষ্টে কণ্ডূশ্বযথুরাগিণী||১৭||
| श्लिष्टाख्यं वर्त्मनी श्लिष्टे कण्डूश्वयथुरागिणी||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 sikatAvartmanaH lakShaNam (18) · Śloka 18
বর্ত্মনোঽন্তঃ খরা রূক্ষাঃ পিটিকাঃ সিকতোপমাঃ| সিকতাবর্ত্ম|১৮|
वर्त्मनोऽन्तः खरा रूक्षाः पिटिकाः सिकतोपमाः| सिकतावर्त्म|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 kardamavartmanaH lakShaNam (18) · Śloka 18
| কৃষ্ণং তু কর্দমং কর্দমোপমম্||১৮||
| कृष्णं तु कर्दमं कर्दमोपमम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 bahalavartmanaH lakShaNam (19) · Śloka 19
বহলং বহলৈর্মাংসৈঃ সবর্ণৈশ্চীযতে সমৈঃ| |১৯|
बहलं बहलैर्मांसैः सवर्णैश्चीयते समैः| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 kukUNasya lakShaNam (19-20) · Śloka 20
| কুকুণকঃ শিশোরেব দন্তোত্পত্তিনিমিত্তজঃ||১৯|| স্যাত্তেন শিশুরুচ্ছ্রনতাম্রাক্ষো বীক্ষণাক্ষমঃ| সবর্ত্মশূলপৈচ্ছিল্যঃ কর্ণনাসাক্ষিমর্দনঃ||২০||
| कुकुणकः शिशोरेव दन्तोत्पत्तिनिमित्तजः||१९|| स्यात्तेन शिशुरुच्छ्रनताम्राक्षो वीक्षणाक्षमः| सवर्त्मशूलपैच्छिल्यः कर्णनासाक्षिमर्दनः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 pakShmoparodhasya lakShaNam (21-22) · Śloka 22
পক্ষ্মোপরোধে সঙ্কোচো বর্ত্মনাং জাযতে তথা| খরতাঽন্তর্মুখত্বং চ রোম্ণামন্যানি বা পুনঃ||২১|| কণ্টকৈরিব তীক্ষ্ণাগ্রৈর্ঘৃষ্টং তৈরক্ষি শূযতে| উষ্যতে চানিলাদিদ্বিডল্পাহঃ শান্তিরুদ্ধৃতৈঃ||২২||
पक्ष्मोपरोधे सङ्कोचो वर्त्मनां जायते तथा| खरताऽन्तर्मुखत्वं च रोम्णामन्यानि वा पुनः||२१|| कण्टकैरिव तीक्ष्णाग्रैर्घृष्टं तैरक्षि शूयते| उष्यते चानिलादिद्विडल्पाहः शान्तिरुद्धृतैः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 alajyAH lakShaNam (23) · Śloka 23
কনীনকে বহির্বর্ত্ম কঠিনো গ্রন্থিরুন্নতঃ| তাম্রঃ পক্বোঽস্রপূযস্রুদলজ্যাধ্মাযতে মুহুঃ||২৩||
कनीनके बहिर्वर्त्म कठिनो ग्रन्थिरुन्नतः| ताम्रः पक्वोऽस्रपूयस्रुदलज्याध्मायते मुहुः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 arbudasya lakShaNam (24) · Śloka 24
বর্ত্মান্তর্মাংসপিণ্ডাভঃ শ্বযথুর্গ্রথিতোঽরুজঃ| স্রাস্রৈঃ স্যাদর্বুদো দোষৈর্বিষমো বাহ্যতশ্চলঃ||২৪||
वर्त्मान्तर्मांसपिण्डाभः श्वयथुर्ग्रथितोऽरुजः| स्रास्रैः स्यादर्बुदो दोषैर्विषमो बाह्यतश्चलः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana evaM vartmasaMshrayAshcaturviMshatiH (25) · Śloka 25
চতুর্বিংশতিরিত্যেতে ব্যাধযো বর্ত্মসংশ্রযাঃ| |২৫|
चतुर्विंशतिरित्येते व्याधयो वर्त्मसंश्रयाः| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana teShAM sAdhyAsAdhyatvam (25-26) · Śloka 26
| আদ্যোঽত্র ভেষজৈঃ সাধ্যো দ্বৌ ততোঽর্শশ্চ বর্জযেত্||২৫|| পক্ষ্মোপরোধো যাপ্যঃ স্যাচ্ছেষাঞ্ছস্ত্রেণ সাধযেত্| |২৬|
| आद्योऽत्र भेषजैः साध्यो द्वौ ततोऽर्शश्च वर्जयेत्||२५|| पक्ष्मोपरोधो याप्यः स्याच्छेषाञ्छस्त्रेण साधयेत्| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrasAdhyeShu kuTTanacchedanAdi (8) · Śloka 8
| কুট্টযেত্পক্ষ্মসদনং ছিন্দ্যাত্তেষ্বপি চার্বুদম্||২৬|| ভিন্দ্যাল্লগণকুম্ভীকাবিসোত্সঙ্গাঞ্জনালজীঃ| পোথকীশ্যাবসিকতাশ্লিষ্টোত্ক্লিষ্টচতুষ্টযম্||২৭|| সকর্দমং সবহলং বিলিখেত্সকুকূণকম্| ২৭ ১/২| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবির- চিতাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং ষষ্ঠে উত্তর- স্থানে বর্ত্মরোগবিজ্ঞানীযো নাম অষ্টমোঽধ্যাযঃ||৮||
| कुट्टयेत्पक्ष्मसदनं छिन्द्यात्तेष्वपि चार्बुदम्||२६|| भिन्द्याल्लगणकुम्भीकाबिसोत्सङ्गाञ्जनालजीः| पोथकीश्यावसिकताश्लिष्टोत्क्लिष्टचतुष्टयम्||२७|| सकर्दमं सबहलं विलिखेत्सकुकूणकम्| २७ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुपसूनुश्रीमद्वाग्भटविर- चितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने वर्त्मरोगविज्ञानीयो नाम अष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon