Adhikarana rasAyanavidhiradhyAyaH ------- rasAyanasya phalam, rasAyanasya niruktiH (2) · Śloka 2
అధునా పూర్వోక్తహేతుసంబంధం రసాయనాధ్యాయం జిగదిషురాహ అథాతో రసాయనవిధిమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః|
ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః|
(గద్యసూత్రే)||2||
దీర్ఘమాయుః స్మృతిం మేధామారోగ్యం తరుణం వయః|
ప్రభావర్ణస్వరౌదార్యం దేహేంద్రియబలోదయం||1||
వాక్సిద్ధిం వృషతాం కాంతిమవాప్నోతి రసాయనాత్|
లాభోపాయో హి శస్తానాం రసాదీనాం రసాయనం||2||
View original
अधुना पूर्वोक्तहेतुसम्बन्धं रसायनाध्यायं जिगदिषुराह अथातो रसायनविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे)||२||
दीर्घमायुः स्मृतिं मेधामारोग्यं तरुणं वयः|
प्रभावर्णस्वरौदार्यं देहेन्द्रियबलोदयम्||१||
वाक्सिद्धिं वृषतां कान्तिमवाप्नोति रसायनात्|
लाभोपायो हि शस्तानां रसादीनां रसायनम्||२||
Adhikarana rasAyanasya prayogakAlAdiH (3) · Śloka 3
పూర్వే వయసి మధ్యే వా తత్ప్రయోజ్యం జితాత్మనః|
స్నిగ్ధస్య స్రుతరక్తస్య విశుద్ధస్య చ సర్వథా||3||
View original
पूर्वे वयसि मध्ये वा तत्प्रयोज्यं जितात्मनः|
स्निग्धस्य स्रुतरक्तस्य विशुद्धस्य च सर्वथा||३||
Adhikarana rasAyanasya niShphalatvam (4) · Śloka 4
అవిశుద్ధే శరీరే హి యుక్తో రాసాయనో విధిః|
వాజీకరో వా మలినే వస్త్రే రంగ ఇవాఫలః||4||
View original
अविशुद्धे शरीरे हि युक्तो रासायनो विधिः|
वाजीकरो वा मलिने वस्त्रे रङ्ग इवाफलः||४||
Adhikarana rasAyanasya dvividhatvam (5) · Śloka 5
రసాయనానాం ద్వివిధం ప్రయోగమృషయో విదుః|
కుటీప్రావేశికం ముఖ్యం వాతాతపికమన్యథా||5||
View original
रसायनानां द्विविधं प्रयोगमृषयो विदुः|
कुटीप्रावेशिकं मुख्यं वातातपिकमन्यथा||५||
Adhikarana rasAyanArthaM kuTI (6-7) · Śloka 7
పురే ప్రాప్యోపకరణే హర్మ్యనిర్వాతనిర్భయే|
దిశ్యుదీచ్యాం శుభే దేశే త్రిగర్భాం సూక్ష్మలోచనాం||6||
ధూమాతపరజోవ్యాలస్త్రీమూర్ఖాద్యవిలంఘితాం|
సజ్జవైద్యోపకరణాం సుమృష్టాం కారయేత్కుటీం||7||
View original
पुरे प्राप्योपकरणे हर्म्यनिर्वातनिर्भये|
दिश्युदीच्यां शुभे देशे त्रिगर्भां सूक्ष्मलोचनाम्||६||
धूमातपरजोव्यालस्त्रीमूर्खाद्यविलङ्घिताम्|
सज्जवैद्योपकरणां सुमृष्टां कारयेत्कुटीम्||७||
Adhikarana puNye~ahni kuTIpraveshaH, rasAyanasevanakarturniyamAH (8-10) · Śloka 10
అథ పుణ్యేఽహ్ని సంపూజ్య పూజ్యాంస్తాం ప్రవిశేచ్ఛుచిః|
తత్ర సంశోధనైః శుద్ధః సుఖీ జాతబలః పునః||8||
బ్రహ్మచారీ ధృతియుతః శ్రద్దధానో జితేంద్రియః|
దానశీలదయాసత్యవ్రతధర్మపరాయణః||9||
దేవతానుస్మృతౌ యుక్తో యుక్తస్వప్నప్రజాగరః|
ప్రియౌషధః పేశలవాగారభేత రసాయనం||10||
View original
अथ पुण्येऽह्नि सम्पूज्य पूज्यांस्तां प्रविशेच्छुचिः|
तत्र संशोधनैः शुद्धः सुखी जातबलः पुनः||८||
ब्रह्मचारी धृतियुतः श्रद्दधानो जितेन्द्रियः|
दानशीलदयासत्यव्रतधर्मपरायणः||९||
देवतानुस्मृतौ युक्तो युक्तस्वप्नप्रजागरः|
प्रियौषधः पेशलवागारभेत रसायनम्||१०||
Adhikarana rasAyane pUrvaM harItakyAdivirecanam (11-12) · Śloka 12
హరీతకీమామలకం సైంధవం నాగరం వచాం|
హరిద్రాం పిప్పలీం వేల్లం గుడం చోష్ణాంబునా పిబేత్||11||
స్నిగ్ధస్విన్నో నరః పూర్వం, తేన సాధు విరిచ్యతే|
|12|
View original
हरीतकीमामलकं सैन्धवं नागरं वचाम्|
हरिद्रां पिप्पलीं वेल्लं गुडं चोष्णाम्बुना पिबेत्||११||
स्निग्धस्विन्नो नरः पूर्वं, तेन साधु विरिच्यते|
|१२|
Adhikarana tataH shuddhasharIrAya ghRutAnvitaM yAvakaM deyam (12-13) · Śloka 13
|
తతః శుద్ధశరీరాయ కృతసంసర్జనాయ చ||12||
త్రిరాత్రం పంచరాత్రం వా సప్తాహం వా ఘృతాన్వితం|
దద్యాద్యావకమాశుద్ధేః పురాణశకృతోఽథవా||13||
View original
|
ततः शुद्धशरीराय कृतसंसर्जनाय च||१२||
त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा सप्ताहं वा घृतान्वितम्|
दद्याद्यावकमाशुद्धेः पुराणशकृतोऽथवा||१३||
Adhikarana itthaM saMskRutakoShThasya yaugikaM rasAyanaM deyam (14) · Śloka 14
ఇత్థం సంస్కృతకోష్ఠస్య రసాయనముపాహరేత్|
యస్య యద్యౌగికం పశ్యేత్సర్వమాలోచ్య సాత్మ్యవిత్||14||
View original
इत्थं संस्कृतकोष्ठस्य रसायनमुपाहरेत्|
यस्य यद्यौगिकं पश्येत्सर्वमालोच्य सात्म्यवित्||१४||
Adhikarana brAhmaM rasAyanam (15-23) · Śloka 23
పథ్యాసహస్రం త్రిగుణధాత్రీఫలసమన్వితం|
పంచానాం పంచమూలానాం సార్ధం పలశతద్వయం||15||
జలే దశగుణే పక్త్వా దశభాగస్థితే రసే|
ఆపోథ్య కృత్వా వ్యస్థీని విజయామలకాన్యథా||16||
వినీయ తస్మిన్నిర్యూహే యోజయేత్కుడవాంశకం|
త్వగేలాముస్తరజనీపిప్పల్యగురుచందనం||17||
మండూకపర్ణీకనకశంఖపుష్పీవచాప్లవం|
యష్ట్యాహ్వయం విడంగం చ చూర్ణితం తులయాఽధికం||18||
సితోపలార్ధభారం చ పాత్రాణి త్రీణి సర్పిషః|
ద్వే చ తైలాత్ పచేత్సర్వం తదగ్నౌ లేహతాం గతం||19||
అవతీర్ణం హిమం యుంజ్యాద్వింశైః క్షౌద్రశతైస్త్రిభిః|
తతః ఖజేన మథితం నిదధ్యాద్ ఘృతభాజనే||20||
యా నోపరుంధ్యాదాహారమేకం మాత్రాఽస్య సా స్మృతా|
షష్టికః పయస చాత్ర జీర్ణే భోజనమిష్యతే||21||
వైఖానసా వాలఖిల్యాస్తథా చాన్యే తపోధనాః|
బ్రహ్మణా విహితం ధన్యమిదం ప్రశ్య రసాయనం||22||
తంద్రాశ్రమాక్లమవలీపలితామయవర్జితాః|
మేఘాస్మృతిబలోపేతా బభూవురమితాయుషః||23||
View original
पथ्यासहस्रं त्रिगुणधात्रीफलसमन्वितम्|
पञ्चानां पञ्चमूलानां सार्धं पलशतद्वयम्||१५||
जले दशगुणे पक्त्वा दशभागस्थिते रसे|
आपोथ्य कृत्वा व्यस्थीनि विजयामलकान्यथा||१६||
विनीय तस्मिन्निर्यूहे योजयेत्कुडवांशकम्|
त्वगेलामुस्तरजनीपिप्पल्यगुरुचन्दनम्||१७||
मण्डूकपर्णीकनकशङ्खपुष्पीवचाप्लवम्|
यष्ट्याह्वयं विडङ्गं च चूर्णितं तुलयाऽधिकम्||१८||
सितोपलार्धभारं च पात्राणि त्रीणि सर्पिषः|
द्वे च तैलात् पचेत्सर्वं तदग्नौ लेहतां गतम्||१९||
अवतीर्णं हिमं युञ्ज्याद्विंशैः क्षौद्रशतैस्त्रिभिः|
ततः खजेन मथितं निदध्याद् घृतभाजने||२०||
या नोपरुन्ध्यादाहारमेकं मात्राऽस्य सा स्मृता|
षष्टिकः पयस चात्र जीर्णे भोजनमिष्यते||२१||
वैखानसा वालखिल्यास्तथा चान्ये तपोधनाः|
ब्रह्मणा विहितं धन्यमिदं प्रश्य रसायनम्||२२||
तन्द्राश्रमाक्लमवलीपलितामयवर्जिताः|
मेघास्मृतिबलोपेता बभूवुरमितायुषः||२३||
Adhikarana abhayAmalakaM rasAyanam (24-27) · Śloka 27
అభయామలకసహస్రం నిరామయం పిప్పలీసహస్రయుతం|
తరుణపలాశక్షరద్రవీకృతం స్థాపయేద్భాండే||24||
ఉపయుక్తే చ క్షారే ఛాయాసంశుష్కచూర్ణితం యోజ్యం|
పాదాంశేన సితాయాశ్చతుర్గుణాభ్యాం మధుఘృతాభ్యాం||25||
తద్ఘృతకుంభే భూమౌ నిధాయ షణ్మాససంస్థముద్ధృత్య|
ప్రాహ్ణే ప్రాశ్య యథానలముచితాహారో భవేత్సతతం||26||
ఇత్యుపయుంజ్యాశేషం వర్షశతమనామయో జరారహితః|
జీవతి బలపుష్టివపుఃస్మృతిమేధాద్యన్వితో విశేషేణ||27||
View original
अभयामलकसहस्रं निरामयं पिप्पलीसहस्रयुतम्|
तरुणपलाशक्षरद्रवीकृतं स्थापयेद्भाण्डे||२४||
उपयुक्ते च क्षारे छायासंशुष्कचूर्णितं योज्यम्|
पादांशेन सितायाश्चतुर्गुणाभ्यां मधुघृताभ्याम्||२५||
तद्घृतकुम्भे भूमौ निधाय षण्माससंस्थमुद्धृत्य|
प्राह्णे प्राश्य यथानलमुचिताहारो भवेत्सततम्||२६||
इत्युपयुञ्ज्याशेषं वर्षशतमनामयो जरारहितः|
जीवति बलपुष्टिवपुःस्मृतिमेधाद्यन्वितो विशेषेण||२७||
Adhikarana AmalakaM rasAyanam (28-32) · Śloka 32
నీరుజార్ద్రపలాశస్య ఛిన్నే శిరసి తత్క్షతం|
అంతర్ద్విహస్తం గంభీరం పూర్యమామలకైర్నవైః||28||
ఆమూలం వేష్టితం దర్భైః పద్మినీపంకలేపితం|
ఆదీప్య గోమయైర్వన్యైర్నిర్వాతే స్వేదయేత్తతః||29||
స్విన్నాని తాన్యామలకాని తృప్త్యా ఖదేన్నరః క్షౌద్రఘృతాన్వితాని|
క్షీరం శృతం చాను పిబేత్ప్రకామం తేనైవ వర్తేత చ మాసమేకం||30||
వర్జ్యాని వర్జ్యాని చ తత్ర యత్నాత్ స్పృశ్యం చ శీతాంబు న పాణినాఽపి|
ఏకాదశాహేఽస్య తతో వ్యతీతే పతంతి కేశా దశనా నఖాశ్చ||31||
అథాల్పకైరేవ దినైః సురూపః స్త్రీష్వక్షయః కుంజరతుల్యవీర్యః|
విశిష్టమేధాబలబుద్ధిసత్త్వో భవత్యసౌ వర్షసహస్రజీవీ||32||
View original
नीरुजार्द्रपलाशस्य छिन्ने शिरसि तत्क्षतम्|
अन्तर्द्विहस्तं गम्भीरं पूर्यमामलकैर्नवैः||२८||
आमूलं वेष्टितं दर्भैः पद्मिनीपङ्कलेपितम्|
आदीप्य गोमयैर्वन्यैर्निर्वाते स्वेदयेत्ततः||२९||
स्विन्नानि तान्यामलकानि तृप्त्या खदेन्नरः क्षौद्रघृतान्वितानि|
क्षीरं शृतं चानु पिबेत्प्रकामं तेनैव वर्तेत च मासमेकम्||३०||
वर्ज्यानि वर्ज्यानि च तत्र यत्नात् स्पृश्यं च शीताम्बु न पाणिनाऽपि|
एकादशाहेऽस्य ततो व्यतीते पतन्ति केशा दशना नखाश्च||३१||
अथाल्पकैरेव दिनैः सुरूपः स्त्रीष्वक्षयः कुञ्जरतुल्यवीर्यः|
विशिष्टमेधाबलबुद्धिसत्त्वो भवत्यसौ वर्षसहस्रजीवी||३२||
Adhikarana cyavanaprAsho rasAyanam (33-41) · Śloka 41
దశమూలబలాముస్తజీవకర్షభకోత్పలం|
పర్ణిన్యౌ పిప్పలీ శృంగీ మేదా తామలకీ త్రుటిః||33||
జీవంతీ జోంగకం ద్రాక్షా పౌష్కరం చందనం శఠీ|
పునర్నవర్ద్ధికాకోలీకాకనాసామృతాద్వయం||34||
విదారీ వృషమూలం చ తదైకధ్యం పలోన్మితం|
జలద్రోణే పచేత్పంచ ధాత్రీఫలశతాని చ||35||
పాదశేషం రసం తస్మాద్వ్యస్థీన్యామలకాని చ|
గృహీత్వా భర్జయేత్తైలఘృతాద్ ద్వాదశభిః పలైః||36||
మత్స్యండికాతులార్ధేన యుక్తం తల్లేహవత్ పచేత్|
స్నేహార్ధం మధు సిద్ధే తు తవక్షీర్యాశ్చతుష్పలం||37||
పిప్పల్యా ద్విపలం దద్యాచ్చతుర్జాతం కణార్ధితం|
అతోఽవలేహయేన్మాత్రాం కుటీస్థః పథ్యభోజనః||38||
ఇత్యేష చ్యవనప్రాశో యం ప్రాశ్య చ్యవనో మునిః|
జరాజర్జరితోఽప్యాసీన్నారీనయనందనః||39||
కాసం శ్వాసం జ్వరం శోషం హృద్రోగం వాతశోణితం|
మూత్రశుక్రాశ్రయాన్ దోషాన్ వైస్వర్యం చ వ్యపోహతి||40||
బాలవృద్ధక్షతక్షీణకృశానామంగవర్ధనః|
మేధాం స్మృతిం కాంతిమనామత్వ- మాయుఃప్రకర్షం పవనానులోమ్యం|
స్త్రీషు ప్రహర్షం బలమింద్రియాణా- మగ్నేశ్చ కుర్యాద్విధినోపయుక్తః||41||
View original
दशमूलबलामुस्तजीवकर्षभकोत्पलम्|
पर्णिन्यौ पिप्पली शृङ्गी मेदा तामलकी त्रुटिः||३३||
जीवन्ती जोङ्गकं द्राक्षा पौष्करं चन्दनं शठी|
पुनर्नवर्द्धिकाकोलीकाकनासामृताद्वयम्||३४||
विदारी वृषमूलं च तदैकध्यं पलोन्मितम्|
जलद्रोणे पचेत्पञ्च धात्रीफलशतानि च||३५||
पादशेषं रसं तस्माद्व्यस्थीन्यामलकानि च|
गृहीत्वा भर्जयेत्तैलघृताद् द्वादशभिः पलैः||३६||
मत्स्यण्डिकातुलार्धेन युक्तं तल्लेहवत् पचेत्|
स्नेहार्धं मधु सिद्धे तु तवक्षीर्याश्चतुष्पलम्||३७||
पिप्पल्या द्विपलं दद्याच्चतुर्जातं कणार्धितम्|
अतोऽवलेहयेन्मात्रां कुटीस्थः पथ्यभोजनः||३८||
इत्येष च्यवनप्राशो यं प्राश्य च्यवनो मुनिः|
जराजर्जरितोऽप्यासीन्नारीनयनन्दनः||३९||
कासं श्वासं ज्वरं शोषं हृद्रोगं वातशोणितम्|
मूत्रशुक्राश्रयान् दोषान् वैस्वर्यं च व्यपोहति||४०||
बालवृद्धक्षतक्षीणकृशानामङ्गवर्धनः|
मेधां स्मृतिं कान्तिमनामत्व- मायुःप्रकर्षं पवनानुलोम्यम्|
स्त्रीषु प्रहर्षं बलमिन्द्रियाणा- मग्नेश्च कुर्याद्विधिनोपयुक्तः||४१||
Adhikarana triPalA rasAyanam (42-43) · Śloka 43
మధుకేన తవక్షీర్యా పిప్పల్యా సింధుజన్మనా|
పృథగ్లోహైః సువర్ణేన వచయా మధుసర్పిషా||42||
సితయా వా సమా యుక్తా సమాయుక్తా రసాయనం|
త్రిఫలా సర్వరోగఘ్నీ మేధాయుఃస్మృతిబుద్ధిదా||43||
View original
मधुकेन तवक्षीर्या पिप्पल्या सिन्धुजन्मना|
पृथग्लोहैः सुवर्णेन वचया मधुसर्पिषा||४२||
सितया वा समा युक्ता समायुक्ता रसायनम्|
त्रिफला सर्वरोगघ्नी मेधायुःस्मृतिबुद्धिदा||४३||
Adhikarana maNDUkaparNyAdIni rasAyanam (44-45) · Śloka 45
మండూకపర్ణ్యాః స్వరసం యథాగ్ని క్షీరేణ యష్టీమధుకస్య చూర్ణం|
రసం గుడూచ్యాః సహమూలపుష్ప్యాః కల్కం ప్రయుంజీత చ శంఖపుష్ప్యాః||44||
అయుష్ప్రదాన్యామయనాశనాని బలాగ్నివర్ణస్వరవర్ధనాని|
మేధ్యాని చైతాని రసాయనాని మేధ్యా విశేషేణ తు శంఖపుష్పీ||45||
View original
मण्डूकपर्ण्याः स्वरसं यथाग्नि क्षीरेण यष्टीमधुकस्य चूर्णम्|
रसं गुडूच्याः सहमूलपुष्प्याः कल्कं प्रयुञ्जीत च शङ्खपुष्प्याः||४४||
अयुष्प्रदान्यामयनाशनानि बलाग्निवर्णस्वरवर्धनानि|
मेध्यानि चैतानि रसायनानि मेध्या विशेषेण तु शङ्खपुष्पी||४५||
Adhikarana naladAdi ; vAgmitvAdi karam (46-47) · Śloka 47
నలదం కటురోహిణీ పయస్యా మధుకం చందనసారివోగ్రగంధాః|
త్రిఫలా కటుకత్రయం హరిద్రే సపటోలం లవణం చ తైః సుపిష్టైః||46||
త్రిగుణేన రసేన శంఖపుష్ప్యాః సపయస్కం ఘృతనల్వణం విపక్వం|
ఉపయుజ్య భవేజ్జడోఽపి వాగ్మీ శ్రుతధారీ ప్రతిభానవానరోగః||47||
View original
नलदं कटुरोहिणी पयस्या मधुकं चन्दनसारिवोग्रगन्धाः|
त्रिफला कटुकत्रयं हरिद्रे सपटोलं लवणं च तैः सुपिष्टैः||४६||
त्रिगुणेन रसेन शङ्खपुष्प्याः सपयस्कं घृतनल्वणं विपक्वम्|
उपयुज्य भवेज्जडोऽपि वाग्मी श्रुतधारी प्रतिभानवानरोगः||४७||
Adhikarana pa~jcAravindaM rasAyanam pauruShAdikaram (48) · Śloka 48
పైష్యైర్మృణాలబిసకేసరపత్రబీజైః సిద్ధం సహేమశకలం పయసా చ సర్పిః|
పంచారవిందమితి తత్ప్రథితం పృథివ్యాం ప్రభ్రష్టపౌరుషబలప్రతిభైర్నిషేవ్యం||48||
View original
पैष्यैर्मृणालबिसकेसरपत्रबीजैः सिद्धं सहेमशकलं पयसा च सर्पिः|
पञ्चारविन्दमिति तत्प्रथितं पृथिव्यां प्रभ्रष्टपौरुषबलप्रतिभैर्निषेव्यम्||४८||
Adhikarana catuShkuvalayaM rasAyanam medhyam (49) · Śloka 49
యన్నాలకందదలకేసరవద్విపక్వం నీలోత్పలస్య తదపి ప్రథితం ద్వితీయం|
సర్పిశ్చతుష్కువలయం సహరిణ్యపత్రం మేధ్యం గవామపి భవేత్ కిము మానుషాణాం||49||
View original
यन्नालकन्ददलकेसरवद्विपक्वं नीलोत्पलस्य तदपि प्रथितं द्वितीयम्|
सर्पिश्चतुष्कुवलयं सहरिण्यपत्रं मेध्यं गवामपि भवेत् किमु मानुषाणाम्||४९||
Adhikarana brAhmyAdi rasAyanamkuShThAdinGnam (50-53) · Śloka 53
బ్రాహ్మీవచాసైంధవశంఖపుష్పీ- మత్స్యాక్షకబ్రహ్మసువర్చలైంద్ర్యః|
వైదేహికా చ త్రియవాః పృథక్స్యు- ర్యవౌ సువర్ణస్య తిలో విషస్య||50||
సర్పిషశ్చ పలమేకత ఏత- ద్యోజయేత్పరిణతే చ ఘృతాఢ్యం|
భోజనం సమధు వత్సరమేవం శీలయన్నధికధీస్మృతిమేధః||51||
అతిక్రాంతజరావ్యాధితంద్రాలస్యశ్రమక్లమః|
జీవత్యబ్దశతం పూర్ణం శ్రీతేజఃకాంతిదీప్తిమాన్||52||
విశేషతః కుష్ఠకిలాసగుల్మ విషజవరోన్మాదగరోదరాణి|
అథర్వమంత్రాదికృతాశ్చ కృత్యాః శామ్యంత్యనేనాతిబలాశ్చ వాతాః||53||
View original
ब्राह्मीवचासैन्धवशङ्खपुष्पी- मत्स्याक्षकब्रह्मसुवर्चलैन्द्र्यः|
वैदेहिका च त्रियवाः पृथक्स्यु- र्यवौ सुवर्णस्य तिलो विषस्य||५०||
सर्पिषश्च पलमेकत एत- द्योजयेत्परिणते च घृताढ्यम्|
भोजनं समधु वत्सरमेवं शीलयन्नधिकधीस्मृतिमेधः||५१||
अतिक्रान्तजराव्याधितन्द्रालस्यश्रमक्लमः|
जीवत्यब्दशतं पूर्णं श्रीतेजःकान्तिदीप्तिमान्||५२||
विशेषतः कुष्ठकिलासगुल्म विषजवरोन्मादगरोदराणि|
अथर्वमन्त्रादिकृताश्च कृत्याः शाम्यन्त्यनेनातिबलाश्च वाताः||५३||
Adhikarana nAdabalArasAyanam (54-55) · Śloka 55
శరన్ముఖే నాగబలాం పుష్యయోగే సముద్ధరేత్|
అక్షమాత్రం తతో మూలాచ్చూర్ణితాత్పయసా పిబేత్||54||
లిహ్యాన్మధుఘృతాభ్యాం వ క్షీరవృత్తిరనన్నభుక్|
ఏవం వర్షప్రయోగేణ జీవేద్వర్షశతం బలీ||55||
View original
शरन्मुखे नागबलां पुष्ययोगे समुद्धरेत्|
अक्षमात्रं ततो मूलाच्चूर्णितात्पयसा पिबेत्||५४||
लिह्यान्मधुघृताभ्यां व क्षीरवृत्तिरनन्नभुक्|
एवं वर्षप्रयोगेण जीवेद्वर्षशतं बली||५५||
Adhikarana gokShurakarasAyanam (56-57) · Śloka 57
ఫలోన్ముఖో గోక్షురకః సమూల- శ్ఛాయావిశుష్కః సువిచూర్ణితాంగః|
సుభవితః స్వేన రసేన తస్మా- న్మాత్రాం పరాం ప్రాసృతికీం పివేద్యః||56||
క్షీరేణ తేనైవ చ శాలిమశ్నన్ జీర్ణే భవేత్స ద్వితులోపయోగాత్|
శక్తః సురూపః సుభగః శతాయుః కామీ కుకుద్మానివ గోకులస్థః||57||
View original
फलोन्मुख़ो गोक्षुरकः समूल- श्छायाविशुष्कः सुविचूर्णिताङ्गः|
सुभवितः स्वेन रसेन तस्मा- न्मात्रां परां प्रासृतिकीं पिवेद्यः||५६||
क्षीरेण तेनैव च शालिमश्नन् जीर्णे भवेत्स द्वितुलोपयोगात्|
शक्तः सुरूपः सुभगः शतायुः कामी कुकुद्मानिव गोकुलस्थः||५७||
Adhikarana vArAhIkandarasAyanAni (58-59) · Śloka 59
వారాహీకందమాRద్రాద్రం క్షీరేణ క్షీరపః పిబేత్|
మాసం నిరన్నో మాసం చ క్షీరాన్నాదో జరాం జయేత్||58||
తత్కందశ్లక్ష్ణచూర్ణం వా స్వరసేన సుభావితం|
ఘృతక్షౌద్రప్లుతం లిహ్యాత్తత్పక్వం వా ఘృతం పిబేత్||59||
View original
वाराहीकन्दमाऱ्द्राद्रं क्षीरेण क्षीरपः पिबेत्|
मासं निरन्नो मासं च क्षीरान्नादो जरां जयेत्||५८||
तत्कन्दश्लक्ष्णचूर्णं वा स्वरसेन सुभावितम्|
घृतक्षौद्रप्लुतं लिह्यात्तत्पक्वं वा घृतं पिबेत्||५९||
Adhikarana vidAryAdirasAyanAni (60-61) · Śloka 61
తద్వద్విదార్యతిబలాబలామధుకవాయసీః|
శ్రేయసీశ్రేయసీయుక్తాపథ్యాధాత్రీస్థిరామృతాః||60||
మండూకీశంఖకుసుమావాజిగంధాశతావరీః|
ఉపయుంజీత మేధాధీవయః స్థైర్యబలప్రదాః||61||
View original
तद्वद्विदार्यतिबलाबलामधुकवायसीः|
श्रेयसीश्रेयसीयुक्तापथ्याधात्रीस्थिरामृताः||६०||
मण्डूकीशङ्खकुसुमावाजिगन्धाशतावरीः|
उपयुञ्जीत मेधाधीवयः स्थैर्यबलप्रदाः||६१||
Adhikarana citrakarasAyanam (62-65) · Śloka 65
యథాస్వం చిత్రకః పుష్పైర్జ్ఞేయః పీతసితాసితైః|
యథోత్తరం స గుణవాన్ విధినా చ రసాయనం||62||
ఛాయాశుష్కం తతో మూలం మాసం చూర్ణీకృతం లిహన్|
సర్పిషా మధుసర్పిర్భ్యాం పిబన్ వా పయసా యతిః||63||
అంభసా వా హితాన్నాశీ శతం జీవతి నీరుజః|
మేధావీ బలవాన్ కాంతో వపుష్మాన్ దీప్తపావకః||64||
తైలేన లీఢో మాసేన వాతాన్ హంతి సుదుస్తరాన్|
మూత్రేణ శ్విత్రకుష్ఠాని పీతస్తక్రేణ పాయుజాన్||65||
View original
यथास्वं चित्रकः पुष्पैर्ज्ञेयः पीतसितासितैः|
यथोत्तरं स गुणवान् विधिना च रसायनम्||६२||
छायाशुष्कं ततो मूलं मासं चूर्णीकृतं लिहन्|
सर्पिषा मधुसर्पिर्भ्यां पिबन् वा पयसा यतिः||६३||
अम्भसा वा हितान्नाशी शतं जीवति नीरुजः|
मेधावी बलवान् कान्तो वपुष्मान् दीप्तपावकः||६४||
तैलेन लीढो मासेन वातान् हन्ति सुदुस्तरान्|
मूत्रेण श्वित्रकुष्ठानि पीतस्तक्रेण पायुजान्||६५||
Adhikarana BallAtakasahasrarasAyanam (66-71) · Śloka 71
భల్లాతకాని పుష్టాని ధాన్యరాశౌ నిధాపయేత్|
గ్రీష్మే సంగృహ్య హేమంతే స్వాదుస్నిగ్ధహిమైర్వపుః||66||
సంస్కృత్య తాన్యష్టగుణే సలిలేఽష్టౌ విపాచయేత్|
అష్టాంశశిష్టం తత్క్వాథం సక్షీరం శీతలం పిబేత్||67||
వర్ధయేత్ప్రత్యహం చాను తత్రైకైకమరుష్కరం|
సప్తరాత్రత్రయం యావత్ త్రీణి త్రీణి తతః పరం||68||
ఆచత్వారింశతస్తాని హ్రాసయేద్ద్వృద్ధివత్తతః|
సహస్రముపయుంజీత సప్తాహైరితి సప్తభిః||69||
యంత్రితాత్మా ఘృతక్షీరశాలిషష్టీకభోజనః|
తద్వత్త్రిగుణితం కాలం ప్రయోగాంతేఽపి చాచరేత్||70||
ఆశేషో లభతేఽపూర్వా వహ్నేర్దీప్తిం విశేషతః|
ప్రమేహకృమికుష్ఠార్శోమేదోదోషవివర్జితః||71||
View original
भल्लातकानि पुष्टानि धान्यराशौ निधापयेत्|
ग्रीष्मे संगृह्य हेमन्ते स्वादुस्निग्धहिमैर्वपुः||६६||
संस्कृत्य तान्यष्टगुणे सलिलेऽष्टौ विपाचयेत्|
अष्टांशशिष्टं तत्क्वाथं सक्षीरं शीतलं पिबेत्||६७||
वर्धयेत्प्रत्यहं चानु तत्रैकैकमरुष्करम्|
सप्तरात्रत्रयं यावत् त्रीणि त्रीणि ततः परम्||६८||
आचत्वारिंशतस्तानि ह्रासयेद्द्वृद्धिवत्ततः|
सहस्रमुपयुञ्जीत सप्ताहैरिति सप्तभिः||६९||
यन्त्रितात्मा ग़ृतक्षीरशालिषष्टीकभोजनः|
तद्वत्त्रिगुणितं कालं प्रयोगान्तेऽपि चाचरेत्||७०||
आशेषो लभतेऽपूर्वा वह्नेर्दीप्तिं विशेषतः|
प्रमेहकृमिकुष्ठार्शोमेदोदोषविवर्जितः||७१||
Adhikarana bhallAtakasvarasarasAyanam (72-74) · Śloka 74
పిష్టస్వేదనమరుజైః పూర్ణం భల్లాతకైర్విజర్జరితైః|
భూమినిఖాతే కుంభే ప్రతిష్ఠితం కృష్ణమృల్లిప్తం||72||
పరివారితం సమంతాత్పచేత్తతో గోమయాగ్నినా మృదునా|
తత్స్వరసో యశ్చ్యవతే గృహ్ణీయాత్తం దినేఽన్యస్మిన్||73||
అముముపయుజ్య స్వరసం మధ్వష్టమభాగికం ద్విగుణసర్పిః|
పూర్వవిధియంత్రితాత్మా ప్రాప్నోతి గుణాన్ స తానేవ||74||
View original
पिष्टस्वेदनमरुजैः पूर्णं भल्लातकैर्विजर्जरितैः|
भूमिनिखाते कुम्भे प्रतिष्ठितं कृष्णमृल्लिप्तम्||७२||
परिवारितं समन्तात्पचेत्ततो गोमयाग्निना मृदुना|
तत्स्वरसो यश्च्यवते गृह्णीयात्तं दिनेऽन्यस्मिन्||७३||
अमुमुपयुज्य स्वरसं मध्वष्टमभागिकं द्विगुणसर्पिः|
पूर्वविधियन्त्रितात्मा प्राप्नोति गुणान् स तानेव||७४||
Adhikarana bhallAtakaghRutarasAyanam (75-78) · Śloka 78
పుష్టాని పాకేన పరిచ్యుతాని భల్లాతకాన్యాఢకసమ్మితాని|
ఘృష్ట్వేష్టికాచూర్ణకణైర్జలేన ప్రక్షాల్య సంశోష్య చ మారుతేన||75||
జర్జరాణి విపచేజ్జలకుంభే పాదశేషధృతగాలితశీతం|
తద్రసం పునరపి శ్రపయేత క్షీరకుంభసహితం చరణస్థే||76||
సర్పిః పక్వం తత్ర తుల్యప్రమాణం యుంజ్యాత్స్వేచ్ఛం శర్కరాయా రజోభిః|
ఏకీభూతం తత్ఖజక్షోభణేన స్థాప్యం ధాన్యే సప్తరాత్రం సుగుప్తం||77||
తమమృతరసపాకం యః ప్రగే ప్రాశమశ్నన్ అను పిబతి యథేష్టం వారి దుగ్ధం రసం వా|
స్మృతిమతిబలమేధాసత్త్వసారైరుపేతః కనకనిచయగౌరః సోఽశ్నుతే దీర్ఘమాయుః||78||
View original
पुष्टानि पाकेन परिच्युतानि भल्लातकान्याढकसम्मितानि|
घृष्ट्वेष्टिकाचूर्णकणैर्जलेन प्रक्षाल्य संशोष्य च मारुतेन||७५||
जर्जराणि विपचेज्जलकुम्भे पादशेषधृतगालितशीतम्|
तद्रसं पुनरपि श्रपयेत क्षीरकुम्भसहितं चरणस्थे||७६||
सर्पिः पक्वं तत्र तुल्यप्रमाणं युञ्ज्यात्स्वेच्छं शर्कराया रजोभिः|
एकीभूतं तत्खजक्षोभणेन स्थाप्यं धान्ये सप्तरात्रं सुगुप्तम्||७७||
तममृतरसपाकं यः प्रगे प्राशमश्नन् अनु पिबति यथेष्टं वारि दुग्धं रसं वा|
स्मृतिमतिबलमेधासत्त्वसारैरुपेतः कनकनिचयगौरः सोऽश्नुते दीर्घमायुः||७८||
Adhikarana bhallAtakasiddhatailaM kuShThaghnam (79) · Śloka 79
ద్రోణేఽంభసో వ్రణకృతాం త్రిశతాద్విపక్వాత్ క్వాథాఢకే పలసమైస్తిలతైలపాత్రం|
తిక్తావిషాద్వయవరాగిరిజన్మతార్క్ష్యైః సిద్ధం పరం నిఖిలకుష్ఠనిబర్హణాయ||79||
View original
द्रोणेऽंभसो व्रणकृतां त्रिशताद्विपक्वात् क्वाथाढके पलसमैस्तिलतैलपात्रम्|
तिक्ताविषाद्वयवरागिरिजन्मतार्क्ष्यैः सिद्धं परं निखिलकुष्ठनिबर्हणाय||७९||
Adhikarana bhallAtako AmalakashuktyAdibhirAyuShkaraH (80) · Śloka 80
సహామలకశుక్తిభిర్దధిసరేణ తైలేన వా గుడేన పయసా ఘృతేన యవసక్తుభిర్వా సహ|
తిలేన సహ మాక్షికేణ పలలేన సూపేన వా వపుష్కరమరుష్కరం పరమమేధ్యమాయుష్కరం||80||
View original
सहामलकशुक्तिभिर्दधिसरेण तैलेन वा गुडेन पयसा घृतेन यवसक्तुभिर्वा सह|
तिलेन सह माक्षिकेण पललेन सूपेन वा वपुष्करमरुष्करं परममेध्यमायुष्करम्||८०||
Adhikarana bhallAtako yathAvidhiprayukto~amRutakalpaH (81) · Śloka 81
భల్లాతకాని తీక్ష్ణాని పాకీన్యగ్నిసమాని చ|
భవంత్యమృతకల్పాని ప్రయుక్తాని యథావిధి||81||
View original
भल्लातकानि तीक्ष्णानि पाकीन्यग्निसमानि च|
भवन्त्यमृतकल्पानि प्रयुक्तानि यथाविधि||८१||
Adhikarana bhallAtakasya kaphajarogAdinAshatve prashaMsA (82) · Śloka 82
కఫజో న స రోగోఽస్తి న విబంధోఽస్తి కశ్చన|
యం న భల్లాతకం హన్యాచ్ఛీఘ్రమగ్నిబలప్రదం||82||
View original
कफजो न स रोगोऽस्ति न विबन्धोऽस्ति कश्चन|
यं न भल्लातकं हन्याच्छीघ्रमग्निबलप्रदम्||८२||
Adhikarana BllAkasya vAtArapavidhAne~api kulatthAdi varjanam (83) · Śloka 83
వాతాతపవిధానేఽపి విశేషేణ వివర్జయేత్|
కులత్థదధిశుక్తాని తైలాభ్యంగాగ్నిసేవనం||83||
View original
वातातपविधानेऽपि विशेषेण विवर्जयेत्|
कुलत्थदधिशुक्तानि तैलाभ्यङ्गाग्निसेवनम्||८३||
Adhikarana tuvarakatailaM kuShThaghnam (84-91) · Śloka 91
వృక్షాస్తువరకా నామ పశ్చిమార్ణవతీరజాః|
వీచీతరంగవిక్షోభమారుతోద్ధూతపల్లవాః||84||
తేభ్యః ఫలాన్యాదదీత సుపక్వాన్యంబుదాగమే|
మజ్జ్ఞః ఫలేభ్యశ్చాదాయ శోషయిత్వాఽవచూర్ణ్య చ||85||
తిలవత్ పీడయేద్ ద్రోణ్యాం, క్వాథయేద్వా కుసుంభవత్|
తత్తైలం సంభృతం భూయః పచేదాసలిలక్షయాత్||86||
అవతార్య కరీషే చ పక్షమాత్రం నిధాపయేత్|
స్నిగ్ధస్విన్నో హృతమలః పక్షాదుద్ధృత్య తత్తతః||87||
చతుర్థభక్తాంతరితః ప్రాతః పాణితలం పిబేత్|
మంత్రేణానేన పూతస్య తైలస్య దివసే శుభే||88||
"మజ్జసార మహావీర్య సర్వాన్ ధాతూన్ విశోధయ|
శంఖచక్రగదాపాణిస్త్వామాజ్ఞాపయతేఽచ్యుతః||89||
తేనాస్యోర్ధ్వమధస్తాచ్చ దోషా యాంత్యసకృత్తతః|
సాయమస్నేహలవణాం యవాగూం శీతలాం పిబేత్||90||
పంచాహాని పిబేత్తైలమిత్థం వర్జ్యాన్ వివర్జయన్|
పక్షం ముద్గరసాన్నాశీ సర్వకుష్ఠైర్విముచ్యతే||91||
View original
वृक्षास्तुवरका नाम पश्चिमार्णवतीरजाः|
वीचीतरङ्गविक्षोभमारुतोद्धूतपल्लवाः||८४||
तेभ्यः फलान्याददीत सुपक्वान्यम्बुदागमे|
मज्ज्ञः फलेभ्यश्चादाय शोषयित्वाऽवचूर्ण्य च||८५||
तिलवत् पीडयेद् द्रोण्यां, क्वाथयेद्वा कुसुम्भवत्|
तत्तैलं सम्भृतं भूयः पचेदासलिलक्षयात्||८६||
अवतार्य करीषे च पक्षमात्रं निधापयेत्|
स्निग्धस्विन्नो हृतमलः पक्षादुद्धृत्य तत्ततः||८७||
चतुर्थभक्तान्तरितः प्रातः पाणितलं पिबेत्|
मन्त्रेणानेन पूतस्य तैलस्य दिवसे शुभे||८८||
"मज्जसार महावीर्य सर्वान् धातून् विशोधय|
शङ्खचक्रगदापाणिस्त्वामाज्ञापयतेऽच्युतः||८९||
तेनास्योर्ध्वमधस्ताच्च दोषा यान्त्यसकृत्ततः|
सायमस्नेहलवणां यवागूं शीतलां पिबेत्||९०||
पञ्चाहानि पिबेत्तैलमित्थं वर्ज्यान् विवर्जयन्|
पक्षं मुद्गरसान्नाशी सर्वकुष्ठैर्विमुच्यते||९१||
Adhikarana tuvarakatailaM khadirakvAthasiddhaM kuShThaghnam (92-93) · Śloka 93
తదేవ ఖదిరక్వాథే త్రిగుణే సాధు సాధితం|
నిహితం పూర్వవత్పక్షం పిబేన్మాసం సుయంత్రితః||92||
తేనాభ్యక్తశరీరశ్చ కుర్వన్నాహారమీరితం|
|
భిన్నస్వరం రక్తనేత్రం శీర్ణాంగం కృమిభక్షితం|
] అనేనాశు ప్రయోగేణ సాధయేత్కుష్ఠినం నరం||93||
View original
तदेव खदिरक्वाथे त्रिगुणे साधु साधितम्|
निहितं पूर्ववत्पक्षं पिबेन्मासं सुयन्त्रितः||९२||
तेनाभ्यक्तशरीरश्च कुर्वन्नाहारमीरितम्|
|
भिन्नस्वरं रक्तनेत्रं शीर्णाङ्गं कृमिभक्षितम्|
] अनेनाशु प्रयोगेण साधयेत्कुष्ठिनं नरम्||९३||
Adhikarana tuvarakatailaM sarpirmadhuyutaM dvishatAyuShkaram (94) · Śloka 94
సర్పిర్మధుయుతం పీతం తదేవ ఖదిరాద్వినా|
పక్షం మాంసరసాహారం కరోతి ద్విశతాయుషం||94||
View original
सर्पिर्मधुयुतं पीतं तदेव खदिराद्विना|
पक्षं मांसरसाहारं करोति द्विशतायुषम्||९४||
Adhikarana tuvarakatailaM nasyopayojitaM trishatAyuShkaram (95) · Śloka 95
తదేవ నస్యే పంచాశద్దివసానుపయోజితం|
|
వలీపలితనిర్ముక్తం స్థిరస్మృతికచద్విజం|
] వపుష్మతం శ్రుతధరం కరోతి త్రిశతాయుషం||95||
View original
तदेव नस्ये पञ्चाशद्दिवसानुपयोजितम्|
|
वलीपलितनिर्मुक्तं स्थिरस्मृतिकचद्विजम्|
] वपुष्मतं श्रुतधरं करोति त्रिशतायुषम्||९५||
Adhikarana pippalIrasAyanam (96) · Śloka 96
పంచాష్టౌ సప్త దశ వా పిప్పలీర్మధుసర్పిషా|
రసాయనగుణాన్వేషీ సమామేకాం ప్రయోజయేత్||96||
View original
पञ्चाष्टौ सप्त दश वा पिप्पलीर्मधुसर्पिषा|
रसायनगुणान्वेषी समामेकां प्रयोजयेत्||९६||
Adhikarana anyaM pippalI rasAyanam (97-98) · Śloka 98
తిస్రస్తిస్రస్తు పూర్వాహ్ణే భుక్త్వాఽగ్రే భోజనస్య చ|
పిప్పల్యః కింశుకక్షారభావితా ఘృతభర్జితాః||97||
ప్రయోజ్యా మధుసమ్మిశ్రా రసాయనగుణైషిణా|
|98|
View original
तिस्रस्तिस्रस्तु पूर्वाह्णे भुक्त्वाऽग्रे भोजनस्य च|
पिप्पल्यः किंशुकक्षारभाविता घृतभर्जिताः||९७||
प्रयोज्या मधुसम्मिश्रा रसायनगुणैषिणा|
|९८|
Adhikarana vardhamAnapippalIsahasram (98-1) · Śloka 1
|
క్రమవృద్ధ్యా దశాహాని దశపైప్పలికం దినం||98||
వర్ధయేత్పయసా సార్ధం తథైవాపనయేత్పునః|
జీర్ణౌషధశ్చ భుంజీత షష్టికం క్షీరసర్పిషా||99||
పిప్పలీనాం సహస్రస్య ప్రయోగోఽయం రసాయనం|
పిష్టాస్తా బలిభిః పేయాః శృతా మధ్యబలైర్నరైః||100||
|
శీతీకృతా హీనబలైర్వీక్ష్య దోషామయాన్ ప్రతి|
]||1||
View original
|
क्रमवृद्ध्या दशाहानि दशपैप्पलिकं दिनम्||९८||
वर्धयेत्पयसा सार्धं तथैवापनयेत्पुनः|
जीर्णौषधश्च भुञ्जीत षष्टिकं क्षीरसर्पिषा||९९||
पिप्पलीनां सहस्रस्य प्रयोगोऽयं रसायनम्|
पिष्टास्ता बलिभिः पेयाः शृता मध्यबलैर्नरैः||१००||
|
शीतीकृता हीनबलैर्वीक्ष्य दोषामयान् प्रति|
]||१||
Adhikarana vardhamAnapippalIsahasradvayam (101) · Śloka 101
తద్వచ్చ ఛాగదుగ్ధేన ద్వే సహస్రే ప్రయోజయేత్|
|101|
View original
तद्वच्च छागदुग्धेन द्वे सहस्रे प्रयोजयेत्|
|१०१|
Adhikarana eShAM pippalIprayogANAM phalam (101-102) · Śloka 102
|
ఏభిః ప్రయోగైః పిప్పల్యః కాసశ్వాసగలగ్రహాన్||101||
యక్ష్మమేహగ్రహణ్యర్శఃపాండుత్వవిషమజ్వరాన్|
ఘ్నంతి శోఫం వమిం హిధ్మాం ప్లీహానం వాతశోణితం||102||
View original
|
एभिः प्रयोगैः पिप्पल्यः कासश्वासगलग्रहान्||१०१||
यक्ष्ममेहग्रहण्यर्शःपाण्डुत्वविषमज्वरान्|
घ्नन्ति शोफं वमिं हिध्मां प्लीहानं वातशोणितम्||१०२||
Adhikarana lohapAtralIptapippalI prayogaH (103) · Śloka 103
బిల్వార్ధమాత్రేణ చ పిప్పలీనాం పాత్రం ప్రలింపేదయసో నిశాయాం|
ప్రాతః పిబేత్తత్సలిలాంజలిభ్యాం వర్షం యథేష్టాశనపానచేష్టః||103||
View original
बिल्वार्धमात्रेण च पिप्पलीनां पात्रं प्रलिम्पेदयसो निशायाम्|
प्रातः पिबेत्तत्सलिलाञ्जलिभ्यां वर्षं यथेष्टाशनपानचेष्टः||१०३||
Adhikarana lohapAtralIptanAM shuNThacAdInAM prayogaH (104-105) · Śloka 105
శుంఠీవిడంగత్రిఫలాగుడూచీ- యష్టీహరిద్రాతిబలాబలాశ్చ|
ముస్తాసురాహ్వాగురుచిత్రకాశ్చ సౌగంధికం పంకజముత్పలాని||104||
ధవాశ్వకర్ణాసనబాలపత్ర- సారాస్తథా పిప్పలివత్ ప్రయోజ్యాః|
లోహోపలిప్తాః పృథగేవ జీవే- త్సమాః శతం వ్యాధిజరావిముక్తః||105||
View original
शुण्ठीविडङ्गत्रिफलागुडूची- यष्टीहरिद्रातिबलाबलाश्च|
मुस्तासुराह्वागुरुचित्रकाश्च सौगन्धिकं पङ्कजमुत्पलानि||१०४||
धवाश्वकर्णासनबालपत्र- सारास्तथा पिप्पलिवत् प्रयोज्याः|
लोहोपलिप्ताः पृथगेव जीवे- त्समाः शतं व्याधिजराविमुक्तः||१०५||
Adhikarana eShAM rasAyanAnAM dviguNaprakarShakaraH prayogaH (106) · Śloka 106
క్షీరాంజలిభ్యాం చ రసాయనాని యుక్తాన్యమూన్యాయసలేపనాని|
కుర్వంతి పూర్వోక్తగుణప్రకర్ష- మాయుఃప్రకర్షం ద్విగుణం తతశ్చ||106||
View original
क्षीराञ्जलिभ्यां च रसायनानि युक्तान्यमून्यायसलेपनानि|
कुर्वन्ति पूर्वोक्तगुणप्रकर्ष- मायुःप्रकर्षं द्विगुणं ततश्च||१०६||
Adhikarana somarAjIrasAyanam (107) · Śloka 107
అసనఖదిరయూషైర్భావితాం సోమరాజీం మధుఘృతశిఖిపథ్యాలోహచూర్ణైరుపేతాం|
శరదమవలిహానః పారిణామాన్ వికారాం- స్త్యజతి మితహితాశీ తద్వదాహారజాతాన్||107||
View original
असनखदिरयूषैर्भावितां सोमराजीं मधुघृतशिखिपथ्यालोहचूर्णैरुपेतां|
शरदमवलिहानः पारिणामान् विकारां- स्त्यजति मितहिताशी तद्वदाहारजातान्||१०७||
Adhikarana anyaM somarAjIrasAyanam kuShThaghnam (108) · Śloka 108
తీవ్రేణ కుష్ఠేన పరీతమూర్తి- ర్యః సోమరాజీం నియమేన ఖాదేత్|
సంవత్సరం కృష్ణతిలద్వితీయాం స సోమరాజీం వపుషాఽతిశేతే||108||
View original
तीव्रेण कुष्ठेन परीतमूर्ति- र्यः सोमराजीं नियमेन खादेत्|
संवत्सरं कृष्णतिलद्वितीयां स सोमराजीं वपुषाऽतिशेते||१०८||
Adhikarana anyaM somarAjIrasAyanam kuShThaghnam (109-110) · Śloka 110
యే సోమరాజ్యా వితుషీకృతాయా- శ్చూర్ణైరూపేతాత్ పయసః సుజాతాత్|
ఉద్ధృత్య సారం మధునా లిహంతి తక్రం తదేవాను పిబంతి చాంతే||109||
కుష్ఠినః శీర్యమాణాంగాస్తే జాతాంగులినాసికాః|
భాంతి వృక్షా ఇవ పునః ప్రరూఢనవపల్లవాః||110||
View original
ये सोमराज्या वितुषीकृताया- श्चूर्णैरूपेतात् पयसः सुजातात्|
उद्धृत्य सारं मधुना लिहन्ति तक्रं तदेवानु पिबन्ति चान्ते||१०९||
कुष्ठिनः शीर्यमाणाङ्गास्ते जाताङ्गुलिनासिकाः|
भान्ति वृक्षा इव पुनः प्ररूढनवपल्लवाः||११०||
Adhikarana rasonasyotpattiH (1-112) · Śloka 112
|
శీతవాతహిమదగ్ధతనూనాం స్తబ్ధభగ్నకుటిలవ్యథితాస్థ్నాం|
భేషజస్య పవనోపహతానాం వక్ష్యతే విధిరతో లశునస్య||1||
] రాహోరమృతచౌర్యేణ లూనాద్యే పతితా గలాత్|
అమృతస్య కణా భూమౌ తే రసోనత్వమాగతాః||111||
ద్విజా నాశ్నంతి తమతో దైత్యదేహసముద్భవం|
సాక్షాదమృతసంభూతేర్గ్రామణీః స రసాయనం||112||
View original
|
शीतवातहिमदग्धतनूनां स्तब्धभग्नकुटिलव्यथितास्थ्नाम्|
भेषजस्य पवनोपहतानां वक्ष्यते विधिरतो लशुनस्य||१||
] राहोरमृतचौर्येण लूनाद्ये पतिता गलात्|
अमृतस्य कणा भूमौ ते रसोनत्वमागताः||१११||
द्विजा नाश्नन्ति तमतो दैत्यदेहसमुद्भवम्|
साक्षादमृतसम्भूतेर्ग्रामणीः स रसायनम्||११२||
Adhikarana doShovisheSheNa lashunashIlanakAlaH (113-114) · Śloka 114
శీలయేల్లశునం శీతే, వసంతేఽపి కఫోల్బణః|
ఘనోదయేఽపి వార్తాతః, సదా వా గ్రీష్మలీలయా||113||
స్నిగ్ధశుద్ధతనుః శీతమధురోపస్కృతాశయః|
తదుత్తంసావతంసాభ్యాం చర్చితానుచరాజితః||114||
View original
शीलयेल्लशुनं शीते, वसन्तेऽपि कफोल्बणः|
घनोदयेऽपि वार्तातः, सदा वा ग्रीष्मलीलया||११३||
स्निग्धशुद्धतनुः शीतमधुरोपस्कृताशयः|
तदुत्तंसावतंसाभ्यां चर्चितानुचराजितः||११४||
Adhikarana lashunasvarasavidhiH kaNThanADIshuddhaye (115-119) · Śloka 119
తస్య కందాన్ వసంతాంతే హిమవచ్ఛకదేశజాన్|
అపనీతత్వచో రాత్రౌ తిమయేన్మదిరాదిభిః||115||
తత్కల్కస్వరసం ప్రాతః శుచితాంతవపీడితం|
మదిరాయాః సూరూఢాయాస్త్రిభాగేన సమన్వితం||116||
మద్యస్యాన్యస్య తక్రస్య మస్తునః కాంజికస్య వా|
తత్కాల ఏవ వా యుక్తం యుక్తమాలోచ్య మాత్రయా||117||
తైలసర్పిర్వసామజ్జక్షీరమాంసరసైః పృథక్|
క్వాథేన వా యథావ్యాధి రసం కేవలమేవ వా||118||
పిబేద్గండూషమాత్రం ప్రాక్ కంఠనాడీవిశుద్ధయే|
|119|
View original
तस्य कन्दान् वसन्तान्ते हिमवच्छकदेशजान्|
अपनीतत्वचो रात्रौ तिमयेन्मदिरादिभिः||११५||
तत्कल्कस्वरसं प्रातः शुचितान्तवपीडितम्|
मदिरायाः सूरूढायास्त्रिभागेन समन्वितम्||११६||
मद्यस्यान्यस्य तक्रस्य मस्तुनः काञ्जिकस्य वा|
तत्काल एव वा युक्तं युक्तमालोच्य मात्रया||११७||
तैलसर्पिर्वसामज्जक्षीरमांसरसैः पृथक्|
क्वाथेन वा यथाव्याधि रसं केवलमेव वा||११८||
पिबेद्गण्डूषमात्रं प्राक् कण्ठनाडीविशुद्धये|
|११९|
Adhikarana lashunarasasevane vamimUrcCAyayormukhe shItalajasekaH lashunarasasevane vedanAyAM svedanam (119-120) · Śloka 120
|
ప్రతతం స్వేదనం చాను వేదనాయాం ప్రశస్యతే||119||
శీతాంబుసేకః సహసా వమిమూర్చ్ఛాయయోర్ముఖే|
|120|
View original
|
प्रततं स्वेदनं चानु वेदनायां प्रशस्यते||११९||
शीताम्बुसेकः सहसा वमिमूर्च्छाययोर्मुखे|
|१२०|
Adhikarana lashunarasasevane klamApAye sheSharasapAnam (120) · Śloka 120
|
శేషం పిబేత్ క్లమాపాయే స్థిరతాం గత ఓజసి||120||
View original
|
शेषं पिबेत् क्लमापाये स्थिरतां गत ओजसि||१२०||
Adhikarana lashunarasasevane vidAhaparihArArthaM shItAnulepanAdi (121) · Śloka 121
విదాహపరిహారాయ పరం శీతానులేపనః|
ధారయేత్సాంబుకణికా ముక్తాకర్పూరమాలికాః||121||
View original
विदाहपरिहाराय परं शीतानुलेपनः|
धारयेत्साम्बुकणिका मुक्ताकर्पूरमालिकाः||१२१||
Adhikarana lashunarasasevane parAmAtrAdi (122) · Śloka 122
కుడవోఽస్య పర మాత్రా తదర్ధం కేవలస్య తు|
పలం పిష్టస్య తన్మజ్జ్ఞః సభక్తం ప్రాక్ చ శీలయేత్||122||
View original
कुडवोऽस्य पर मात्रा तदर्धं केवलस्य तु|
पलं पिष्टस्य तन्मज्ज्ञः सभक्तं प्राक् च शीलयेत्||१२२||
Adhikarana lashunarasasevane jIrNaSAlyodanaBojanAdi (123) · Śloka 123
జీర్ణశాల్యోదనం జీర్ణే శంఖకుందేందుపాండురం|
భుంజీత యూషైః పయసా రసైర్వా ధన్వచారిణాం||123||
View original
जीर्णशाल्योदनं जीर्णे शङ्खकुन्देन्दुपाण्डुरम्|
भुञ्जीत यूषैः पयसा रसैर्वा धन्वचारिणाम्||१२३||
Adhikarana lashunarasasevane madyAdipAnam (124) · Śloka 124
మద్యమేకం పిబేత్తత్ర తృట్ప్రబంధే జలాన్వితం|
అమద్యపస్త్వారనాలం ఫలాంబు పరిసిక్థకాం||124||
View original
मद्यमेकं पिबेत्तत्र तृट्प्रबन्धे जलान्वितम्|
अमद्यपस्त्वारनालं फलाम्बु परिसिक्थकाम्||१२४||
Adhikarana lashunakalkarasAyanam (125) · Śloka 125
తత్కల్కం వా సమఘృతం ఘృతపాత్రే ఖజాహతం|
స్థితం దశాహాదశ్నీయాత్తద్వద్వా వసయా సమం||125||
View original
तत्कल्कं वा समघृतं घृतपात्रे खजाहतम्|
स्थितं दशाहादश्नीयात्तद्वद्वा वसया समम्||१२५||
Adhikarana lashunagarbhashUlyamAMsarasAyanam (126) · Śloka 126
వికంచుకప్రాజ్యరసోనగర్భాన్ సశూల్యమాంసాన్ వివిధోపదంశాన్|
నిమర్దకాన్ వా ఘృతశుక్తయుక్తాన్ ప్రకామమద్యాల్లఘు తుచ్ఛమశ్నన్||126||
View original
विकञ्चुकप्राज्यरसोनगर्भान् सशूल्यमांसान् विविधोपदंशान्|
निमर्दकान् वा घृतशुक्तयुक्तान् प्रकाममद्याल्लघु तुच्छमश्नन्||१२६||
Adhikarana pittaraktavihInasamastAvaraNA vRuteshuddhe ca vAyau lashunAtparaM dravyaM na vidyates (127) · Śloka 127
పిత్తరక్తవినిర్ముక్తసమస్తావరణావృతే|
శుద్ధే వా విద్యతే వాయౌ న ద్రవ్యం లశునాత్పరం||127||
View original
पित्तरक्तविनिर्मुक्तसमस्तावरणावृते|
शुद्धे वा विद्यते वायौ न द्रव्यं लशुनात्परम्||१२७||
Adhikarana priyAmbuguDadugdhAdernarasya rasono vyApattaye (128) · Śloka 128
ప్రియాంబుగుడదుగ్ధస్య మాంసమద్యామ్లవిద్విషః|
అతితిక్షోరజీర్ణం చ రసోనో వ్యాపదే ధ్రువం||128||
View original
प्रियाम्बुगुडदुग्धस्य मांसमद्याम्लविद्विषः|
अतितिक्षोरजीर्णं च रसोनो व्यापदे ध्रुवम्||१२८||
Adhikarana lashunaprayogAnte mRudu virecanam (129) · Śloka 129
పిత్తకోపభయాదంతే యుంజ్యాన్మృదు విరేచనం|
రసాయనగుణానేవం పరిపూర్ణాన్ సమశ్రుతే||129||
View original
पित्तकोपभयादन्ते युञ्ज्यान्मृदु विरेचनम्|
रसायनगुणानेवं परिपूर्णान् समश्रुते||१२९||
Adhikarana shilAjatuna utpattiH (130) · Śloka 130
అధునా శిలాజతుకల్పం బ్రూతే గ్రీష్మేఽర్కతప్తా గిరయో జతుతుల్యం వమంతి యత్|
హేమాదిషడ్ధాతురసం ప్రోచ్యతే తచ్ఛిలాజతు||130||
View original
अधुना शिलाजतुकल्पं ब्रूते ग्रीष्मेऽर्कतप्ता गिरयो जतुतुल्यं वमन्ति यत्|
हेमादिषड्धातुरसं प्रोच्यते तच्छिलाजतु||१३०||
Adhikarana shilAjatuna lakShaNam shilAjatuna prAshastyam (131) · Śloka 131
సర్వం చ తిక్తకటుకం నాత్యుష్ణం కటు పాకతః|
ఛేదనం చ విశేషేణ లౌహం తత్ర ప్రశస్యతే||131||
View original
सर्वं च तिक्तकटुकं नात्युष्णं कटु पाकतः|
छेदनं च विशेषेण लौहं तत्र प्रशस्यते||१३१||
Adhikarana shreShThasya shilAjatuna lakShaNam (132) · Śloka 132
గోమూత్రగంధి కృష్ణం గుగ్గుల్వాభం విశర్కరం మృత్స్నం|
స్నిగ్ధమనమ్లకషాయం మృదు గురు చ శిలాజతు శ్రేష్ఠం||132||
View original
गोमूत्रगन्धि कृष्णं गुग्गुल्वाभं विशर्करं मृत्स्नम्|
स्निग्धमनम्लकषायं मृदु गुरु च शिलाजतु श्रेष्ठम्||१३२||
Adhikarana lohapAtre shilAjatuna bhAvanA prakAraH (133-135) · Śloka 135
వ్యాధివ్యాధితసాత్మ్యం సమనుస్మరన్ భావయేదయఃపాత్రే|
ప్రాక్ కేవలజలధౌతం శుష్కం క్వాథైస్తతో భావ్యం||133||
సమగిరిజమష్టగుణితే నిఃక్వాథ్యం భావనౌషధం తోయే|
తన్నిర్యూహేఽష్టాంశే పూతోష్ణే ప్రక్షిపేద్ గిరిజం||134||
తత్సమరసతాం యాతం సంశుష్కం ప్రక్షిపేద్రసే భూయః|
స్వైః స్వైరేవం క్వాథైర్భావ్యం వారాన్ భవేత్సప్త||135||
View original
व्याधिव्याधितसात्म्यं समनुस्मरन् भावयेदयःपात्रे|
प्राक् केवलजलधौतं शुष्कं क्वाथैस्ततो भाव्यम्||१३३||
समगिरिजमष्टगुणिते निःक्वाथ्यं भावनौषधं तोये|
तन्निर्यूहेऽष्टांशे पूतोष्णे प्रक्षिपेद् गिरिजम्||१३४||
तत्समरसतां यातं संशुष्कं प्रक्षिपेद्रसे भूयः|
स्वैः स्वैरेवं क्वाथैर्भाव्यं वारान् भवेत्सप्त||१३५||
Adhikarana shilAjatuna sevanavidhiH (136-138) · Śloka 138
అథ స్నిగ్ధస్య శుద్ధస్య ఘృతం తిక్తకసాధితం|
త్ర్యహం యుంజీత గిరిజమేకైకేన తథా త్ర్యహం||136||
ఫలత్రయస్య యూషేణ పటోల్యా మధుకస్య చ|
యోగం యోగ్యం తతస్తస్య కాలాపేక్షం ప్రయోజయేత్||137||
శిలాజమేవం దేహస్య భవత్యత్యుపకారం|
గుణాన్ సమగ్రాన్ కురుతే సహసా వ్యాపదం న చ||138||
View original
अथ स्निग्धस्य शुद्धस्य घृतं तिक्तकसाधितम्|
त्र्यहं युञ्जीत गिरिजमेकैकेन तथा त्र्यहम्||१३६||
फलत्रयस्य यूषेण पटोल्या मधुकस्य च|
योगं योग्यं ततस्तस्य कालापेक्षं प्रयोजयेत्||१३७||
शिलाजमेवं देहस्य भवत्यत्युपकारम्|
गुणान् समग्रान् कुरुते सहसा व्यापदं न च||१३८||
Adhikarana shilAjatuna hInamadhyottamo yogaH (139) · Śloka 139
ఏకత్రిసప్తసప్తాహం కర్షమర్ధపలం పలం|
హీనమధ్యోత్తమో యోగః శిలాజస్య క్రమాన్మతః||139||
View original
एकत्रिसप्तसप्ताहं कर्षमर्धपलं पलम्|
हीनमध्योत्तमो योगः शिलाजस्य क्रमान्मतः||१३९||
Adhikarana rAsAyanaphalaH shilAjatuprayogaH (140-141) · Śloka 141
సంస్కృతం సంస్కృతే దేహే ప్రయుక్తం గిరిజాహ్వయం|
యుక్తం వ్యస్తైః సమస్తైర్వా తామ్రాయోరూప్యహేమభిః||140||
క్షీరేణాలోడితం కుర్యాచ్ఛీఘ్రం రాసాయనం ఫలం|
కులత్థాన్ కాకమాచీం చ కపోతాంశ్చ సదాత్యజేత్||141||
View original
संस्कृतं संस्कृते देहे प्रयुक्तं गिरिजाह्वयम्|
युक्तं व्यस्तैः समस्तैर्वा ताम्रायोरूप्यहेमभिः||१४०||
क्षीरेणालोडितं कुर्याच्छीघ्रं रासायनं फलम्|
कुलत्थान् काकमाचीं च कपोतांश्च सदात्यजेत्||१४१||
Adhikarana sarvaroganAshane shilAjatusAmarthyam,guggulukalpaH (142) · Śloka 142
న సోఽస్తి రోగో భువి సాధ్యరూపో జత్వశ్మజం యం న జయేత్ ప్రసహ్య|
తత్ కాలయోగైర్విధివత్ ప్రయుక్తం స్వస్థస్య చోర్జాం విపులాం దధాతి||142||
View original
न सोऽस्ति रोगो भुवि साध्यरूपो जत्वश्मजं यं न जयेत् प्रसह्य|
तत् कालयोगैर्विधिवत् प्रयुक्तं स्वस्थस्य चोर्जां विपुलां दधाति||१४२||
Adhikarana kuTIpraveshavidherviShayaH,sauryamArUtikavidherviShayaH (143) · Śloka 143
కుటీప్రవేశః క్షణినాం పరిచ్ఛదవతాం హితః|
అతోఽన్యథా తు యే తేషాం సౌర్యమారుతికో విధిః||143||
View original
कुटीप्रवेशः क्षणिनां परिच्छदवतां हितः|
अतोऽन्यथा तु ये तेषां सौर्यमारुतिको विधिः||१४३||
Adhikarana ato vAtAtapasahA yogAH (144) · Śloka 144
వాతాతపసహా యోగా వక్ష్యంతేఽతో విశేషతః|
సుఖోపచారా భ్రంశేఽపి యే న దేహస్య బాధకాః||144||
View original
वातातपसहा योगा वक्ष्यन्तेऽतो विशेषतः|
सुखोपचारा भ्रंशेऽपि ये न देहस्य बाधकाः||१४४||
Adhikarana vayaH sthApakAH shItodakAdiyogAH (145) · Śloka 145
శీతోదకం పయః క్షౌద్రం ఘృతమేకైకశో ద్విశః|
త్రిశః సమస్తమథవా ప్రాక్ పీతం స్థాపయేద్వయః||145||
View original
शीतोदकं पयः क्षौद्रं घृतमेकैकशो द्विशः|
त्रिशः समस्तमथवा प्राक् पीतं स्थापयेद्वयः||१४५||
Adhikarana varShashatajIvano harItakIyogaH (146) · Śloka 146
గుడేన మధునా శుంఠ్యా కృష్ణయా లవణేన వా|
ద్వే ద్వే ఖాదన్ సదా పథ్యే జీవేద్వర్షశతం సుఖీ||146||
View original
गुडेन मधुना शुण्ठ्या कृष्णया लवणेन वा|
द्वे द्वे खादन् सदा पथ्ये जीवेद्वर्षशतं सुखी||१४६||
Adhikarana cirasthAyibalakaro kIyogAH (147) · Śloka 147
హరీతకీం సర్పిషి సంప్రతాప్య సమశ్నతస్తత్ పిబేతో ఘృతం చ|
భవేచ్చిరస్థాయి బలం శరీరే సకృత్ కృతం సాధు యథా కృతజ్ఞే||147||
View original
हरीतकीं सर्पिषि सम्प्रताप्य समश्नतस्तत् पिबेतो घृतं च|
भवेच्चिरस्थायि बलं शरीरे सकृत् कृतं साधु यथा कृतज्ञे||१४७||