38. mūṣikālarkaviṣapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH (1) · Śloka 1

|1|

Adhikarana mUShikAlarkaviShapratiShedhAdhyAyaH ------- mUShikANAM aShTAdashatvam (2) · Śloka 2

అథాతో మూషికాలర్కవిషప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే||2|| ) లాలనశ్చపలః పుత్రో హసిరశ్చిక్కిరోఽజిరః| కషాయదంతః కులకః కోకిలః కపిలోఽసితః||1|| అరుణః శబలః శ్వేతః కపోతః పలితోందురః| ఛుచ్ఛుందరో రసాలాఖ్యో దశాష్టౌ చేతి మూషికాః||2||

Adhikarana mUShikANAM shukraviShatvam, mUShikaviShasya sAmAnyaM lakShaNam (3-5) · Śloka 5

శుక్రం పతతి యత్రైషాం శుక్రదిగ్ధైః స్పృశంతి వా| యదంగమంగైస్తత్రాస్రే దూషితే పాండుతాం గతే||3|| గ్రంథయః శ్వయథుః కోఠో మండలాని భ్రమోఽరుచిః| శీతజ్వరోఽతిరుక్సాదో వేపథుః పర్వభేదనం||4|| రోమహర్షః స్రుతిర్మూర్చ్ఛా దీర్ఘకాలానుబంధనం| శ్లేష్మానుబద్ధబహ్వాఖుపోతకచ్ఛర్దనం సతృట్||5||

Adhikarana mUShikaviShasya kRuccrasAdhyalakShaNam (6) · Śloka 6

వ్యవాయ్యాఖువిషం కృచ్ఛ్రం భూయో భూయశ్చ కుప్యతి| |6|

Adhikarana mUShikaviShasya asAdhyalakShaNam (6-7) · Śloka 7

| మూర్చ్ఛాంగశోఫవైవర్ణ్యక్లేదశబ్దాశ్రుతిజ్వరాః||6|| శిరోగురుత్వం లాలాసృక్ఛర్దిశ్చాసాధ్యలక్షణం| |7|

Adhikarana mUShikaviShasya varjyalakShaNam (7-8) · Śloka 8

| శూనబస్తిం వివర్ణౌష్ఠమాఖ్వాభైర్గ్రంథిభిశ్చితం||7|| ఛుచ్ఛుందరసగంధం చ వర్జయేదాఖుదూషితం| |8|

Adhikarana viShayuktasya shuno lakShaNam (8-10) · Śloka 10

| శునః శ్లేష్మోల్బణాం దోషాః సంజ్ఞాం సంజ్ఞావహాశ్రితాః||8|| ముష్ణంతః కుర్వతే క్షోభం ధాతూనామతిదారుణం| లాలావానంధబధిరః సర్వతః సోఽభిధావతి||9|| స్రుస్తపుచ్ఛహనుస్కంధః శిరోదుఃఖీ నతాననః| |10|

Adhikarana viShayuktasya daMshasya lakShaNam (10-11) · Śloka 11

| దంశస్తేన విదష్టస్య సుప్తః కృష్ణం క్షరత్యసృక్||10|| హృచ్ఛిరోరుగ్జ్వరస్తంభతృష్ణామూర్చ్ఛాద్భవోఽను చ| |11|

Adhikarana evaM shRugAlAdayo vedyAH (11-12) · Śloka 12

| అనేనాన్యేఽపి బోద్ధవ్యా వ్యాలా దంష్ట్రాప్రహారిణః||11|| శృగాలాశ్వతరాశ్వర్క్షద్వీపివ్యాఘ్రవృకాదయః| |12|

Adhikarana saviShadaMshasya lakShaNam,nirviShadaMshasya lakShaNam (12-14) · Śloka 14

| కండూనిస్తోదవైవర్ణ్యసుప్తిక్లేదజ్వరభ్రమాః||12|| విడహరాగరుక్పాకశోఫగ్రంథివికుంచనం| దంశావదరణం స్ఫోటాః కర్ణికా మండలాని చ||13|| సర్వత్ర సవిషే లింగం, విపరీతం తు నిర్విషే| |14|

Adhikarana daShTasyAsAdhyalakShaNam (14-15) · Śloka 15

| దష్టో యేన తు తచ్చేష్టారుతం కుర్వన్ వినశ్యతి||14|| పశ్యంస్తమేవ చాకస్మాదాదర్శసలిలాదిషు| |15|

Adhikarana jalasaMtrAsasya lakShaNam (15-16) · Śloka 16

| యోఽద్భ్యస్త్రస్యేదదష్టోఽపి శబ్దసంస్పర్శదర్శనైః||15|| జలసంత్రాసనామానం దష్టం తమపి వర్జయేత్| |16|

Adhikarana AkhunA daShTamAtrasya daMshadAhaH (16-17) · Śloka 17

| ఆఖునా దష్టమాత్రస్య దంశం కాండేన దాహయేత్||16|| దర్పణోనాథవా, తీవ్రరుజా స్యాత్కర్ణికాఽన్యథా| |17|

Adhikarana dagdhadaMshasya vistrAvaH shirIShabIjAdiBiH pralepaSca (17-18) · Śloka 18

| దగ్ధం విస్రావయేద్దంశం ప్రచ్ఛితం చ ప్రలేపయేత్||17|| శిరీషరజనీవక్రకుంకుమామృతవల్లిభిః| |18|

Adhikarana AkhuviShaghnaH karNikApAtanashcAgAradhUmAdilepaH (18-19) · Śloka 19

| అగారధూమమంజిష్ఠారజనీలవణోత్తమైః||18|| లేపో జయత్యాఖువిషం కర్ణికాయాశ్చ పాతనః| |19|

Adhikarana AkhuviShaghnaH tato~amlaiH kShAlanAdi, sirAmokSho vA (19-20) · Śloka 20

| తతోఽమ్లైః క్షాలయిత్వాఽను తోయైరను చ లేపయేత్||19|| పాలిందీశ్వేతకటభీబిల్వమూలగుడూచిభిః| అన్యైశ్చ విషశోఫఘ్నైః సిరాం వా మోక్షయేద్ద్రుతం||20||

Adhikarana AkhuviShaghnaH nIlinyAdikvAthaiH cchardanam (21) · Śloka 21

ఛర్దనం నీలినీక్వాథైః శుకాఖ్యాంకోల్లయోరపి| |21|

Adhikarana AkhuviShaghnaH koshAtakyAdicUrNena cchardanam (21-22) · Śloka 22

| కోశాతక్యాః శుకాఖ్యాయాః ఫలం జీమూతకస్య చ||21|| మదనస్య చ సంచూర్ణ్య దధ్నా పీత్వా విషం వమేత్| |22|

Adhikarana AkhuviShaghnaH vacAdinA pAnam, trivRudAdinA virecanam (22-23) · Śloka 23

| వచామదనజీమూతకుష్ఠం వ మూత్రపేషితం||22|| పూర్వకల్పేన పాతవ్యం సర్వోందురవిషాపహం| విరేచనం త్రివృన్నీలీత్రిఫలాకల్క ఇష్యతే||23||

Adhikarana AkhuviShaghnaH shirIShasArAdinA shirovirecanam (24) · Śloka 24

శిరోవిరేచనే సారః శిరీషస్య ఫలాని చ| |24|

Adhikarana AkhuviShaghnaH gomayarasenA~jjanam (24) · Śloka 24

| అంజనం గోమయరసో వ్యోషసూక్ష్మరజోన్వితః||24||

Adhikarana AkhuviShaghnaH kapitthAdirasenAvalehaH (25) · Śloka 25

కపిత్థతోమయరసో మధుమానవలేహనం| |25|

Adhikarana AkhuviShaghnaH tandulIyakamUlAdisiddhAni ghRutAni (25-26) · Śloka 26

| తందులీయకమూలేన సిద్ధం పానే హితం ఘృతం||25|| ద్వినిశాకటభీరక్తాయష్ట్యాహ్వైర్వాఽమృతాన్వితైః| ఆస్ఫోతమూలసిద్ధం వా పంచకాపిత్థమేవ వా||26||

Adhikarana AkhuviShaghnaH sinduvArAdikvAthaH (27-28) · Śloka 28

సిందువారం నతం శిగ్రుబిల్వమూలం పునర్నవా| వచాశ్వదంష్ట్రాజీమూతమేషాం క్వాథం సమాక్షికం||27|| పిబేచ్ఛాల్యోదనం దధ్నా భుంజానో మూషికార్దితః| |28|

Adhikarana AkhuviShaghnaH sharapu~gkhAbIjacUrNam (28) · Śloka 28

| తక్రేణ శరపుంఖాయా బీజం సంచూర్ణ్య వా పిబేత్||28||

Adhikarana AkhuviShaghnaH a~gkolamUlakalkaH (29) · Śloka 29

అంకోల్లమూలకల్కో వా బస్తమూత్రేణ కల్కితః| పానాలేపనయోర్యుక్తః సర్వాఖువిషనాశనః||29||

Adhikarana AkhuviShaghnaH kapitthamadhyAdikam, tilakama~jjarI (30) · Śloka 30

కపిత్థమధ్యతిలకతిలాంకోల్లజటాః పిబేత్| గవాం మూత్రేణ, పయసా మంజరీం తిలకస్య వా||30||

Adhikarana AkhuviShaghnaH sairyakamUlam (31) · Śloka 31

అథవా సైర్యకాన్మూలం సక్షౌద్రం తందులాంబునా| |31|

Adhikarana AkhuviShaghnaH kaTukAlAbuvinyastaM jalam (31) · Śloka 31

| కటుకాలాబువిన్యస్తం పీతం వాఽంబు నిశోషితం||31||

Adhikarana AkhuviShaghnaH sinduvAramUlAdyagadaH (32) · Śloka 32

సిందువారస్య మూలాని బిడాలాస్థి విషం నతం| జలపిష్టోఽగదో హంతి నస్యాద్యైరాఖుజం విషం||32||

Adhikarana sasheShamUShikaviShasyAbhradarshanAdau prakopaH (33) · Śloka 33

సశేషం మూషికవిషం ప్రకుప్యత్యభ్రదర్శనే| యథాయథం వా కాలేషు దోషాణాం వృద్ధిహేతుషు||33||

Adhikarana tatra yathAvasthamupakramAH,tatra dUShIviShApahAshcopakramAH (34) · Śloka 34

తత్ర సర్వే యథావస్థం ప్రయోజ్యాః స్యురుపక్రమాః| యథాస్వం యే చ నిర్దిష్టాస్తథా దూషీవిషాపహాః||34||

Adhikarana alarkadaMshe dAho lepaH purANaghRutapAnaM ca (35) · Śloka 35

దంశం త్వలర్కదష్టస్య దగ్ధముష్ణేన సర్పిషా| ప్రదిహ్యాదగదైస్తైస్తైః పురాణం చ ఘృతం పిబేత్||35||

Adhikarana alarkadaMshe arkakShIrayutaM virecanam (36) · Śloka 36

అర్కక్షీరయుతం చాస్య యోజ్యమాశు విరేచనం| |36|

Adhikarana alarkadaMshe a~gkollottaramUlajalam, shvetapunarnavA (36-37) · Śloka 37

| అంకోల్లోత్తరమూలాంబు త్రిపలం సహవిఃపలం||36|| పిబేత్సధత్తూరఫలాం శ్వేతాం వాఽపి పునర్నవాం| |37|

Adhikarana alarkadaMshe palalatailAdi (37-38) · Śloka 38

| ఐకధ్యం పలలం తైలం రూపికాయాః పయో గుడః||37|| భినత్తి విషమాలర్కం ఘనవృందమివానిలః| |38|

Adhikarana alarkadaMshe samantrauShadhIratnaM snapanam (38) · Śloka 38

| సమంత్రం సౌషధీరత్నం స్నపనం చ ప్రయోజయేత్||38||

Adhikarana catuShpAdAdinakhadantaparikShatasya lakShaNam (39) · Śloka 39

చతుష్పాద్భిర్ద్విపాద్భిర్వా నఖదంతపరిక్షతం| శూయతే పచ్యతే రాగజ్వరస్రావరుజాన్వితం||39||

Adhikarana nakhadantaviShaghnaH somavalkAdilepaH (40-38) · Śloka 38

సోమవల్కోఽశ్వకర్ణశ్చ గోజిహ్వా హంసపాదికా| రజన్యౌ గైరికం లేపో నఖదంతవిషాపహః||40|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాఙహృదయసంహితాయాం షష్ఠే ఉత్తరస్థానే మూషికాలర్కవిషప్రతిషేధో నామాష్టత్రింశోఽధ్యాయః||38||