Adhikarana vAjIkaraNavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
అథాతో వాజీకరణవిధిమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః|
ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః|
(గద్యసూత్రే)||2||
View original
अथातो वाजीकरणविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे)||२||
Adhikarana vAjIkaraNaM ka icCet? (1) · Śloka 1
వాజీకరణమన్విచ్ఛేత్సతతం విషయీ పుమాన్|
|1|
View original
वाजीकरणमन्विच्छेत्सततं विषयी पुमान्|
|१|
Adhikarana vAjIkaraNasya Palam (1-2) · Śloka 2
|
తుష్టిః పుష్టిరపత్యం చ గుణవత్తత్ర సంశ్రితం||1||
అపత్యసంతానకరం యత్సద్యః సంప్రహర్షణం|
|2|
View original
|
तुष्टिः पुष्टिरपत्यं च गुणवत्तत्र संश्रितम्||१||
अपत्यसन्तानकरं यत्सद्यः संप्रहर्षणम्|
|२|
Adhikarana vAjIkaraNasya utpattiH (2-3) · Śloka 3
|
వాజీవాతిబలో యేన యాత్యప్రతిహతోఽంగనాః||2||
భవత్యతిప్రియః స్త్రీణాం యేన యేనోపచీయతే|
తద్వాజీకరణం తద్ధి దేహస్యోర్జస్కరం పరం||3||
View original
|
वाजीवातिबलो येन यात्यप्रतिहतोऽङ्गनाः||२||
भवत्यतिप्रियः स्त्रीणां येन येनोपचीयते|
तद्वाजीकरणं तद्धि देहस्योर्जस्करं परम्||३||
Adhikarana brahrAcaryasya prashaMsA (4) · Śloka 4
ధర్మ్యం యశస్యమాయుష్యం లోకద్వయరసాయనం|
అనుమోదామహే బ్రహ్మచర్యమేకాంతనిర్మలం||4||
View original
धर्म्यं यशस्यमायुष्यं लोकद्वयरसायनम्|
अनुमोदामहे ब्रह्मचर्यमेकान्तनिर्मलम्||४||
Adhikarana vAjIkaraNaM kimartham? (5) · Śloka 5
అల్పసర్వస్య తు క్లేశైర్బాధ్యమానస్య రాగిణః|
శరీరక్షయరక్షార్థం వాజీకరణముచ్యతే||5||
View original
अल्पसर्वस्य तु क्लेशैर्बाध्यमानस्य रागिणः|
शरीरक्षयरक्षार्थं वाजीकरणमुच्यते||५||
Adhikarana vAjIkaraNase vino~ahararvyavAyo na vivAryate (6) · Śloka 6
కల్యస్యోదగ్రవయసో వాజీకరణసేవినః|
సర్వేష్వృతుష్వహరహర్వ్యవాయో న నివార్యతే||6||
View original
कल्यस्योदग्रवयसो वाजीकरणसेविनः|
सर्वेष्वृतुष्वहरहर्व्यवायो न निवार्यते||६||
Adhikarana vAjIkaraNasevanAt pUrvaM kartavyo vidhiHtataH shukrApatyabalapradA vAjIkarA yogA yojyAH (7-8) · Śloka 8
అథ స్నిగ్ధవిశుద్ధానాం నిరూహాన్ సానువాసనాన్|
ఘృతతైలరసక్షీరశర్కరాక్షౌద్రసంయుతాన్||7||
యోగవిద్యోజయేత్పూర్వం క్షీరమాంసరసాశినాం|
తతో వాజీకరాన్ యోగాన్ శుక్రాపత్యబలప్రదాన్||8||
View original
अथ स्निग्धविशुद्धानां निरूहान् सानुवासनान्|
घृततैलरसक्षीरशर्कराक्षौद्रसंयुतान्||७||
योगविद्योजयेत्पूर्वं क्षीरमांसरसाशिनाम्|
ततो वाजीकरान् योगान् शुक्रापत्यबलप्रदान्||८||
Adhikarana nirapatyasya narasya nindA (9) · Śloka 9
అచ్ఛాయః పూతికుసుమః ఫలేన రహితో ద్రుమః|
యథైకశ్చైకశాఖశ్చ నిరపత్యస్తథా నరః||9||
View original
अच्छायः पूतिकुसुमः फलेन रहितो द्रुमः|
यथैकश्चैकशाखश्च निरपत्यस्तथा नरः||९||
Adhikarana apatyaprashaMsA (10-11) · Śloka 11
స్ఖలద్గమనమవ్యక్తవచనం ధూలిధూసరం|
అపి లాలావిలముఖం హృదయాహ్లాదకారకం||10||
అపత్యం తుల్యతాం కేన దర్శనస్పర్శనాదిషు కిం పునర్యద్యశోధర్మమానశ్రీకులవర్ధనం||11||
View original
स्खलद्गमनमव्यक्तवचनं धूलिधूसरम्|
अपि लालाविलमुखं हृदयाह्लादकारकम्||१०||
अपत्यं तुल्यतां केन दर्शनस्पर्शनादिषु किं पुनर्यद्यशोधर्ममानश्रीकुलवर्धनम्||११||
Adhikarana shuddhasharIre sharamUladisiddhaghRutayogaH (12) · Śloka 12
శుద్ధకాయే యథాశక్తి వృష్యయోగాన్ ప్రయోజయేత్|
|12|
View original
शुद्धकाये यथाशक्ति वृष्ययोगान् प्रयोजयेत्|
|१२|
Adhikarana vAjIkaro sharamUlAdisiddhaghRutayogaH (12-21) · Śloka 21
తానేవాహ శరేక్షుకుశకాశానాం విదార్యా వీరణస్య చ||12||
మూలాని కంటకార్యాశ్చ జీవకర్షభకౌ బలాం|
మేదే ద్వే ద్వే చ కాకోల్యౌ శూర్పపర్ణ్యౌ శతావరీం||13||
అశ్వగంధామతిబలామాత్మగుప్తాం పునర్నవాం|
వీరాం పయస్యాం జీవంతీమృద్ధిం రాస్నాం త్రికంటకం||14||
మధుకం శాలిపర్ణీ చ భాగాంస్త్రిపలికాన్ పృథక్|
మాషాణామాఢకం చైతద్ ద్విద్రోణే సాధయేదపాం||15||
రసేనాఢకశేషేణ పచేత్తేన ఘృతాఢకం|
దత్త్వా విదారీధాత్రీక్షురసానామాఢకాఢకం||16||
ఘృతాచ్చతుర్గుణం క్షీరం పేష్యాణీమాని చావపేత్|
వీరాం స్వగుప్తాం కాకోల్యౌ యష్టిం ఫల్గూని పిప్పలీం||17||
ద్రాక్షాం విదారీం ఖర్జూరం మధుకాని శతావరీం|
తత్సిద్ధపూతం చూర్ణస్య పృథక్ ప్రస్థేన యోజయేత్||18||
శర్కరాయాస్తుగాయాశ్చ పిప్పల్యాః కుడవేన చ|
మరిచస్య ప్రకుంచేన పృథగర్ధపలోన్మితైః||19||
త్వగేలాకేసరైః శ్లక్ష్ణైః క్షౌద్రద్వికుడవేన చ|
పలమాత్రం తతః ఖాదేత్ ప్రత్యహం రసదుగ్ధభుక్||20||
తేనారోహతి వాజీవ కులింగ ఇవ హృష్యతి|
|21|
View original
तानेवाह शरेक्षुकुशकाशानां विदार्या वीरणस्य च||१२||
मूलानि कण्टकार्याश्च जीवकर्षभकौ बलाम्|
मेदे द्वे द्वे च काकोल्यौ शूर्पपर्ण्यौ शतावरीम्||१३||
अश्वगन्धामतिबलामात्मगुप्तां पुनर्नवाम्|
वीरां पयस्यां जीवन्तीमृद्धिं रास्नां त्रिकण्टकम्||१४||
मधुकं शालिपर्णी च भागांस्त्रिपलिकान् पृथक्|
माषाणामाढकं चैतद् द्विद्रोणे साधयेदपाम्||१५||
रसेनाढकशेषेण पचेत्तेन घृताढकम्|
दत्त्वा विदारीधात्रीक्षुरसानामाढकाढकम्||१६||
घृताच्चतुर्गुणं क्षीरं पेष्याणीमानि चावपेत्|
वीरां स्वगुप्तां काकोल्यौ यष्टिं फल्गूनि पिप्पलीम्||१७||
द्राक्षां विदारीं खर्जूरं मधुकानि शतावरीम्|
तत्सिद्धपूतं चूर्णस्य पृथक् प्रस्थेन योजयेत्||१८||
शर्करायास्तुगायाश्च पिप्पल्याः कुडवेन च|
मरिचस्य प्रकुञ्चेन पृथगर्धपलोन्मितैः||१९||
त्वगेलाकेसरैः श्लक्ष्णैः क्षौद्रद्विकुडवेन च|
पलमात्रं ततः खादेत् प्रत्यहं रसदुग्धभुक्||२०||
तेनारोहति वाजीव कुलिङ्ग इव हृष्यति|
|२१|
Adhikarana vAjIkaro vidArIcUrNAdiyogaH kAntAshatagAmI (21-23) · Śloka 23
|
విదారీపిప్పలీశాలిపియాలేక్షురకాద్రజః||21||
పృథక్ స్వగుప్తామూలచ్చ కుడవాంశం తథా మధు|
తులార్ధం శర్కరాచూర్ణాత్ ప్రస్థార్ధం నవసర్పిషః||22||
సోఽక్షమాత్రమతః ఖాదేత్ యస్య రామాశతం గృహే|
|23|
View original
|
विदारीपिप्पलीशालिपियालेक्षुरकाद्रजः||२१||
पृथक् स्वगुप्तामूलच्च कुडवांशं तथा मधु|
तुलार्धं शर्कराचूर्णात् प्रस्थार्धं नवसर्पिषः||२२||
सोऽक्षमात्रमतः खादेत् यस्य रामाशतं गृहे|
|२३|
Adhikarana vAjIkaro godhUmAdiyogaH (23-24) · Śloka 24
|
సాత్మగుప్తాఫలాన్ క్షీరే గోధూమాన్ సాధితాన్ హిమాన్||23||
మాషాన్ వా సఘృతక్షౌద్రాన్ ఖాదన్ గృష్టిపయోఽనుపః|
జాగర్తి రాత్రిం సకలామఖిన్నః ఖేదయన్ స్త్రియః||24||
View original
|
सात्मगुप्ताफलान् क्षीरे गोधूमान् साधितान् हिमान्||२३||
माषान् वा सघृतक्षौद्रान् खादन् गृष्टिपयोऽनुपः|
जागर्ति रात्रिं सकलामखिन्नः खेदयन् स्त्रियः||२४||
Adhikarana vAjIkaro tilayogaH strIshatagAmI (25) · Śloka 25
బస్తాండసిద్ధే పయసి భావితానసకృత్తిలాన్|
యః ఖాదేత్ససితాన్ గచ్ఛేత్స స్త్రీశతమపూర్వవత్||25||
View original
बस्ताण्डसिद्धे पयसि भावितानसकृत्तिलान्|
यः खादेत्ससितान् गच्छेत्स स्त्रीशतमपूर्ववत्||२५||
Adhikarana vAjIkaro vidArIcUrNayogaH strIshatadAmI (26) · Śloka 26
చూర్ణం విదార్యా బహుశః స్వరసేనైవ భావితం|
క్షౌద్రసర్పిర్యుతం లీఢ్వా ప్రమదాశతమృచ్ఛతి||26||
View original
चूर्णं विदार्या बहुशः स्वरसेनैव भावितम्|
क्षौद्रसर्पिर्युतं लीढ्वा प्रमदाशतमृच्छति||२६||
Adhikarana vAjIkaro kRuShNAdhAtrIPalarajoyogaH (27-28) · Śloka 28
కృష్ణాధాత్రీఫలరజః స్వరసేన సుభావితం|
శర్కరామధుసర్పిర్భిర్లీఢ్వా యోఽను పయః పిబేత్||27||
స నరోఽశీతివర్షోఽపి యువేవ పరిహృష్యతి|
|28|
View original
कृष्णाधात्रीफलरजः स्वरसेन सुभावितम्|
शर्करामधुसर्पिर्भिर्लीढ्वा योऽनु पयः पिबेत्||२७||
स नरोऽशीतिवर्षोऽपि युवेव परिहृष्यति|
|२८|
Adhikarana vAjIkaro madhukacUrNayogo nityaveakArI (28-29) · Śloka 29
|
కర్షం మధుకచూర్ణస్య ఘృతక్షౌద్రసమన్వితం||28||
పయోఽనుపానం యో లిహ్యాన్నిత్యవేగః స నా భవేత్|
|29|
View original
|
कर्षं मधुकचूर्णस्य घृतक्षौद्रसमन्वितम्||२८||
पयोऽनुपानं यो लिह्यान्नित्यवेगः स ना भवेत्|
|२९|
Adhikarana vAjIkaro kulIrashRu~ggIkalkayogaH (29-30) · Śloka 30
|
కులీరశృంగ్యా యః కల్కమాలోడ్య పయసా పిబేత్||29||
సితాఘృతపయోన్నాశీ స నారీషు వృషాయతే|
|30|
View original
|
कुलीरशृङ्ग्या यः कल्कमालोड्य पयसा पिबेत्||२९||
सिताघृतपयोन्नाशी स नारीषु वृषायते|
|३०|
Adhikarana vAjIkaro payasyAyogaH (30-31) · Śloka 31
|
యః పయస్యాం పయఃసిద్ధాం ఖాదేన్మధుఘృతాన్వితాం||30||
పిబేద్బాష్కయణం చాను క్షీరం న క్షయమేతి సః|
|31|
View original
|
यः पयस्यां पयःसिद्धां ख़ादेन्मधुग़ृतान्विताम्||३०||
पिबेद्बाष्कयणं चानु क्षीरं न क्षयमेति सः|
|३१|
Adhikarana vAjIkaro svayaMgutpAdicUrNayogaH (31-32) · Śloka 32
|
స్వయంగుప్తేక్షురకయోర్బీజచూర్ణం సశర్కరం||31||
ధారోష్ణేన నరః పీత్వా పయసా రాసభాయతే|
|32|
View original
|
स्वयंगुप्तेक्षुरकयोर्बीजचूर्णं सशर्करम्||३१||
धारोष्णेन नरः पीत्वा पयसा रासभायते|
|३२|
Adhikarana vAjIkaro uccaTAcUrNayogaH,vAjIkaro SatAvarIcUrNayogaH (32) · Śloka 32
|
ఉచ్చటాచూర్ణమప్యేవం శతావర్యాశ్చ యోజయేత్||32||
View original
|
उच्चटाचूर्णमप्येवं शतावर्याश्च योजयेत्||३२||
Adhikarana vAjIkaro dadhisArAdiyogaH (33) · Śloka 33
చంద్రశుభ్రం దధిసరం ససితాషష్టికౌదనం|
పటే సుమార్జితం భుక్త్వా వృద్ధోఽపి తరుణాయతే||33||
View original
चन्द्रशुभ्रम् दधिसरं ससिताषष्टिकौदनम्|
पटे सुमार्जितं भुक्त्वा वृद्धोऽपि तरुणायते||३३||
Adhikarana vAjIkaro shvadaMShTrAdiyogaH strIshatagAmI (34) · Śloka 34
శ్వదంష్ట్రేక్షురమాషాత్మగుప్తాబీజశతావరీః|
పిబన్ క్షీరేణ జీర్ణోఽపి గచ్ఛతి ప్రమదాశతం||34||
View original
श्वदंष्ट्रेक्षुरमाषात्मगुप्ताबीजशतावरीः|
पिबन् क्षीरेण जीर्णोऽपि गच्छति प्रमदाशतम्||३४||
Adhikarana vRuShyasya lakShaNam (35) · Śloka 35
యత్కించిన్మధురం స్నిగ్ధం బృంహణం బలవర్ధనం|
మనసో హర్షణం యచ్చ తత్సర్వ వృష్యముచ్యతే||35||
View original
यत्किञ्चिन्मधुरं स्निग्धं बृंहणं बलवर्धनम्|
मनसो हर्षणं यच्च तत्सर्व वृष्यमुच्यते||३५||
Adhikarana evaM vidhairdravyairdarpitaH pramadA vrajet (36) · Śloka 36
ద్రవ్యైరేవంవిధైస్తస్మాద్దర్పితః ప్రమదాం వ్రజేత్|
ఆత్మవేగేన చోదీర్ణః స్త్రీగుణైశ్చ ప్రహర్షితః||36||
View original
द्रव्यैरेवंविधैस्तस्माद्दर्पितः प्रमदां व्रजेत्|
आत्मवेगेन चोदीर्णः स्त्रीगुणैश्च प्रहर्षितः||३६||
Adhikarana sarvendriyasukhA viShayAH sevyAH (37) · Śloka 37
సేవ్యాః సర్వేంద్రియసుఖా ధర్మకల్పద్రుమాంకురాః|
విషయాతిశయాః పంచ శరాః కుసుమధన్వనః||37||
View original
सेव्याः सर्वेन्द्रियसुखा धर्मकल्पद्रुमाङ्कुराः|
विषयातिशयाः पञ्च शराः कुसुमधन्वनः||३७||
Adhikarana strIsharIre sa~gghAsena sthitA viShayAH paraM harShaprItikarAH (38) · Śloka 38
ఇష్టా హ్యేకైకశోఽప్యర్థా హర్షప్రీతికరాః పరం|
కిం పునః స్త్రీశరీరే యే సంఘాతేన ప్రతిష్ఠితాః||38||
View original
इष्टा ह्येकैकशोऽप्यर्था हर्षप्रीतिकराः परम्|
किं पुनः स्त्रीशरीरे ये सङ्घातेन प्रतिष्ठिताः||३८||
Adhikarana vRuShatvakAriNyAH striyA lakShaNam vRuShatvakAriNyAH striyA lakShaNam (39-40) · Śloka 40
నామాపి యస్యా హృదయోత్సవాయ యాం పశ్యతాం తృప్తిరనాప్తపూర్వా|
సర్వేంద్రియాకర్షణపాశభూతా కాంతానువృత్తివ్రతదీక్షితా యా||39||
కలావిలాసాంగవయోవిభూషా శుచిః సలజ్జా రహసి ప్రగల్భా|
ప్రియంవదా తుల్యమనఃశయా యా సా స్త్రీ వృషత్వాయ పరం నరస్య||40||
View original
नामापि यस्या हृदयोत्सवाय यां पश्यतां तृप्तिरनाप्तपूर्वा|
सर्वेन्द्रियाकर्षणपाशभूता काण्तानुवृत्तिव्रतदीक्षिता या||३९||
कलाविलासाङ्गवयोविभूषा शुचिः सलज्जा रहसि प्रगल्भा|
प्रियंवदा तुल्यमनःशया या सा स्त्री वृषत्वाय परं नरस्य||४०||
Adhikarana kAmashAstravihitaraticaryAcaraNam (41) · Śloka 41
ఆచరేచ్చ సకలాం రతిచర్యా కామసూత్రవిహితామనవద్యాం|
దేశకాలబలశక్త్యనురోధా- ద్వైద్యతంత్రసమయోక్త్యవిరుద్ధాం||41||
View original
आचरेच्च सकलां रतिचर्या कामसूत्रविहितामनवद्याम्|
देशकालबलशक्त्यनुरोधा- द्वैद्यतन्त्रसमयोक्त्यविरुद्धाम्||४१||
Adhikarana vAjIkarA aBya~jjanAdayaH (42-45) · Śloka 45
అభ్యంజనోద్వర్తనసేకగంధ- స్రక్చిత్రవస్త్రాభరణప్రకారాః|
గాంధర్వకావ్యాదికథాప్రవీణాః సమస్వభావా వశగా వయస్యాః||42||
దీర్ఘికా స్వభవనాంతనివిష్టా పద్మరేణుమధుమత్తవిహంగా|
నీలసానుగిరీకూటనితంబే కాననాని పురకంఠగతాని||43||
దృష్టిసుఖా వివిధా తరుజాతిః శ్రోత్రసుఖః కలకోకిలనాదః|
అంగసుఖర్తువశేన విభూషా చిత్తసుఖః సకలః పరివారః||44||
తాంబూలమచ్ఛమదిరా కాంతా కాంతా నిశా శశాంకాంకా|
యద్యచ్చ కించిదిష్టం మనసో వాజీకరం తత్తత్||45||
View original
अभ्यञ्जनोद्वर्तनसेकगन्ध- स्रक्चित्रवस्त्राभरणप्रकाराः|
गान्धर्वकाव्यादिकथाप्रवीणाः समस्वभावा वशगा वयस्याः||४२||
दीर्घिका स्वभवनान्तनिविष्टा पद्मरेणुमधुमत्तविहङ्गा|
नीलसानुगिरीकूटनितम्बे काननानि पुरकण्ठगतानि||४३||
दृष्टिसुखा विविधा तरुजातिः श्रोत्रसुखः कलकोकिलनादः|
अङ्गसुखर्तुवशेन विभूषा चित्तसुखः सकलः परिवारः||४४||
ताम्बूलमच्छमदिरा कान्ता कान्ता निशा शशाङ्काङ्का|
यद्यच्च किञ्चिदिष्टं मनसो वाजीकरं तत्तत्||४५||
Adhikarana kAmasyotpAdakAH padArthAH (46-47) · Śloka 47
మధు ముఖమివ సోత్పలం ప్రియాయాః కలరణనా పరివాదినీ ప్రియేవ|
కుసుమచయమనోరమా చ శయ్యా కిసలయినీ లతికేవ పుష్పితాగ్రా||46||
దేశే శరీరే చ న కాచిదర్తి- రర్థేషు నాల్పోఽపి మనోవిఘాతః|
వాజీకరాః సన్నిహితాశ్చ యోగాః కామస్య కామం పరిపూరయంతి||47||
View original
मधु मुखमिव सोत्पलं प्रियायाः कलरणना परिवादिनी प्रियेव|
कुसुमचयमनोरमा च शय्या किसलयिनी लतिकेव पुष्पिताग्रा||४६||
देशे शरीरे च न काचिदर्ति- रर्थेषु नाल्पोऽपि मनोविघातः|
वाजीकराः सन्निहिताश्च योगाः कामस्य कामं परिपूरयन्ति||४७||
Adhikarana agryasa~ggrahaH (48-58) · Śloka 58
అధునాఽగ్ర్యసంగ్రహమాహ ముస్తాపర్పటకం జ్వరే, తృషి జలం మృద్భృష్టలోష్టోద్భవం, లాజాశ్ఛర్దిషు, బస్తిజేషు గిరిజం, మేహేషు ధాత్రీనిశే|
పాండౌ శ్రేష్ఠమయోఽభయాఽనిలకఫే, ప్లీహామయే పిప్పలీ, సంధానే కృమిజా, విషే శుకతరుర్మేదోనిలే గుగ్గులుః||48||
వృషోఽస్రపిత్తే, కుటజోఽతిసారే, భల్లాతకోఽర్శఃసు, గరేషు హేమ|
స్థూలేషు తార్క్ష్యం, క్రిమిషు కృమిఘ్నం, శోషే సురా చ్ఛాగపయోఽథ మాంసం||49||
అక్ష్యామయేషు త్రిఫలా, గుడూచీ వాతాస్రరోగే, మథితం గ్రహణ్యాం|
కుష్ఠేషు సేవ్యః ఖదిరస్య సారః, సర్వేషు రోగేషు శిలాహ్వయం చ||50||
ఉన్మాదం ఘృతమనవం శోకం మద్యం, వ్యపస్మృతిం బ్రహ్మీ|
నిద్రానాశం క్షీరం జయతి, రసాలా ప్రతిశ్యాయం||51||
మాంసం కార్శ్యం, లశునః ప్రభంజనం, స్తబ్ధగాత్రతాం స్వేదః|
గుడమంజర్యాః ఖపురో నస్యాత్ స్కంధాంసబాహురుజం||52||
నవనీతఖందమర్దితమౌష్ట్రం మూత్రం పయశ్చ హంత్యుదరం|
నస్యం మూర్ధవికారాన్, విద్రధిమచిరోత్థమస్రవిస్రావః||53||
నస్యం కవలో ముఖజాన్, నస్యాంజనతర్పణాని నేత్రరుజః|
వృద్ధత్వం క్షీరఘృతే, మూర్చ్ఛాం శీతంబుమారుతచ్ఛాయాః||54||
సమశుక్తార్ద్రకమాత్రా మందే వహ్నౌ, శ్రమే సురా స్నానం|
దుఃఖసహత్వే స్థైర్యే వ్యాయామో, గోక్షురుర్హితః కృచ్ఛ్రే||55||
కాసే నిదిగ్ధికా, పార్శ్వశూలే పుష్కరజా జటా|
వయసః స్థాపనే ధాత్రీ, త్రిఫలా గుగ్గులుర్వ్రణే||56||
బస్తిర్వాతవికారాన్, పైత్తాన్ రేకః, కఫోద్భవాన్ వమనం|
క్షౌద్రం జయతి బలాసం, సర్పిః పిత్తం, సమీరణం తైలం||57||
ఇత్యగ్ర్యం యత్ప్రోక్తం రోగాణామౌషధం శమాయాలం|
తద్దేశకాలబలతో వికల్పనీయం యథాయోగం||58||
View original
अधुनाऽग्र्यसङ्ग्रहमाह मुस्तापर्पटकं ज्वरे, तृषि जलं मृद्भृष्टलोष्टोद्भवं, लाजाश्छर्दिषु, बस्तिजेषु गिरिजं, मेहेषु धात्रीनिशे|
पाण्डौ श्रेष्ठमयोऽभयाऽनिलकफे, प्लीहामये पिप्पली, सन्धाने कृमिजा, विषे शुकतरुर्मेदोनिले गुग्गुलुः||४८||
वृषोऽस्रपित्ते, कुटजोऽतिसारे, भल्लातकोऽर्शःसु, गरेषु हेम|
स्थूलेषु तार्क्ष्यं, क्रिमिषु कृमिघ्नं, शोषे सुरा च्छागपयोऽथ मांसम्||४९||
अक्ष्यामयेषु त्रिफला, गुडूची वातास्ररोगे, मथितं ग्रहण्याम्|
कुष्ठेषु सेव्यः खदिरस्य सारः, सर्वेषु रोगेषु शिलाह्वयं च||५०||
उन्मादं घृतमनवं शोकं मद्यं, व्यपस्मृतिं ब्रह्मी|
निद्रानाशं क्षीरं जयति, रसाला प्रतिश्यायम्||५१||
मांसं कार्श्यं, लशुनः प्रभञ्जनं, स्तब्धगात्रतां स्वेदः|
गुडमञ्जर्याः खपुरो नस्यात् स्कन्धांसबाहुरुजम्||५२||
नवनीतखण्दमर्दितमौष्ट्रं मूत्रं पयश्च हन्त्युदरम्|
नस्यं मूर्धविकारान्, विद्रधिमचिरोत्थमस्रविस्रावः||५३||
नस्यं कवलो मुखजान्, नस्याञ्जनतर्पणानि नेत्ररुजः|
वृद्धत्वं क्षीरघृते, मूर्च्छां शीतम्बुमारुतच्छायाः||५४||
समशुक्तार्द्रकमात्रा मन्दे वह्नौ, श्रमे सुरा स्नानम्|
दुःखसहत्वे स्थैर्ये व्यायामो, गोक्षुरुर्हितः कृच्छ्रे||५५||
कासे निदिग्धिका, पार्श्वशूले पुष्करजा जटा|
वयसः स्थापने धात्री, त्रिफला गुग्गुलुर्व्रणे||५६||
बस्तिर्वातविकारान्, पैत्तान् रेकः, कफोद्भवान् वमनम्|
क्षौद्रं जयति बलासं, सर्पिः पित्तं, समीरणं तैलम्||५७||
इत्यग्र्यं यत्प्रोक्तं रोगाणामौषधं शमायालम्|
तद्देशकालबलतो विकल्पनीयं यथायोगम्||५८||
Adhikarana saMshayAnAgniveshasya prashnaH (59) · Śloka 59
ఇత్యాత్రేయాదాగమయ్యార్థసూత్రం తత్సూక్తానాం పేశలానామతృప్తః|
భేడాదీనాం సమ్మతో భక్తినమ్రః పప్రచ్ఛేదం సంశయానోఽగ్నివేశః||59||
View original
इत्यात्रेयादागमय्यार्थसूत्रं तत्सूक्तानां पेशलानामतृप्तः|
भेडादीनां सम्मतो भक्तिनम्रः पप्रच्छेदं संशयानोऽग्निवेशः||५९||
Adhikarana punarvasudattamuttaram (60-62) · Śloka 62
కిం పృష్టవాన్ ? ఇత్యాహ దృశ్యంతే భగవన్ కేచిదాత్మవంతోఽపి రోగిణః|
ద్రవ్యోపస్థాతృసంపన్నా వృద్ధవైద్యమతానుగాః||60||
క్షీయమాణామయప్రాణా విపరీతాస్తథాఽపరే|
హితాహితవిభాగస్య ఫలం తస్మాదనిశ్చితం||61||
కిం శాస్తి శాస్త్రమస్మిన్ ఇతి కల్పయతోఽగ్నివేశముఖ్యస్య|
శిష్యగణస్య పునర్వసు- రాచఖ్యౌ కార్త్స్న్యతస్తత్త్వం||62||
View original
किं पृष्टवान् ? इत्याह दृश्यन्ते भगवन् केचिदात्मवन्तोऽपि रोगिणः|
द्रव्योपस्थातृसम्पन्ना वृद्धवैद्यमतानुगाः||६०||
क्षीयमाणामयप्राणा विपरीतास्तथाऽपरे|
हिताहितविभागस्य फलं तस्मादनिश्चितम्||६१||
किं शास्ति शास्त्रमस्मिन् इति कल्पयतोऽग्निवेशमुख्यस्य|
शिष्यगणस्य पुनर्वसु- राचख्यौ कार्त्स्न्यतस्तत्त्वम्||६२||
Adhikarana cikitsA~acikitsA cana tulyA (63) · Śloka 63
కిం తదుక్తవాన్? ఇత్యాహ న చికిత్సాఽచికిత్సా చ తుల్యా భవితుమర్హతి|
వినాఽపి క్రియయా స్వాస్థ్యం గచ్ఛతాం షోడశాంశయా||63||
View original
किं तदुक्तवान्? इत्याह न चिकित्साऽचिकित्सा च तुल्या भवितुमर्हति|
विनाऽपि क्रियया स्वास्थ्यं गच्छतां षोडशांशया||६३||
Adhikarana Ata~gkapa~gkamagnAnAM BiShagjitaM hastAlambaH (64) · Śloka 64
ఆతంకపంకమగ్నానాం హస్తాలంబో భిషగ్జితం|
జీవితం మ్రియమాణానాం సర్వేషామేవ నౌషధాత్||64||
View original
आतङ्कपङ्कमग्नानां हस्तालम्बो भिषग्जितम्|
जीवितं म्रियमाणानां सर्वेषामेव नौषधात्||६४||
Adhikarana sarve rogA upAyaM nApekShante (65) · Śloka 65
న హ్యుపాయమపేక్షంతే సర్వే రోగా, న చాన్యథా|
ఉపాయసాధ్యాః సిధ్యంతి,నాహేతుర్హేతుమాన్ యతః||65||
View original
न ह्युपायमपेक्षन्ते सर्वे रोगा, न चान्यथा|
उपायसाध्याः सिध्यन्ति,नाहेतुर्हेतुमान् यतः||६५||
Adhikarana upAyasAdhyA rogAH sidhyanti (66) · Śloka 66
యదుక్తం సర్వసంపత్తియుక్తయాఽపి చికిత్సయా|
మృత్యుర్భవతి, తన్నైవం నోపాయేఽస్త్యనుపాయతా||66||
View original
यदुक्तं सर्वसम्पत्तियुक्तयाऽपि चिकित्सया|
मृत्युर्भवति, तन्नैवं नोपायेऽस्त्यनुपायता||६६||
Adhikarana upAye~anupAyatA nAsti,daivavaiguNyAt kadAcinna siddhiH (67) · Śloka 67
అపి చోపాయయుక్తస్య ధీమతో జాతుచిత్ క్రియా|
న సిధ్యేద్దైవవైగుణ్యాన్న త్వియం షోడశాత్మికా||67||
View original
अपि चोपाययुक्तस्य धीमतो जातुचित् क्रिया|
न सिध्येद्दैववैगुण्यान्न त्वियं षोडशात्मिका||६७||
Adhikarana eteShAmudAharaNAni (68-70) · Śloka 70
ఏతదేవ ప్రతిపాదయన్నాహ కస్యాసిద్ధోఽగ్నితోయాదిః స్వేదస్తంభాదికర్మణి|
న ప్రీణనం కర్షణం వా కస్య క్షీరం గవేధుకం||68||
కస్య మాషాత్మగుప్తాదౌ వృష్యత్వే నాస్తి నిశ్చయః|
విణ్మూత్రకరణాక్షేపౌ కస్య సంశయితౌ యవే||69||
విషం కస్య జరాం యాతి మంత్రతంత్రవివర్జితం|
కః ప్రాప్తః కల్యతాం పథ్యాదృతే రోహిణికాదిషు||70||
View original
एतदेव प्रतिपादयन्नाह कस्यासिद्धोऽग्नितोयादिः स्वेदस्तम्भादिकर्मणि|
न प्रीणनं कर्षणं वा कस्य क्षीरं गवेधुकम्||६८||
कस्य माषात्मगुप्तादौ वृष्यत्वे नास्ति निश्चयः|
विण्मूत्रकरणाक्षेपौ कस्य संशयितौ यवे||६९||
विषं कस्य जरां याति मन्त्रतन्त्रविवर्जितम्|
कः प्राप्तः कल्यतां पथ्यादृते रोहिणिकादिषु||७०||
Adhikarana cikitsA vinA~akAlamaraNaM kathaM vAryatAm? (71) · Śloka 71
అపి చాకాలమరణం సర్వసిద్ధాంతనిశ్చితం|
మహతాఽపి ప్రయత్నేన వార్యతాం కథమన్యథా||71||
View original
अपि चाकालमरणं सर्वसिद्धान्तनिश्चितम्|
महताऽपि प्रयत्नेन वार्यतां कथमन्यथा||७१||
Adhikarana jvare la~gghanabRuMhaNaM shAstrAdeva siddhiM gatam (72) · Śloka 72
న చాకాలమృత్యురక్షైవ ప్రయోజనమస్య తంత్రస్యేత్యాహ చందనాద్యపి దాహాదౌ రూఢమాగమపూర్వకం|
శాస్త్రాదేవ గతం సిద్ధిం జ్వరే లంఘనబృంహణం||72||
View original
न चाकालमृत्युरक्षैव प्रयोजनमस्य तन्त्रस्येत्याह चन्दनाद्यपि दाहादौ रूढमागमपूर्वकम्|
शास्त्रादेव गतं सिद्धिं ज्वरे लङ्घनबृंहणम्||७२||
Adhikarana samyakcikitsite saMshayaM mA kRuthAH (73) · Śloka 73
చతుష్పాద్గుణసంపన్నే సమ్యగాలోచ్య యోజితే|
మా కృథా వ్యాధినిర్ఘాతం విచికిత్సాం చికిత్సితే||73||
View original
चतुष्पाद्गुणसम्पन्ने सम्यगालोच्य योजिते|
मा कृथा व्याधिनिर्घातं विचिकित्सां चिकित्सिते||७३||
Adhikarana akANDe mRutyupAshAnAM dRuDhaCedanametat (74) · Śloka 74
ఏతద్ధి మృత్యుపాశానామకాండే ఛేదనం దృఢం|
రోగోంత్రాసితభీతానాం రక్షాసూత్రమసూత్రకం||74||
View original
एतद्धि मृत्युपाशानामकाण्डे छेदनं दृढम्|
रोगोन्त्रासितभीतानां रक्षासूत्रमसूत्रकम्||७४||
Adhikarana etaccikitsAshAstraM sAkShAdamRutam,tadevadurBAjanasthaM hAlAhalatvaM yAti (75) · Śloka 75
ఏతత్తదమృతం సాక్షాజ్జగదాయాసవర్జితం|
యాతి హాలాహలత్వం తు సద్యో దుర్భాజనస్థితం||75||
View original
एतत्तदमृतं साक्षाज्जगदायासवर्जितम्|
याति हालाहलत्वं तु सद्यो दुर्भाजनस्थितम्||७५||
Adhikarana BiShagpAshAn dUrAtyajet (76) · Śloka 76
తదేవ దుర్భాజనం దర్శయతి అజ్ఞాతశాస్త్రసద్భావాన్ శాస్త్రమాత్రపరాయణాన్|
త్యజేద్దూరాద్ భిషక్పాశాన్ పాశాన్ వైవస్వతానివ||76||
View original
तदेव दुर्भाजनं दर्शयति अज्ञातशास्त्रसद्भावान् शास्त्रमात्रपरायणान्|
त्यजेद्दूराद् भिषक्पाशान् पाशान् वैवस्वतानिव||७६||
Adhikarana sAdhuvRuttAnAM BiShajAM Badram (77) · Śloka 77
సమ్యగ్భిషజః శ్లాఘమానో బ్రూతే భిషజాం సాధువృత్తానాం భద్రమాగమశాలినాం|
అభ్యస్తకర్మణాం భద్రం భద్రం భద్రాభిలాషిణాం||77||
View original
सम्यग्भिषजः श्लाघमानो ब्रूते भिषजां साधुवृत्तानां भद्रमागमशालिनाम्|
अभ्यस्तकर्मणां भद्रं भद्रं भद्राभिलाषिणाम्||७७||
Adhikarana aShTA~ggahRudayasya tantrasya sa~ggre hAt pRuthakkaraNe pryojanam (78-80) · Śloka 80
ఇతి తంత్రగుణైర్యుక్తం తంత్రదోషైర్వివర్జితం|
చికిత్సాశాస్త్రమఖిలం వ్యాప్య యత్ పరితః స్థితం||78||
విపులామలవిజ్ఞానమహామునిమతానుగం|
మహాసాగరగంభీరసంగ్రహార్థోపలక్షణం||79||
అష్టాంగవైద్యకమహోదధిమంథనేన యోఽష్టాంగసంగ్రహమహామృతరాశిరాప్తః|
తస్మాదనల్పఫలమల్పసముద్యమానాం ప్రీత్యర్థమేతదుదితం పృథగేవ తంత్రం||80||
View original
इति तन्त्रगुणैर्युक्तं तन्त्रदोषैर्विवर्जितम्|
चिकित्साशास्त्रमखिलं व्याप्य यत् परितः स्थितम्||७८||
विपुलामलविज्ञानमहामुनिमतानुगम्|
महासागरगम्भीरसङ्ग्रहार्थोपलक्षणम्||७९||
अष्टाङ्गवैद्यकमहोदधिमन्थनेन योऽष्टाङ्गसङ्ग्रहमहामृतराशिराप्तः|
तस्मादनल्पफलमल्पसमुद्यमानां प्रीत्यर्थमेतदुदितं पृथगेव तन्त्रम्||८०||
Adhikarana 4 padArthasya lakShaNam (80) · Śloka 80
4||80||
View original
४||८०||
Adhikarana 6 uddeshasya lakShaNam (80) · Śloka 80
6|80|
View original
६|८०|
Adhikarana 7 nirdeshasya lakShaNam (80) · Śloka 80
7|80|
View original
७|८०|
Adhikarana 8 prayojanasya lakShaNam (80) · Śloka 80
8|80|
View original
८|८०|
Adhikarana 9 vAkyasheShasya lakShaNam (80) · Śloka 80
9|80|
View original
९|८०|
Adhikarana 10 upadeshasya lakShaNam (80) · Śloka 80
10|80|
View original
१०|८०|
Adhikarana 11 apadeshasya lakShaNam (80) · Śloka 80
11|80|
View original
११|८०|
Adhikarana 12 atideshasya lakShaNam (80) · Śloka 80
12|80|
View original
१२|८०|
Adhikarana 13 arthApatterlakShaNam (80) · Śloka 80
13|80|
View original
१३|८०|
Adhikarana 14 nirNayasya lakShaNam (80) · Śloka 80
14|80|
View original
१४|८०|
Adhikarana 15 prasa~ggasya lakShaNam (80) · Śloka 80
15|80|
View original
१५|८०|
Adhikarana 16 ekAntasya lakShaNam (80) · Śloka 80
16|80|
View original
१६|८०|
Adhikarana 17 naikAntasya lakShaNam (80) · Śloka 80
17|80|
View original
१७|८०|
Adhikarana 18 apavargasya lakShaNam (80) · Śloka 80
18|80|
View original
१८|८०|
Adhikarana 19 viparyayasya lakShaNam (80) · Śloka 80
19|80|
View original
१९|८०|
Adhikarana 20 pUrvapakShasya lakShaNam (80) · Śloka 80
20|80|
View original
२०|८०|
Adhikarana 21 vidhAnasya lakShaNam (80) · Śloka 80
21|80|
View original
२१|८०|
Adhikarana 22 anumatasya lakShaNam (80) · Śloka 80
|80|
View original
|८०|
Adhikarana 23 vyAkhyAnasya lakShaNam (80) · Śloka 80
23|80|
View original
२३|८०|
Adhikarana 24 saMshayasya lakShaNam (80) · Śloka 80
24|80|
View original
२४|८०|
Adhikarana 25 atItApekShaNasya lakShaNam (80) · Śloka 80
25|80|
View original
२५|८०|
Adhikarana 27svasaMj~jAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80
26|80|
View original
२६|८०|
Adhikarana 28UhrAsya lakShaNam (80) · Śloka 80
28|80|
View original
२८|८०|
Adhikarana 29samuccayasya lakShaNam (80) · Śloka 80
29|80|
View original
२९|८०|
Adhikarana 30 nidarshanasya lakShaNam (80) · Śloka 80
30|80|
View original
३०|८०|
Adhikarana 31 nirvacanasya lakShaNam (80) · Śloka 80
31|80|
View original
३१|८०|
Adhikarana 32 niyogasya lakShaNam (80) · Śloka 80
32|80|
View original
३२|८०|
Adhikarana 33 vikalpasya lakShaNam (80) · Śloka 80
33|80|
View original
३३|८०|
Adhikarana 34 pratyutsArasya lakShaNam (80) · Śloka 80
34|80|
View original
३४|८०|
Adhikarana 35 uddhArasya lakShaNam (80) · Śloka 80
35|80|
View original
३५|८०|
Adhikarana 36 samBavasya lakShaNam (80) · Śloka 80
36|80|
View original
३६|८०|
Adhikarana vyAkhyA 14 pa~jca dashavidhA (80) · Śloka 80
1|80|
View original
१|८०|
Adhikarana 1 piNDavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80
1|80|
View original
१|८०|
Adhikarana 2 padavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80
2|80|
View original
२|८०|
Adhikarana 3 padArthavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80
3|80|
View original
३|८०|
Adhikarana 4 adhikaraNavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80
4|80|
View original
४|८०|
Adhikarana 5 prakaraNavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80
5|80|
View original
५|८०|
Adhikarana 6 arthavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80
6|80|
View original
६|८०|
Adhikarana 7 kRuCravyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80
7|80|
View original
७|८०|
Adhikarana 8 PalavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80
8|80|
View original
८|८०|
Adhikarana 9 uccitakavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80
9|80|
View original
९|८०|
Adhikarana 10 nyAsavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80
10|80|
View original
१०|८०|
Adhikarana 11 prayojanavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80
11|80|
View original
११|८०|
Adhikarana kalpanA 7 saptavidhA 1/2 pradhAnakalpanAyA lakShaNam (80) · Śloka 80
12|80|
View original
१२|८०|
Adhikarana 3 guNakalpanAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80
3|80|
View original
३|८०|
Adhikarana 4 leshakalpanAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80
4|80|
View original
४|८०|
Adhikarana 5 vidyAkalpanAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80
5|80|
View original
५|८०|
Adhikarana 6 BkShyakalpanAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80
6|80|
View original
६|८०|
Adhikarana 7 Aj~jAkalpanAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80
7|80|
View original
७|८०|
Adhikarana saptavidhA kalpanAviMshatyAshrayA (80) · Śloka 80
ఇయం1|80|
View original
इयम्१|८०|
Adhikarana 1 Adilopasya lakShaNam (80) · Śloka 80
2|80|
View original
२|८०|
Adhikarana 2 madhyalopasya lakShaNam (80) · Śloka 80
2|80|
View original
२|८०|
Adhikarana 3 antalopasya lakShaNam (80) · Śloka 80
3|80|
View original
३|८०|
Adhikarana 4 uBayapadalopasya lakShaNam (80) · Śloka 80
4|80|
View original
४|८०|
Adhikarana 5 AdimadhyAntalopasya lakShaNam (80) · Śloka 80
5|80|
View original
५|८०|
Adhikarana 6 varNopajanasya lakShaNam (80) · Śloka 80
6|80|
View original
६|८०|
Adhikarana 7 RuShikliShTasya lakShaNam (80) · Śloka 80
7|80|
View original
७|८०|
Adhikarana 8 tantrashIlasya lakShaNam (80) · Śloka 80
8|80|
View original
८|८०|
Adhikarana 9 tantrasaMj~jAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80
9|80|
View original
९|८०|
Adhikarana 10 prAkRutasya lakShaNam (80) · Śloka 80
10|80|
View original
१०|८०|
Adhikarana 11 samAnatantrapratyayasya lakShaNam (80) · Śloka 80
11|80|
View original
११|८०|
Adhikarana 12 paratantrapratyayasya lakShaNam (80) · Śloka 80
12|80|
View original
१२|८०|
Adhikarana 13 hetu hetukadharmasya lakShaNam (80) · Śloka 80
13|80|
View original
१३|८०|
Adhikarana 14 kAryakAraNadharmasya lakShaNam (80) · Śloka 80
14|80|
View original
१४|८०|
Adhikarana 15 Adyantaviparyayasya lakShaNam (80) · Śloka 80
15|80|
View original
१५|८०|
Adhikarana 16 shabdAnyatvasya lakShaNam (80) · Śloka 80
16|80|
View original
१६|८०|
Adhikarana 17 pratyayadharmasya lakShaNam (80) · Śloka 80
17|80|
View original
१७|८०|
Adhikarana 18 upanayasya lakShaNam (80) · Śloka 80
18|80|
View original
१८|८०|
Adhikarana 19 samBavasya lakShaNam (80) · Śloka 80
19|80|
View original
१९|८०|
Adhikarana 20 viBavasya lakShaNam (80) · Śloka 80
20|80|
View original
२०|८०|
Adhikarana tAcCIlyAdIni 17 saptadasha (80) · Śloka 80
సప్తా దశ1|80|
View original
सप्ता दश१|८०|
Adhikarana 1 tAcCIlyasya lakShaNam (80) · Śloka 80
తత్ర 1........1|80|
View original
तत्र १........१|८०|
Adhikarana 2 avayavasya lakShaNam (80) · Śloka 80
1|80|
View original
१|८०|
Adhikarana 3 vikArasya lakShaNam (80) · Śloka 80
3|80|
View original
३|८०|
Adhikarana 5 BUyastvasya lakShaNam (80) · Śloka 80
1|80|
View original
१|८०|
Adhikarana 6 prakArasya lakShaNam (80) · Śloka 80
6|80|
View original
६|८०|
Adhikarana 7 guNigaNaviBavasya lakShaNam (80) · Śloka 80
7|80|
View original
७|८०|
Adhikarana 8 saMsaktatAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80
8|80|
View original
८|८०|
Adhikarana 9 taddharmatAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80
9|80|
View original
९|८०|
Adhikarana 10 sthAnasya lakShaNam (80) · Śloka 80
10|80|
View original
१०|८०|
Adhikarana 11 tAdarthyasya lakShaNam (80) · Śloka 80
11|80|
View original
११|८०|
Adhikarana 12 sAhacaryasya lakShaNam (80) · Śloka 80
12|80|
View original
१२|८०|
Adhikarana 13 karmaNaH lakShaNam (80) · Śloka 80
13|80|
View original
१३|८०|
Adhikarana 14 guNanimittasya lakShaNam (80) · Śloka 80
14||80||
View original
१४||८०||
Adhikarana 15 ceShTanimittasya lakShaNam (15) · Śloka 15
||15||
View original
||१५||
Adhikarana 16 mUlasaMj~jAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80
16|80|
View original
१६|८०|
Adhikarana 17 tAtsthyasya lakShaNam (80) · Śloka 80
17|80|
View original
१७|८०|
Adhikarana tantradoShAH 15 pa~jcadasha (80) · Śloka 80
తథ1|80|
View original
तथ१|८०|
Adhikarana 1 aprasiddhAshabdasya lakShaNam (80) · Śloka 80
తత్ర1|80|
View original
तत्र१|८०|
Adhikarana 2 duHpraNItasya lakShaNam (80) · Śloka 80
1|80|
View original
१|८०|
Adhikarana 3 asa~ggatAthaMsya lakShaNam (80) · Śloka 80
3|80|
View original
३|८०|
Adhikarana 4 asukhArohipadasya lakShaNam (80) · Śloka 80
4||80||
View original
४||८०||
Adhikarana 5 viruddhasya lakShaNam (5) · Śloka 5
5||5||
View original
५||५||
Adhikarana 9 Binnakramasya lakShaNam (80) · Śloka 80
9|80|
View original
९|८०|
Adhikarana 10 saMdigdhasya lakShaNam (80) · Śloka 80
10|80|
View original
१०|८०|
Adhikarana 11 punaruktasya lakShaNam (80) · Śloka 80
11|80|
View original
११|८०|
Adhikarana 12 niHpramANasya lakShaNam (80) · Śloka 80
12|80|
View original
१२|८०|
Adhikarana 13 asamAptArthasya lakShaNam (80) · Śloka 80
13|80|
View original
१३|८०|
Adhikarana 14 anarthakasya lakShaNam (1) · Śloka 80
1|80|
View original
१|८०|
Adhikarana 15 vyAhatasya lakShaNam (80) · Śloka 80
15||80||
View original
१५||८०||
Adhikarana idaM tantraM mantravatsaM prayoktavyam (81) · Śloka 81
ఇదమాగమసిద్ధత్వాత్ప్రత్యక్షఫలదర్శనాత్|
మంత్రవత్సంప్రయోక్తవ్యం న మీమాంస్యం కథంచన||81||
View original
इदमागमसिद्धत्वात्प्रत्यक्षफलदर्शनात्|
मन्त्रवत्संप्रयोक्तव्यं न मीमांस्यं कथञ्चन||८१||
Adhikarana kathattantrasya pAThAvabodhAnuShThAne Palam (82) · Śloka 82
దీర్ఘజీవితమారోగ్యం ధర్మమర్థం సుఖం యశః|
పాఠావబోధానుష్ఠానైరధిగచ్ఛత్యతో ధ్రువం||82||
View original
दीर्ग़जीवितमारोग्यं धर्ममर्थं सुख़ं यशः|
पाठावबोधानुष्ठानैरधिगच्छत्यतो ध्रुवम्||८२||
Adhikarana etattantrapaThanasya Palam (83) · Śloka 83
ఏతత్పఠన్ సంగ్రహబోధశక్తః స్వభ్యస్తకర్మా భిషగప్రకంప్యః|
ఆకంపయత్యన్యవిశాలతంత్ర- కృతాభియోగాన్ యది తన్న చిత్రం||83||
View original
एतत्पठन् सङ्ग्रहबोधशक्तः स्वभ्यस्तकर्मा भिषगप्रकम्प्यः|
आकम्पयत्यन्यविशालतन्त्र- कृताभियोगान् यदि तन्न चित्रम्||८३||
Adhikarana carakAdyekaikaragranthAByAse na samyakj~jAnam (84) · Śloka 84
యది చరకమధీతే తద్ ధ్రువం సుశ్రుతాది- ప్రణిగదితగదానాం నామమాత్రేఽపి బాహ్యః|
అథ చరకవిహీనః ప్రక్రియాయామఖిన్నః కిమివ ఖలు కరోతు వ్యాధితానాం వరాకః||84||
View original
यदि चरकमधीते तद् ध्रुवं सुश्रुतादि- प्रणिगदितगदानां नाममात्रेऽपि बाह्यः|
अथ चरकविहीनः प्रक्रियायामखिन्नः किमिव खलु करोतु व्याधितानां वराकः||८४||
Adhikarana yadyaBiniveshastArhi AdyaM vaidyakaM paThatu (85) · Śloka 85
అథైవ మన్యసే యద్యపి తత్ర తంత్రమేతద్గుణం, తథాఽప్యార్షతంత్రాధ్యయనే సమాధానాతిశయ ఇతి|
తత ఇదమాహ అభినివేశవశాదభియుజ్యతే సుభణితేఽపి న యో దృఢమూఢకః|
పఠతు యత్నపరః పురుషాయుషం స ఖలు వైద్యకమాద్యమనిర్విదః||85||
View original
अथैव मन्यसे यद्यपि तत्र तन्त्रमेतद्गुणम्, तथाऽप्यार्षतन्त्राध्ययने समाधानातिशय इति|
तत इदमाह अभिनिवेशवशादभियुज्यते सुभणितेऽपि न यो दृढमूढकः|
पठतु यत्नपरः पुरुषायुषं स खलु वैद्यकमाद्यमनिर्विदः||८५||
Adhikarana aBidhAtRuvashAd kiM dravyashaktirvishiShyate? (86) · Śloka 86
అథైవం మన్యసే వక్తృత్వవిశేషాదవశ్యమేవార్థాతిశయో భవతి|
తస్మాదాద్యేషు సుకృతేష్వేవాభియోగో యుక్తో, న త్విదానీంతనకవికృతేష్వితి, తదేతన్న వాచ్యం|
కుతః ? ఇత్యాహ వాతే పిత్తే శ్లేష్మశాంతౌ చ పథ్యం తైలం సర్పిర్మాక్షికం చ క్రమేణ|
ఏతద్ బ్రహ్మా భాషతాం బ్రహజో వా కా నిర్మంత్రే వక్తృభేదోక్తిశక్తిః||86||
View original
अथैवं मन्यसे वक्तृत्वविशेषादवश्यमेवार्थातिशयो भवति|
तस्मादाद्येषु सुकृतेष्वेवाभियोगो युक्तो, न त्विदानीन्तनकविकृतेष्विति, तदेतन्न वाच्यम्|
कुतः ? इत्याह वाते पित्ते श्लेष्मशान्तौ च पथ्यं तैलं सर्पिर्माक्षिकं च क्रमेण|
एतद् ब्रह्मा भाषतां ब्रहजो वा का निर्मन्त्रे वक्तृभेदोक्तिशक्तिः||८६||
Adhikarana ato mAdhyasthyamavalambyatAm (87) · Śloka 87
తదేవోపసంహరన్ స్పష్టయతి అభిధాతృవశాత్ కిం వా ద్రవ్యశక్తిర్విశిష్యతే|
అతో మత్సరముత్సృజ్య మాధ్యస్థ్యమవలంబ్యతాం||87||
View original
तदेवोपसंहरन् स्पष्टयति अभिधातृवशात् किं वा द्रव्यशक्तिर्विशिष्यते|
अतो मत्सरमुत्सृज्य माध्यस्थ्यमवलम्ब्यताम्||८७||
Adhikarana RuShipraNIte prItiScet BeDAdyAH kiMna paThacante? tasmAtsuBAShitaM grAhrAm (88) · Śloka 88
నను, కిమస్మాకముపకారకత్వాదిద్వారేణ ఋషిప్రణీతమేవ తంత్రమనురాగవశాదధ్యేష్యం ? ఇత్యాశంక్యాహ ఋషిప్రణీతే ప్రీతిశ్చేన్ముక్త్వా చరకసుశ్రుతౌ|
భేడాద్యాః కిం న పఠ్యంతే తస్మాద్గ్రాహ్యం సుభాషితం||88||
View original
ननु, किमस्माकमुपकारकत्वादिद्वारेण ऋषिप्रणीतमेव तन्त्रमनुरागवशादध्येष्यम् ? इत्याशङ्क्याह ऋषिप्रणीते प्रीतिश्चेन्मुक्त्वा चरकसुश्रुतौ|
भेडाद्याः किं न पठ्यन्ते तस्माद्ग्राह्यं सुभाषितम्||८८||
Adhikarana sarvAyurvedasArabhUtametat hRudayaM kRutvA yacchubhaM prAptaM tena jagataH shubhamastu (89-40) · Śloka 40
హృదయ హృదయమేతత్సర్వాయుర్వేదవాఙ్మయపయోధేః|
కృత్వా యచ్ఛుభమాప్తం శుభమస్తు పరం తతో జగతః||89||
ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిర- చితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం షష్ఠే ఉత్తర- స్థానే వాజీకరణవిధిర్నామ చత్వా- రింశోఽధ్యాయః||40||
View original
हृदय हृदयमेतत्सर्वायुर्वेदवाङ्मयपयोधेः|
कृत्वा यच्छुभमाप्तं शुभमस्तु परं ततो जगतः||८९||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविर- चितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने वाजीकरणविधिर्नाम चत्वा- रिंशोऽध्यायः||४०||