Adhikarana sarvAkShirogavij~jAnIyAdhyAyaH||15|| (2) · Śloka 2
অধুনা ক্রমপ্রাপ্তং সর্বাক্ষিরোগবিজ্ঞানং বক্তি অথাতঃ সর্বাক্ষিরোগবিজ্ঞানীযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে)|২|
अधुना क्रमप्राप्तं सर्वाक्षिरोगविज्ञानं वक्ति अथातः सर्वाक्षिरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 1 vAtAbhiShyandasya lakShaNam (1-3) · Śloka 3
বাতেন নেত্রেঽভিষ্যণ্ণে নাসানাহোঽল্পশোফতা| শঙ্খাক্ষিভ্রূললাটস্য তোদস্ফুরণভেদনম্||১|| শুষ্কাল্পা দূষিকা শীতমচ্ছং চাশ্রু চলা রুজঃ| নিমেষোন্মেষণং কৃচ্ছ্রাজ্জন্তূনামিব সর্পণম্||২|| অক্ষ্যাধ্মাতমিবাভাতি সূক্ষ্মৈঃ শল্যৈরিবাচিতম্| স্নিগ্ধোষ্ণৈশ্চোপশমনং সোঽভিষ্যন্দঃ|৩|
वातेन नेत्रेऽभिष्यण्णे नासानाहोऽल्पशोफता| शङ्खाक्षिभ्रूललाटस्य तोदस्फुरणभेदनम्||१|| शुष्काल्पा दूषिका शीतमच्छं चाश्रु चला रुजः| निमेषोन्मेषणं कृच्छ्राज्जन्तूनामिव सर्पणम्||२|| अक्ष्याध्मातमिवाभाति सूक्ष्मैः शल्यैरिवाचितम्| स्निग्धोष्णैश्चोपशमनं सोऽभिष्यन्दः|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 vAtAdimanthasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4
| উপেক্ষিতঃ||৩|| অধিমন্থো ভবেত্তত্র কর্ণযোর্নদনং ভ্রমঃ| অরণ্যেব চ মথ্যন্তে ললাটাক্ষিভ্রুবাদযঃ||৪||
| उपेक्षितः||३|| अधिमन्थो भवेत्तत्र कर्णयोर्नदनं भ्रमः| अरण्येव च मथ्यन्ते ललाटाक्षिभ्रुवादयः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 hatAdhimanthasya lakShaNam (5) · Śloka 5
হতাধিমন্থঃ সোঽপি স্যাত্ প্রমাদাত্তেন বেদনাঃ| অনেকরূপা জাযন্তে ব্রণো দৃষ্টৌ চ দৃষ্টিহা||৫||
हताधिमन्थः सोऽपि स्यात् प्रमादात्तेन वेदनाः| अनेकरूपा जायन्ते व्रणो दृष्टौ च दृष्टिहा||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4anyatovAtasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7
মন্যাক্ষিশঙ্খতো বাযুরন্যতো বা প্রবর্তযন্| ব্যথাং তীব্রামপৈচ্ছিল্যরাগশোফং বিলোচনম্||৬|| সঙ্কোচযতি পর্যশ্রু সোঽন্যতোবাতসংজ্ঞিতঃ| |৭|
मन्याक्षिशङ्ख़तो वायुरन्यतो वा प्रवर्तयन्| व्यथां तीव्रामपैच्छिल्यरागशोफं विलोचनम्||६|| सङ्कोचयति पर्यश्रु सोऽन्यतोवातसंज्ञितः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 vAtaparyayasya lakShaNam (7) · Śloka 7
| তদ্বজ্জিহ্মং ভবেন্নেত্রমূনং বা বাতপর্যযে||৭||
| तद्वज्जिह्मं भवेन्नेत्रमूनं वा वातपर्यये||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 pittAbhiShyandasya lakShaNam (8-9) · Śloka 9
দাহো ধূমাযনং শোফঃ শ্যাবতা বর্ত্মনো বহিঃ| অন্তঃ ক্লেদোঽশ্রু পীতোষ্ণং রাগঃ পীতাভদর্শনম্||৮|| ক্ষারোক্ষিতক্ষতাক্ষিত্বং পিত্তাভিষ্যন্দলক্ষণম্| |৯|
दाहो धूमायनं शोफः श्यावता वर्त्मनो बहिः| अन्तः क्लेदोऽश्रु पीतोष्णं रागः पीताभदर्शनम्||८|| क्षारोक्षितक्षताक्षित्वं पित्ताभिष्यन्दलक्षणम्| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7pittAdhimanthasya lakShaNam (9-10) · Śloka 10
| জ্বলদঙ্গারকীর্ণাভং যকৃত্পিণ্ডসমপ্রভম্||৯|| অধিমন্থে ভবেন্নেত্রং| |১০|
| ज्वलदङ्गारकीर्णाभं यकृत्पिण्डसमप्रभम्||९|| अधिमन्थे भवेन्नेत्रं| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 kaphAbhiShyandasya lakShaNam (10-11) · Śloka 11
স্যন্দে তু কফসম্ভবে| জাড্যং শোফো মহান্ কণ্ডূর্নিদ্রাঽন্নানভিনন্দনম্||১০|| সান্দ্রস্নিগ্ধবহুশ্বেতপিচ্ছাবদ্দূষিকাশ্রুতা| |১১|
स्यन्दे तु कफसम्भवे| जाड्यं शोफो महान् कण्डूर्निद्राऽन्नानभिनन्दनम्||१०|| सान्द्रस्निग्धबहुश्वेतपिच्छावद्दूषिकाश्रुता| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 kaphAdhimanthasya lakShaNam (11-12) · Śloka 12
| অধিমন্থে নতং কৃষ্ণমুন্নতং শুক্লমণ্ডলম্||১১|| প্রসেকো নাসিকাধ্মানং পাংশুপূর্ণমিবেক্ষণম্| |১২|
| अधिमन्थे नतं कृष्णमुन्नतं शुक्लमण्डलम्||११|| प्रसेको नासिकाध्मानं पांशुपूर्णमिवेक्षणम्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 raktAbhiShyandasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13
| রক্তাশ্রুরাজীদূষীকারক্তমণ্ডলদর্শনম্||১২|| রক্তস্যন্দেন নযনং সপিত্তস্যন্দলক্ষণম্| |১৩|
| रक्ताश्रुराजीदूषीकारक्तमण्डलदर्शनम्||१२|| रक्तस्यन्देन नयनं सपित्तस्यन्दलक्षणम्| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 raktAdhimanthasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14
| মন্থেঽক্ষি তাম্রপর্যন্তমুত্পাটনসমানরুক্||১৩|| রোগেণ বন্ধূকনিভং তাম্যতি স্পর্শনাক্ষমম্| অসৃঙ্নিমগ্নারিষ্টাভং কৃষ্ণমগ্ন্যাভদর্শনম্||১৪||
| मन्थेऽक्षि ताम्रपर्यन्तमुत्पाटनसमानरुक्||१३|| रोगेण बन्धूकनिभं ताम्यति स्पर्शनाक्षमम्| असृङ्निमग्नारिष्टाभं कृष्णमग्न्याभदर्शनम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvAdhimanthAnAM sAmAnyalakShaNam (15) · Śloka 15
অধিমন্থা যথাস্বং চ সর্বে স্যান্দাধিকব্যথাঃ| শঙ্কদন্তকপোলেশু কপালে চাতিরুক্করাঃ||১৫||
अधिमन्था यथास्वं च सर्वे स्यान्दाधिकव्यथाः| शङ्कदन्तकपोलेशु कपाले चातिरुक्कराः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 shuShkAkShipAkasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17
বাতপিত্তাতুরং ঘার্ষতোদভেদোপদেহবত্| রূক্ষদারুণবর্ত্মাক্ষি কৃচ্ছ্রোন্মীলনিমীলনম্||১৬|| বিকূণনবিশুষ্কত্বশীতেচ্ছাশূলপাকবত্| উক্তঃ শুষ্কাক্ষিপাকোঽযং|১৭|
वातपित्तातुरं घार्षतोदभेदोपदेहवत्| रूक्षदारुणवर्त्माक्षि कृच्छ्रोन्मीलनिमीलनम्||१६|| विकूणनविशुष्कत्वशीतेच्छाशूलपाकवत्| उक्तः शुष्काक्षिपाकोऽयं|१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 sashophasya lakShaNam (17-19) · Śloka 19
| সশোফঃ স্যাত্ত্রিভির্মলৈঃ||১৭|| সরক্তৈস্তত্র শোফোঽতিরুগ্দাহষ্ঠীবনাদিমান্| পক্বোদুম্বরসঙ্কাশং জাযতে শুক্লমণ্ডলম্||১৮|| অশ্রূষ্ণশীতবিশদপিচ্ছিলাচ্ছঘনং মুহুঃ| |১৯|
| सशोफः स्यात्त्रिभिर्मलैः||१७|| सरक्तैस्तत्र शोफोऽतिरुग्दाहष्ठीवनादिमान्| पक्वोदुम्बरसङ्काशं जायते शुक्लमण्डलम्||१८|| अश्रूष्णशीतविशदपिच्छिलाच्छघनं मुहुः| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 alpashophasya lakShaNam 15akShipAkAtyayasya lakShaNam (19-21) · Śloka 21
| অল্পশোফেঽল্পশোফস্তু পাকোঽন্যৈর্লক্ষণৈস্তথা||১৯|| অক্ষিপাকাত্যযে শোফঃ সংরম্ভঃ কলুষাশ্রুতা| কফোপদিগ্ধমসিতং সিতং প্রক্লেদরাগবত্||২০|| দাহো দর্শনসংরোধো বেদনাশ্চানবস্থিতাঃ| |২১|
| अल्पशोफेऽल्पशोफस्तु पाकोऽन्यैर्लक्षणैस्तथा||१९|| अक्षिपाकात्यये शोफः संरम्भः कलुषाश्रुता| कफोपदिग्धमसितं सितं प्रक्लेदरागवत्||२०|| दाहो दर्शनसंरोधो वेदनाश्चानवस्थिताः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 amloShitasya lakShaNam (21-23) · Śloka 23
| অন্নসারোঽম্লতাং নীতঃ পিত্তরক্তোল্বণৈর্মলৈঃ||২১|| শিরাভির্নেত্রমারূঢঃ করোতি শ্যাবলোহিতম্| সশোফদাহপাকাশ্রু ভৃশং চাবিলদর্শনম্||২২|| অম্লোষিতোঽযম্| |২৩|
| अन्नसारोऽम्लतां नीतः पित्तरक्तोल्बणैर्मलैः||२१|| शिराभिर्नेत्रमारूढः करोति श्यावलोहितम्| सशोफदाहपाकाश्रु भृशं चाविलदर्शनम्||२२|| अम्लोषितोऽयम्| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana iti sarvagAH ShoDasharogAH (23) · Śloka 23
ইত্যুক্তা গদাঃ ষোডশ সর্বগাঃ| |২৩|
इत्युक्ता गदाः षोडश सर्वगाः| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana eteShAM sAdhyAsAdhyatvam (23) · Śloka 23
| হতাধিমন্থমেতেষু সাক্ষিপাকাত্যযং ত্যজেত্||২৩||
| हताधिमन्थमेतेषु साक्षिपाकात्ययं त्यजेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana eteShAM dRuShTihanane kAlamaryAdA (15) · Śloka 25
বাতোদ্ভূতঃ পঞ্চরাত্রেণ দৃষ্টিং সপ্তাহেন শ্লেষ্মজাতোঽধিমন্থঃ| রক্তোত্পন্নো হন্তি তদ্বত্ত্রিরাত্রাত্ মিথ্যাচারাত্ পৈত্তিকঃ সদ্য এব||২৪|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবির- চিতাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং ষষ্ঠে উত্তর- স্থানে সর্বাক্ষিরোগবিজ্ঞানীযো নাম পঞ্চদশোঽধ্যাযঃ||২৫||
वातोद्भूतः पञ्चरात्रेण दृष्टिं सप्ताहेन श्लेष्मजातोऽधिमन्थः| रक्तोत्पन्नो हन्ति तद्वत्त्रिरात्रात् मिथ्याचारात् पैत्तिकः सद्य एव||२४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविर- चितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने सर्वाक्षिरोगविज्ञानीयो नाम पञ्चदशोऽध्यायः||२५||
🔊 Audio coming soon