Adhikarana shirorogapratiShedhAdhyAyaH||24|| vAtaje shirobhitApe vAtavyAdhividhiH (2-1) · Śloka 1
ਅਥੈਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਮਾਹ ਅਥਾਤਃ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ) ਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪੇਨਿਲਜੇ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਵਿਧਿਂ ਚਰੇਤ੍| |੧|
अथैतच्चिकित्सितं व्याख्यातुमाह अथातः शिरोरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) शिरोभितापेऽनिलजे वातव्याधिविधिं चरेत्| |१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe abhyaktashiraso rAtrau ghRutapAnAdi vAtaje shirobhitApe mAShAdInAM bhakShaNam vAtaje shirobhitApe piNDopanAhasvedAH vAtaje shirobhitApe vAtaghnAdisiddhakShIreNa secanam vAtaje shirobhitApe snigdhaM nasyAdikam (1-4) · Śloka 4
| ਘਤਮਕ੍ਤਸ਼ਿਰਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਪਿਬੇਦੁਸ੍ਣਪਯੋਨੁਪਃ||੧|| ਮਾਸਾਨ੍ ਕੁਲਤ੍ਥਾਨ੍ ਮੁਦ੍ਗਾਨ੍ ਵਾ ਤਦ੍ਵਤ੍ਖਾਦੇਦ੍ਧਤਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍| ਤੈਲਂ ਤਿਲਾਨਾਂ ਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਹ ਪਾਯਯੇਤ੍||੨|| ਪਿਣ੍ਡੋਪਨਾਹਸ੍ਵੇਦਾਸ਼੍ਚ ਮਾਂਸਧਾਨ੍ਯਕਤਾ ਹਿਤਾਃ| ਵਾਤਘ੍ਨਦਸ਼ਮੂਲਾਦਿਸਿਦ੍ਧਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸੇਚਨਮ੍||੩|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਨਸ੍ਯਂ ਤਥਾ ਧੂਮਃ ਸ਼ਿਰਃਸ਼੍ਰਵਣਤਰ੍ਪਣਮ੍| |੪|
| घृतमक्तशिरा रात्रौ पिबेदुष्णपयोनुपः||१|| माषान् कुलत्थान् मुद्गान् वा तद्वत्खादेद्धृतान्वितान्| तैलं तिलानां कल्कं वा क्षीरेण सह पाययेत्||२|| पिण्डोपनाहस्वेदाश्च मांसधान्यकृता हिताः| वातघ्नदशमूलादिसिद्धक्षीरेण सेचनम्||३|| स्निग्धं नस्यं तथा धूमः शिरःश्रवणतर्पणम्| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe varaNAdisiddhaghRutena nasyam vAtaje shirobhitApe varaNAdipakvaghRutasya pAnam (4-6) · Śloka 6
| ਵਰਣਾਦੌ ਗਣੇ ਕ੍ਸੁਣ੍ਣੇ ਕ੍ਸੀਰਮਰ੍ਧੋਦਕਂ ਪਚੇਤ੍||੪|| ਕ੍ਸੀਰਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਤਚ੍ਛੀਤਂ ਮਥਿਤ੍ਵਾ ਸਾਰਮਾਹਰੇਤ੍| ਤਤੋ ਮਧੁਰਕੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਨਸ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਪੂਜਿਤਂ ਹਵਿਃ||੫|| ਵਰ੍ਗੇਤ੍ਰ ਪਕ੍ਵਂ ਕ੍ਸੀਰੇ ਚ ਪੇਯਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍| |੬|
| वरणादौ गणे क्षुण्णे क्षीरमर्धोदकं पचेत्||४|| क्षीरावशिष्टं तच्छीतं मथित्वा सारमाहरेत्| ततो मधुरकैः सिद्धं नस्यं तत् पूजितं हविः||५|| वर्गेऽत्र पक्वं क्षीरे च पेयं सर्पिः सशर्करम्| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe kArpAsamajjAdinA nasyam vAtaje shirobhitApe pittaraktAnvaye sharkarAdighRutena nasyam (6-7) · Śloka 7
| ਕਾਰ੍ਪਾਸਮਜ੍ਜਾ ਤ੍ਵਙ੍ਮੁਸ੍ਤਾ ਸੁਮਨਃਕੋਰਕਾਣਿ ਚ||੬|| ਨਸ੍ਯਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਪਿਸ੍ਟਾਨਿ ਸਰ੍ਵਮੂਰ੍ਧਰੁਜਾਪਹਮ੍| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕੁਙ੍ਕੁਮਸ਼ਤਂ ਘਤਂ ਪਿਤ੍ਤਾਸਗਨ੍ਵਯੇ||੭||
| कार्पासमज्जा त्वङ्मुस्ता सुमनःकोरकाणि च||६|| नस्यमुष्णाम्बुपिष्टानि सर्वमूर्धरुजापहम्| शर्कराकुङ्कुमशृतं घृतं पित्तासृगन्वये||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe kuShThAdibhiH pralepaH vAtaje shirobhitApe atra raktasrAvo na kAryaH vAtaje shirobhitApe ityashAntau cale kaphe ca dAhaH ardhAvabhedake~apyeShA kriyA (8-9) · Śloka 9
ਪ੍ਰਲੇਪਃ ਸਘਤੈਃ ਕੁਸ੍ਠਕੁਟਿਲੋਤ੍ਪਲਚਨ੍ਦਨੈਃ| ਵਾਤੋਦ੍ਰੇਕਭਯਾਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਨ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ਨਵਸੇਚਯੇਤ੍||੮|| ਇਤ੍ਯਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਚਲੇ ਦਾਹਃ ਕਫੇ ਚੇਸ੍ਟੋ ਯਥੋਦਿਤਃ| ਅਰ੍ਧਾਵਭੇਦਕੇਪ੍ਯੇਸਾ ਤਥਾ ਦੋਸਾਨ੍ਵਯਾਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾ||੯||
प्रलेपः सघृतैः कुष्ठकुटिलोत्पलचन्दनैः| वातोद्रेकभयाद्रक्तं न चास्मिन्नवसेचयेत्||८|| इत्यशान्तौ चले दाहः कफे चेष्टो यथोदितः| अर्धावभेदकेऽप्येषा तथा दोषान्वयात्क्रिया||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ardhAvabhedake shirIShabIjAdinasyam ardhAvabhedake prapunnATAdilepaH sUryAvarte~apyeShA kriyA raktasrAvashca (10-11) · Śloka 11
ਸ਼ਿਰੀਸਬੀਜਾਪਾਮਾਰ੍ਗਮੂਲਂ ਨਸ੍ਯਂ ਬਿਡਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਸ੍ਥਿਰਾਰਸੋ ਵਾ, ਲੇਪੇ ਤੁ ਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਟੋਮ੍ਲਕਲ੍ਕਿਤਃ||੧੦|| ਸੂਰ੍ਯੋਵਰ੍ਤੇਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਸਿਰਯਾਪਹਰੇਦਸਕ੍| |੧੧|
शिरीषबीजापामार्गमूलं नस्यं बिडान्वितम्| स्थिरारसो वा, लेपे तु प्रपुन्नाटोऽम्लकल्कितः||१०|| सूर्योवर्तेऽपि तस्मिंस्तु सिरयाऽपहरेदसृक्| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaje shirobhitApe sirAvyadhaH ardhAvabhedake shItAH shiromukhAlepAdayaH ardhAvabhedake jIvanIyaghRutakShIrayoH pAnaM nasyaM ca raktaje shirobhitApe~apyeShA kriyA sha~gkhake pratyAkhyAyaiShA kriyA (11-13) · Śloka 13
| ਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪੇ ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਵ੍ਯਧਯੇਤ੍ਸਿਰਾਮ੍||੧੧|| ਸ਼ੀਤਾਃ ਸ਼ਿਰੋਮੁਖਾਲੇਪਸੇਕਸ਼ੋਧਨਬਸ੍ਤਯਃ| ਜੀਵਨੀਯਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸੀ ਪਾਨਨਸ੍ਯਯੋਃ||੧੨|| ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਰਕ੍ਤਜੇਪ੍ਯੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਚ ਸ਼ਙ੍ਖਕੇ| |੧੩|
| शिरोभितापे पित्तोत्थे स्निग्धस्य व्यधयेत्सिराम्||११|| शीताः शिरोमुखालेपसेकशोधनबस्तयः| जीवनीयशृते क्षीरसर्पिषी पाननस्ययोः||१२|| कर्तव्यं रक्तजेऽप्येतत् प्रत्याख्याय च शङ्खके| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaje shirobhitApe vamanam kaphaje rUkShAdidravyaiH svedAdayaH kaphaje upavAsaH sannipAtaje shirobhitApe mishraH kramaH (13-14) · Śloka 14
| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਭਿਤਾਪੇ ਜੀਰ੍ਣਾਜ੍ਯਸ੍ਨੇਹਿਤਃ ਕਟੁਕੈਰ੍ਵਮੇਤ੍||੧੩|| ਸ੍ਵੇਦਪ੍ਰਲੇਪਨਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਰੂਕ੍ਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਭੇਸਜੈਃ| ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚੋਪਵਾਸੋਤ੍ਰ ਨਿਚਯੇ ਮਿਸ਼੍ਰਮਾਚਰੇਤ੍||੧੪||
| श्लेष्माभितापे जीर्णाज्यस्नेहितः कटुकैर्वमेत्||१३|| स्वेदप्रलेपनस्याद्या रूक्षतीक्ष्णोष्णभेषजैः| शस्यन्ते चोपवासोऽत्र निचये मिश्रमाचरेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumije sannipAtaje shirobhitApe shoNitena nasyam kRumije kRuminirharaNam kRumije viDa~ggAdisiddhena sarShapAditailena nasyam (15-17) · Śloka 17
ਕਮਿਜੇ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਨਸ੍ਯਂ ਤੇਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤਵਃ| ਮਤ੍ਤਾਃ ਸ਼ੋਣਿਤਗਨ੍ਧੇਨ ਨਿਰ੍ਯਾਨ੍ਤਿ ਘ੍ਰਾਣਵਕ੍ਤ੍ਰਯੋਃ||੧੫|| ਸੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣਨਸ੍ਯਧੂਮਾਭ੍ਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰ੍ਹਰਣਂ ਤਤਃ| ਵਿਡਙ੍ਗਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਦਨ੍ਤੀਹਿਙ੍ਗੁਗੋਮੂਤ੍ਰਸਾਧਿਤਮ੍||੧੬|| ਕਟੁਨਿਮ੍ਬੇਙ੍ਗੁਦੀਪੀਲੁਤੈਲਂ ਨਸ੍ਯਂ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍| |੧੭|
कृमिजे शोणितं नस्यं तेन मूर्च्छन्ति जन्तवः| मत्ताः शोणितगन्धेन निर्यान्ति घ्राणवक्त्रयोः||१५|| सुतीक्ष्णनस्यधूमाभ्यां कुर्यान्निर्हरणं ततः| विडङ्गस्वर्जिकादन्तीहिङ्गुगोमूत्रसाधितम्||१६|| कटुनिम्बेङ्गुदीपीलुतैलं नस्यं पृथक् पृथक्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumije kRumijjinnasyam kRumije nasyabheShajairdhUmaH (17-18) · Śloka 18
| ਅਜਾਮੂਤ੍ਰਦ੍ਰੁਤਂ ਨਸ੍ਯਂ ਕਮਿਜਿਤ੍ ਕਮਿਜਿਤ੍ਪਰਮ੍||੧੭|| ਪੂਤਿਮਤ੍ਸ੍ਯਯੁਤੈਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ ਧੂਮਂ ਨਾਵਨਭੇਸਜੈਃ| |੧੮|
| अजामूत्रद्रुतं नस्यं कृमिजित् कृमिजित्परम्||१७|| पूतिमत्स्ययुतैः कुर्याद् धूमं नावनभेषजैः| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumije raktaM na nirharet shiraHkampe vAtAbhitApakramaH (18-19) · Śloka 19
| ਕਮਿਭਿਃ ਪੀਤਰਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ਰਕ੍ਤਮਤ੍ਰ ਨ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍||੧੮|| ਵਾਤਾਭਿਤਾਪਵਿਹਿਤਃ ਕਮ੍ਪੇ ਦਾਹਾਦ੍ਵਿਨਾ ਕ੍ਰਮਃ| |੧੯|
| कृमिभिः पीतरक्तत्वाद्रक्तमत्र न निर्हरेत्||१८|| वाताभितापविहितः कम्पे दाहाद्विना क्रमः| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upashIrShake nave vAtavyAdhikriyA upashIrShake pakve vidradhikriyA vidradhau,piTikAyAM , arbude ca Amapakve yathAyogyaM karma (19-20) · Śloka 20
| ਨਵੇ ਜਨ੍ਮੋਤ੍ਤਰਂ ਜਾਤੇ ਯੋਜਯੇਦੁਪਸ਼ੀਰ੍ਸਕੇ||੧੯|| ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਰਿਯਾਂ, ਪਕ੍ਵੇ ਕਰ੍ਮ ਵਿਦ੍ਰਧਿਚੋਦਿਤਮ੍| ਆਮਪਕ੍ਵੇ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਰਧੀਪਿਟਿਕਾਰ੍ਬੁਦੇ||੨੦||
| नवे जन्मोत्तरं जाते योजयेदुपशीर्षके||१९|| वातव्याधिक्रियां, पक्वे कर्म विद्रधिचोदितम्| आमपक्वे यथायोग्यं विद्रधीपिटिकार्बुदे||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAyAM raktasrAvaH arUMShikAyAM ashvashakRudrasairlepaH arUMShikAyAM paTolAdipatrairlepaH (21-22) · Śloka 22
ਅਰੁਂਸਿਕਾ ਜਲੌਕੋਭਿਰ੍ਹਤਾਸ੍ਰਾ ਨਿਮ੍ਬਵਾਰਿਣਾ| ਸਿਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰਭੂਤਲਵਣੈਰ੍ਲਿਮ੍ਪੇਦਸ਼੍ਵਸ਼ਕਦ੍ਰਸੈਃ||੨੧|| ਪਟੋਲਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਸਹਰਿਦ੍ਰੈਃ ਸੁਕਲ੍ਕਿਤੈਃ| ਗੋਮੂਤ੍ਰਜੀਰ੍ਣਪਿਣ੍ਯਾਕਕਕਵਾਕੁਮਲੈਰਪਿ||੨੨||
अरुंषिका जलौकोभिर्हृतास्रा निम्बवारिणा| सिक्ता प्रभूतलवणैर्लिम्पेदश्वशकृद्रसैः||२१|| पटोलनिम्बपत्रैर्वा सहरिद्रैः सुकल्कितैः| गोमूत्रजीर्णपिण्याककृकवाकुमलैरपि||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAyAM kapAlabhRuShTakuShThalepaH arUMShikAyAM indralupte ca mAlatyAditailenAbhya~ggaH (23-24) · Śloka 24
ਕਪਾਲਭਸ੍ਟਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਵਾ ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਤੈਲਸਂਯੁਤਮ੍| ਰੂਂਸਿਕਾਲੇਪਨਂ ਕਣ੍ਡੂਕ੍ਲੇਦਦਾਹਾਰ੍ਤਿਨਾਸ਼ਨਮ੍||੨੩|| ਮਾਲਤੀਚਿਤ੍ਰਕਾਸ਼੍ਵਘ੍ਨਨਕ੍ਤਮਾਲਪ੍ਰਸਾਧਿਤਮ੍| ਚਾਚਾਰੂਂਸਿਕਯੋਸ੍ਤੈਲਮਭ੍ਯਙ੍ਗਃ ਕ੍ਸੁਰਘਸ੍ਟਯੋਃ||੨੪||
कपालभृष्टं कुष्ठं वा चूर्णितं तैलसंयुतम्| रूंषिकालेपनं कण्डूक्लेददाहार्तिनाशनम्||२३|| मालतीचित्रकाश्वघ्ननक्तमालप्रसाधितम्| चाचारूंषिकयोस्तैलमभ्यङ्गः क्षुरघृष्टयोः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAyAM ashAntau vamanAdibhiH shiraHshuddhiH dAruNake shirAvedhaH dAruNake mRujAnasyamUrddhabastInAM shIlanam dAruNake priyAlAdibhirlAkShAdibhishca lepaH dAruNake kodravakShArajalena prakShAlanam (25-27) · Śloka 27
ਅਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਸ਼ਿਰਸਃ ਸ਼ੁਧ੍ਦ੍ਯੈ ਯਤੇਤ ਵਮਨਾਦਿਭਿਃ| ਵਿਧ੍ਯੇਚ੍ਛਿਰਾਂ ਦਾਰੁਣਕੇ ਲਾਲਾਟ੍ਯਾਂ, ਸ਼ੀਲਯੇਨ੍ਮਜਾਮ੍||੨੫|| ਨਾਵਨਂ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਬਸ੍ਤਿਂ ਚ, ਲੇਪਯੇਚ੍ਚ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕੈਃ| ਪ੍ਰਿਯਾਲਭਿਜਮਧੁਕਕੁਸ੍ਠਮਾਸੈਃ ਸਸਰ੍ਸਪੈਃ||੨੬|| ਲਾਕ੍ਸਾਸ਼ਮ੍ਯਾਕਪਤ੍ਰੈਡਗਜਧਾਤ੍ਰੀਫਲੈਸ੍ਤਥਾ| ਕੋਰਦੂਸਤਣਕ੍ਸਾਰਵਾਰਿਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਂ ਹਿਤਮ੍||੨੭||
अशान्तौ शिरसः शुध्द्यै यतेत वमनादिभिः| विध्येच्छिरां दारुणके लालाट्यां, शीलयेन्मृजाम्||२५|| नावनं मूर्द्धबस्तिं च, लेपयेच्च समाक्षिकैः| प्रियालभिजमधुककुष्ठमाषैः ससर्षपैः||२६|| लाक्षाशम्याकपत्रैडगजधात्रीफलैस्तथा| कोरदूषतृणक्षारवारिप्रक्षालनं हितम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana idralupte sirAM vidhvA pracchAya kAsIsAdibhirlepayet idralupte hastidantamaShIlepaH (28-31) · Śloka 31
ਇਨ੍ਦ੍ਰਲੁਪ੍ਤੇ ਯਥਾਸਨ੍ਨਂ ਸਿਰਾਂ ਵਿਧ੍ਵਾ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਯ ਗਾਢਂ ਕਾਸੀਸਮਨੋਹ੍ਵਾਤੁਤ੍ਥਕੋਸਣੈਃ||੨੮|| ਵਨ੍ਯਾਮਰਤਰੁਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਗੁਞ੍ਜਾਮੂਲਫਲੈਸ੍ਤਥਾ| ਤਥਾ ਲਾਙ੍ਗਲਿਕਾਮੂਲੈਃ ਕਰਵੀਰਰਸੇਨ ਵਾ||੨੯|| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਕ੍ਸੁਦ੍ਰਵਾਰ੍ਤਾਕਸ੍ਵਰਸੇਨ ਰਸੇਨ ਵਾ| ਧਤ੍ਤੂਰਕਸ੍ਯ ਪਤ੍ਰਾਣਾਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਰਸੇਨ ਵਾ||੩੦|| ਅਥਵਾ ਮਾਕ੍ਸਿਕਹਵਿਸ੍ਤਿਲਪੁਸ੍ਪਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕੈਃ| ਤੈਲਾਕ੍ਤਾ ਹਸ੍ਤਿਦਨ੍ਤਸ੍ਯ ਮਸੀ ਚਾਚੌਸਧਂ ਪਰਮ੍||੩੧||
इन्द्रलुप्ते यथासन्नं सिरां विध्वा प्रलेपयेत्| प्रच्छाय गाढं कासीसमनोह्वातुत्थकोषणैः||२८|| वन्यामरतरुभ्यां वा गुञ्जामूलफलैस्तथा| तथा लाङ्गलिकामूलैः करवीररसेन वा||२९|| सक्षौद्रक्षुद्रवार्ताकस्वरसेन रसेन वा| धत्तूरकस्य पत्राणां भल्लातकरसेन वा||३०|| अथवा माक्षिकहविस्तिलपुष्पत्रिकण्टकैः| तैलाक्ता हस्तिदन्तस्य मषी चाचौषधं परम्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana idralupte shuklaromodgame meShaviShANamaShIlepaH idralupte AromodbhUterjalaseko varjyaH (32) · Śloka 32
ਸ਼ੁਕ੍ਲਰੋਮੋਦ੍ਗਮੇ ਤਦ੍ਵਨ੍ਮਸੀ ਮੇਸਵਿਸਾਣਜਾ| ਵਰ੍ਜਯੇਦ੍ਵਾਰਿਣਾ ਸੇਕਂ ਯਾਵਦ੍ਰੋਮਸਮੁਦ੍ਭਵਃ||੩੨||
शुक्लरोमोद्गमे तद्वन्मषी मेषविषाणजा| वर्जयेद्वारिणा सेकं यावद्रोमसमुद्भवः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khalatau, palite , valyAM ,harillomni ca shodhanaM nasyavakrashirobhya~ggapradehAshca idralupte bRuhatyAditailena nasyam idralupte nimbatailena nasyam (33-34) · Śloka 34
ਖਲਤੌ ਪਲਿਤੇ ਵਲ੍ਯਾਂ ਹਰਿਲ੍ਲੋਮ੍ਨਿ ਚ ਸ਼ੋਧਿਤਮ੍| ਨਸ੍ਯਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼ਿਰੋਭ੍ਯਙ੍ਗਪ੍ਰਦੇਹੈਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍||੩੩|| ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਬਹਤ੍ਯਾਦ੍ਯੈਰ੍ਜੀਵਨੀਯੈਸ਼੍ਚ ਨਾਵਨਮ੍| ਮਾਸਂ ਵਾ ਨਿਮ੍ਬਜਂ ਤੈਲਂ ਕ੍ਸੀਰਭੁਙ੍ਨਾਵਯੇਦ੍ਯਤਿਃ||੩੪||
खलतौ पलिते वल्यां हरिल्लोम्नि च शोधितम्| नस्यवक्त्रशिरोभ्यङ्गप्रदेहैः समुपाचरेत्||३३|| सिद्धं तैलं बृहत्याद्यैर्जीवनीयैश्च नावनम्| मासं वा निम्बजं तैलं क्षीरभुङ्नावयेद्यतिः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana palite nIlyAditailena nasyam palite kShIrAditailena nasyam (35-38) · Śloka 38
ਨੀਲੀਸ਼ਿਰੀਸਕੋਰਣ੍ਟਭਙ੍ਗਸ੍ਵਰਸਭਾਵਿਤਮ੍| ਸ਼ੇਲ੍ਵਕ੍ਸਤਿਲਰਾਮਾਣਾਂ ਬੀਜਂ ਕਾਕਾਣ੍ਡਕੀਸਮਮ੍||੩੫|| ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾਜਪਯਸਾ ਲੋਹਾਲ੍ਲਿਪ੍ਤਾਦਰ੍ਕਾਸ਼ੁਤਾਪਿਤਾਤ੍| ਤੈਲਂ ਸ੍ਰੁਤਂ ਕ੍ਸੀਰਭੁਜੋ ਨਾਵਨਾਤ੍ ਪਲਿਤਾਨ੍ਤਕਤ੍||੩੬|| ਕ੍ਸੀਰਾਤ੍ਸਾਹਚਰਾਦ੍ ਭਙ੍ਗਰਜਸਃ ਸੌਰਸਾਦ੍ਰਸਾਤ੍| ਪ੍ਰਸ੍ਥੈਸ੍ਤੈਲਸ੍ਯ ਕੁਡਵਃ ਸਿਦ੍ਧੋ ਯਸ੍ਟਿਪਲਾਨ੍ਵਿਤਃ||੩੭|| ਨਸ੍ਯਂ ਸ਼ੈਲਾਸਨੇ ਭਾਣ੍ਡੇ ਸ਼ਙ੍ਗੇ ਮੇਸਸ੍ਯ ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਃ| |੩੮|
नीलीशिरीषकोरण्टभृङ्गस्वरसभावितम्| शेल्वक्षतिलरामाणां बीजं काकाण्डकीसमम्||३५|| पिष्ट्वाऽऽजपयसा लोहाल्लिप्तादर्काशुतापितात्| तैलं स्रुतं क्षीरभुजो नावनात् पलितान्तकृत्||३६|| क्षीरात्साहचराद् भृङ्गरजसः सौरसाद्रसात्| प्रस्थैस्तैलस्य कुडवः सिद्धो यष्टिपलान्वितः||३७|| नस्यं शैलासने भाण्डे शृङ्गे मेषस्य वा स्थितः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana palite dugdhikAkaravIrakalepaH harillomavalIShu kShIrAdInAM vaktralepaH (38-40) · Śloka 40
| ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟੈ ਵਾ ਦੁਗ੍ਧਿਕਾਕਰਵੀਰਕੌ||੩੮|| ਉਤ੍ਪਾਟ੍ਯ ਪਲਿਤਂ ਦੇਯਾਵਾਸ਼ਯੇ ਪਲਿਤਾਪਹੌ| ਕ੍ਸੀਰਂ ਪ੍ਰਿਯਾਲਂ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਂ ਜੀਵਨੀਯੋ ਗਣਸ੍ਤਿਲਾਃ||੩੯|| ਕਸ੍ਣਾਃ ਪ੍ਰਲੇਪੋ ਵਕ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਹਰਿਲ੍ਲੋਮਵਲੀਹਿਤਃ| |੪੦|
| क्षीरेण श्लक्ष्णपिष्टै वा दुग्धिकाकरवीरकौ||३८|| उत्पाट्य पलितं देयावाशये पलितापहौ| क्षीरं प्रियालं यष्ट्याह्वं जीवनीयो गणस्तिलाः||३९|| कृष्णाः प्रलेपो वक्त्रस्य हरिल्लोमवलीहितः| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keshabRuMhaNara~jjakastilAdInAM mUrddhalepaH keshasaMvardhanAni mAMsyAdIni (40-42) · Śloka 42
| ਤਿਲਾਃ ਸਾਮਲਕਾਃ ਪਦ੍ਮਕਿਞ੍ਜਲ੍ਕੋ ਮਧੁਕਂ ਮਧੁ||੪੦|| ਬਂਹਯੇਦ੍ਰਞ੍ਜਯੇਚ੍ਚੈਤਤ੍ ਕੇਸ਼ਾਨ੍ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਪ੍ਰਲੇਪਨਾਤ੍| ਮਾਂਸੀ ਕੁਸ੍ਠਂ ਤਿਲਾਃ ਕਸ੍ਣਾਃ ਸਾਰਿਵਾ ਨੀਲਮੁਤ੍ਪਲਮ੍||੪੧|| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਚ ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟਾਨਿ ਕੇਸ਼ਸਂਵਰ੍ਧਨਂ ਪਰਮ੍| |੪੨|
| तिलाः सामलकाः पद्मकिञ्जल्को मधुकं मधु||४०|| बृंहयेद्रञ्जयेच्चैतत् केशान् मूर्द्धप्रलेपनात्| मांसी कुष्ठं तिलाः कृष्णाः सारिवा नीलमुत्पलम्||४१|| क्षौद्रं च क्षीरपिष्टानि केशसंवर्धनं परम्| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keshara~jjanaM ayorajaAdi keshara~jjanaM mAShakAdiyavAgUH (42-44) · Śloka 44
| ਅਯੋਰਜੋ ਭਙ੍ਗਰਜਸ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਕਸ੍ਣਮਤ੍ਤਿਕਾ||੪੨|| ਸ੍ਥਿਤਮਿਕ੍ਸੁਰਸੇ ਮਾਸਂ ਸਮੂਲਂ ਪਲਿਤਂ ਰਜੇਤ੍| ਮਾਸਕੋਦ੍ਰਵਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲੈਰ੍ਯਵਾਗੂਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਨੋਸਿਤਾ||੪੩|| ਲੋਹਸ਼ੁਕ੍ਲੋਤ੍ਕਟਾ ਪਿਸ੍ਟਾ ਬਲਾਕਾਮਪਿ ਰਞ੍ਜਯੇਤ੍| |੪੪|
| अयोरजो भृङ्गरजस्त्रिफला कृष्णमृत्तिका||४२|| स्थितमिक्षुरसे मासं समूलं पलितं रजेत्| माषकोद्रवधान्याम्लैर्यवागूस्त्रिदिनोषिता||४३|| लोहशुक्लोत्कटा पिष्टा बलाकामपि रञ्जयेत्| |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca prapauNDarIkAditailam (44-45) · Śloka 45
| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਮਧੁਕਪਿਪ੍ਪਲੀਚਨ੍ਦਨੋਤ੍ਪਲੈਃ||੪੪|| ਸਿਦ੍ਧਂ ਧਾਤ੍ਰੀਰਸੇ ਤੈਲਂ ਨਸ੍ਯੇਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇਨ ਚ| ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਮੂਰ੍ਧਗਦਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਪਲਿਤਾਨਿ ਚ ਸ਼ੀਲਿਤਮ੍||੪੫||
| प्रपौण्डरीकमधुकपिप्पलीचन्दनोत्पलैः||४४|| सिद्धं धात्रीरसे तैलं नस्येनाभ्यञ्जनेन च| सर्वान् मूर्धगदान् हन्ति पलितानि च शीलितम्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca vanyAdiyamakena nasyam (46) · Śloka 46
ਵਰੀਜੀਵਨ੍ਤਿਨਿਰ੍ਯਾਸਪਯੋਭਿਰ੍ਯਮਕਂ ਪਚੇਤ੍| ਜੀਵਨੀਯੈਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਨਸ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਜਤ੍ਰੂਰ੍ਧ੍ਵਰੋਗਜਿਤ੍||੪੬||
वरीजीवन्तिनिर्यासपयोभिर्यमकं पचेत्| जीवनीयैश्च तन्नस्यं सर्वजत्रूर्ध्वरोगजित्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca mAyUraM ghRutam (47-49) · Śloka 49
ਮਯੂਰਂ ਪਕ੍ਸਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤ੍ਰਪਾਦਵਿਟ੍ਤੁਣ੍ਡਵਰ੍ਜਿਤਮ੍| ਦਸ਼ਮੂਲਵਲਾਰਾਸ੍ਨਾਮਧੁਕੈਸ੍ਤ੍ਰਿਪਲੈਰ੍ਯੁਤਮ੍||੪੭|| ਜਲੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਸੀਰਸਮਂ ਪਚੇਤ੍| ਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਮਧੁਰਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਰ੍ਵਜਤ੍ਰੂਰ੍ਧ੍ਵਰੋਗਜਿਤ੍||੪੮|| ਤਦਭ੍ਯਾਸੀਕਤਂ ਪਾਨਬਸ੍ਤ੍ਯਭ੍ਯਞ੍ਜਨਨਾਵਨੈਃ| |੪੯|
मयूरं पक्षपित्तान्त्रपादविट्तुण्डवर्जितम्| दशमूलवलारास्नामधुकैस्त्रिपलैर्युतम्||४७|| जले पक्त्वा घृतप्रस्थं तस्मिन् क्षीरसमं पचेत्| कल्कितैर्मधुरद्रव्यैः सर्वजत्रूर्ध्वरोगजित्||४८|| तदभ्यासीकृतं पानबस्त्यभ्यञ्जननावनैः| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca mahAmAyUraM ghRutam (49-56) · Śloka 56
| ਏਤੇਨੈਵ ਕਸਾਯੇਣ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍||੪੯|| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਪਯਸਾ ਕਲ੍ਕੈਰੇਭਿਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਸਿਕੈਃ| ਜੀਵਨ੍ਤੀਤ੍ਰਿਫਲਾਮੇਦਾਮਦ੍ਵੀਕਰ੍ਦ੍ਧਿਪਰੂਸਕੈਃ||੫੦|| ਸਮਙ੍ਗਾਚਵਿਕਾਭਾਰ੍ਗੀਕਾਸ਼੍ਮਰੀਕਰ੍ਕਟਾਹ੍ਵਯੈਃ| ਆਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਮਹਾਮੇਦਾਤਾਲਖਰ੍ਜੂਰਮਸ੍ਤਕੈਃ||੫੧|| ਮਣਾਲਬਿਸਖਰ੍ਜੂਰਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਜੀਵਕੈਃ| ਸ਼ਤਾਵਰੀਵਿਦਾਰੀਕ੍ਸੁਬਹਤੀਸਾਰਿਵਾਯੁਗੈਃ||੫੨|| ਮੂਰ੍ਵਾਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਰ੍ਸਭਕਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਕਸੇਰੁਕੈਃ| ਰਾਸ੍ਨਾਸ੍ਥਿਰਾਤਾਮਲਕੀਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਲਾਸ਼ਠਿਪੌਸ੍ਕਰੈਃ||੫੩|| ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਤਵਕ੍ਸੀਰੀਕਾਕੋਲੀਧਨ੍ਵਯਾਸਕੈਃ| ਮਧੂਕਾਕ੍ਸੋਟਵਾਤਾਮਮੁਞ੍ਜਾਤਾਭਿਸੁਕੈਰਪਿ||੫੪|| ਮਹਾਮਾਯੁਰਮਿਤ੍ਯੇਤਨ੍ਮਾਯੂਰਾਦਧਿਕਂ ਗੁਣੈਃ| ਧਾਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਵਰਭ੍ਰਂਸ਼ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਰ੍ਦਿਤਾਪਹਮ੍||੫੫|| ਯੇਨ੍ਯਸਕ੍ਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋਸੇਸੁ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਸੁਤਪ੍ਰਦਮ੍| |੫੬|
| एतेनैव कषायेण घृतप्रस्थं विपाचयेत्||४९|| चतुर्गुणेन पयसा कल्कैरेभिश्च कार्षिकैः| जीवन्तीत्रिफलामेदामृद्वीकर्द्धिपरूषकैः||५०|| समङ्गाचविकाभार्गीकाश्मरीकर्कटाह्वयैः| आत्मगुप्तामहामेदातालखर्जूरमस्तकैः||५१|| मृणालबिसखर्जूरयष्टीमधुकजीवकैः| शतावरीविदारीक्षुबृहतीसारिवायुगैः||५२|| मूर्वाश्वदंष्ट्रर्षभकशृङ्गाटककसेरुकैः| रास्नास्थिरातामलकीसूक्ष्मैलाशठिपौष्करैः||५३|| पुनर्नवातवक्षीरीकाकोलीधन्वयासकैः| मधूकाक्षोटवाताममुञ्जाताभिषुकैरपि||५४|| महामायुरमित्येतन्मायूरादधिकं गुणैः| धात्विन्द्रियस्वरभ्रंशश्वासकासार्दितापहम्||५५|| येन्यसृक्शुक्रदोषेषु शस्तं वन्ध्यासुतप्रदम्| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca mUShakAdibhirevaM kalpayet jatrUrdhvajA ekatriMshacchatadvayamitA vyAdhayaH (56-57) · Śloka 57
| ਆਖੁਭਿਃ ਕੁਕ੍ਕੁਟੈਰ੍ਹਂਸੈਃ ਸ਼ਸ਼ੈਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੫੬|| ਜਤ੍ਰੂਰ੍ਧ੍ਵਜਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਮੇਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛਤਦ੍ਵਯਮ੍| ਪਰਸ੍ਪਰਮਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮ੍||੫੭||
| आखुभिः कुक्कुटैर्हंसैः शशैश्चेति प्रकल्पयेत्||५६|| जत्रूर्ध्वजानां व्याधीनामेकत्रिंशच्छतद्वयम्| परस्परमसङ्कीर्णं विस्तरेण प्रकाशितम्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUlaprahAriNAM rogANAM tvaritamupakramaH (58) · Śloka 58
ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੂਲਮਧਃਸ਼ਾਖਮਸਯਃ ਪੁਰੁਸਂ ਵਿਦੁਃ| ਮੂਲਪ੍ਰਹਾਰਿਣਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਤਰਂ ਜਯੇਤ੍||੫੮||
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमृषयः पुरुषं विदुः| मूलप्रहारिणस्तस्माद् रोगान् शीघ्रतरं जयेत्||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttamA~ggasya rakShaNe sAvadhAnatA (59-24) · Śloka 24
ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਯੇਨਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਾ ਯੇਨ ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਃ| ਤੇਨ ਤਸ੍ਯੋਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸਾਯਾਮਾਦਤੋ ਭਵੇਤ੍||੫੯|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟ- ਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰ- ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ- ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੪||
सर्वेन्द्रियाणि येनास्मिन् प्राणा येन च संश्रिताः| तेन तस्योत्तमाङ्गस्य रक्षायामादृतो भवेत्||५९|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भट- विरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने शिरोरोगप्रतिषेधो नाम- चतुर्विंशोऽध्यायः||२४||
🔊 Audio coming soon