Adhikarana shirorogapratiShedhAdhyAyaH||24|| vAtaje shirobhitApe vAtavyAdhividhiH (2-1) · Śloka 1
અથૈતચ્ચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાતુમાહ અથાતઃ શિરોરોગપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ| (ગદ્યસૂત્રે|૨| ) શિરોભિતાપેઽનિલજે વાતવ્યાધિવિધિં ચરેત્| |૧|
अथैतच्चिकित्सितं व्याख्यातुमाह अथातः शिरोरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) शिरोभितापेऽनिलजे वातव्याधिविधिं चरेत्| |१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe abhyaktashiraso rAtrau ghRutapAnAdi vAtaje shirobhitApe mAShAdInAM bhakShaNam vAtaje shirobhitApe piNDopanAhasvedAH vAtaje shirobhitApe vAtaghnAdisiddhakShIreNa secanam vAtaje shirobhitApe snigdhaM nasyAdikam (1-4) · Śloka 4
| ઘૃતમક્તશિરા રાત્રૌ પિબેદુષ્ણપયોનુપઃ||૧|| માષાન્ કુલત્થાન્ મુદ્ગાન્ વા તદ્વત્ખાદેદ્ધૃતાન્વિતાન્| તૈલં તિલાનાં કલ્કં વા ક્ષીરેણ સહ પાયયેત્||૨|| પિણ્ડોપનાહસ્વેદાશ્ચ માંસધાન્યકૃતા હિતાઃ| વાતઘ્નદશમૂલાદિસિદ્ધક્ષીરેણ સેચનમ્||૩|| સ્નિગ્ધં નસ્યં તથા ધૂમઃ શિરઃશ્રવણતર્પણમ્| |૪|
| घृतमक्तशिरा रात्रौ पिबेदुष्णपयोनुपः||१|| माषान् कुलत्थान् मुद्गान् वा तद्वत्खादेद्धृतान्वितान्| तैलं तिलानां कल्कं वा क्षीरेण सह पाययेत्||२|| पिण्डोपनाहस्वेदाश्च मांसधान्यकृता हिताः| वातघ्नदशमूलादिसिद्धक्षीरेण सेचनम्||३|| स्निग्धं नस्यं तथा धूमः शिरःश्रवणतर्पणम्| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe varaNAdisiddhaghRutena nasyam vAtaje shirobhitApe varaNAdipakvaghRutasya pAnam (4-6) · Śloka 6
| વરણાદૌ ગણે ક્ષુણ્ણે ક્ષીરમર્ધોદકં પચેત્||૪|| ક્ષીરાવશિષ્ટં તચ્છીતં મથિત્વા સારમાહરેત્| તતો મધુરકૈઃ સિદ્ધં નસ્યં તત્ પૂજિતં હવિઃ||૫|| વર્ગેઽત્ર પક્વં ક્ષીરે ચ પેયં સર્પિઃ સશર્કરમ્| |૬|
| वरणादौ गणे क्षुण्णे क्षीरमर्धोदकं पचेत्||४|| क्षीरावशिष्टं तच्छीतं मथित्वा सारमाहरेत्| ततो मधुरकैः सिद्धं नस्यं तत् पूजितं हविः||५|| वर्गेऽत्र पक्वं क्षीरे च पेयं सर्पिः सशर्करम्| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe kArpAsamajjAdinA nasyam vAtaje shirobhitApe pittaraktAnvaye sharkarAdighRutena nasyam (6-7) · Śloka 7
| કાર્પાસમજ્જા ત્વઙ્મુસ્તા સુમનઃકોરકાણિ ચ||૬|| નસ્યમુષ્ણામ્બુપિષ્ટાનિ સર્વમૂર્ધરુજાપહમ્| શર્કરાકુઙ્કુમશૃતં ઘૃતં પિત્તાસૃગન્વયે||૭||
| कार्पासमज्जा त्वङ्मुस्ता सुमनःकोरकाणि च||६|| नस्यमुष्णाम्बुपिष्टानि सर्वमूर्धरुजापहम्| शर्कराकुङ्कुमशृतं घृतं पित्तासृगन्वये||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe kuShThAdibhiH pralepaH vAtaje shirobhitApe atra raktasrAvo na kAryaH vAtaje shirobhitApe ityashAntau cale kaphe ca dAhaH ardhAvabhedake~apyeShA kriyA (8-9) · Śloka 9
પ્રલેપઃ સઘૃતૈઃ કુષ્ઠકુટિલોત્પલચન્દનૈઃ| વાતોદ્રેકભયાદ્રક્તં ન ચાસ્મિન્નવસેચયેત્||૮|| ઇત્યશાન્તૌ ચલે દાહઃ કફે ચેષ્ટો યથોદિતઃ| અર્ધાવભેદકેઽપ્યેષા તથા દોષાન્વયાત્ક્રિયા||૯||
प्रलेपः सघृतैः कुष्ठकुटिलोत्पलचन्दनैः| वातोद्रेकभयाद्रक्तं न चास्मिन्नवसेचयेत्||८|| इत्यशान्तौ चले दाहः कफे चेष्टो यथोदितः| अर्धावभेदकेऽप्येषा तथा दोषान्वयात्क्रिया||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ardhAvabhedake shirIShabIjAdinasyam ardhAvabhedake prapunnATAdilepaH sUryAvarte~apyeShA kriyA raktasrAvashca (10-11) · Śloka 11
શિરીષબીજાપામાર્ગમૂલં નસ્યં બિડાન્વિતમ્| સ્થિરારસો વા, લેપે તુ પ્રપુન્નાટોઽમ્લકલ્કિતઃ||૧૦|| સૂર્યોવર્તેઽપિ તસ્મિંસ્તુ સિરયાઽપહરેદસૃક્| |૧૧|
शिरीषबीजापामार्गमूलं नस्यं बिडान्वितम्| स्थिरारसो वा, लेपे तु प्रपुन्नाटोऽम्लकल्कितः||१०|| सूर्योवर्तेऽपि तस्मिंस्तु सिरयाऽपहरेदसृक्| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaje shirobhitApe sirAvyadhaH ardhAvabhedake shItAH shiromukhAlepAdayaH ardhAvabhedake jIvanIyaghRutakShIrayoH pAnaM nasyaM ca raktaje shirobhitApe~apyeShA kriyA sha~gkhake pratyAkhyAyaiShA kriyA (11-13) · Śloka 13
| શિરોભિતાપે પિત્તોત્થે સ્નિગ્ધસ્ય વ્યધયેત્સિરામ્||૧૧|| શીતાઃ શિરોમુખાલેપસેકશોધનબસ્તયઃ| જીવનીયશૃતે ક્ષીરસર્પિષી પાનનસ્યયોઃ||૧૨|| કર્તવ્યં રક્તજેઽપ્યેતત્ પ્રત્યાખ્યાય ચ શઙ્ખકે| |૧૩|
| शिरोभितापे पित्तोत्थे स्निग्धस्य व्यधयेत्सिराम्||११|| शीताः शिरोमुखालेपसेकशोधनबस्तयः| जीवनीयशृते क्षीरसर्पिषी पाननस्ययोः||१२|| कर्तव्यं रक्तजेऽप्येतत् प्रत्याख्याय च शङ्खके| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaje shirobhitApe vamanam kaphaje rUkShAdidravyaiH svedAdayaH kaphaje upavAsaH sannipAtaje shirobhitApe mishraH kramaH (13-14) · Śloka 14
| શ્લેષ્માભિતાપે જીર્ણાજ્યસ્નેહિતઃ કટુકૈર્વમેત્||૧૩|| સ્વેદપ્રલેપનસ્યાદ્યા રૂક્ષતીક્ષ્ણોષ્ણભેષજૈઃ| શસ્યન્તે ચોપવાસોઽત્ર નિચયે મિશ્રમાચરેત્||૧૪||
| श्लेष्माभितापे जीर्णाज्यस्नेहितः कटुकैर्वमेत्||१३|| स्वेदप्रलेपनस्याद्या रूक्षतीक्ष्णोष्णभेषजैः| शस्यन्ते चोपवासोऽत्र निचये मिश्रमाचरेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumije sannipAtaje shirobhitApe shoNitena nasyam kRumije kRuminirharaNam kRumije viDa~ggAdisiddhena sarShapAditailena nasyam (15-17) · Śloka 17
કૃમિજે શોણિતં નસ્યં તેન મૂર્ચ્છન્તિ જન્તવઃ| મત્તાઃ શોણિતગન્ધેન નિર્યાન્તિ ઘ્રાણવક્ત્રયોઃ||૧૫|| સુતીક્ષ્ણનસ્યધૂમાભ્યાં કુર્યાન્નિર્હરણં તતઃ| વિડઙ્ગસ્વર્જિકાદન્તીહિઙ્ગુગોમૂત્રસાધિતમ્||૧૬|| કટુનિમ્બેઙ્ગુદીપીલુતૈલં નસ્યં પૃથક્ પૃથક્| |૧૭|
कृमिजे शोणितं नस्यं तेन मूर्च्छन्ति जन्तवः| मत्ताः शोणितगन्धेन निर्यान्ति घ्राणवक्त्रयोः||१५|| सुतीक्ष्णनस्यधूमाभ्यां कुर्यान्निर्हरणं ततः| विडङ्गस्वर्जिकादन्तीहिङ्गुगोमूत्रसाधितम्||१६|| कटुनिम्बेङ्गुदीपीलुतैलं नस्यं पृथक् पृथक्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumije kRumijjinnasyam kRumije nasyabheShajairdhUmaH (17-18) · Śloka 18
| અજામૂત્રદ્રુતં નસ્યં કૃમિજિત્ કૃમિજિત્પરમ્||૧૭|| પૂતિમત્સ્યયુતૈઃ કુર્યાદ્ ધૂમં નાવનભેષજૈઃ| |૧૮|
| अजामूत्रद्रुतं नस्यं कृमिजित् कृमिजित्परम्||१७|| पूतिमत्स्ययुतैः कुर्याद् धूमं नावनभेषजैः| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumije raktaM na nirharet shiraHkampe vAtAbhitApakramaH (18-19) · Śloka 19
| કૃમિભિઃ પીતરક્તત્વાદ્રક્તમત્ર ન નિર્હરેત્||૧૮|| વાતાભિતાપવિહિતઃ કમ્પે દાહાદ્વિના ક્રમઃ| |૧૯|
| कृमिभिः पीतरक्तत्वाद्रक्तमत्र न निर्हरेत्||१८|| वाताभितापविहितः कम्पे दाहाद्विना क्रमः| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upashIrShake nave vAtavyAdhikriyA upashIrShake pakve vidradhikriyA vidradhau,piTikAyAM , arbude ca Amapakve yathAyogyaM karma (19-20) · Śloka 20
| નવે જન્મોત્તરં જાતે યોજયેદુપશીર્ષકે||૧૯|| વાતવ્યાધિક્રિયાં, પક્વે કર્મ વિદ્રધિચોદિતમ્| આમપક્વે યથાયોગ્યં વિદ્રધીપિટિકાર્બુદે||૨૦||
| नवे जन्मोत्तरं जाते योजयेदुपशीर्षके||१९|| वातव्याधिक्रियां, पक्वे कर्म विद्रधिचोदितम्| आमपक्वे यथायोग्यं विद्रधीपिटिकार्बुदे||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAyAM raktasrAvaH arUMShikAyAM ashvashakRudrasairlepaH arUMShikAyAM paTolAdipatrairlepaH (21-22) · Śloka 22
અરુંષિકા જલૌકોભિર્હૃતાસ્રા નિમ્બવારિણા| સિક્તા પ્રભૂતલવણૈર્લિમ્પેદશ્વશકૃદ્રસૈઃ||૨૧|| પટોલનિમ્બપત્રૈર્વા સહરિદ્રૈઃ સુકલ્કિતૈઃ| ગોમૂત્રજીર્ણપિણ્યાકકૃકવાકુમલૈરપિ||૨૨||
अरुंषिका जलौकोभिर्हृतास्रा निम्बवारिणा| सिक्ता प्रभूतलवणैर्लिम्पेदश्वशकृद्रसैः||२१|| पटोलनिम्बपत्रैर्वा सहरिद्रैः सुकल्कितैः| गोमूत्रजीर्णपिण्याककृकवाकुमलैरपि||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAyAM kapAlabhRuShTakuShThalepaH arUMShikAyAM indralupte ca mAlatyAditailenAbhya~ggaH (23-24) · Śloka 24
કપાલભૃષ્ટં કુષ્ઠં વા ચૂર્ણિતં તૈલસંયુતમ્| રૂંષિકાલેપનં કણ્ડૂક્લેદદાહાર્તિનાશનમ્||૨૩|| માલતીચિત્રકાશ્વઘ્નનક્તમાલપ્રસાધિતમ્| ચાચારૂંષિકયોસ્તૈલમભ્યઙ્ગઃ ક્ષુરઘૃષ્ટયોઃ||૨૪||
कपालभृष्टं कुष्ठं वा चूर्णितं तैलसंयुतम्| रूंषिकालेपनं कण्डूक्लेददाहार्तिनाशनम्||२३|| मालतीचित्रकाश्वघ्ननक्तमालप्रसाधितम्| चाचारूंषिकयोस्तैलमभ्यङ्गः क्षुरघृष्टयोः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAyAM ashAntau vamanAdibhiH shiraHshuddhiH dAruNake shirAvedhaH dAruNake mRujAnasyamUrddhabastInAM shIlanam dAruNake priyAlAdibhirlAkShAdibhishca lepaH dAruNake kodravakShArajalena prakShAlanam (25-27) · Śloka 27
અશાન્તૌ શિરસઃ શુધ્દ્યૈ યતેત વમનાદિભિઃ| વિધ્યેચ્છિરાં દારુણકે લાલાટ્યાં, શીલયેન્મૃજામ્||૨૫|| નાવનં મૂર્દ્ધબસ્તિં ચ, લેપયેચ્ચ સમાક્ષિકૈઃ| પ્રિયાલભિજમધુકકુષ્ઠમાષૈઃ સસર્ષપૈઃ||૨૬|| લાક્ષાશમ્યાકપત્રૈડગજધાત્રીફલૈસ્તથા| કોરદૂષતૃણક્ષારવારિપ્રક્ષાલનં હિતમ્||૨૭||
अशान्तौ शिरसः शुध्द्यै यतेत वमनादिभिः| विध्येच्छिरां दारुणके लालाट्यां, शीलयेन्मृजाम्||२५|| नावनं मूर्द्धबस्तिं च, लेपयेच्च समाक्षिकैः| प्रियालभिजमधुककुष्ठमाषैः ससर्षपैः||२६|| लाक्षाशम्याकपत्रैडगजधात्रीफलैस्तथा| कोरदूषतृणक्षारवारिप्रक्षालनं हितम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana idralupte sirAM vidhvA pracchAya kAsIsAdibhirlepayet idralupte hastidantamaShIlepaH (28-31) · Śloka 31
ઇન્દ્રલુપ્તે યથાસન્નં સિરાં વિધ્વા પ્રલેપયેત્| પ્રચ્છાય ગાઢં કાસીસમનોહ્વાતુત્થકોષણૈઃ||૨૮|| વન્યામરતરુભ્યાં વા ગુઞ્જામૂલફલૈસ્તથા| તથા લાઙ્ગલિકામૂલૈઃ કરવીરરસેન વા||૨૯|| સક્ષૌદ્રક્ષુદ્રવાર્તાકસ્વરસેન રસેન વા| ધત્તૂરકસ્ય પત્રાણાં ભલ્લાતકરસેન વા||૩૦|| અથવા માક્ષિકહવિસ્તિલપુષ્પત્રિકણ્ટકૈઃ| તૈલાક્તા હસ્તિદન્તસ્ય મષી ચાચૌષધં પરમ્||૩૧||
इन्द्रलुप्ते यथासन्नं सिरां विध्वा प्रलेपयेत्| प्रच्छाय गाढं कासीसमनोह्वातुत्थकोषणैः||२८|| वन्यामरतरुभ्यां वा गुञ्जामूलफलैस्तथा| तथा लाङ्गलिकामूलैः करवीररसेन वा||२९|| सक्षौद्रक्षुद्रवार्ताकस्वरसेन रसेन वा| धत्तूरकस्य पत्राणां भल्लातकरसेन वा||३०|| अथवा माक्षिकहविस्तिलपुष्पत्रिकण्टकैः| तैलाक्ता हस्तिदन्तस्य मषी चाचौषधं परम्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana idralupte shuklaromodgame meShaviShANamaShIlepaH idralupte AromodbhUterjalaseko varjyaH (32) · Śloka 32
શુક્લરોમોદ્ગમે તદ્વન્મષી મેષવિષાણજા| વર્જયેદ્વારિણા સેકં યાવદ્રોમસમુદ્ભવઃ||૩૨||
शुक्लरोमोद्गमे तद्वन्मषी मेषविषाणजा| वर्जयेद्वारिणा सेकं यावद्रोमसमुद्भवः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khalatau, palite , valyAM ,harillomni ca shodhanaM nasyavakrashirobhya~ggapradehAshca idralupte bRuhatyAditailena nasyam idralupte nimbatailena nasyam (33-34) · Śloka 34
ખલતૌ પલિતે વલ્યાં હરિલ્લોમ્નિ ચ શોધિતમ્| નસ્યવક્ત્રશિરોભ્યઙ્ગપ્રદેહૈઃ સમુપાચરેત્||૩૩|| સિદ્ધં તૈલં બૃહત્યાદ્યૈર્જીવનીયૈશ્ચ નાવનમ્| માસં વા નિમ્બજં તૈલં ક્ષીરભુઙ્નાવયેદ્યતિઃ||૩૪||
खलतौ पलिते वल्यां हरिल्लोम्नि च शोधितम्| नस्यवक्त्रशिरोभ्यङ्गप्रदेहैः समुपाचरेत्||३३|| सिद्धं तैलं बृहत्याद्यैर्जीवनीयैश्च नावनम्| मासं वा निम्बजं तैलं क्षीरभुङ्नावयेद्यतिः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana palite nIlyAditailena nasyam palite kShIrAditailena nasyam (35-38) · Śloka 38
નીલીશિરીષકોરણ્ટભૃઙ્ગસ્વરસભાવિતમ્| શેલ્વક્ષતિલરામાણાં બીજં કાકાણ્ડકીસમમ્||૩૫|| પિષ્ટ્વાઽઽજપયસા લોહાલ્લિપ્તાદર્કાશુતાપિતાત્| તૈલં સ્રુતં ક્ષીરભુજો નાવનાત્ પલિતાન્તકૃત્||૩૬|| ક્ષીરાત્સાહચરાદ્ ભૃઙ્ગરજસઃ સૌરસાદ્રસાત્| પ્રસ્થૈસ્તૈલસ્ય કુડવઃ સિદ્ધો યષ્ટિપલાન્વિતઃ||૩૭|| નસ્યં શૈલાસને ભાણ્ડે શૃઙ્ગે મેષસ્ય વા સ્થિતઃ| |૩૮|
नीलीशिरीषकोरण्टभृङ्गस्वरसभावितम्| शेल्वक्षतिलरामाणां बीजं काकाण्डकीसमम्||३५|| पिष्ट्वाऽऽजपयसा लोहाल्लिप्तादर्काशुतापितात्| तैलं स्रुतं क्षीरभुजो नावनात् पलितान्तकृत्||३६|| क्षीरात्साहचराद् भृङ्गरजसः सौरसाद्रसात्| प्रस्थैस्तैलस्य कुडवः सिद्धो यष्टिपलान्वितः||३७|| नस्यं शैलासने भाण्डे शृङ्गे मेषस्य वा स्थितः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana palite dugdhikAkaravIrakalepaH harillomavalIShu kShIrAdInAM vaktralepaH (38-40) · Śloka 40
| ક્ષીરેણ શ્લક્ષ્ણપિષ્ટૈ વા દુગ્ધિકાકરવીરકૌ||૩૮|| ઉત્પાટ્ય પલિતં દેયાવાશયે પલિતાપહૌ| ક્ષીરં પ્રિયાલં યષ્ટ્યાહ્વં જીવનીયો ગણસ્તિલાઃ||૩૯|| કૃષ્ણાઃ પ્રલેપો વક્ત્રસ્ય હરિલ્લોમવલીહિતઃ| |૪૦|
| क्षीरेण श्लक्ष्णपिष्टै वा दुग्धिकाकरवीरकौ||३८|| उत्पाट्य पलितं देयावाशये पलितापहौ| क्षीरं प्रियालं यष्ट्याह्वं जीवनीयो गणस्तिलाः||३९|| कृष्णाः प्रलेपो वक्त्रस्य हरिल्लोमवलीहितः| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keshabRuMhaNara~jjakastilAdInAM mUrddhalepaH keshasaMvardhanAni mAMsyAdIni (40-42) · Śloka 42
| તિલાઃ સામલકાઃ પદ્મકિઞ્જલ્કો મધુકં મધુ||૪૦|| બૃંહયેદ્રઞ્જયેચ્ચૈતત્ કેશાન્ મૂર્દ્ધપ્રલેપનાત્| માંસી કુષ્ઠં તિલાઃ કૃષ્ણાઃ સારિવા નીલમુત્પલમ્||૪૧|| ક્ષૌદ્રં ચ ક્ષીરપિષ્ટાનિ કેશસંવર્ધનં પરમ્| |૪૨|
| तिलाः सामलकाः पद्मकिञ्जल्को मधुकं मधु||४०|| बृंहयेद्रञ्जयेच्चैतत् केशान् मूर्द्धप्रलेपनात्| मांसी कुष्ठं तिलाः कृष्णाः सारिवा नीलमुत्पलम्||४१|| क्षौद्रं च क्षीरपिष्टानि केशसंवर्धनं परम्| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keshara~jjanaM ayorajaAdi keshara~jjanaM mAShakAdiyavAgUH (42-44) · Śloka 44
| અયોરજો ભૃઙ્ગરજસ્ત્રિફલા કૃષ્ણમૃત્તિકા||૪૨|| સ્થિતમિક્ષુરસે માસં સમૂલં પલિતં રજેત્| માષકોદ્રવધાન્યામ્લૈર્યવાગૂસ્ત્રિદિનોષિતા||૪૩|| લોહશુક્લોત્કટા પિષ્ટા બલાકામપિ રઞ્જયેત્| |૪૪|
| अयोरजो भृङ्गरजस्त्रिफला कृष्णमृत्तिका||४२|| स्थितमिक्षुरसे मासं समूलं पलितं रजेत्| माषकोद्रवधान्याम्लैर्यवागूस्त्रिदिनोषिता||४३|| लोहशुक्लोत्कटा पिष्टा बलाकामपि रञ्जयेत्| |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca prapauNDarIkAditailam (44-45) · Śloka 45
| પ્રપૌણ્ડરીકમધુકપિપ્પલીચન્દનોત્પલૈઃ||૪૪|| સિદ્ધં ધાત્રીરસે તૈલં નસ્યેનાભ્યઞ્જનેન ચ| સર્વાન્ મૂર્ધગદાન્ હન્તિ પલિતાનિ ચ શીલિતમ્||૪૫||
| प्रपौण्डरीकमधुकपिप्पलीचन्दनोत्पलैः||४४|| सिद्धं धात्रीरसे तैलं नस्येनाभ्यञ्जनेन च| सर्वान् मूर्धगदान् हन्ति पलितानि च शीलितम्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca vanyAdiyamakena nasyam (46) · Śloka 46
વરીજીવન્તિનિર્યાસપયોભિર્યમકં પચેત્| જીવનીયૈશ્ચ તન્નસ્યં સર્વજત્રૂર્ધ્વરોગજિત્||૪૬||
वरीजीवन्तिनिर्यासपयोभिर्यमकं पचेत्| जीवनीयैश्च तन्नस्यं सर्वजत्रूर्ध्वरोगजित्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca mAyUraM ghRutam (47-49) · Śloka 49
મયૂરં પક્ષપિત્તાન્ત્રપાદવિટ્તુણ્ડવર્જિતમ્| દશમૂલવલારાસ્નામધુકૈસ્ત્રિપલૈર્યુતમ્||૪૭|| જલે પક્ત્વા ઘૃતપ્રસ્થં તસ્મિન્ ક્ષીરસમં પચેત્| કલ્કિતૈર્મધુરદ્રવ્યૈઃ સર્વજત્રૂર્ધ્વરોગજિત્||૪૮|| તદભ્યાસીકૃતં પાનબસ્ત્યભ્યઞ્જનનાવનૈઃ| |૪૯|
मयूरं पक्षपित्तान्त्रपादविट्तुण्डवर्जितम्| दशमूलवलारास्नामधुकैस्त्रिपलैर्युतम्||४७|| जले पक्त्वा घृतप्रस्थं तस्मिन् क्षीरसमं पचेत्| कल्कितैर्मधुरद्रव्यैः सर्वजत्रूर्ध्वरोगजित्||४८|| तदभ्यासीकृतं पानबस्त्यभ्यञ्जननावनैः| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca mahAmAyUraM ghRutam (49-56) · Śloka 56
| એતેનૈવ કષાયેણ ઘૃતપ્રસ્થં વિપાચયેત્||૪૯|| ચતુર્ગુણેન પયસા કલ્કૈરેભિશ્ચ કાર્ષિકૈઃ| જીવન્તીત્રિફલામેદામૃદ્વીકર્દ્ધિપરૂષકૈઃ||૫૦|| સમઙ્ગાચવિકાભાર્ગીકાશ્મરીકર્કટાહ્વયૈઃ| આત્મગુપ્તામહામેદાતાલખર્જૂરમસ્તકૈઃ||૫૧|| મૃણાલબિસખર્જૂરયષ્ટીમધુકજીવકૈઃ| શતાવરીવિદારીક્ષુબૃહતીસારિવાયુગૈઃ||૫૨|| મૂર્વાશ્વદંષ્ટ્રર્ષભકશૃઙ્ગાટકકસેરુકૈઃ| રાસ્નાસ્થિરાતામલકીસૂક્ષ્મૈલાશઠિપૌષ્કરૈઃ||૫૩|| પુનર્નવાતવક્ષીરીકાકોલીધન્વયાસકૈઃ| મધૂકાક્ષોટવાતામમુઞ્જાતાભિષુકૈરપિ||૫૪|| મહામાયુરમિત્યેતન્માયૂરાદધિકં ગુણૈઃ| ધાત્વિન્દ્રિયસ્વરભ્રંશશ્વાસકાસાર્દિતાપહમ્||૫૫|| યેન્યસૃક્શુક્રદોષેષુ શસ્તં વન્ધ્યાસુતપ્રદમ્| |૫૬|
| एतेनैव कषायेण घृतप्रस्थं विपाचयेत्||४९|| चतुर्गुणेन पयसा कल्कैरेभिश्च कार्षिकैः| जीवन्तीत्रिफलामेदामृद्वीकर्द्धिपरूषकैः||५०|| समङ्गाचविकाभार्गीकाश्मरीकर्कटाह्वयैः| आत्मगुप्तामहामेदातालखर्जूरमस्तकैः||५१|| मृणालबिसखर्जूरयष्टीमधुकजीवकैः| शतावरीविदारीक्षुबृहतीसारिवायुगैः||५२|| मूर्वाश्वदंष्ट्रर्षभकशृङ्गाटककसेरुकैः| रास्नास्थिरातामलकीसूक्ष्मैलाशठिपौष्करैः||५३|| पुनर्नवातवक्षीरीकाकोलीधन्वयासकैः| मधूकाक्षोटवाताममुञ्जाताभिषुकैरपि||५४|| महामायुरमित्येतन्मायूरादधिकं गुणैः| धात्विन्द्रियस्वरभ्रंशश्वासकासार्दितापहम्||५५|| येन्यसृक्शुक्रदोषेषु शस्तं वन्ध्यासुतप्रदम्| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca mUShakAdibhirevaM kalpayet jatrUrdhvajA ekatriMshacchatadvayamitA vyAdhayaH (56-57) · Śloka 57
| આખુભિઃ કુક્કુટૈર્હંસૈઃ શશૈશ્ચેતિ પ્રકલ્પયેત્||૫૬|| જત્રૂર્ધ્વજાનાં વ્યાધીનામેકત્રિંશચ્છતદ્વયમ્| પરસ્પરમસઙ્કીર્ણં વિસ્તરેણ પ્રકાશિતમ્||૫૭||
| आखुभिः कुक्कुटैर्हंसैः शशैश्चेति प्रकल्पयेत्||५६|| जत्रूर्ध्वजानां व्याधीनामेकत्रिंशच्छतद्वयम्| परस्परमसङ्कीर्णं विस्तरेण प्रकाशितम्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUlaprahAriNAM rogANAM tvaritamupakramaH (58) · Śloka 58
ઊર્ધ્વમૂલમધઃશાખમૃષયઃ પુરુષં વિદુઃ| મૂલપ્રહારિણસ્તસ્માદ્ રોગાન્ શીઘ્રતરં જયેત્||૫૮||
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमृषयः पुरुषं विदुः| मूलप्रहारिणस्तस्माद् रोगान् शीघ्रतरं जयेत्||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttamA~ggasya rakShaNe sAvadhAnatA (59-24) · Śloka 24
સર્વેન્દ્રિયાણિ યેનાસ્મિન્ પ્રાણા યેન ચ સંશ્રિતાઃ| તેન તસ્યોત્તમાઙ્ગસ્ય રક્ષાયામાદૃતો ભવેત્||૫૯|| ઇતિ શ્રીવૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસૂનુશ્રીમદ્વાગ્ભટ- વિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદયસંહિતાયાં ષષ્ઠે ઉત્તર- સ્થાને શિરોરોગપ્રતિષેધો નામ- ચતુર્વિંશોઽધ્યાયઃ||૨૪||
सर्वेन्द्रियाणि येनास्मिन् प्राणा येन च संश्रिताः| तेन तस्योत्तमाङ्गस्य रक्षायामादृतो भवेत्||५९|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भट- विरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने शिरोरोगप्रतिषेधो नाम- चतुर्विंशोऽध्यायः||२४||
🔊 Audio coming soon