Adhikarana shirorogapratiShedhAdhyAyaH||24|| vAtaje shirobhitApe vAtavyAdhividhiH (2-1) · Śloka 1
అథైతచ్చికిత్సితం వ్యాఖ్యాతుమాహ అథాతః శిరోరోగప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే|2| ) శిరోభితాపేఽనిలజే వాతవ్యాధివిధిం చరేత్| |1|
अथैतच्चिकित्सितं व्याख्यातुमाह अथातः शिरोरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) शिरोभितापेऽनिलजे वातव्याधिविधिं चरेत्| |१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe abhyaktashiraso rAtrau ghRutapAnAdi vAtaje shirobhitApe mAShAdInAM bhakShaNam vAtaje shirobhitApe piNDopanAhasvedAH vAtaje shirobhitApe vAtaghnAdisiddhakShIreNa secanam vAtaje shirobhitApe snigdhaM nasyAdikam (1-4) · Śloka 4
| ఘృతమక్తశిరా రాత్రౌ పిబేదుష్ణపయోనుపః||1|| మాషాన్ కులత్థాన్ ముద్గాన్ వా తద్వత్ఖాదేద్ధృతాన్వితాన్| తైలం తిలానాం కల్కం వా క్షీరేణ సహ పాయయేత్||2|| పిండోపనాహస్వేదాశ్చ మాంసధాన్యకృతా హితాః| వాతఘ్నదశమూలాదిసిద్ధక్షీరేణ సేచనం||3|| స్నిగ్ధం నస్యం తథా ధూమః శిరఃశ్రవణతర్పణం| |4|
| घृतमक्तशिरा रात्रौ पिबेदुष्णपयोनुपः||१|| माषान् कुलत्थान् मुद्गान् वा तद्वत्खादेद्धृतान्वितान्| तैलं तिलानां कल्कं वा क्षीरेण सह पाययेत्||२|| पिण्डोपनाहस्वेदाश्च मांसधान्यकृता हिताः| वातघ्नदशमूलादिसिद्धक्षीरेण सेचनम्||३|| स्निग्धं नस्यं तथा धूमः शिरःश्रवणतर्पणम्| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe varaNAdisiddhaghRutena nasyam vAtaje shirobhitApe varaNAdipakvaghRutasya pAnam (4-6) · Śloka 6
| వరణాదౌ గణే క్షుణ్ణే క్షీరమర్ధోదకం పచేత్||4|| క్షీరావశిష్టం తచ్ఛీతం మథిత్వా సారమాహరేత్| తతో మధురకైః సిద్ధం నస్యం తత్ పూజితం హవిః||5|| వర్గేఽత్ర పక్వం క్షీరే చ పేయం సర్పిః సశర్కరం| |6|
| वरणादौ गणे क्षुण्णे क्षीरमर्धोदकं पचेत्||४|| क्षीरावशिष्टं तच्छीतं मथित्वा सारमाहरेत्| ततो मधुरकैः सिद्धं नस्यं तत् पूजितं हविः||५|| वर्गेऽत्र पक्वं क्षीरे च पेयं सर्पिः सशर्करम्| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe kArpAsamajjAdinA nasyam vAtaje shirobhitApe pittaraktAnvaye sharkarAdighRutena nasyam (6-7) · Śloka 7
| కార్పాసమజ్జా త్వఙ్ముస్తా సుమనఃకోరకాణి చ||6|| నస్యముష్ణాంబుపిష్టాని సర్వమూర్ధరుజాపహం| శర్కరాకుంకుమశృతం ఘృతం పిత్తాసృగన్వయే||7||
| कार्पासमज्जा त्वङ्मुस्ता सुमनःकोरकाणि च||६|| नस्यमुष्णाम्बुपिष्टानि सर्वमूर्धरुजापहम्| शर्कराकुङ्कुमशृतं घृतं पित्तासृगन्वये||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe kuShThAdibhiH pralepaH vAtaje shirobhitApe atra raktasrAvo na kAryaH vAtaje shirobhitApe ityashAntau cale kaphe ca dAhaH ardhAvabhedake~apyeShA kriyA (8-9) · Śloka 9
ప్రలేపః సఘృతైః కుష్ఠకుటిలోత్పలచందనైః| వాతోద్రేకభయాద్రక్తం న చాస్మిన్నవసేచయేత్||8|| ఇత్యశాంతౌ చలే దాహః కఫే చేష్టో యథోదితః| అర్ధావభేదకేఽప్యేషా తథా దోషాన్వయాత్క్రియా||9||
प्रलेपः सघृतैः कुष्ठकुटिलोत्पलचन्दनैः| वातोद्रेकभयाद्रक्तं न चास्मिन्नवसेचयेत्||८|| इत्यशान्तौ चले दाहः कफे चेष्टो यथोदितः| अर्धावभेदकेऽप्येषा तथा दोषान्वयात्क्रिया||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ardhAvabhedake shirIShabIjAdinasyam ardhAvabhedake prapunnATAdilepaH sUryAvarte~apyeShA kriyA raktasrAvashca (10-11) · Śloka 11
శిరీషబీజాపామార్గమూలం నస్యం బిడాన్వితం| స్థిరారసో వా, లేపే తు ప్రపున్నాటోఽమ్లకల్కితః||10|| సూర్యోవర్తేఽపి తస్మింస్తు సిరయాఽపహరేదసృక్| |11|
शिरीषबीजापामार्गमूलं नस्यं बिडान्वितम्| स्थिरारसो वा, लेपे तु प्रपुन्नाटोऽम्लकल्कितः||१०|| सूर्योवर्तेऽपि तस्मिंस्तु सिरयाऽपहरेदसृक्| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaje shirobhitApe sirAvyadhaH ardhAvabhedake shItAH shiromukhAlepAdayaH ardhAvabhedake jIvanIyaghRutakShIrayoH pAnaM nasyaM ca raktaje shirobhitApe~apyeShA kriyA sha~gkhake pratyAkhyAyaiShA kriyA (11-13) · Śloka 13
| శిరోభితాపే పిత్తోత్థే స్నిగ్ధస్య వ్యధయేత్సిరాం||11|| శీతాః శిరోముఖాలేపసేకశోధనబస్తయః| జీవనీయశృతే క్షీరసర్పిషీ పాననస్యయోః||12|| కర్తవ్యం రక్తజేఽప్యేతత్ ప్రత్యాఖ్యాయ చ శంఖకే| |13|
| शिरोभितापे पित्तोत्थे स्निग्धस्य व्यधयेत्सिराम्||११|| शीताः शिरोमुखालेपसेकशोधनबस्तयः| जीवनीयशृते क्षीरसर्पिषी पाननस्ययोः||१२|| कर्तव्यं रक्तजेऽप्येतत् प्रत्याख्याय च शङ्खके| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaje shirobhitApe vamanam kaphaje rUkShAdidravyaiH svedAdayaH kaphaje upavAsaH sannipAtaje shirobhitApe mishraH kramaH (13-14) · Śloka 14
| శ్లేష్మాభితాపే జీర్ణాజ్యస్నేహితః కటుకైర్వమేత్||13|| స్వేదప్రలేపనస్యాద్యా రూక్షతీక్ష్ణోష్ణభేషజైః| శస్యంతే చోపవాసోఽత్ర నిచయే మిశ్రమాచరేత్||14||
| श्लेष्माभितापे जीर्णाज्यस्नेहितः कटुकैर्वमेत्||१३|| स्वेदप्रलेपनस्याद्या रूक्षतीक्ष्णोष्णभेषजैः| शस्यन्ते चोपवासोऽत्र निचये मिश्रमाचरेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumije sannipAtaje shirobhitApe shoNitena nasyam kRumije kRuminirharaNam kRumije viDa~ggAdisiddhena sarShapAditailena nasyam (15-17) · Śloka 17
కృమిజే శోణితం నస్యం తేన మూర్చ్ఛంతి జంతవః| మత్తాః శోణితగంధేన నిర్యాంతి ఘ్రాణవక్త్రయోః||15|| సుతీక్ష్ణనస్యధూమాభ్యాం కుర్యాన్నిర్హరణం తతః| విడంగస్వర్జికాదంతీహింగుగోమూత్రసాధితం||16|| కటునింబేంగుదీపీలుతైలం నస్యం పృథక్ పృథక్| |17|
कृमिजे शोणितं नस्यं तेन मूर्च्छन्ति जन्तवः| मत्ताः शोणितगन्धेन निर्यान्ति घ्राणवक्त्रयोः||१५|| सुतीक्ष्णनस्यधूमाभ्यां कुर्यान्निर्हरणं ततः| विडङ्गस्वर्जिकादन्तीहिङ्गुगोमूत्रसाधितम्||१६|| कटुनिम्बेङ्गुदीपीलुतैलं नस्यं पृथक् पृथक्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumije kRumijjinnasyam kRumije nasyabheShajairdhUmaH (17-18) · Śloka 18
| అజామూత్రద్రుతం నస్యం కృమిజిత్ కృమిజిత్పరం||17|| పూతిమత్స్యయుతైః కుర్యాద్ ధూమం నావనభేషజైః| |18|
| अजामूत्रद्रुतं नस्यं कृमिजित् कृमिजित्परम्||१७|| पूतिमत्स्ययुतैः कुर्याद् धूमं नावनभेषजैः| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumije raktaM na nirharet shiraHkampe vAtAbhitApakramaH (18-19) · Śloka 19
| కృమిభిః పీతరక్తత్వాద్రక్తమత్ర న నిర్హరేత్||18|| వాతాభితాపవిహితః కంపే దాహాద్వినా క్రమః| |19|
| कृमिभिः पीतरक्तत्वाद्रक्तमत्र न निर्हरेत्||१८|| वाताभितापविहितः कम्पे दाहाद्विना क्रमः| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upashIrShake nave vAtavyAdhikriyA upashIrShake pakve vidradhikriyA vidradhau,piTikAyAM , arbude ca Amapakve yathAyogyaM karma (19-20) · Śloka 20
| నవే జన్మోత్తరం జాతే యోజయేదుపశీర్షకే||19|| వాతవ్యాధిక్రియాం, పక్వే కర్మ విద్రధిచోదితం| ఆమపక్వే యథాయోగ్యం విద్రధీపిటికార్బుదే||20||
| नवे जन्मोत्तरं जाते योजयेदुपशीर्षके||१९|| वातव्याधिक्रियां, पक्वे कर्म विद्रधिचोदितम्| आमपक्वे यथायोग्यं विद्रधीपिटिकार्बुदे||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAyAM raktasrAvaH arUMShikAyAM ashvashakRudrasairlepaH arUMShikAyAM paTolAdipatrairlepaH (21-22) · Śloka 22
అరుంషికా జలౌకోభిర్హృతాస్రా నింబవారిణా| సిక్తా ప్రభూతలవణైర్లింపేదశ్వశకృద్రసైః||21|| పటోలనింబపత్రైర్వా సహరిద్రైః సుకల్కితైః| గోమూత్రజీర్ణపిణ్యాకకృకవాకుమలైరపి||22||
अरुंषिका जलौकोभिर्हृतास्रा निम्बवारिणा| सिक्ता प्रभूतलवणैर्लिम्पेदश्वशकृद्रसैः||२१|| पटोलनिम्बपत्रैर्वा सहरिद्रैः सुकल्कितैः| गोमूत्रजीर्णपिण्याककृकवाकुमलैरपि||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAyAM kapAlabhRuShTakuShThalepaH arUMShikAyAM indralupte ca mAlatyAditailenAbhya~ggaH (23-24) · Śloka 24
కపాలభృష్టం కుష్ఠం వా చూర్ణితం తైలసంయుతం| రూంషికాలేపనం కండూక్లేదదాహార్తినాశనం||23|| మాలతీచిత్రకాశ్వఘ్ననక్తమాలప్రసాధితం| చాచారూంషికయోస్తైలమభ్యంగః క్షురఘృష్టయోః||24||
कपालभृष्टं कुष्ठं वा चूर्णितं तैलसंयुतम्| रूंषिकालेपनं कण्डूक्लेददाहार्तिनाशनम्||२३|| मालतीचित्रकाश्वघ्ननक्तमालप्रसाधितम्| चाचारूंषिकयोस्तैलमभ्यङ्गः क्षुरघृष्टयोः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAyAM ashAntau vamanAdibhiH shiraHshuddhiH dAruNake shirAvedhaH dAruNake mRujAnasyamUrddhabastInAM shIlanam dAruNake priyAlAdibhirlAkShAdibhishca lepaH dAruNake kodravakShArajalena prakShAlanam (25-27) · Śloka 27
అశాంతౌ శిరసః శుధ్ద్యై యతేత వమనాదిభిః| విధ్యేచ్ఛిరాం దారుణకే లాలాట్యాం, శీలయేన్మృజాం||25|| నావనం మూర్ద్ధబస్తిం చ, లేపయేచ్చ సమాక్షికైః| ప్రియాలభిజమధుకకుష్ఠమాషైః ససర్షపైః||26|| లాక్షాశమ్యాకపత్రైడగజధాత్రీఫలైస్తథా| కోరదూషతృణక్షారవారిప్రక్షాలనం హితం||27||
अशान्तौ शिरसः शुध्द्यै यतेत वमनादिभिः| विध्येच्छिरां दारुणके लालाट्यां, शीलयेन्मृजाम्||२५|| नावनं मूर्द्धबस्तिं च, लेपयेच्च समाक्षिकैः| प्रियालभिजमधुककुष्ठमाषैः ससर्षपैः||२६|| लाक्षाशम्याकपत्रैडगजधात्रीफलैस्तथा| कोरदूषतृणक्षारवारिप्रक्षालनं हितम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana idralupte sirAM vidhvA pracchAya kAsIsAdibhirlepayet idralupte hastidantamaShIlepaH (28-31) · Śloka 31
ఇంద్రలుప్తే యథాసన్నం సిరాం విధ్వా ప్రలేపయేత్| ప్రచ్ఛాయ గాఢం కాసీసమనోహ్వాతుత్థకోషణైః||28|| వన్యామరతరుభ్యాం వా గుంజామూలఫలైస్తథా| తథా లాంగలికామూలైః కరవీరరసేన వా||29|| సక్షౌద్రక్షుద్రవార్తాకస్వరసేన రసేన వా| ధత్తూరకస్య పత్రాణాం భల్లాతకరసేన వా||30|| అథవా మాక్షికహవిస్తిలపుష్పత్రికంటకైః| తైలాక్తా హస్తిదంతస్య మషీ చాచౌషధం పరం||31||
इन्द्रलुप्ते यथासन्नं सिरां विध्वा प्रलेपयेत्| प्रच्छाय गाढं कासीसमनोह्वातुत्थकोषणैः||२८|| वन्यामरतरुभ्यां वा गुञ्जामूलफलैस्तथा| तथा लाङ्गलिकामूलैः करवीररसेन वा||२९|| सक्षौद्रक्षुद्रवार्ताकस्वरसेन रसेन वा| धत्तूरकस्य पत्राणां भल्लातकरसेन वा||३०|| अथवा माक्षिकहविस्तिलपुष्पत्रिकण्टकैः| तैलाक्ता हस्तिदन्तस्य मषी चाचौषधं परम्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana idralupte shuklaromodgame meShaviShANamaShIlepaH idralupte AromodbhUterjalaseko varjyaH (32) · Śloka 32
శుక్లరోమోద్గమే తద్వన్మషీ మేషవిషాణజా| వర్జయేద్వారిణా సేకం యావద్రోమసముద్భవః||32||
शुक्लरोमोद्गमे तद्वन्मषी मेषविषाणजा| वर्जयेद्वारिणा सेकं यावद्रोमसमुद्भवः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khalatau, palite , valyAM ,harillomni ca shodhanaM nasyavakrashirobhya~ggapradehAshca idralupte bRuhatyAditailena nasyam idralupte nimbatailena nasyam (33-34) · Śloka 34
ఖలతౌ పలితే వల్యాం హరిల్లోమ్ని చ శోధితం| నస్యవక్త్రశిరోభ్యంగప్రదేహైః సముపాచరేత్||33|| సిద్ధం తైలం బృహత్యాద్యైర్జీవనీయైశ్చ నావనం| మాసం వా నింబజం తైలం క్షీరభుఙ్నావయేద్యతిః||34||
खलतौ पलिते वल्यां हरिल्लोम्नि च शोधितम्| नस्यवक्त्रशिरोभ्यङ्गप्रदेहैः समुपाचरेत्||३३|| सिद्धं तैलं बृहत्याद्यैर्जीवनीयैश्च नावनम्| मासं वा निम्बजं तैलं क्षीरभुङ्नावयेद्यतिः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana palite nIlyAditailena nasyam palite kShIrAditailena nasyam (35-38) · Śloka 38
నీలీశిరీషకోరంటభృంగస్వరసభావితం| శేల్వక్షతిలరామాణాం బీజం కాకాండకీసమం||35|| పిష్ట్వాఽఽజపయసా లోహాల్లిప్తాదర్కాశుతాపితాత్| తైలం స్రుతం క్షీరభుజో నావనాత్ పలితాంతకృత్||36|| క్షీరాత్సాహచరాద్ భృంగరజసః సౌరసాద్రసాత్| ప్రస్థైస్తైలస్య కుడవః సిద్ధో యష్టిపలాన్వితః||37|| నస్యం శైలాసనే భాండే శృంగే మేషస్య వా స్థితః| |38|
नीलीशिरीषकोरण्टभृङ्गस्वरसभावितम्| शेल्वक्षतिलरामाणां बीजं काकाण्डकीसमम्||३५|| पिष्ट्वाऽऽजपयसा लोहाल्लिप्तादर्काशुतापितात्| तैलं स्रुतं क्षीरभुजो नावनात् पलितान्तकृत्||३६|| क्षीरात्साहचराद् भृङ्गरजसः सौरसाद्रसात्| प्रस्थैस्तैलस्य कुडवः सिद्धो यष्टिपलान्वितः||३७|| नस्यं शैलासने भाण्डे शृङ्गे मेषस्य वा स्थितः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana palite dugdhikAkaravIrakalepaH harillomavalIShu kShIrAdInAM vaktralepaH (38-40) · Śloka 40
| క్షీరేణ శ్లక్ష్ణపిష్టై వా దుగ్ధికాకరవీరకౌ||38|| ఉత్పాట్య పలితం దేయావాశయే పలితాపహౌ| క్షీరం ప్రియాలం యష్ట్యాహ్వం జీవనీయో గణస్తిలాః||39|| కృష్ణాః ప్రలేపో వక్త్రస్య హరిల్లోమవలీహితః| |40|
| क्षीरेण श्लक्ष्णपिष्टै वा दुग्धिकाकरवीरकौ||३८|| उत्पाट्य पलितं देयावाशये पलितापहौ| क्षीरं प्रियालं यष्ट्याह्वं जीवनीयो गणस्तिलाः||३९|| कृष्णाः प्रलेपो वक्त्रस्य हरिल्लोमवलीहितः| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keshabRuMhaNara~jjakastilAdInAM mUrddhalepaH keshasaMvardhanAni mAMsyAdIni (40-42) · Śloka 42
| తిలాః సామలకాః పద్మకింజల్కో మధుకం మధు||40|| బృంహయేద్రంజయేచ్చైతత్ కేశాన్ మూర్ద్ధప్రలేపనాత్| మాంసీ కుష్ఠం తిలాః కృష్ణాః సారివా నీలముత్పలం||41|| క్షౌద్రం చ క్షీరపిష్టాని కేశసంవర్ధనం పరం| |42|
| तिलाः सामलकाः पद्मकिञ्जल्को मधुकं मधु||४०|| बृंहयेद्रञ्जयेच्चैतत् केशान् मूर्द्धप्रलेपनात्| मांसी कुष्ठं तिलाः कृष्णाः सारिवा नीलमुत्पलम्||४१|| क्षौद्रं च क्षीरपिष्टानि केशसंवर्धनं परम्| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keshara~jjanaM ayorajaAdi keshara~jjanaM mAShakAdiyavAgUH (42-44) · Śloka 44
| అయోరజో భృంగరజస్త్రిఫలా కృష్ణమృత్తికా||42|| స్థితమిక్షురసే మాసం సమూలం పలితం రజేత్| మాషకోద్రవధాన్యామ్లైర్యవాగూస్త్రిదినోషితా||43|| లోహశుక్లోత్కటా పిష్టా బలాకామపి రంజయేత్| |44|
| अयोरजो भृङ्गरजस्त्रिफला कृष्णमृत्तिका||४२|| स्थितमिक्षुरसे मासं समूलं पलितं रजेत्| माषकोद्रवधान्याम्लैर्यवागूस्त्रिदिनोषिता||४३|| लोहशुक्लोत्कटा पिष्टा बलाकामपि रञ्जयेत्| |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca prapauNDarIkAditailam (44-45) · Śloka 45
| ప్రపౌండరీకమధుకపిప్పలీచందనోత్పలైః||44|| సిద్ధం ధాత్రీరసే తైలం నస్యేనాభ్యంజనేన చ| సర్వాన్ మూర్ధగదాన్ హంతి పలితాని చ శీలితం||45||
| प्रपौण्डरीकमधुकपिप्पलीचन्दनोत्पलैः||४४|| सिद्धं धात्रीरसे तैलं नस्येनाभ्यञ्जनेन च| सर्वान् मूर्धगदान् हन्ति पलितानि च शीलितम्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca vanyAdiyamakena nasyam (46) · Śloka 46
వరీజీవంతినిర్యాసపయోభిర్యమకం పచేత్| జీవనీయైశ్చ తన్నస్యం సర్వజత్రూర్ధ్వరోగజిత్||46||
वरीजीवन्तिनिर्यासपयोभिर्यमकं पचेत्| जीवनीयैश्च तन्नस्यं सर्वजत्रूर्ध्वरोगजित्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca mAyUraM ghRutam (47-49) · Śloka 49
మయూరం పక్షపిత్తాంత్రపాదవిట్తుండవర్జితం| దశమూలవలారాస్నామధుకైస్త్రిపలైర్యుతం||47|| జలే పక్త్వా ఘృతప్రస్థం తస్మిన్ క్షీరసమం పచేత్| కల్కితైర్మధురద్రవ్యైః సర్వజత్రూర్ధ్వరోగజిత్||48|| తదభ్యాసీకృతం పానబస్త్యభ్యంజననావనైః| |49|
मयूरं पक्षपित्तान्त्रपादविट्तुण्डवर्जितम्| दशमूलवलारास्नामधुकैस्त्रिपलैर्युतम्||४७|| जले पक्त्वा घृतप्रस्थं तस्मिन् क्षीरसमं पचेत्| कल्कितैर्मधुरद्रव्यैः सर्वजत्रूर्ध्वरोगजित्||४८|| तदभ्यासीकृतं पानबस्त्यभ्यञ्जननावनैः| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca mahAmAyUraM ghRutam (49-56) · Śloka 56
| ఏతేనైవ కషాయేణ ఘృతప్రస్థం విపాచయేత్||49|| చతుర్గుణేన పయసా కల్కైరేభిశ్చ కార్షికైః| జీవంతీత్రిఫలామేదామృద్వీకర్ద్ధిపరూషకైః||50|| సమంగాచవికాభార్గీకాశ్మరీకర్కటాహ్వయైః| ఆత్మగుప్తామహామేదాతాలఖర్జూరమస్తకైః||51|| మృణాలబిసఖర్జూరయష్టీమధుకజీవకైః| శతావరీవిదారీక్షుబృహతీసారివాయుగైః||52|| మూర్వాశ్వదంష్ట్రర్షభకశృంగాటకకసేరుకైః| రాస్నాస్థిరాతామలకీసూక్ష్మైలాశఠిపౌష్కరైః||53|| పునర్నవాతవక్షీరీకాకోలీధన్వయాసకైః| మధూకాక్షోటవాతామముంజాతాభిషుకైరపి||54|| మహామాయురమిత్యేతన్మాయూరాదధికం గుణైః| ధాత్వింద్రియస్వరభ్రంశశ్వాసకాసార్దితాపహం||55|| యేన్యసృక్శుక్రదోషేషు శస్తం వంధ్యాసుతప్రదం| |56|
| एतेनैव कषायेण घृतप्रस्थं विपाचयेत्||४९|| चतुर्गुणेन पयसा कल्कैरेभिश्च कार्षिकैः| जीवन्तीत्रिफलामेदामृद्वीकर्द्धिपरूषकैः||५०|| समङ्गाचविकाभार्गीकाश्मरीकर्कटाह्वयैः| आत्मगुप्तामहामेदातालखर्जूरमस्तकैः||५१|| मृणालबिसखर्जूरयष्टीमधुकजीवकैः| शतावरीविदारीक्षुबृहतीसारिवायुगैः||५२|| मूर्वाश्वदंष्ट्रर्षभकशृङ्गाटककसेरुकैः| रास्नास्थिरातामलकीसूक्ष्मैलाशठिपौष्करैः||५३|| पुनर्नवातवक्षीरीकाकोलीधन्वयासकैः| मधूकाक्षोटवाताममुञ्जाताभिषुकैरपि||५४|| महामायुरमित्येतन्मायूरादधिकं गुणैः| धात्विन्द्रियस्वरभ्रंशश्वासकासार्दितापहम्||५५|| येन्यसृक्शुक्रदोषेषु शस्तं वन्ध्यासुतप्रदम्| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca mUShakAdibhirevaM kalpayet jatrUrdhvajA ekatriMshacchatadvayamitA vyAdhayaH (56-57) · Śloka 57
| ఆఖుభిః కుక్కుటైర్హంసైః శశైశ్చేతి ప్రకల్పయేత్||56|| జత్రూర్ధ్వజానాం వ్యాధీనామేకత్రింశచ్ఛతద్వయం| పరస్పరమసంకీర్ణం విస్తరేణ ప్రకాశితం||57||
| आखुभिः कुक्कुटैर्हंसैः शशैश्चेति प्रकल्पयेत्||५६|| जत्रूर्ध्वजानां व्याधीनामेकत्रिंशच्छतद्वयम्| परस्परमसङ्कीर्णं विस्तरेण प्रकाशितम्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUlaprahAriNAM rogANAM tvaritamupakramaH (58) · Śloka 58
ఊర్ధ్వమూలమధఃశాఖమృషయః పురుషం విదుః| మూలప్రహారిణస్తస్మాద్ రోగాన్ శీఘ్రతరం జయేత్||58||
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमृषयः पुरुषं विदुः| मूलप्रहारिणस्तस्माद् रोगान् शीघ्रतरं जयेत्||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttamA~ggasya rakShaNe sAvadhAnatA (59-24) · Śloka 24
సర్వేంద్రియాణి యేనాస్మిన్ ప్రాణా యేన చ సంశ్రితాః| తేన తస్యోత్తమాంగస్య రక్షాయామాదృతో భవేత్||59|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భట- విరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం షష్ఠే ఉత్తర- స్థానే శిరోరోగప్రతిషేధో నామ- చతుర్వింశోఽధ్యాయః||24||
सर्वेन्द्रियाणि येनास्मिन् प्राणा येन च संश्रिताः| तेन तस्योत्तमाङ्गस्य रक्षायामादृतो भवेत्||५९|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भट- विरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने शिरोरोगप्रतिषेधो नाम- चतुर्विंशोऽध्यायः||२४||
🔊 Audio coming soon