Adhikarana shirorogapratiShedhAdhyAyaH||24|| vAtaje shirobhitApe vAtavyAdhividhiH (2-1) · Śloka 1
അഥൈതച്ചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാതുമാഹ അഥാതഃ ശിരോരോഗപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| ) ശിരോഭിതാപേऽനിലജേ വാതവ്യാധിവിധിം ചരേത്| |൧|
अथैतच्चिकित्सितं व्याख्यातुमाह अथातः शिरोरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) शिरोभितापेऽनिलजे वातव्याधिविधिं चरेत्| |१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe abhyaktashiraso rAtrau ghRutapAnAdi vAtaje shirobhitApe mAShAdInAM bhakShaNam vAtaje shirobhitApe piNDopanAhasvedAH vAtaje shirobhitApe vAtaghnAdisiddhakShIreNa secanam vAtaje shirobhitApe snigdhaM nasyAdikam (1-4) · Śloka 4
| ഘൃതമക്തശിരാ രാത്രൌ പിബേദുഷ്ണപയോനുപഃ||൧|| മാഷാന് കുലത്ഥാന് മുദ്ഗാന് വാ തദ്വത്ഖാദേദ്ധൃതാന്വിതാന്| തൈലം തിലാനാം കല്കം വാ ക്ഷീരേണ സഹ പായയേത്||൨|| പിണ്ഡോപനാഹസ്വേദാശ്ച മാംസധാന്യകൃതാ ഹിതാഃ| വാതഘ്നദശമൂലാദിസിദ്ധക്ഷീരേണ സേചനമ്||൩|| സ്നിഗ്ധം നസ്യം തഥാ ധൂമഃ ശിരഃശ്രവണതര്പണമ്| |൪|
| घृतमक्तशिरा रात्रौ पिबेदुष्णपयोनुपः||१|| माषान् कुलत्थान् मुद्गान् वा तद्वत्खादेद्धृतान्वितान्| तैलं तिलानां कल्कं वा क्षीरेण सह पाययेत्||२|| पिण्डोपनाहस्वेदाश्च मांसधान्यकृता हिताः| वातघ्नदशमूलादिसिद्धक्षीरेण सेचनम्||३|| स्निग्धं नस्यं तथा धूमः शिरःश्रवणतर्पणम्| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe varaNAdisiddhaghRutena nasyam vAtaje shirobhitApe varaNAdipakvaghRutasya pAnam (4-6) · Śloka 6
| വരണാദൌ ഗണേ ക്ഷുണ്ണേ ക്ഷീരമര്ധോദകം പചേത്||൪|| ക്ഷീരാവശിഷ്ടം തച്ഛീതം മഥിത്വാ സാരമാഹരേത്| തതോ മധുരകൈഃ സിദ്ധം നസ്യം തത് പൂജിതം ഹവിഃ||൫|| വര്ഗേऽത്ര പക്വം ക്ഷീരേ ച പേയം സര്പിഃ സശര്കരമ്| |൬|
| वरणादौ गणे क्षुण्णे क्षीरमर्धोदकं पचेत्||४|| क्षीरावशिष्टं तच्छीतं मथित्वा सारमाहरेत्| ततो मधुरकैः सिद्धं नस्यं तत् पूजितं हविः||५|| वर्गेऽत्र पक्वं क्षीरे च पेयं सर्पिः सशर्करम्| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe kArpAsamajjAdinA nasyam vAtaje shirobhitApe pittaraktAnvaye sharkarAdighRutena nasyam (6-7) · Śloka 7
| കാര്പാസമജ്ജാ ത്വങ്മുസ്താ സുമനഃകോരകാണി ച||൬|| നസ്യമുഷ്ണാമ്ബുപിഷ്ടാനി സര്വമൂര്ധരുജാപഹമ്| ശര്കരാകുങ്കുമശൃതം ഘൃതം പിത്താസൃഗന്വയേ||൭||
| कार्पासमज्जा त्वङ्मुस्ता सुमनःकोरकाणि च||६|| नस्यमुष्णाम्बुपिष्टानि सर्वमूर्धरुजापहम्| शर्कराकुङ्कुमशृतं घृतं पित्तासृगन्वये||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe kuShThAdibhiH pralepaH vAtaje shirobhitApe atra raktasrAvo na kAryaH vAtaje shirobhitApe ityashAntau cale kaphe ca dAhaH ardhAvabhedake~apyeShA kriyA (8-9) · Śloka 9
പ്രലേപഃ സഘൃതൈഃ കുഷ്ഠകുടിലോത്പലചന്ദനൈഃ| വാതോദ്രേകഭയാദ്രക്തം ന ചാസ്മിന്നവസേചയേത്||൮|| ഇത്യശാന്തൌ ചലേ ദാഹഃ കഫേ ചേഷ്ടോ യഥോദിതഃ| അര്ധാവഭേദകേऽപ്യേഷാ തഥാ ദോഷാന്വയാത്ക്രിയാ||൯||
प्रलेपः सघृतैः कुष्ठकुटिलोत्पलचन्दनैः| वातोद्रेकभयाद्रक्तं न चास्मिन्नवसेचयेत्||८|| इत्यशान्तौ चले दाहः कफे चेष्टो यथोदितः| अर्धावभेदकेऽप्येषा तथा दोषान्वयात्क्रिया||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ardhAvabhedake shirIShabIjAdinasyam ardhAvabhedake prapunnATAdilepaH sUryAvarte~apyeShA kriyA raktasrAvashca (10-11) · Śloka 11
ശിരീഷബീജാപാമാര്ഗമൂലം നസ്യം ബിഡാന്വിതമ്| സ്ഥിരാരസോ വാ, ലേപേ തു പ്രപുന്നാടോऽമ്ലകല്കിതഃ||൧൦|| സൂര്യോവര്തേऽപി തസ്മിംസ്തു സിരയാऽപഹരേദസൃക്| |൧൧|
शिरीषबीजापामार्गमूलं नस्यं बिडान्वितम्| स्थिरारसो वा, लेपे तु प्रपुन्नाटोऽम्लकल्कितः||१०|| सूर्योवर्तेऽपि तस्मिंस्तु सिरयाऽपहरेदसृक्| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaje shirobhitApe sirAvyadhaH ardhAvabhedake shItAH shiromukhAlepAdayaH ardhAvabhedake jIvanIyaghRutakShIrayoH pAnaM nasyaM ca raktaje shirobhitApe~apyeShA kriyA sha~gkhake pratyAkhyAyaiShA kriyA (11-13) · Śloka 13
| ശിരോഭിതാപേ പിത്തോത്ഥേ സ്നിഗ്ധസ്യ വ്യധയേത്സിരാമ്||൧൧|| ശീതാഃ ശിരോമുഖാലേപസേകശോധനബസ്തയഃ| ജീവനീയശൃതേ ക്ഷീരസര്പിഷീ പാനനസ്യയോഃ||൧൨|| കര്തവ്യം രക്തജേऽപ്യേതത് പ്രത്യാഖ്യായ ച ശങ്ഖകേ| |൧൩|
| शिरोभितापे पित्तोत्थे स्निग्धस्य व्यधयेत्सिराम्||११|| शीताः शिरोमुखालेपसेकशोधनबस्तयः| जीवनीयशृते क्षीरसर्पिषी पाननस्ययोः||१२|| कर्तव्यं रक्तजेऽप्येतत् प्रत्याख्याय च शङ्खके| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaje shirobhitApe vamanam kaphaje rUkShAdidravyaiH svedAdayaH kaphaje upavAsaH sannipAtaje shirobhitApe mishraH kramaH (13-14) · Śloka 14
| ശ്ലേഷ്മാഭിതാപേ ജീര്ണാജ്യസ്നേഹിതഃ കടുകൈര്വമേത്||൧൩|| സ്വേദപ്രലേപനസ്യാദ്യാ രൂക്ഷതീക്ഷ്ണോഷ്ണഭേഷജൈഃ| ശസ്യന്തേ ചോപവാസോऽത്ര നിചയേ മിശ്രമാചരേത്||൧൪||
| श्लेष्माभितापे जीर्णाज्यस्नेहितः कटुकैर्वमेत्||१३|| स्वेदप्रलेपनस्याद्या रूक्षतीक्ष्णोष्णभेषजैः| शस्यन्ते चोपवासोऽत्र निचये मिश्रमाचरेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumije sannipAtaje shirobhitApe shoNitena nasyam kRumije kRuminirharaNam kRumije viDa~ggAdisiddhena sarShapAditailena nasyam (15-17) · Śloka 17
കൃമിജേ ശോണിതം നസ്യം തേന മൂര്ച്ഛന്തി ജന്തവഃ| മത്താഃ ശോണിതഗന്ധേന നിര്യാന്തി ഘ്രാണവക്ത്രയോഃ||൧൫|| സുതീക്ഷ്ണനസ്യധൂമാഭ്യാം കുര്യാന്നിര്ഹരണം തതഃ| വിഡങ്ഗസ്വര്ജികാദന്തീഹിങ്ഗുഗോമൂത്രസാധിതമ്||൧൬|| കടുനിമ്ബേങ്ഗുദീപീലുതൈലം നസ്യം പൃഥക് പൃഥക്| |൧൭|
कृमिजे शोणितं नस्यं तेन मूर्च्छन्ति जन्तवः| मत्ताः शोणितगन्धेन निर्यान्ति घ्राणवक्त्रयोः||१५|| सुतीक्ष्णनस्यधूमाभ्यां कुर्यान्निर्हरणं ततः| विडङ्गस्वर्जिकादन्तीहिङ्गुगोमूत्रसाधितम्||१६|| कटुनिम्बेङ्गुदीपीलुतैलं नस्यं पृथक् पृथक्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumije kRumijjinnasyam kRumije nasyabheShajairdhUmaH (17-18) · Śloka 18
| അജാമൂത്രദ്രുതം നസ്യം കൃമിജിത് കൃമിജിത്പരമ്||൧൭|| പൂതിമത്സ്യയുതൈഃ കുര്യാദ് ധൂമം നാവനഭേഷജൈഃ| |൧൮|
| अजामूत्रद्रुतं नस्यं कृमिजित् कृमिजित्परम्||१७|| पूतिमत्स्ययुतैः कुर्याद् धूमं नावनभेषजैः| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumije raktaM na nirharet shiraHkampe vAtAbhitApakramaH (18-19) · Śloka 19
| കൃമിഭിഃ പീതരക്തത്വാദ്രക്തമത്ര ന നിര്ഹരേത്||൧൮|| വാതാഭിതാപവിഹിതഃ കമ്പേ ദാഹാദ്വിനാ ക്രമഃ| |൧൯|
| कृमिभिः पीतरक्तत्वाद्रक्तमत्र न निर्हरेत्||१८|| वाताभितापविहितः कम्पे दाहाद्विना क्रमः| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upashIrShake nave vAtavyAdhikriyA upashIrShake pakve vidradhikriyA vidradhau,piTikAyAM , arbude ca Amapakve yathAyogyaM karma (19-20) · Śloka 20
| നവേ ജന്മോത്തരം ജാതേ യോജയേദുപശീര്ഷകേ||൧൯|| വാതവ്യാധിക്രിയാം, പക്വേ കര്മ വിദ്രധിചോദിതമ്| ആമപക്വേ യഥായോഗ്യം വിദ്രധീപിടികാര്ബുദേ||൨൦||
| नवे जन्मोत्तरं जाते योजयेदुपशीर्षके||१९|| वातव्याधिक्रियां, पक्वे कर्म विद्रधिचोदितम्| आमपक्वे यथायोग्यं विद्रधीपिटिकार्बुदे||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAyAM raktasrAvaH arUMShikAyAM ashvashakRudrasairlepaH arUMShikAyAM paTolAdipatrairlepaH (21-22) · Śloka 22
അരുംഷികാ ജലൌകോഭിര്ഹൃതാസ്രാ നിമ്ബവാരിണാ| സിക്താ പ്രഭൂതലവണൈര്ലിമ്പേദശ്വശകൃദ്രസൈഃ||൨൧|| പടോലനിമ്ബപത്രൈര്വാ സഹരിദ്രൈഃ സുകല്കിതൈഃ| ഗോമൂത്രജീര്ണപിണ്യാകകൃകവാകുമലൈരപി||൨൨||
अरुंषिका जलौकोभिर्हृतास्रा निम्बवारिणा| सिक्ता प्रभूतलवणैर्लिम्पेदश्वशकृद्रसैः||२१|| पटोलनिम्बपत्रैर्वा सहरिद्रैः सुकल्कितैः| गोमूत्रजीर्णपिण्याककृकवाकुमलैरपि||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAyAM kapAlabhRuShTakuShThalepaH arUMShikAyAM indralupte ca mAlatyAditailenAbhya~ggaH (23-24) · Śloka 24
കപാലഭൃഷ്ടം കുഷ്ഠം വാ ചൂര്ണിതം തൈലസംയുതമ്| രൂംഷികാലേപനം കണ്ഡൂക്ലേദദാഹാര്തിനാശനമ്||൨൩|| മാലതീചിത്രകാശ്വഘ്നനക്തമാലപ്രസാധിതമ്| ചാചാരൂംഷികയോസ്തൈലമഭ്യങ്ഗഃ ക്ഷുരഘൃഷ്ടയോഃ||൨൪||
कपालभृष्टं कुष्ठं वा चूर्णितं तैलसंयुतम्| रूंषिकालेपनं कण्डूक्लेददाहार्तिनाशनम्||२३|| मालतीचित्रकाश्वघ्ननक्तमालप्रसाधितम्| चाचारूंषिकयोस्तैलमभ्यङ्गः क्षुरघृष्टयोः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAyAM ashAntau vamanAdibhiH shiraHshuddhiH dAruNake shirAvedhaH dAruNake mRujAnasyamUrddhabastInAM shIlanam dAruNake priyAlAdibhirlAkShAdibhishca lepaH dAruNake kodravakShArajalena prakShAlanam (25-27) · Śloka 27
അശാന്തൌ ശിരസഃ ശുധ്ദ്യൈ യതേത വമനാദിഭിഃ| വിധ്യേച്ഛിരാം ദാരുണകേ ലാലാട്യാം, ശീലയേന്മൃജാമ്||൨൫|| നാവനം മൂര്ദ്ധബസ്തിം ച, ലേപയേച്ച സമാക്ഷികൈഃ| പ്രിയാലഭിജമധുകകുഷ്ഠമാഷൈഃ സസര്ഷപൈഃ||൨൬|| ലാക്ഷാശമ്യാകപത്രൈഡഗജധാത്രീഫലൈസ്തഥാ| കോരദൂഷതൃണക്ഷാരവാരിപ്രക്ഷാലനം ഹിതമ്||൨൭||
अशान्तौ शिरसः शुध्द्यै यतेत वमनादिभिः| विध्येच्छिरां दारुणके लालाट्यां, शीलयेन्मृजाम्||२५|| नावनं मूर्द्धबस्तिं च, लेपयेच्च समाक्षिकैः| प्रियालभिजमधुककुष्ठमाषैः ससर्षपैः||२६|| लाक्षाशम्याकपत्रैडगजधात्रीफलैस्तथा| कोरदूषतृणक्षारवारिप्रक्षालनं हितम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana idralupte sirAM vidhvA pracchAya kAsIsAdibhirlepayet idralupte hastidantamaShIlepaH (28-31) · Śloka 31
ഇന്ദ്രലുപ്തേ യഥാസന്നം സിരാം വിധ്വാ പ്രലേപയേത്| പ്രച്ഛായ ഗാഢം കാസീസമനോഹ്വാതുത്ഥകോഷണൈഃ||൨൮|| വന്യാമരതരുഭ്യാം വാ ഗുഞ്ജാമൂലഫലൈസ്തഥാ| തഥാ ലാങ്ഗലികാമൂലൈഃ കരവീരരസേന വാ||൨൯|| സക്ഷൌദ്രക്ഷുദ്രവാര്താകസ്വരസേന രസേന വാ| ധത്തൂരകസ്യ പത്രാണാം ഭല്ലാതകരസേന വാ||൩൦|| അഥവാ മാക്ഷികഹവിസ്തിലപുഷ്പത്രികണ്ടകൈഃ| തൈലാക്താ ഹസ്തിദന്തസ്യ മഷീ ചാചൌഷധം പരമ്||൩൧||
इन्द्रलुप्ते यथासन्नं सिरां विध्वा प्रलेपयेत्| प्रच्छाय गाढं कासीसमनोह्वातुत्थकोषणैः||२८|| वन्यामरतरुभ्यां वा गुञ्जामूलफलैस्तथा| तथा लाङ्गलिकामूलैः करवीररसेन वा||२९|| सक्षौद्रक्षुद्रवार्ताकस्वरसेन रसेन वा| धत्तूरकस्य पत्राणां भल्लातकरसेन वा||३०|| अथवा माक्षिकहविस्तिलपुष्पत्रिकण्टकैः| तैलाक्ता हस्तिदन्तस्य मषी चाचौषधं परम्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana idralupte shuklaromodgame meShaviShANamaShIlepaH idralupte AromodbhUterjalaseko varjyaH (32) · Śloka 32
ശുക്ലരോമോദ്ഗമേ തദ്വന്മഷീ മേഷവിഷാണജാ| വര്ജയേദ്വാരിണാ സേകം യാവദ്രോമസമുദ്ഭവഃ||൩൨||
शुक्लरोमोद्गमे तद्वन्मषी मेषविषाणजा| वर्जयेद्वारिणा सेकं यावद्रोमसमुद्भवः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khalatau, palite , valyAM ,harillomni ca shodhanaM nasyavakrashirobhya~ggapradehAshca idralupte bRuhatyAditailena nasyam idralupte nimbatailena nasyam (33-34) · Śloka 34
ഖലതൌ പലിതേ വല്യാം ഹരില്ലോമ്നി ച ശോധിതമ്| നസ്യവക്ത്രശിരോഭ്യങ്ഗപ്രദേഹൈഃ സമുപാചരേത്||൩൩|| സിദ്ധം തൈലം ബൃഹത്യാദ്യൈര്ജീവനീയൈശ്ച നാവനമ്| മാസം വാ നിമ്ബജം തൈലം ക്ഷീരഭുങ്നാവയേദ്യതിഃ||൩൪||
खलतौ पलिते वल्यां हरिल्लोम्नि च शोधितम्| नस्यवक्त्रशिरोभ्यङ्गप्रदेहैः समुपाचरेत्||३३|| सिद्धं तैलं बृहत्याद्यैर्जीवनीयैश्च नावनम्| मासं वा निम्बजं तैलं क्षीरभुङ्नावयेद्यतिः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana palite nIlyAditailena nasyam palite kShIrAditailena nasyam (35-38) · Śloka 38
നീലീശിരീഷകോരണ്ടഭൃങ്ഗസ്വരസഭാവിതമ്| ശേല്വക്ഷതിലരാമാണാം ബീജം കാകാണ്ഡകീസമമ്||൩൫|| പിഷ്ട്വാऽऽജപയസാ ലോഹാല്ലിപ്താദര്കാശുതാപിതാത്| തൈലം സ്രുതം ക്ഷീരഭുജോ നാവനാത് പലിതാന്തകൃത്||൩൬|| ക്ഷീരാത്സാഹചരാദ് ഭൃങ്ഗരജസഃ സൌരസാദ്രസാത്| പ്രസ്ഥൈസ്തൈലസ്യ കുഡവഃ സിദ്ധോ യഷ്ടിപലാന്വിതഃ||൩൭|| നസ്യം ശൈലാസനേ ഭാണ്ഡേ ശൃങ്ഗേ മേഷസ്യ വാ സ്ഥിതഃ| |൩൮|
नीलीशिरीषकोरण्टभृङ्गस्वरसभावितम्| शेल्वक्षतिलरामाणां बीजं काकाण्डकीसमम्||३५|| पिष्ट्वाऽऽजपयसा लोहाल्लिप्तादर्काशुतापितात्| तैलं स्रुतं क्षीरभुजो नावनात् पलितान्तकृत्||३६|| क्षीरात्साहचराद् भृङ्गरजसः सौरसाद्रसात्| प्रस्थैस्तैलस्य कुडवः सिद्धो यष्टिपलान्वितः||३७|| नस्यं शैलासने भाण्डे शृङ्गे मेषस्य वा स्थितः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana palite dugdhikAkaravIrakalepaH harillomavalIShu kShIrAdInAM vaktralepaH (38-40) · Śloka 40
| ക്ഷീരേണ ശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടൈ വാ ദുഗ്ധികാകരവീരകൌ||൩൮|| ഉത്പാട്യ പലിതം ദേയാവാശയേ പലിതാപഹൌ| ക്ഷീരം പ്രിയാലം യഷ്ട്യാഹ്വം ജീവനീയോ ഗണസ്തിലാഃ||൩൯|| കൃഷ്ണാഃ പ്രലേപോ വക്ത്രസ്യ ഹരില്ലോമവലീഹിതഃ| |൪൦|
| क्षीरेण श्लक्ष्णपिष्टै वा दुग्धिकाकरवीरकौ||३८|| उत्पाट्य पलितं देयावाशये पलितापहौ| क्षीरं प्रियालं यष्ट्याह्वं जीवनीयो गणस्तिलाः||३९|| कृष्णाः प्रलेपो वक्त्रस्य हरिल्लोमवलीहितः| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keshabRuMhaNara~jjakastilAdInAM mUrddhalepaH keshasaMvardhanAni mAMsyAdIni (40-42) · Śloka 42
| തിലാഃ സാമലകാഃ പദ്മകിഞ്ജല്കോ മധുകം മധു||൪൦|| ബൃംഹയേദ്രഞ്ജയേച്ചൈതത് കേശാന് മൂര്ദ്ധപ്രലേപനാത്| മാംസീ കുഷ്ഠം തിലാഃ കൃഷ്ണാഃ സാരിവാ നീലമുത്പലമ്||൪൧|| ക്ഷൌദ്രം ച ക്ഷീരപിഷ്ടാനി കേശസംവര്ധനം പരമ്| |൪൨|
| तिलाः सामलकाः पद्मकिञ्जल्को मधुकं मधु||४०|| बृंहयेद्रञ्जयेच्चैतत् केशान् मूर्द्धप्रलेपनात्| मांसी कुष्ठं तिलाः कृष्णाः सारिवा नीलमुत्पलम्||४१|| क्षौद्रं च क्षीरपिष्टानि केशसंवर्धनं परम्| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keshara~jjanaM ayorajaAdi keshara~jjanaM mAShakAdiyavAgUH (42-44) · Śloka 44
| അയോരജോ ഭൃങ്ഗരജസ്ത്രിഫലാ കൃഷ്ണമൃത്തികാ||൪൨|| സ്ഥിതമിക്ഷുരസേ മാസം സമൂലം പലിതം രജേത്| മാഷകോദ്രവധാന്യാമ്ലൈര്യവാഗൂസ്ത്രിദിനോഷിതാ||൪൩|| ലോഹശുക്ലോത്കടാ പിഷ്ടാ ബലാകാമപി രഞ്ജയേത്| |൪൪|
| अयोरजो भृङ्गरजस्त्रिफला कृष्णमृत्तिका||४२|| स्थितमिक्षुरसे मासं समूलं पलितं रजेत्| माषकोद्रवधान्याम्लैर्यवागूस्त्रिदिनोषिता||४३|| लोहशुक्लोत्कटा पिष्टा बलाकामपि रञ्जयेत्| |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca prapauNDarIkAditailam (44-45) · Śloka 45
| പ്രപൌണ്ഡരീകമധുകപിപ്പലീചന്ദനോത്പലൈഃ||൪൪|| സിദ്ധം ധാത്രീരസേ തൈലം നസ്യേനാഭ്യഞ്ജനേന ച| സര്വാന് മൂര്ധഗദാന് ഹന്തി പലിതാനി ച ശീലിതമ്||൪൫||
| प्रपौण्डरीकमधुकपिप्पलीचन्दनोत्पलैः||४४|| सिद्धं धात्रीरसे तैलं नस्येनाभ्यञ्जनेन च| सर्वान् मूर्धगदान् हन्ति पलितानि च शीलितम्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca vanyAdiyamakena nasyam (46) · Śloka 46
വരീജീവന്തിനിര്യാസപയോഭിര്യമകം പചേത്| ജീവനീയൈശ്ച തന്നസ്യം സര്വജത്രൂര്ധ്വരോഗജിത്||൪൬||
वरीजीवन्तिनिर्यासपयोभिर्यमकं पचेत्| जीवनीयैश्च तन्नस्यं सर्वजत्रूर्ध्वरोगजित्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca mAyUraM ghRutam (47-49) · Śloka 49
മയൂരം പക്ഷപിത്താന്ത്രപാദവിട്തുണ്ഡവര്ജിതമ്| ദശമൂലവലാരാസ്നാമധുകൈസ്ത്രിപലൈര്യുതമ്||൪൭|| ജലേ പക്ത്വാ ഘൃതപ്രസ്ഥം തസ്മിന് ക്ഷീരസമം പചേത്| കല്കിതൈര്മധുരദ്രവ്യൈഃ സര്വജത്രൂര്ധ്വരോഗജിത്||൪൮|| തദഭ്യാസീകൃതം പാനബസ്ത്യഭ്യഞ്ജനനാവനൈഃ| |൪൯|
मयूरं पक्षपित्तान्त्रपादविट्तुण्डवर्जितम्| दशमूलवलारास्नामधुकैस्त्रिपलैर्युतम्||४७|| जले पक्त्वा घृतप्रस्थं तस्मिन् क्षीरसमं पचेत्| कल्कितैर्मधुरद्रव्यैः सर्वजत्रूर्ध्वरोगजित्||४८|| तदभ्यासीकृतं पानबस्त्यभ्यञ्जननावनैः| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca mahAmAyUraM ghRutam (49-56) · Śloka 56
| ഏതേനൈവ കഷായേണ ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്||൪൯|| ചതുര്ഗുണേന പയസാ കല്കൈരേഭിശ്ച കാര്ഷികൈഃ| ജീവന്തീത്രിഫലാമേദാമൃദ്വീകര്ദ്ധിപരൂഷകൈഃ||൫൦|| സമങ്ഗാചവികാഭാര്ഗീകാശ്മരീകര്കടാഹ്വയൈഃ| ആത്മഗുപ്താമഹാമേദാതാലഖര്ജൂരമസ്തകൈഃ||൫൧|| മൃണാലബിസഖര്ജൂരയഷ്ടീമധുകജീവകൈഃ| ശതാവരീവിദാരീക്ഷുബൃഹതീസാരിവായുഗൈഃ||൫൨|| മൂര്വാശ്വദംഷ്ട്രര്ഷഭകശൃങ്ഗാടകകസേരുകൈഃ| രാസ്നാസ്ഥിരാതാമലകീസൂക്ഷ്മൈലാശഠിപൌഷ്കരൈഃ||൫൩|| പുനര്നവാതവക്ഷീരീകാകോലീധന്വയാസകൈഃ| മധൂകാക്ഷോടവാതാമമുഞ്ജാതാഭിഷുകൈരപി||൫൪|| മഹാമായുരമിത്യേതന്മായൂരാദധികം ഗുണൈഃ| ധാത്വിന്ദ്രിയസ്വരഭ്രംശശ്വാസകാസാര്ദിതാപഹമ്||൫൫|| യേന്യസൃക്ശുക്രദോഷേഷു ശസ്തം വന്ധ്യാസുതപ്രദമ്| |൫൬|
| एतेनैव कषायेण घृतप्रस्थं विपाचयेत्||४९|| चतुर्गुणेन पयसा कल्कैरेभिश्च कार्षिकैः| जीवन्तीत्रिफलामेदामृद्वीकर्द्धिपरूषकैः||५०|| समङ्गाचविकाभार्गीकाश्मरीकर्कटाह्वयैः| आत्मगुप्तामहामेदातालखर्जूरमस्तकैः||५१|| मृणालबिसखर्जूरयष्टीमधुकजीवकैः| शतावरीविदारीक्षुबृहतीसारिवायुगैः||५२|| मूर्वाश्वदंष्ट्रर्षभकशृङ्गाटककसेरुकैः| रास्नास्थिरातामलकीसूक्ष्मैलाशठिपौष्करैः||५३|| पुनर्नवातवक्षीरीकाकोलीधन्वयासकैः| मधूकाक्षोटवाताममुञ्जाताभिषुकैरपि||५४|| महामायुरमित्येतन्मायूरादधिकं गुणैः| धात्विन्द्रियस्वरभ्रंशश्वासकासार्दितापहम्||५५|| येन्यसृक्शुक्रदोषेषु शस्तं वन्ध्यासुतप्रदम्| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca mUShakAdibhirevaM kalpayet jatrUrdhvajA ekatriMshacchatadvayamitA vyAdhayaH (56-57) · Śloka 57
| ആഖുഭിഃ കുക്കുടൈര്ഹംസൈഃ ശശൈശ്ചേതി പ്രകല്പയേത്||൫൬|| ജത്രൂര്ധ്വജാനാം വ്യാധീനാമേകത്രിംശച്ഛതദ്വയമ്| പരസ്പരമസങ്കീര്ണം വിസ്തരേണ പ്രകാശിതമ്||൫൭||
| आखुभिः कुक्कुटैर्हंसैः शशैश्चेति प्रकल्पयेत्||५६|| जत्रूर्ध्वजानां व्याधीनामेकत्रिंशच्छतद्वयम्| परस्परमसङ्कीर्णं विस्तरेण प्रकाशितम्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUlaprahAriNAM rogANAM tvaritamupakramaH (58) · Śloka 58
ഊര്ധ്വമൂലമധഃശാഖമൃഷയഃ പുരുഷം വിദുഃ| മൂലപ്രഹാരിണസ്തസ്മാദ് രോഗാന് ശീഘ്രതരം ജയേത്||൫൮||
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमृषयः पुरुषं विदुः| मूलप्रहारिणस्तस्माद् रोगान् शीघ्रतरं जयेत्||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttamA~ggasya rakShaNe sAvadhAnatA (59-24) · Śloka 24
സര്വേന്ദ്രിയാണി യേനാസ്മിന് പ്രാണാ യേന ച സംശ്രിതാഃ| തേന തസ്യോത്തമാങ്ഗസ്യ രക്ഷായാമാദൃതോ ഭവേത്||൫൯|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭട- വിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തര- സ്ഥാനേ ശിരോരോഗപ്രതിഷേധോ നാമ- ചതുര്വിംശോऽധ്യായഃ||൨൪||
सर्वेन्द्रियाणि येनास्मिन् प्राणा येन च संश्रिताः| तेन तस्योत्तमाङ्गस्य रक्षायामादृतो भवेत्||५९|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भट- विरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने शिरोरोगप्रतिषेधो नाम- चतुर्विंशोऽध्यायः||२४||
🔊 Audio coming soon