Adhikarana shirorogapratiShedhAdhyAyaH||24|| vAtaje shirobhitApe vAtavyAdhividhiH (2-1) · Śloka 1
অথৈতচ্চিকিত্সিতং ব্যাখ্যাতুমাহ অথাতঃ শিরোরোগপ্রতিষেধং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে|২| ) শিরোভিতাপেঽনিলজে বাতব্যাধিবিধিং চরেত্| |১|
अथैतच्चिकित्सितं व्याख्यातुमाह अथातः शिरोरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) शिरोभितापेऽनिलजे वातव्याधिविधिं चरेत्| |१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe abhyaktashiraso rAtrau ghRutapAnAdi vAtaje shirobhitApe mAShAdInAM bhakShaNam vAtaje shirobhitApe piNDopanAhasvedAH vAtaje shirobhitApe vAtaghnAdisiddhakShIreNa secanam vAtaje shirobhitApe snigdhaM nasyAdikam (1-4) · Śloka 4
| ঘৃতমক্তশিরা রাত্রৌ পিবেদুষ্ণপযোনুপঃ||১|| মাষান্ কুলত্থান্ মুদ্গান্ বা তদ্বত্খাদেদ্ধৃতান্বিতান্| তৈলং তিলানাং কল্কং বা ক্ষীরেণ সহ পাযযেত্||২|| পিণ্ডোপনাহস্বেদাশ্চ মাংসধান্যকৃতা হিতাঃ| বাতঘ্নদশমূলাদিসিদ্ধক্ষীরেণ সেচনম্||৩|| স্নিগ্ধং নস্যং তথা ধূমঃ শিরঃশ্রবণতর্পণম্| |৪|
| घृतमक्तशिरा रात्रौ पिबेदुष्णपयोनुपः||१|| माषान् कुलत्थान् मुद्गान् वा तद्वत्खादेद्धृतान्वितान्| तैलं तिलानां कल्कं वा क्षीरेण सह पाययेत्||२|| पिण्डोपनाहस्वेदाश्च मांसधान्यकृता हिताः| वातघ्नदशमूलादिसिद्धक्षीरेण सेचनम्||३|| स्निग्धं नस्यं तथा धूमः शिरःश्रवणतर्पणम्| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe varaNAdisiddhaghRutena nasyam vAtaje shirobhitApe varaNAdipakvaghRutasya pAnam (4-6) · Śloka 6
| বরণাদৌ গণে ক্ষুণ্ণে ক্ষীরমর্ধোদকং পচেত্||৪|| ক্ষীরাবশিষ্টং তচ্ছীতং মথিত্বা সারমাহরেত্| ততো মধুরকৈঃ সিদ্ধং নস্যং তত্ পূজিতং হবিঃ||৫|| বর্গেঽত্র পক্বং ক্ষীরে চ পেযং সর্পিঃ সশর্করম্| |৬|
| वरणादौ गणे क्षुण्णे क्षीरमर्धोदकं पचेत्||४|| क्षीरावशिष्टं तच्छीतं मथित्वा सारमाहरेत्| ततो मधुरकैः सिद्धं नस्यं तत् पूजितं हविः||५|| वर्गेऽत्र पक्वं क्षीरे च पेयं सर्पिः सशर्करम्| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe kArpAsamajjAdinA nasyam vAtaje shirobhitApe pittaraktAnvaye sharkarAdighRutena nasyam (6-7) · Śloka 7
| কার্পাসমজ্জা ত্বঙ্মুস্তা সুমনঃকোরকাণি চ||৬|| নস্যমুষ্ণাম্বুপিষ্টানি সর্বমূর্ধরুজাপহম্| শর্করাকুঙ্কুমশৃতং ঘৃতং পিত্তাসৃগন্বযে||৭||
| कार्पासमज्जा त्वङ्मुस्ता सुमनःकोरकाणि च||६|| नस्यमुष्णाम्बुपिष्टानि सर्वमूर्धरुजापहम्| शर्कराकुङ्कुमशृतं घृतं पित्तासृगन्वये||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje shirobhitApe kuShThAdibhiH pralepaH vAtaje shirobhitApe atra raktasrAvo na kAryaH vAtaje shirobhitApe ityashAntau cale kaphe ca dAhaH ardhAvabhedake~apyeShA kriyA (8-9) · Śloka 9
প্রলেপঃ সঘৃতৈঃ কুষ্ঠকুটিলোত্পলচন্দনৈঃ| বাতোদ্রেকভযাদ্রক্তং ন চাস্মিন্নবসেচযেত্||৮|| ইত্যশান্তৌ চলে দাহঃ কফে চেষ্টো যথোদিতঃ| অর্ধাবভেদকেঽপ্যেষা তথা দোষান্বযাত্ক্রিযা||৯||
प्रलेपः सघृतैः कुष्ठकुटिलोत्पलचन्दनैः| वातोद्रेकभयाद्रक्तं न चास्मिन्नवसेचयेत्||८|| इत्यशान्तौ चले दाहः कफे चेष्टो यथोदितः| अर्धावभेदकेऽप्येषा तथा दोषान्वयात्क्रिया||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ardhAvabhedake shirIShabIjAdinasyam ardhAvabhedake prapunnATAdilepaH sUryAvarte~apyeShA kriyA raktasrAvashca (10-11) · Śloka 11
শিরীষবীজাপামার্গমূলং নস্যং বিডান্বিতম্| স্থিরারসো বা, লেপে তু প্রপুন্নাটোঽম্লকল্কিতঃ||১০|| সূর্যোবর্তেঽপি তস্মিংস্তু সিরযাঽপহরেদসৃক্| |১১|
शिरीषबीजापामार्गमूलं नस्यं बिडान्वितम्| स्थिरारसो वा, लेपे तु प्रपुन्नाटोऽम्लकल्कितः||१०|| सूर्योवर्तेऽपि तस्मिंस्तु सिरयाऽपहरेदसृक्| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaje shirobhitApe sirAvyadhaH ardhAvabhedake shItAH shiromukhAlepAdayaH ardhAvabhedake jIvanIyaghRutakShIrayoH pAnaM nasyaM ca raktaje shirobhitApe~apyeShA kriyA sha~gkhake pratyAkhyAyaiShA kriyA (11-13) · Śloka 13
| শিরোভিতাপে পিত্তোত্থে স্নিগ্ধস্য ব্যধযেত্সিরাম্||১১|| শীতাঃ শিরোমুখালেপসেকশোধনবস্তযঃ| জীবনীযশৃতে ক্ষীরসর্পিষী পাননস্যযোঃ||১২|| কর্তব্যং রক্তজেঽপ্যেতত্ প্রত্যাখ্যায চ শঙ্খকে| |১৩|
| शिरोभितापे पित्तोत्थे स्निग्धस्य व्यधयेत्सिराम्||११|| शीताः शिरोमुखालेपसेकशोधनबस्तयः| जीवनीयशृते क्षीरसर्पिषी पाननस्ययोः||१२|| कर्तव्यं रक्तजेऽप्येतत् प्रत्याख्याय च शङ्खके| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaje shirobhitApe vamanam kaphaje rUkShAdidravyaiH svedAdayaH kaphaje upavAsaH sannipAtaje shirobhitApe mishraH kramaH (13-14) · Śloka 14
| শ্লেষ্মাভিতাপে জীর্ণাজ্যস্নেহিতঃ কটুকৈর্বমেত্||১৩|| স্বেদপ্রলেপনস্যাদ্যা রূক্ষতীক্ষ্ণোষ্ণভেষজৈঃ| শস্যন্তে চোপবাসোঽত্র নিচযে মিশ্রমাচরেত্||১৪||
| श्लेष्माभितापे जीर्णाज्यस्नेहितः कटुकैर्वमेत्||१३|| स्वेदप्रलेपनस्याद्या रूक्षतीक्ष्णोष्णभेषजैः| शस्यन्ते चोपवासोऽत्र निचये मिश्रमाचरेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumije sannipAtaje shirobhitApe shoNitena nasyam kRumije kRuminirharaNam kRumije viDa~ggAdisiddhena sarShapAditailena nasyam (15-17) · Śloka 17
কৃমিজে শোণিতং নস্যং তেন মূর্চ্ছন্তি জন্তবঃ| মত্তাঃ শোণিতগন্ধেন নির্যান্তি ঘ্রাণবক্ত্রযোঃ||১৫|| সুতীক্ষ্ণনস্যধূমাভ্যাং কুর্যান্নির্হরণং ততঃ| বিডঙ্গস্বর্জিকাদন্তীহিঙ্গুগোমূত্রসাধিতম্||১৬|| কটুনিম্বেঙ্গুদীপীলুতৈলং নস্যং পৃথক্ পৃথক্| |১৭|
कृमिजे शोणितं नस्यं तेन मूर्च्छन्ति जन्तवः| मत्ताः शोणितगन्धेन निर्यान्ति घ्राणवक्त्रयोः||१५|| सुतीक्ष्णनस्यधूमाभ्यां कुर्यान्निर्हरणं ततः| विडङ्गस्वर्जिकादन्तीहिङ्गुगोमूत्रसाधितम्||१६|| कटुनिम्बेङ्गुदीपीलुतैलं नस्यं पृथक् पृथक्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumije kRumijjinnasyam kRumije nasyabheShajairdhUmaH (17-18) · Śloka 18
| অজামূত্রদ্রুতং নস্যং কৃমিজিত্ কৃমিজিত্পরম্||১৭|| পূতিমত্স্যযুতৈঃ কুর্যাদ্ ধূমং নাবনভেষজৈঃ| |১৮|
| अजामूत्रद्रुतं नस्यं कृमिजित् कृमिजित्परम्||१७|| पूतिमत्स्ययुतैः कुर्याद् धूमं नावनभेषजैः| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumije raktaM na nirharet shiraHkampe vAtAbhitApakramaH (18-19) · Śloka 19
| কৃমিভিঃ পীতরক্তত্বাদ্রক্তমত্র ন নির্হরেত্||১৮|| বাতাভিতাপবিহিতঃ কম্পে দাহাদ্বিনা ক্রমঃ| |১৯|
| कृमिभिः पीतरक्तत्वाद्रक्तमत्र न निर्हरेत्||१८|| वाताभितापविहितः कम्पे दाहाद्विना क्रमः| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upashIrShake nave vAtavyAdhikriyA upashIrShake pakve vidradhikriyA vidradhau,piTikAyAM , arbude ca Amapakve yathAyogyaM karma (19-20) · Śloka 20
| নবে জন্মোত্তরং জাতে যোজযেদুপশীর্ষকে||১৯|| বাতব্যাধিক্রিযাং, পক্বে কর্ম বিদ্রধিচোদিতম্| আমপক্বে যথাযোগ্যং বিদ্রধীপিটিকার্বুদে||২০||
| नवे जन्मोत्तरं जाते योजयेदुपशीर्षके||१९|| वातव्याधिक्रियां, पक्वे कर्म विद्रधिचोदितम्| आमपक्वे यथायोग्यं विद्रधीपिटिकार्बुदे||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAyAM raktasrAvaH arUMShikAyAM ashvashakRudrasairlepaH arUMShikAyAM paTolAdipatrairlepaH (21-22) · Śloka 22
অরুংষিকা জলৌকোভির্হৃতাস্রা নিম্ববারিণা| সিক্তা প্রভূতলবণৈর্লিম্পেদশ্বশকৃদ্রসৈঃ||২১|| পটোলনিম্বপত্রৈর্বা সহরিদ্রৈঃ সুকল্কিতৈঃ| গোমূত্রজীর্ণপিণ্যাককৃকবাকুমলৈরপি||২২||
अरुंषिका जलौकोभिर्हृतास्रा निम्बवारिणा| सिक्ता प्रभूतलवणैर्लिम्पेदश्वशकृद्रसैः||२१|| पटोलनिम्बपत्रैर्वा सहरिद्रैः सुकल्कितैः| गोमूत्रजीर्णपिण्याककृकवाकुमलैरपि||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAyAM kapAlabhRuShTakuShThalepaH arUMShikAyAM indralupte ca mAlatyAditailenAbhya~ggaH (23-24) · Śloka 24
কপালভৃষ্টং কুষ্ঠং বা চূর্ণিতং তৈলসংযুতম্| রূংষিকালেপনং কণ্ডূক্লেদদাহার্তিনাশনম্||২৩|| মালতীচিত্রকাশ্বঘ্ননক্তমালপ্রসাধিতম্| চাচারূংষিকযোস্তৈলমভ্যঙ্গঃ ক্ষুরঘৃষ্টযোঃ||২৪||
कपालभृष्टं कुष्ठं वा चूर्णितं तैलसंयुतम्| रूंषिकालेपनं कण्डूक्लेददाहार्तिनाशनम्||२३|| मालतीचित्रकाश्वघ्ननक्तमालप्रसाधितम्| चाचारूंषिकयोस्तैलमभ्यङ्गः क्षुरघृष्टयोः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAyAM ashAntau vamanAdibhiH shiraHshuddhiH dAruNake shirAvedhaH dAruNake mRujAnasyamUrddhabastInAM shIlanam dAruNake priyAlAdibhirlAkShAdibhishca lepaH dAruNake kodravakShArajalena prakShAlanam (25-27) · Śloka 27
অশান্তৌ শিরসঃ শুধ্দ্যৈ যতেত বমনাদিভিঃ| বিধ্যেচ্ছিরাং দারুণকে লালাট্যাং, শীলযেন্মৃজাম্||২৫|| নাবনং মূর্দ্ধবস্তিং চ, লেপযেচ্চ সমাক্ষিকৈঃ| প্রিযালভিজমধুককুষ্ঠমাষৈঃ সসর্ষপৈঃ||২৬|| লাক্ষাশম্যাকপত্রৈডগজধাত্রীফলৈস্তথা| কোরদূষতৃণক্ষারবারিপ্রক্ষালনং হিতম্||২৭||
अशान्तौ शिरसः शुध्द्यै यतेत वमनादिभिः| विध्येच्छिरां दारुणके लालाट्यां, शीलयेन्मृजाम्||२५|| नावनं मूर्द्धबस्तिं च, लेपयेच्च समाक्षिकैः| प्रियालभिजमधुककुष्ठमाषैः ससर्षपैः||२६|| लाक्षाशम्याकपत्रैडगजधात्रीफलैस्तथा| कोरदूषतृणक्षारवारिप्रक्षालनं हितम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana idralupte sirAM vidhvA pracchAya kAsIsAdibhirlepayet idralupte hastidantamaShIlepaH (28-31) · Śloka 31
ইন্দ্রলুপ্তে যথাসন্নং সিরাং বিধ্বা প্রলেপযেত্| প্রচ্ছায গাঢং কাসীসমনোহ্বাতুত্থকোষণৈঃ||২৮|| বন্যামরতরুভ্যাং বা গুঞ্জামূলফলৈস্তথা| তথা লাঙ্গলিকামূলৈঃ করবীররসেন বা||২৯|| সক্ষৌদ্রক্ষুদ্রবার্তাকস্বরসেন রসেন বা| ধত্তূরকস্য পত্রাণাং ভল্লাতকরসেন বা||৩০|| অথবা মাক্ষিকহবিস্তিলপুষ্পত্রিকণ্টকৈঃ| তৈলাক্তা হস্তিদন্তস্য মষী চাচৌষধং পরম্||৩১||
इन्द्रलुप्ते यथासन्नं सिरां विध्वा प्रलेपयेत्| प्रच्छाय गाढं कासीसमनोह्वातुत्थकोषणैः||२८|| वन्यामरतरुभ्यां वा गुञ्जामूलफलैस्तथा| तथा लाङ्गलिकामूलैः करवीररसेन वा||२९|| सक्षौद्रक्षुद्रवार्ताकस्वरसेन रसेन वा| धत्तूरकस्य पत्राणां भल्लातकरसेन वा||३०|| अथवा माक्षिकहविस्तिलपुष्पत्रिकण्टकैः| तैलाक्ता हस्तिदन्तस्य मषी चाचौषधं परम्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana idralupte shuklaromodgame meShaviShANamaShIlepaH idralupte AromodbhUterjalaseko varjyaH (32) · Śloka 32
শুক্লরোমোদ্গমে তদ্বন্মষী মেষবিষাণজা| বর্জযেদ্বারিণা সেকং যাবদ্রোমসমুদ্ভবঃ||৩২||
शुक्लरोमोद्गमे तद्वन्मषी मेषविषाणजा| वर्जयेद्वारिणा सेकं यावद्रोमसमुद्भवः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khalatau, palite , valyAM ,harillomni ca shodhanaM nasyavakrashirobhya~ggapradehAshca idralupte bRuhatyAditailena nasyam idralupte nimbatailena nasyam (33-34) · Śloka 34
খলতৌ পলিতে বল্যাং হরিল্লোম্নি চ শোধিতম্| নস্যবক্ত্রশিরোভ্যঙ্গপ্রদেহৈঃ সমুপাচরেত্||৩৩|| সিদ্ধং তৈলং বৃহত্যাদ্যৈর্জীবনীযৈশ্চ নাবনম্| মাসং বা নিম্বজং তৈলং ক্ষীরভুঙ্নাবযেদ্যতিঃ||৩৪||
खलतौ पलिते वल्यां हरिल्लोम्नि च शोधितम्| नस्यवक्त्रशिरोभ्यङ्गप्रदेहैः समुपाचरेत्||३३|| सिद्धं तैलं बृहत्याद्यैर्जीवनीयैश्च नावनम्| मासं वा निम्बजं तैलं क्षीरभुङ्नावयेद्यतिः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana palite nIlyAditailena nasyam palite kShIrAditailena nasyam (35-38) · Śloka 38
নীলীশিরীষকোরণ্টভৃঙ্গস্বরসভাবিতম্| শেল্বক্ষতিলরামাণাং বীজং কাকাণ্ডকীসমম্||৩৫|| পিষ্ট্বাঽঽজপযসা লোহাল্লিপ্তাদর্কাশুতাপিতাত্| তৈলং স্রুতং ক্ষীরভুজো নাবনাত্ পলিতান্তকৃত্||৩৬|| ক্ষীরাত্সাহচরাদ্ ভৃঙ্গরজসঃ সৌরসাদ্রসাত্| প্রস্থৈস্তৈলস্য কুডবঃ সিদ্ধো যষ্টিপলান্বিতঃ||৩৭|| নস্যং শৈলাসনে ভাণ্ডে শৃঙ্গে মেষস্য বা স্থিতঃ| |৩৮|
नीलीशिरीषकोरण्टभृङ्गस्वरसभावितम्| शेल्वक्षतिलरामाणां बीजं काकाण्डकीसमम्||३५|| पिष्ट्वाऽऽजपयसा लोहाल्लिप्तादर्काशुतापितात्| तैलं स्रुतं क्षीरभुजो नावनात् पलितान्तकृत्||३६|| क्षीरात्साहचराद् भृङ्गरजसः सौरसाद्रसात्| प्रस्थैस्तैलस्य कुडवः सिद्धो यष्टिपलान्वितः||३७|| नस्यं शैलासने भाण्डे शृङ्गे मेषस्य वा स्थितः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana palite dugdhikAkaravIrakalepaH harillomavalIShu kShIrAdInAM vaktralepaH (38-40) · Śloka 40
| ক্ষীরেণ শ্লক্ষ্ণপিষ্টৈ বা দুগ্ধিকাকরবীরকৌ||৩৮|| উত্পাট্য পলিতং দেযাবাশযে পলিতাপহৌ| ক্ষীরং প্রিযালং যষ্ট্যাহ্বং জীবনীযো গণস্তিলাঃ||৩৯|| কৃষ্ণাঃ প্রলেপো বক্ত্রস্য হরিল্লোমবলীহিতঃ| |৪০|
| क्षीरेण श्लक्ष्णपिष्टै वा दुग्धिकाकरवीरकौ||३८|| उत्पाट्य पलितं देयावाशये पलितापहौ| क्षीरं प्रियालं यष्ट्याह्वं जीवनीयो गणस्तिलाः||३९|| कृष्णाः प्रलेपो वक्त्रस्य हरिल्लोमवलीहितः| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keshabRuMhaNara~jjakastilAdInAM mUrddhalepaH keshasaMvardhanAni mAMsyAdIni (40-42) · Śloka 42
| তিলাঃ সামলকাঃ পদ্মকিঞ্জল্কো মধুকং মধু||৪০|| বৃংহযেদ্রঞ্জযেচ্চৈতত্ কেশান্ মূর্দ্ধপ্রলেপনাত্| মাংসী কুষ্ঠং তিলাঃ কৃষ্ণাঃ সারিবা নীলমুত্পলম্||৪১|| ক্ষৌদ্রং চ ক্ষীরপিষ্টানি কেশসংবর্ধনং পরম্| |৪২|
| तिलाः सामलकाः पद्मकिञ्जल्को मधुकं मधु||४०|| बृंहयेद्रञ्जयेच्चैतत् केशान् मूर्द्धप्रलेपनात्| मांसी कुष्ठं तिलाः कृष्णाः सारिवा नीलमुत्पलम्||४१|| क्षौद्रं च क्षीरपिष्टानि केशसंवर्धनं परम्| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keshara~jjanaM ayorajaAdi keshara~jjanaM mAShakAdiyavAgUH (42-44) · Śloka 44
| অযোরজো ভৃঙ্গরজস্ত্রিফলা কৃষ্ণমৃত্তিকা||৪২|| স্থিতমিক্ষুরসে মাসং সমূলং পলিতং রজেত্| মাষকোদ্রবধান্যাম্লৈর্যবাগূস্ত্রিদিনোষিতা||৪৩|| লোহশুক্লোত্কটা পিষ্টা বলাকামপি রঞ্জযেত্| |৪৪|
| अयोरजो भृङ्गरजस्त्रिफला कृष्णमृत्तिका||४२|| स्थितमिक्षुरसे मासं समूलं पलितं रजेत्| माषकोद्रवधान्याम्लैर्यवागूस्त्रिदिनोषिता||४३|| लोहशुक्लोत्कटा पिष्टा बलाकामपि रञ्जयेत्| |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca prapauNDarIkAditailam (44-45) · Śloka 45
| প্রপৌণ্ডরীকমধুকপিপ্পলীচন্দনোত্পলৈঃ||৪৪|| সিদ্ধং ধাত্রীরসে তৈলং নস্যেনাভ্যঞ্জনেন চ| সর্বান্ মূর্ধগদান্ হন্তি পলিতানি চ শীলিতম্||৪৫||
| प्रपौण्डरीकमधुकपिप्पलीचन्दनोत्पलैः||४४|| सिद्धं धात्रीरसे तैलं नस्येनाभ्यञ्जनेन च| सर्वान् मूर्धगदान् हन्ति पलितानि च शीलितम्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca vanyAdiyamakena nasyam (46) · Śloka 46
বরীজীবন্তিনির্যাসপযোভির্যমকং পচেত্| জীবনীযৈশ্চ তন্নস্যং সর্বজত্রূর্ধ্বরোগজিত্||৪৬||
वरीजीवन्तिनिर्यासपयोभिर्यमकं पचेत्| जीवनीयैश्च तन्नस्यं सर्वजत्रूर्ध्वरोगजित्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca mAyUraM ghRutam (47-49) · Śloka 49
মযূরং পক্ষপিত্তান্ত্রপাদবিট্তুণ্ডবর্জিতম্| দশমূলবলারাস্নামধুকৈস্ত্রিপলৈর্যুতম্||৪৭|| জলে পক্ত্বা ঘৃতপ্রস্থং তস্মিন্ ক্ষীরসমং পচেত্| কল্কিতৈর্মধুরদ্রব্যৈঃ সর্বজত্রূর্ধ্বরোগজিত্||৪৮|| তদভ্যাসীকৃতং পানবস্ত্যভ্যঞ্জননাবনৈঃ| |৪৯|
मयूरं पक्षपित्तान्त्रपादविट्तुण्डवर्जितम्| दशमूलवलारास्नामधुकैस्त्रिपलैर्युतम्||४७|| जले पक्त्वा घृतप्रस्थं तस्मिन् क्षीरसमं पचेत्| कल्कितैर्मधुरद्रव्यैः सर्वजत्रूर्ध्वरोगजित्||४८|| तदभ्यासीकृतं पानबस्त्यभ्यञ्जननावनैः| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca mahAmAyUraM ghRutam (49-56) · Śloka 56
| এতেনৈব কষাযেণ ঘৃতপ্রস্থং বিপাচযেত্||৪৯|| চতুর্গুণেন পযসা কল্কৈরেভিশ্চ কার্ষিকৈঃ| জীবন্তীত্রিফলামেদামৃদ্বীকর্দ্ধিপরূষকৈঃ||৫০|| সমঙ্গাচবিকাভার্গীকাশ্মরীকর্কটাহ্বযৈঃ| আত্মগুপ্তামহামেদাতালখর্জূরমস্তকৈঃ||৫১|| মৃণালবিসখর্জূরযষ্টীমধুকজীবকৈঃ| শতাবরীবিদারীক্ষুবৃহতীসারিবাযুগৈঃ||৫২|| মূর্বাশ্বদংষ্ট্রর্ষভকশৃঙ্গাটককসেরুকৈঃ| রাস্নাস্থিরাতামলকীসূক্ষ্মৈলাশঠিপৌষ্করৈঃ||৫৩|| পুনর্নবাতবক্ষীরীকাকোলীধন্বযাসকৈঃ| মধূকাক্ষোটবাতামমুঞ্জাতাভিষুকৈরপি||৫৪|| মহামাযুরমিত্যেতন্মাযূরাদধিকং গুণৈঃ| ধাত্বিন্দ্রিযস্বরভ্রংশশ্বাসকাসার্দিতাপহম্||৫৫|| যেন্যসৃক্শুক্রদোষেষু শস্তং বন্ধ্যাসুতপ্রদম্| |৫৬|
| एतेनैव कषायेण घृतप्रस्थं विपाचयेत्||४९|| चतुर्गुणेन पयसा कल्कैरेभिश्च कार्षिकैः| जीवन्तीत्रिफलामेदामृद्वीकर्द्धिपरूषकैः||५०|| समङ्गाचविकाभार्गीकाश्मरीकर्कटाह्वयैः| आत्मगुप्तामहामेदातालखर्जूरमस्तकैः||५१|| मृणालबिसखर्जूरयष्टीमधुकजीवकैः| शतावरीविदारीक्षुबृहतीसारिवायुगैः||५२|| मूर्वाश्वदंष्ट्रर्षभकशृङ्गाटककसेरुकैः| रास्नास्थिरातामलकीसूक्ष्मैलाशठिपौष्करैः||५३|| पुनर्नवातवक्षीरीकाकोलीधन्वयासकैः| मधूकाक्षोटवाताममुञ्जाताभिषुकैरपि||५४|| महामायुरमित्येतन्मायूरादधिकं गुणैः| धात्विन्द्रियस्वरभ्रंशश्वासकासार्दितापहम्||५५|| येन्यसृक्शुक्रदोषेषु शस्तं वन्ध्यासुतप्रदम्| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvashiroroge palite ca mUShakAdibhirevaM kalpayet jatrUrdhvajA ekatriMshacchatadvayamitA vyAdhayaH (56-57) · Śloka 57
| আখুভিঃ কুক্কুটৈর্হংসৈঃ শশৈশ্চেতি প্রকল্পযেত্||৫৬|| জত্রূর্ধ্বজানাং ব্যাধীনামেকত্রিংশচ্ছতদ্বযম্| পরস্পরমসঙ্কীর্ণং বিস্তরেণ প্রকাশিতম্||৫৭||
| आखुभिः कुक्कुटैर्हंसैः शशैश्चेति प्रकल्पयेत्||५६|| जत्रूर्ध्वजानां व्याधीनामेकत्रिंशच्छतद्वयम्| परस्परमसङ्कीर्णं विस्तरेण प्रकाशितम्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUlaprahAriNAM rogANAM tvaritamupakramaH (58) · Śloka 58
ঊর্ধ্বমূলমধঃশাখমৃষযঃ পুরুষং বিদুঃ| মূলপ্রহারিণস্তস্মাদ্ রোগান্ শীঘ্রতরং জযেত্||৫৮||
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमृषयः पुरुषं विदुः| मूलप्रहारिणस्तस्माद् रोगान् शीघ्रतरं जयेत्||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttamA~ggasya rakShaNe sAvadhAnatA (59-24) · Śloka 24
সর্বেন্দ্রিযাণি যেনাস্মিন্ প্রাণা যেন চ সংশ্রিতাঃ| তেন তস্যোত্তমাঙ্গস্য রক্ষাযামাদৃতো ভবেত্||৫৯|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভট- বিরচিতাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং ষষ্ঠে উত্তর- স্থানে শিরোরোগপ্রতিষেধো নাম- চতুর্বিংশোঽধ্যাযঃ||২৪||
सर्वेन्द्रियाणि येनास्मिन् प्राणा येन च संश्रिताः| तेन तस्योत्तमाङ्गस्य रक्षायामादृतो भवेत्||५९|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भट- विरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने शिरोरोगप्रतिषेधो नाम- चतुर्विंशोऽध्यायः||२४||
🔊 Audio coming soon