Adhikarana vartmarogapratiShedhAdhyAyaH||9|| (2-3) · Śloka 3
వర్త్మరోగవిజ్ఞానాదనంతరం వర్త్మరోగప్రతిషేధ ఆరభ్యత ఇత్యాహ అథాతో వర్త్మరోగప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే||2|| )||3||
वर्त्मरोगविज्ञानादनन्तरं वर्त्मरोगप्रतिषेध आरभ्यत इत्याह अथातो वर्त्मरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे||२|| )||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRucchronmIle purANAjyamkRucchronmIle nasyadhUmAdi (1) · Śloka 1
కృచ్ఛ్రోన్మీలే పురాణాజ్యం ద్రాక్షాకల్కాంబుసాధితం| ససిరం యోజయేత్స్నిగ్ధం నస్యధూమాంజనాది చ||1||
कृच्छ्रोन्मीले पुराणाज्यं द्राक्षाकल्काम्बुसाधितम्| ससिरं योजयेत्स्निग्धं नस्यधूमाञ्जनादि च||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumbhIkAvartmani lekhanAdi (2) · Śloka 2
కుంభీకావర్త్మోపక్రమమాహ కుంభీకావర్త్మ లిఖితం సైంధవప్రతిసారితం| యష్టీధాత్రీపటోలీనాం క్వాథేన పరిషేచయేత్||2||
कुम्भीकावर्त्मोपक्रममाह कुम्भीकावर्त्म लिखितं सैन्धवप्रतिसारितम्| यष्टीधात्रीपटोलीनां क्वाथेन परिषेचयेत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumbhIkAvartmani lekhanavidhiH (3-9) · Śloka 9
కథం వర్త్మ లేఖనీయం ? ఇత్యాహ నివాతేఽధిష్ఠితస్యాప్తైః శుద్ధస్యోత్తానశాయినః| బహిః కోష్ణాంబుతప్తేన స్వేదితం వర్త్మ వాససా||3|| నిర్భుజ్య వస్త్రాంతరితం వామాంగుష్ఠాంగులీధృతం| న స్రంసతే చలతి వా వర్త్మైవం సర్వతస్తతః||4|| మండలాగ్రేణ తత్తిర్యక్ కృత్వా శస్త్రపదాంకితం| లిఖేత్తేనైవ పత్రైర్వా శాకశోఫాలికాదిజైః||5|| ఫేనేన తోయరాశేర్వా పిచునా ప్రమృజన్నసృక్| స్థితే రక్తే సులిఖితం సక్షౌద్రైః ప్రతిసారయేత్||6|| యథాస్వముక్తైరను చ ప్రక్షాల్యోష్ణేన వారిణా| ఘృతేన సిక్తమభ్యక్తం బధ్నీయాన్మధుసర్పిషా||7|| ఊర్ధ్వాధః కర్ణయోర్దత్త్వా పిండీం చ యవసక్తుభిః| ద్వితీయేఽహని ముక్తస్య పరిషేకం యథాయథం||8|| కుర్యాచ్చతుర్థే నస్యాదీన్ ముంచేదేవాహ్ని పంచమే| |9|
कथं वर्त्म लेखनीयम् ? इत्याह निवातेऽधिष्ठितस्याप्तैः शुद्धस्योत्तानशायिनः| बहिः कोष्णाम्बुतप्तेन स्वेदितं वर्त्म वाससा||३|| निर्भुज्य वस्त्रान्तरितं वामाङ्गुष्ठाङ्गुलीधृतम्| न स्रंसते चलति वा वर्त्मैवं सर्वतस्ततः||४|| मण्डलाग्रेण तत्तिर्यक् कृत्वा शस्त्रपदाङ्कितम्| लिखेत्तेनैव पत्रैर्वा शाकशोफालिकादिजैः||५|| फेनेन तोयराशेर्वा पिचुना प्रमृजन्नसृक्| स्थिते रक्ते सुलिखितं सक्षौद्रैः प्रतिसारयेत्||६|| यथास्वमुक्तैरनु च प्रक्षाल्योष्णेन वारिणा| घृतेन सिक्तमभ्यक्तं बध्नीयान्मधुसर्पिषा||७|| ऊर्ध्वाधः कर्णयोर्दत्त्वा पिण्डीं च यवसक्तुभिः| द्वितीयेऽहनि मुक्तस्य परिषेकं यथायथम्||८|| कुर्याच्चतुर्थे नस्यादीन् मुञ्चेदेवाह्नि पञ्चमे| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumbhIkAvartmani sulikhitasya lakShaNam (9-10) · Śloka 10
| సమం నఖనిభం శోఫకండూఘార్షాద్యపీడితం||9|| విద్యాత్సులిఖితం వర్త్మ లిఖేద్ భూయో విపర్యయే| |10|
| समं नखनिभं शोफकण्डूघार्षाद्यपीडितम्||९|| विद्यात्सुलिखितं वर्त्म लिखेद् भूयो विपर्यये| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumbhIkAvartmani atilikhitasya lakShaNam (10-11) · Śloka 11
| రుక్పక్ష్మవర్త్మసదనస్రంసనాన్యతిలేఖనాత్||10|| స్నేహస్వేదాదికస్తస్మిన్నిష్టో వాతహరః క్రమః| |11|
| रुक्पक्ष्मवर्त्मसदनस्रंसनान्यतिलेखनात्||१०|| स्नेहस्वेदादिकस्तस्मिन्निष्टो वातहरः क्रमः| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumbhIkAvartmani atilikhitasya cikitsA (11-13) · Śloka 13
| అభ్యజ్య నవనీతేన శ్వేతరోధ్రం ప్రలేపయేత్||11|| ఏరండమూలకల్కేన పుటపాకే పచేత్తతః| స్విన్నం ప్రక్షాలితం శుష్కం చూర్ణితం పోటలీకృతం||12|| స్త్రియాః క్షీరే ఛగల్యా వా మృదితం నేత్రసేచనం| |13|
| अभ्यज्य नवनीतेन श्वेतरोध्रं प्रलेपयेत्||११|| एरण्डमूलकल्केन पुटपाके पचेत्ततः| स्विन्नं प्रक्षालितं शुष्कं चूर्णितं पोटलीकृतम्||१२|| स्त्रियाः क्षीरे छगल्या वा मृदितं नेत्रसेचनम्| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumbhIkAvartmani atilikhitasya pralepo netrasecanAdi ca (13-14) · Śloka 14
| శాలితందులకల్కేన లిప్తం తద్వత్ పరిష్కృతం||13|| కుర్యాన్నేత్రేఽతిలిఖితే మృదితం దధిమస్తునా| కేవలేనాపి వా సేకం మస్తునా జాంగలాశినః||14||
| शालितन्दुलकल्केन लिप्तं तद्वत् परिष्कृतम्||१३|| कुर्यान्नेत्रेऽतिलिखिते मृदितं दधिमस्तुना| केवलेनापि वा सेकं मस्तुना जाङ्गलाशिनः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumbhIkAvartmani atilikhitasya piTikAbhedanaM pIDanaM ca (15) · Śloka 15
పిటికా వ్రీహివక్రేణ భిత్త్వా తు కఠినోన్నతాః| నిష్పీడయేదను విధిః పరిశేషస్తు పూర్వవత్||15||
पिटिका व्रीहिवक्रेण भित्त्वा तु कठिनोन्नताः| निष्पीडयेदनु विधिः परिशेषस्तु पूर्ववत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumbhIkAvartmani lekhane bhedane cAyaM kramaH (16) · Śloka 16
లేఖనే భేదనే చాయం క్రమః సర్వత్ర వర్త్మని| |16|
लेखने भेदने चायं क्रमः सर्वत्र वर्त्मनि| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaraktotkliShTayoH sirvimokShaNAd (16-18) · Śloka 18
| పిత్తాస్రోత్క్లిష్టయోః స్వాదుస్కంధసిద్ధేన సర్పిషా||16|| సిరావిమోక్షః స్నిగ్ధస్య త్రివృచ్ఛ్రేష్ఠం విరేచనం| లిఖితే స్రుతరక్తే చ వర్త్మని క్షాలనం హితం||17|| యష్టీకషాయః, సేకస్తు క్షీరం చందనసాధితం| |18|
| पित्तास्रोत्क्लिष्टयोः स्वादुस्कन्धसिद्धेन सर्पिषा||१६|| सिराविमोक्षः स्निग्धस्य त्रिवृच्छ्रेष्ठं विरेचनम्| लिखिते स्रुतरक्ते च वर्त्मनि क्षालनं हितम्||१७|| यष्टीकषायः, सेकस्तु क्षीरं चन्दनसाधितम्| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShmasadane vikuTTanAdi (18-19) · Śloka 19
| పక్ష్మణాం సదనే సూచ్యా రోమకూపాన్ వికుట్టయేత్||18|| గ్రాహయేద్వా జలౌకోభిః పయసేక్షురసేన వా| వమనం, నావనం సర్పిః శృతం మధురశీతలైః||19||
| पक्ष्मणां सदने सूच्या रोमकूपान् विकुट्टयेत्||१८|| ग्राहयेद्वा जलौकोभिः पयसेक्षुरसेन वा| वमनं, नावनं सर्पिः शृतं मधुरशीतलैः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShmasadane shreShThama~jjanam (20) · Śloka 20
సంచూర్ణ్య పుష్పకాసీసం భావయేత్సురసారసైః| తామ్రే దశాహం పరమం పక్ష్మశాతే తదంజనం||20||
सञ्चूर्ण्य पुष्पकासीसं भावयेत्सुरसारसैः| ताम्रे दशाहं परमं पक्ष्मशाते तदञ्जनम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pothakyAM lekhanapratisAraNAdi (21-22) · Śloka 22
పోథకీర్లిఖితాః శుంఠీసైంధవప్రతిసారితాః| ఉష్ణాంబుక్షాలితాః సించేత్ ఖదిరాఢకిశిగ్రుభిః||21|| అప్సిద్ధైర్ద్వినిశాశ్రేష్ఠామధుకైర్వా సమాక్షికైః| |22|
पोथकीर्लिखिताः शुण्ठीसैन्धवप्रतिसारिताः| उष्णाम्बुक्षालिताः सिञ्चेत् खदिराढकिशिग्रुभिः||२१|| अप्सिद्धैर्द्विनिशाश्रेष्ठामधुकैर्वा समाक्षिकैः| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphotkliShTe lekhanapratisAraNAdi (22-23) · Śloka 23
| కఫోత్క్లిష్టే విలిఖితే సక్షౌద్రైః ప్రతిసారణం||22|| సూక్ష్మైః సైంధవకాసీసమనోహ్వాకణతార్క్ష్యజైః| వమనాంజననస్యాది సర్వం చ కఫజిద్ధితం||23||
| कफोत्क्लिष्टे विलिखिते सक्षौद्रैः प्रतिसारणम्||२२|| सूक्ष्मैः सैन्धवकासीसमनोह्वाकणतार्क्ष्यजैः| वमनाञ्जननस्यादि सर्वं च कफजिद्धितम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lagaNe lekhanapratisAraNAdi (24) · Śloka 24
కర్తవ్యం లగణేఽప్యేతదశాంతావగ్నినా దహేత్| |24|
कर्तव्यं लगणेऽप्येतदशान्तावग्निना दहेत्| |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utsa~ggA~jjanayorbhedanAdi (1-25) · Śloka 25
|స్విన్నాం భిత్త్వా వినిష్పీడ్య భిషగ(డ్యోత్సంగాం చా)_ ంజననామికాం| శిలైలాసైంధవనతైః సక్షౌద్రైః ప్రతిసారయేత్||1|| | కుకూణే ఖదిరశ్రేష్ఠానింబపత్రశృతం ఘృతం||24|| పీత్వా ధాత్రీ వమేత్కృష్ణాయష్టీసర్షపసైంధవైః| |25|
|स्विन्नां भित्त्वा विनिष्पीड्य भिषग(ड्योत्सङ्गां चा)_ ञ्जननामिकाम्| शिलैलासैन्धवनतैः सक्षौद्रैः प्रतिसारयेत्||१|| | कुकूणे खदिरश्रेष्ठानिम्बपत्रशृतं घृतम्||२४|| पीत्वा धात्री वमेत्कृष्णायष्टीसर्षपसैन्धवैः| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukUNe dhAtryAH khadirAdighRutam (25) · Śloka 25
| అభయాపిప్పలీద్రాక్షాక్వాథేనైనాం విరేచయేత్||25||
| अभयापिप्पलीद्राक्षाक्वाथेनैनां विरेचयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukUNe dhAtryAH vamanarecanAdi (26) · Śloka 26
ముస్తాద్విరజనీకృష్ణాకల్కేనాలేపయేత్స్తనౌ| ధూపయేత్సర్షపైః సాజ్యైః|26|
मुस्ताद्विरजनीकृष्णाकल्केनालेपयेत्स्तनौ| धूपयेत्सर्षपैः साज्यैः|२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukUNe dhAtryAH stAlepanAdi (26-27) · Śloka 27
| శుద్ధాం క్వాథం చ పాయయేత్||26|| పటోలముస్తమృద్వీకాగుడూచీత్రిఫలోద్భవం| |27|
| शुद्धां क्वाथं च पाययेत्||२६|| पटोलमुस्तमृद्वीकागुडूचीत्रिफलोद्भवम्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukUNe shishorvartmalekhanAdi (27-28) · Śloka 28
| శిశోస్తు లిఖితం వర్త్మ స్రుతాసృగ్వాఽంబుజన్మభిః||27|| ధాత్ర్యశ్మంతకజంబూత్థపత్రక్వాథేన సేచయేత్| |28|
| शिशोस्तु लिखितं वर्त्म स्रुतासृग्वाऽम्बुजन्मभिः||२७|| धात्र्यश्मन्तकजम्बूत्थपत्रक्वाथेन सेचयेत्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukUNe shishoH vamane hetuH (28-29) · Śloka 29
| ప్రాయః క్షీరఘృతాశిత్వాద్బాలానాం శ్లేష్మజా గదాః||28|| తస్మాద్వమనమేవాగ్రే సర్వవ్యాధిషు పూజితం| |29|
| प्रायः क्षीरघृताशित्वाद्बालानां श्लेष्मजा गदाः||२८|| तस्माद्वमनमेवाग्रे सर्वव्याधिषु पूजितम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukUNe shishoH vamanayogAH (29-31) · Śloka 31
తదేహ వమనమాహ | సింధూత్థకృష్ణాపామార్గబీజాజ్యస్తన్యమాక్షికం||29|| చూర్ణో వచాయాః సక్షౌద్రో మదనం మధుకాన్వితం| క్షీరం క్షీరాన్నమన్నం చ భజతః క్రమతః శిశోః||30|| వమనం సర్వరోగేషు విశేషేణ కుకూణకే| |31|
तदेह वमनमाह | सिन्धूत्थकृष्णापामार्गबीजाज्यस्तन्यमाक्षिकम्||२९|| चूर्णो वचायाः सक्षौद्रो मदनं मधुकान्वितम्| क्षीरं क्षीरान्नमन्नं च भजतः क्रमतः शिशोः||३०|| वमनं सर्वरोगेषु विशेषेण कुकूणके| |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukUNe shishoH ubhayashodhanayogaH (31) · Śloka 31
| సప్తలారససిద్ధాజ్యం యోజ్యం చోభయశోధనం||31||
| सप्तलारससिद्धाज्यं योज्यं चोभयशोधनम्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukUNe shishoH dvinishAdivartiH (32-33) · Śloka 33
ద్వినిశారోధ్రయష్ట్యాహ్వరోహిణీనింబపల్లవైః| కుకూణకే హితా వర్తిః పిష్టైస్తామ్రరజోన్వితైః||32|| క్షీరక్షౌద్రఘృతోపేతం దగ్ధం వా లోహజం రజః| |33|
द्विनिशारोध्रयष्ट्याह्वरोहिणीनिम्बपल्लवैः| कुकूणके हिता वर्तिः पिष्टैस्ताम्ररजोन्वितैः||३२|| क्षीरक्षौद्रघृतोपेतं दग्धं वा लोहजं रजः| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukUNe shishoH lohabhasma (33-34) · Śloka 34
| ఏలారసోనకతకశంఖోషణఫణిజ్జకైః||33|| వర్తిః కుకూణపోథక్యోః సురపిష్టైః సకట్ఫలైః| |34|
| एलारसोनकतकशङ्खोषणफणिज्जकैः||३३|| वर्तिः कुकूणपोथक्योः सुरपिष्टैः सकट्फलैः| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukUNe shishoH elAdivartiHpakShmarodhe chedanasIvanAdi (34-39) · Śloka 39
| పక్ష్మరోధే ప్రవృద్ధేషు శుద్ధదేహస్య రోమసు||34|| ఉత్సృజ్య ద్వౌ భ్రువోఽధస్తాద్భాగౌ భాగం చ పక్ష్మతః| యవమాత్రం యవాకారం తిర్యక్ ఛిత్వాఽఽర్ద్రవాససా||35|| అపనేయమసృక్ తస్మిన్నల్పీభవతి శోణితే| సీవ్యేత్కుటిలయా సూచ్యా ముద్గమాత్రాంతరైః పదైః||36|| బధ్వా లలాటే పట్టం చ తత్ర సీవనసూత్రకం| నాతిగాఢశ్లథం సూచ్యా నిక్షిపేదథ యోజయేత్||37|| మధుసర్పిఃకవలికాం న చాస్మిన్ బంధమాచరేత్| న్యగ్రోధాదికషాయైశ్చ సక్షీరైః సేచయేద్రుజి||38|| పంచమే దివసే సూత్రమపనీయావచూర్ణయేత్| గైరికేణ వ్రణం యుంజ్యాత్తీక్ష్ణం నస్యాంజనాది చ||39||
| पक्ष्मरोधे प्रवृद्धेषु शुद्धदेहस्य रोमसु||३४|| उत्सृज्य द्वौ भ्रुवोऽधस्ताद्भागौ भागं च पक्ष्मतः| यवमात्रं यवाकारं तिर्यक् छित्वाऽऽर्द्रवाससा||३५|| अपनेयमसृक् तस्मिन्नल्पीभवति शोणिते| सीव्येत्कुटिलया सूच्या मुद्गमात्रान्तरैः पदैः||३६|| बध्वा ललाटे पट्टं च तत्र सीवनसूत्रकम्| नातिगाढश्लथं सूच्या निक्षिपेदथ योजयेत्||३७|| मधुसर्पिःकवलिकां न चास्मिन् बन्धमाचरेत्| न्यग्रोधादिकषायैश्च सक्षीरैः सेचयेद्रुजि||३८|| पञ्चमे दिवसे सूत्रमपनीयावचूर्णयेत्| गैरिकेण व्रणं युञ्ज्यात्तीक्ष्णं नस्याञ्जनादि च||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShmarodhe evamashAntau dAhAdial ajyArbudayoH dAhAdi ghRutam (9) · Śloka 9
దహేదశాంతౌ నిర్భుజ్య వర్త్మదోషాశ్రయాం వలీం| సందంశోనాధికం పక్ష్మ హృత్వా తస్యాశ్రయం దహేత్||40|| సూచ్యగ్రేణాగ్నివర్ణేన, దాహో బాహ్యాలజేః పునః| భిన్నస్య క్షారవహ్నిభ్యాం సుచ్ఛిన్నస్యార్బుదస్య చ||41|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిర- చితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం షష్ఠే ఉత్తర- స్థానే వర్త్మరోగప్రతిషేధో నామ నవమోఽధ్యాయః||9||
दहेदशान्तौ निर्भुज्य वर्त्मदोषाश्रयां वलीम्| संदंशोनाधिकं पक्ष्म हृत्वा तस्याश्रयं दहेत्||४०|| सूच्यग्रेणाग्निवर्णेन, दाहो बाह्यालजेः पुनः| भिन्नस्य क्षारवह्निभ्यां सुच्छिन्नस्यार्बुदस्य च||४१|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविर- चितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने वर्त्मरोगप्रतिषेधो नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon