Adhikarana vartmarogavij~jAnIyAdhyAyaH||8|| (2-3) · Śloka 3
ప్రాధాన్యాత్ పూర్వముపన్యాస ఇత్యాహ అథాతో వర్త్మరోగవిజ్ఞానీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే|2| )|3|
प्राधान्यात् पूर्वमुपन्यास इत्याह अथातो वर्त्मरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| )|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nayanarogANAM samprAptiH (1-3) · Śloka 3
సర్వరోగనిదానోక్తైరహితైః కుపితా మలాః| అచక్షుష్యైర్విశేషేణ ప్రాయః పిత్తానుసారిణః||1|| శిరాభిరూర్ధ్వం ప్రసృతా నేత్రావయవమాశ్రితాః| వర్త్మ సంధిం సితం కృష్ణం దృష్టిం వా సర్వమక్షి వా||2|| రోగాన్ కుర్యుః| |3|
सर्वरोगनिदानोक्तैरहितैः कुपिता मलाः| अचक्षुष्यैर्विशेषेण प्रायः पित्तानुसारिणः||१|| शिराभिरूर्ध्वं प्रसृता नेत्रावयवमाश्रिताः| वर्त्म सन्धिं सितं कृष्णं दृष्टिं वा सर्वमक्षि वा||२|| रोगान् कुर्युः| |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 1 kRucchronmIlasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4
చలస్తత్ర ప్రాప్య వర్త్మాశ్రయాః సిరాః| సుప్తోత్థితస్య కురుతే వర్త్మస్తంభం సవేదనం||3|| పాంశుపూర్ణాభనేత్రత్వం కృచ్ఛ్రోన్మీలనమశ్రు చ| విమర్దనాత్ స్యాచ్చ శమః కృచ్ఛ్రోన్మీలం వదంతి తత్||4||
चलस्तत्र प्राप्य वर्त्माश्रयाः सिराः| सुप्तोत्थितस्य कुरुते वर्त्मस्तम्भं सवेदनम्||३|| पांशुपूर्णाभनेत्रत्वं कृच्छ्रोन्मीलनमश्रु च| विमर्दनात् स्याच्च शमः कृच्छ्रोन्मीलं वदन्ति तत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 nimeShasya lakShaNam (5) · Śloka 5
చాలయన్ వర్త్మనీ వాయుర్నిమేషోన్మేషణం ముహుః| కరోత్యరుఙ్ నిమేషోఽసౌ|5|
चालयन् वर्त्मनी वायुर्निमेषोन्मेषणं मुहुः| करोत्यरुङ् निमेषोऽसौ|५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 vAtahatasya lakShaNam (5-6) · Śloka 6
| వర్త్మ యత్తు నిమీల్యతే||5|| విముక్తసంధి నిశ్చేష్టం హీనం వాతహతం హి తత్| |6|
| वर्त्म यत्तु निमील्यते||५|| विमुक्तसन्धि निश्चेष्टं हीनं वातहतं हि तत्| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 kumbhipiTikAyAH lakShaNam (6-7) · Śloka 7
| కృష్ణాః పిత్తేన బహ్వ్యోఽంతర్వర్త్మ కుంభీకబీజవత్||6|| ఆధ్మాయంతే పునర్భిన్నాః పిటికాః కుంభిసంజ్ఞితాః| |7|
| कृष्णाः पित्तेन बह्व्योऽन्तर्वर्त्म कुम्भीकबीजवत्||६|| आध्मायन्ते पुनर्भिन्नाः पिटिकाः कुम्भिसंज्ञिताः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 pittotkliShTasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8
| సదాహక్లేదనిస్తోదం రక్తాభం స్పర్శనాక్షమం||7|| పిత్తేన జాయతే వర్త్మ పిత్తోత్క్లిష్టముశంతి తత్| |8|
| सदाहक्लेदनिस्तोदं रक्ताभं स्पर्शनाक्षमम्||७|| पित्तेन जायते वर्त्म पित्तोत्क्लिष्टमुशन्ति तत्| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 pakShmashAtasya lakShaNam (8-9) · Śloka 9
| కరోతి కండూం దాహం చ పిత్తం పక్ష్మాంతమాస్థితం||8|| పక్ష్మణాం శాతనం చాను పక్ష్మశాతం వదంతి తం| |9|
| करोति कण्डूं दाहं च पित्तं पक्ष्मान्तमास्थितम्||८|| पक्ष्मणां शातनं चानु पक्ष्मशातं वदन्ति तम्| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 pothakyAH lakShaNam (9-10) · Śloka 10
| పోథక్యః పిటికాః శ్వేతాః సర్షపభా ఘనాః కఫాత్||9|| శోఫోపదేహరుక్కండూపిచ్ఛిలాశ్రుసమన్వితాః| |10|
| पोथक्यः पिटिकाः श्वेताः सर्षपभा घनाः कफात्||९|| शोफोपदेहरुक्कण्डूपिच्छिलाश्रुसमन्विताः| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 kaphotkliShTasya lakShaNam (10) · Śloka 10
| కఫోత్క్లిష్టం భవేద్వర్త్మ స్తంభక్లేదోపదేహవత్||10||
| कफोत्क्लिष्टं भवेद्वर्त्म स्तम्भक्लेदोपदेहवत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 lagaNasya lakShaNam (11) · Śloka 11
గ్రంథిః పాండురరుక్పాకః కండూమాన్ కఠినః కఫాత్| కోలమాత్రః స లగణః కించిదల్పస్తతోఽథ వా||11||
ग्रन्थिः पाण्डुररुक्पाकः कण्डूमान् कठिनः कफात्| कोलमात्रः स लगणः किञ्चिदल्पस्ततोऽथ वा||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 utsa~ggAyAH lakShaNam (12) · Śloka 12
రక్తా రక్తేన పిటికా తత్తుల్యపిటికాచితా| ఉత్సంగాఖ్యా|12|
रक्ता रक्तेन पिटिका तत्तुल्यपिटिकाचिता| उत्सङ्गाख्या|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 utkliShTasya lakShaNam (12) · Śloka 12
| తథోత్క్లిష్టం రాజిమత్స్పర్శనాక్షమం||12||
| तथोत्क्लिष्टं राजिमत्स्पर्शनाक्षमम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 arshasaH lakShaNam (13) · Śloka 13
అర్శోఽధిమాంసం వర్త్మాంతః స్తబ్ధం స్నిగ్ధం సదాహరుక్| రక్తం రక్తేన తత్స్రావి ఛిన్నం ఛిన్నం చ వర్ధతే||13||
अर्शोऽधिमांसं वर्त्मान्तः स्तब्धं स्निग्धं सदाहरुक्| रक्तं रक्तेन तत्स्रावि छिन्नं छिन्नं च वर्धते||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 a~jjanAyAH lakShaNam (14) · Śloka 14
మధ్యే వా వర్త్మనోఽంతే వా కండూషారుగ్వతీ స్థిరా| ముద్గమాత్రాఽసృజా తామ్రా పిటికాఽంజననామికా||14||
मध्ये वा वर्त्मनोऽन्ते वा कण्डूषारुग्वती स्थिरा| मुद्गमात्राऽसृजा ताम्रा पिटिकाऽञ्जननामिका||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 visavartmanaH lakShaNam (15) · Śloka 15
దోషైర్వర్త్మ బహిః శూనం యదంతః సూక్ష్మఖాచితం| సస్రావమంతరుదకం బిసాభం బిసవర్త్మ తత్||15||
दोषैर्वर्त्म बहिः शूनं यदन्तः सूक्ष्मखाचितम्| सस्रावमन्तरुदकं बिसाभं बिसवर्त्म तत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 utkliShTavartmanaH lakShaNam (16) · Śloka 16
యద్వర్త్మోత్క్లిష్టముత్క్లిష్టమకస్మాన్మ్లానతామియాత్| రక్తదోషత్రయోత్క్లేశాద్భవత్యుత్క్లిష్టవర్త్మ తత్||16||
यद्वर्त्मोत्क्लिष्टमुत्क्लिष्टमकस्मान्म्लानतामियात्| रक्तदोषत्रयोत्क्लेशाद्भवत्युत्क्लिष्टवर्त्म तत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 shyAvavartmanaH lakShaNam (17) · Śloka 17
శ్యావవర్త్మ మలైః సాస్రైః శ్యావం రుక్క్లేదశోఫవత్| |17|
श्याववर्त्म मलैः सास्रैः श्यावं रुक्क्लेदशोफवत्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 kliShTavartmanaH lakShaNam (17) · Śloka 17
| శ్లిష్టాఖ్యం వర్త్మనీ శ్లిష్టే కండూశ్వయథురాగిణీ||17||
| श्लिष्टाख्यं वर्त्मनी श्लिष्टे कण्डूश्वयथुरागिणी||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 sikatAvartmanaH lakShaNam (18) · Śloka 18
వర్త్మనోఽంతః ఖరా రూక్షాః పిటికాః సికతోపమాః| సికతావర్త్మ|18|
वर्त्मनोऽन्तः खरा रूक्षाः पिटिकाः सिकतोपमाः| सिकतावर्त्म|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 kardamavartmanaH lakShaNam (18) · Śloka 18
| కృష్ణం తు కర్దమం కర్దమోపమం||18||
| कृष्णं तु कर्दमं कर्दमोपमम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 bahalavartmanaH lakShaNam (19) · Śloka 19
బహలం బహలైర్మాంసైః సవర్ణైశ్చీయతే సమైః| |19|
बहलं बहलैर्मांसैः सवर्णैश्चीयते समैः| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 kukUNasya lakShaNam (19-20) · Śloka 20
| కుకుణకః శిశోరేవ దంతోత్పత్తినిమిత్తజః||19|| స్యాత్తేన శిశురుచ్ఛ్రనతామ్రాక్షో వీక్షణాక్షమః| సవర్త్మశూలపైచ్ఛిల్యః కర్ణనాసాక్షిమర్దనః||20||
| कुकुणकः शिशोरेव दन्तोत्पत्तिनिमित्तजः||१९|| स्यात्तेन शिशुरुच्छ्रनताम्राक्षो वीक्षणाक्षमः| सवर्त्मशूलपैच्छिल्यः कर्णनासाक्षिमर्दनः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 pakShmoparodhasya lakShaNam (21-22) · Śloka 22
పక్ష్మోపరోధే సంకోచో వర్త్మనాం జాయతే తథా| ఖరతాఽంతర్ముఖత్వం చ రోమ్ణామన్యాని వా పునః||21|| కంటకైరివ తీక్ష్ణాగ్రైర్ఘృష్టం తైరక్షి శూయతే| ఉష్యతే చానిలాదిద్విడల్పాహః శాంతిరుద్ధృతైః||22||
पक्ष्मोपरोधे सङ्कोचो वर्त्मनां जायते तथा| खरताऽन्तर्मुखत्वं च रोम्णामन्यानि वा पुनः||२१|| कण्टकैरिव तीक्ष्णाग्रैर्घृष्टं तैरक्षि शूयते| उष्यते चानिलादिद्विडल्पाहः शान्तिरुद्धृतैः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 alajyAH lakShaNam (23) · Śloka 23
కనీనకే బహిర్వర్త్మ కఠినో గ్రంథిరున్నతః| తామ్రః పక్వోఽస్రపూయస్రుదలజ్యాధ్మాయతే ముహుః||23||
कनीनके बहिर्वर्त्म कठिनो ग्रन्थिरुन्नतः| ताम्रः पक्वोऽस्रपूयस्रुदलज्याध्मायते मुहुः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 arbudasya lakShaNam (24) · Śloka 24
వర్త్మాంతర్మాంసపిండాభః శ్వయథుర్గ్రథితోఽరుజః| స్రాస్రైః స్యాదర్బుదో దోషైర్విషమో బాహ్యతశ్చలః||24||
वर्त्मान्तर्मांसपिण्डाभः श्वयथुर्ग्रथितोऽरुजः| स्रास्रैः स्यादर्बुदो दोषैर्विषमो बाह्यतश्चलः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana evaM vartmasaMshrayAshcaturviMshatiH (25) · Śloka 25
చతుర్వింశతిరిత్యేతే వ్యాధయో వర్త్మసంశ్రయాః| |25|
चतुर्विंशतिरित्येते व्याधयो वर्त्मसंश्रयाः| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana teShAM sAdhyAsAdhyatvam (25-26) · Śloka 26
| ఆద్యోఽత్ర భేషజైః సాధ్యో ద్వౌ తతోఽర్శశ్చ వర్జయేత్||25|| పక్ష్మోపరోధో యాప్యః స్యాచ్ఛేషాంఛస్త్రేణ సాధయేత్| |26|
| आद्योऽत्र भेषजैः साध्यो द्वौ ततोऽर्शश्च वर्जयेत्||२५|| पक्ष्मोपरोधो याप्यः स्याच्छेषाञ्छस्त्रेण साधयेत्| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrasAdhyeShu kuTTanacchedanAdi (8) · Śloka 8
| కుట్టయేత్పక్ష్మసదనం ఛింద్యాత్తేష్వపి చార్బుదం||26|| భింద్యాల్లగణకుంభీకాబిసోత్సంగాంజనాలజీః| పోథకీశ్యావసికతాశ్లిష్టోత్క్లిష్టచతుష్టయం||27|| సకర్దమం సబహలం విలిఖేత్సకుకూణకం| 27 1/2| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుపసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిర- చితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం షష్ఠే ఉత్తర- స్థానే వర్త్మరోగవిజ్ఞానీయో నామ అష్టమోఽధ్యాయః||8||
| कुट्टयेत्पक्ष्मसदनं छिन्द्यात्तेष्वपि चार्बुदम्||२६|| भिन्द्याल्लगणकुम्भीकाबिसोत्सङ्गाञ्जनालजीः| पोथकीश्यावसिकताश्लिष्टोत्क्लिष्टचतुष्टयम्||२७|| सकर्दमं सबहलं विलिखेत्सकुकूणकम्| २७ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुपसूनुश्रीमद्वाग्भटविर- चितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने वर्त्मरोगविज्ञानीयो नाम अष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon