Adhikarana atha grahaNIdoShacikitsitannAma dvAdasho~adhyAyaH | adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో గ్రహణీదోషచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो ग्रहणीदोषचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshenAdAvajIrNAdicikitsAnirdeshaH (2) · Śloka 2
గ్రహణిసమాశ్రితం దోషమాదావేవ యథాస్వమజీర్ణానుసారతో మాత్రాశీతోయోక్తవిధానేనోపక్రమేత| అథాతీసారవిధినా చ||2||
ग्रहणिसमाश्रितं दोषमादावेव यथास्वमजीर्णानुसारतो मात्राशीतोयोक्तविधानेनोपक्रमेत| अथातीसारविधिना च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmapAcanam (3) · Śloka 3
ఆమపాచనార్థం పిబేన్ముస్తాతివిషావిశ్వభేషజక్వాథం| తచ్చూర్ణం వా సుఖోదకేన తేన వా శుంఠీం| తద్వద్వచాదివర్గం ససైంధవం| వారుణీమండేన వా గుల్మవిధ్యుక్తం త్రిల వణాదిచూర్ణం||3||
आमपाचनार्थं पिबेन्मुस्तातिविषाविश्वभेषजक्वाथम्| तच्चूर्णं वा सुखोदकेन तेन वा शुण्ठीम्| तद्वद्वचादिवर्गं ससैन्धवम्| वारुणीमण्डेन वा गुल्मविध्युक्तं त्रिल वणादिचूर्णम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sapravAhaNAdiShu visheShaH (4) · Śloka 4
సప్రవాహే వా వర్చసి చూర్ణీకృతాన్ బిడ్లవణయుక్తాన్ బిల్వమధ్యనాగరచిత్రకాన్ దాడిమాంభసా సకఫే వా| అతిమాత్ర ఆమశూలేఽలసకోక్తం హింగ్వాదిముష్ణాంభసా పిబేత్| ఛర్దిశూలానాహానుగ్రంథిషు తు మరిచాజాజిసౌవర్చ లాభయాః| సపిత్తకఫే చామే కటుకేంద్రయవపాఠాపిప్పలీ మూలవచాభయానాగరాణి క్వథితాని చూర్ణితాని వా||4||
सप्रवाहे वा वर्चसि चूर्णीकृतान् बिड्लवणयुक्तान् बिल्वमध्यनागरचित्रकान् दाडिमाम्भसा सकफे वा| अतिमात्र आमशूलेऽलसकोक्तं हिङ्ग्वादिमुष्णाम्भसा पिबेत्| छर्दिशूलानाहानुग्रन्थिषु तु मरिचाजाजिसौवर्च लाभयाः| सपित्तकफे चामे कटुकेन्द्रयवपाठापिप्पली मूलवचाभयानागराणि क्वथितानि चूर्णितानि वा||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhojanaM pAna~jca (5) · Śloka 5
భోజనకాలే చ పంచకోలపరిగృహీతం పటులఘుదీపనీయం పేయాదికముపకల్పయేత్| పేయాం వా నాగరాతి విషాభ్యాం తక్ర దాడిమవృక్షామ్లాణాం| పానే చ తక్రమస్త్వారనాలమదిరా రిష్టానతీసారనిర్దిష్టం చాంబు||5||
भोजनकाले च पञ्चकोलपरिगृहीतं पटुलघुदीपनीयं पेयादिकमुपकल्पयेत्| पेयां वा नागराति विषाभ्यां तक्र दाडिमवृक्षाम्लाणाम्| पाने च तक्रमस्त्वारनालमदिरा रिष्टानतीसारनिर्दिष्टं चाम्बु||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana takrAriShTaH (6) · Śloka 6
యవానీపథ్యామలకమరిచాని త్రిపలికాని లవణపంచకం చ పలాంశకమేకతశ్చూర్ణయిత్వా కంసే సద్యోమథితస్యానుసును యాత్| తతో వ్యక్తామ్లకటుకం జాతం పిబేత్| ఏష తక్రారిష్టః పరమగ్నిదీపనోఽర్శోగుల్మజఠరశ్వాయథుకృమిప్రమేహహరః||6||
यवानीपथ्यामलकमरिचानि त्रिपलिकानि लवणपञ्चकं च पलांशकमेकतश्चूर्णयित्वा कंसे सद्योमथितस्यानुसुनु यात्| ततो व्यक्ताम्लकटुकं जातं पिबेत्| एष तक्रारिष्टः परमग्निदीपनोऽर्शोगुल्मजठरश्वायथुकृमिप्रमेहहरः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana takraprayogaprashaMsA (7) · Śloka 7
అపి చ - గ్రహణీదోషిణాం తక్రం దీపనగ్రాహిలాఘవాత్| పథ్యం మధురపాకిత్వాన్న చ పిత్తప్రదూషణం| కషాయోష్ణవికాశిత్వాద్రూక్షత్వాచ్చ కఫే హితం| వాతే స్వాద్వమ్లసాంద్రత్వాత్ సద్యస్కమవిదాహి తత్| తస్మాత్తక్రప్రయోగా యే జఠరాణాం తథార్శసాం| విహితా గ్రహణీదోషే సర్వశస్తాన్ ప్రయోజయేత్||7||
अपि च - ग्रहणीदोषिणां तक्रं दीपनग्राहिलाघवात्| पथ्यं मधुरपाकित्वान्न च पित्तप्रदूषणम्| कषायोष्णविकाशित्वाद्रूक्षत्वाच्च कफे हितम्| वाते स्वाद्वम्लसान्द्रत्वात् सद्यस्कमविदाहि तत्| तस्मात्तक्रप्रयोगा ये जठराणां तथार्शसाम्| विहिता ग्रहणीदोषे सर्वशस्तान् प्रयोजयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dADimAdicUrNamannapAne (8) · Śloka 8
దాడిమకపిత్థవృక్షామ్లామ్లీకానాం పృథక్ పృథక్ కుడవం లవణపంచకకుడవం త్ర్యూషణత్రిఫలం శర్కరాపలాష్టకం చైకధ్యం చూర్ణితమన్నపానే ప్రణీతమజీర్ణారుచిశ్వాసప్లీహ గుల్మగ్రహణీహృత్పాండురోగఘ్నం|8|
दाडिमकपित्थवृक्षाम्लाम्लीकानां पृथक् पृथक् कुडवं लवणपञ्चककुडवं त्र्यूषणत्रिफलं शर्करापलाष्टकं चैकध्यं चूर्णितमन्नपाने प्रणीतमजीर्णारुचिश्वासप्लीह गुल्मग्रहणीहृत्पाण्डुरोगघ्नम्|८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutayogaH ( agnighRutam ) (8) · Śloka 8
పరిపక్వామంచ మారుతగ్రహణీరోగిణమగ్నిసంధు క్షణార్థం సర్పిః పాయయేత్| ద్విపంచమూలపంచకోలసరలసురదారుసురభి గజపిప్పలీశణబీజయవకోలకులత్థాన్మస్తునారనాలేన వా పాచయేత్| తేన పాదావశేషేణ పంచలవణద్విక్షారామ్ల బదరయుక్తం సర్పైర్విపక్వమథవా సైంధవవ్యోషక్షారద్వయపంచ మూలాభయారాస్నాజాజీగ్రంథికశఠీవిడంగగర్భమార్ద్రకమాతు లుంగకోలామ్లీకాదాడిమస్వరసశుష్కమూలకక్వాథమ స్తుతక్రశుక్తప్రసన్నా సౌవీరకతుషోదకారనాలోపేతం పరమ గ్నిదీపనమగ్నిఘృతాఖ్యం||8||
परिपक्वामञ्च मारुतग्रहणीरोगिणमग्निसन्धु क्षणार्थं सर्पिः पाययेत्| द्विपञ्चमूलपञ्चकोलसरलसुरदारुसुरभि गजपिप्पलीशणबीजयवकोलकुलत्थान्मस्तुनारनालेन वा पाचयेत्| तेन पादावशेषेण पञ्चलवणद्विक्षाराम्ल बदरयुक्तं सर्पैर्विपक्वमथवा सैन्धवव्योषक्षारद्वयपञ्च मूलाभयारास्नाजाजीग्रन्थिकशठीविडङ्गगर्भमार्द्रकमातु लुङ्गकोलाम्लीकादाडिमस्वरसशुष्कमूलकक्वाथम स्तुतक्रशुक्तप्रसन्ना सौवीरकतुषोदकारनालोपेतं परम ग्निदीपनमग्निघृताख्यम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgastyaM ghRutam (9) · Śloka 9
అథవా చవ్యచిత్రకపాఠాతేజోవతీపిప్పలీమూలాని కుడ వోన్మితాని ముస్తాద్వికుడవమాస్ఫోతజాతీనింబసప్తచ్ఛదా శ్వమారకర్కోటకపటోలపల్లవానాంచ ముష్టిం ముష్టిమంతర్నఖ ముదకద్రోణే పక్త్వా పాదావశేశమవతారయేత్| అర్ధపలోన్మితా ంచాత్ర చాత్ర కల్కితాం దద్యాదతివిషాం కృష్ణాసారివాభద్రాశ్చ ద్విపలాంశం సైంధవం బిడం యవక్షారంచ మాగధికాయాశ్చతుష్ప లపాత్రం చ ఘృతస్య| ఏతదగస్త్యనిర్మితమలమనలజననం||9||
अथवा चव्यचित्रकपाठातेजोवतीपिप्पलीमूलानि कुड वोन्मितानि मुस्ताद्विकुडवमास्फोतजातीनिम्बसप्तच्छदा श्वमारकर्कोटकपटोलपल्लवानाञ्च मुष्टिं मुष्टिमन्तर्नख मुदकद्रोणे पक्त्वा पादावशेशमवतारयेत्| अर्धपलोन्मिता ञ्चात्र चात्र कल्कितां दद्यादतिविषां कृष्णासारिवाभद्राश्च द्विपलांशं सैन्धवं बिडं यवक्षारञ्च मागधिकायाश्चतुष्प लपात्रं च घृतस्य| एतदगस्त्यनिर्मितमलमनलजननम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana analoddIpanottaraH kramaH (10) · Śloka 10
ఉద్దీపితే తు కించిదనలే విబద్ధమలమాస్థాపయేత్| తతో జితే మాతరిశ్వని స్రస్తదోషమేరండతైలేన తిల్వకసర్పిషా వా క్షారవతా మిశ్రకస్నేహేన వా విరేచయేత్| కృతసంసర్గక్రమం చ బద్ధవర్చసమనువాసయేద్వాతహరదీపనీయామ్లద్రవ్యసిద్ధేన తైలేన| తతః పునరపి లఘ్వన్నభోజనః సర్పిరేవ యథాగ్ని బలమల్పశోఽవచారయేత్| అగ్నిఘృతం చ ఛర్దివిబంధశూల శ్వాసకాసినః సబీజపూరకరసం| అభ్యంగార్థం చ తైల మగ్నిఘృతౌషధైః సాధయేత్| అనిలకఫసంసర్గే తు చూర్ణమేషా మేవౌషధానాముష్ణోదకేన పిబేత్||10||
उद्दीपिते तु किञ्चिदनले विबद्धमलमास्थापयेत्| ततो जिते मातरिश्वनि स्रस्तदोषमेरण्डतैलेन तिल्वकसर्पिषा वा क्षारवता मिश्रकस्नेहेन वा विरेचयेत्| कृतसंसर्गक्रमं च बद्धवर्चसमनुवासयेद्वातहरदीपनीयाम्लद्रव्यसिद्धेन तैलेन| ततः पुनरपि लघ्वन्नभोजनः सर्पिरेव यथाग्नि बलमल्पशोऽवचारयेत्| अग्निघृतं च छर्दिविबन्धशूल श्वासकासिनः सबीजपूरकरसम्| अभ्यङ्गार्थं च तैल मग्निघृतौषधैः साधयेत्| अनिलकफसंसर्गे तु चूर्णमेषा मेवौषधानामुष्णोदकेन पिबेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajagrahaNIcikitsA, tatrAdau pittaharaNam (11) · Śloka 11
పిత్తదుష్టాయాం తు గ్రహణ్యాం స్వస్థానగతముత్క్లిష్టం ద్రవమనల నిర్వాపణం పిత్తమాస్థాపనేన వమనేన వా నిర్హరేత్| తిక్తలఘు ద్రవ్యైశ్చ కృతసంసర్జనస్య దోషశేషశమనార్థం మధునావలేహ్య ముష్ణాంబునా వా పాతుం ప్రణయేత్||11||
पित्तदुष्टायां तु ग्रहण्यां स्वस्थानगतमुत्क्लिष्टं द्रवमनल निर्वापणं पित्तमास्थापनेन वमनेन वा निर्हरेत्| तिक्तलघु द्रव्यैश्च कृतसंसर्जनस्य दोषशेषशमनार्थं मधुनावलेह्य मुष्णाम्बुना वा पातुं प्रणयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrvAcUrNam ( tiktakashcUrNaH ) (12) · Śloka 12
మూర్వాకిరాతతిక్తపర్పటకవచాచందనముస్తత్రికటుకత్రాయ మాణాయవానీకలింగత్వక్ఫలకటురోహిణీదేవదారుదార్వీత్వ కపద్మకోశీరారిష్టపటోలపత్రాతివిషాసౌరాష్ట్రీత్వగేలామధు శిగ్రుబీజచూర్ణం| అయం హి గ్రహణీదోషశూలాతిసారపాండు హృద్రోగగుల్మజ్వరప్రమేహకామిలాముఖరోగారోచకనిబర్హణః||12||
मूर्वाकिराततिक्तपर्पटकवचाचन्दनमुस्तत्रिकटुकत्राय माणायवानीकलिङ्गत्वक्फलकटुरोहिणीदेवदारुदार्वीत्व कपद्मकोशीरारिष्टपटोलपत्रातिविषासौराष्ट्रीत्वगेलामधु शिग्रुबीजचूर्णम्| अयं हि ग्रहणीदोषशूलातिसारपाण्डु हृद्रोगगुल्मज्वरप्रमेहकामिलामुखरोगारोचकनिबर्हणः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhUnimbAdicUrNam (13) · Śloka 13
భూనింబత్రికటుకాముస్తేంద్రయవాః సమాశ్చిత్రకభాగౌ ద్వౌ కుటజత్వగ్భాగాశ్చ షోడశ సర్వమేకత్ర చూర్ణితం సగుడశీతో దకం పీతం సమానం పూర్వేణ||13||
भूनिम्बत्रिकटुकामुस्तेन्द्रयवाः समाश्चित्रकभागौ द्वौ कुटजत्वग्भागाश्च षोडश सर्वमेकत्र चूर्णितं सगुडशीतो दकं पीतं समानं पूर्वेण||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAgarAdicUrNam (14) · Śloka 14
నాగరరసాంజనాతివిషాధాతకీఘనపాఠాకలింగత్వగ్బీ జబిల్వకటుకాః సక్షౌద్రాస్తండులాంబుపీతాః పిత్తగ్రహణీ వికారం రక్తాతిసారమర్శాంసి సప్రవాహికం గుదశూలం చ వ్యపోహతి||14||
नागररसाञ्जनातिविषाधातकीघनपाठाकलिङ्गत्वग्बी जबिल्वकटुकाः सक्षौद्रास्तण्डुलाम्बुपीताः पित्तग्रहणी विकारं रक्तातिसारमर्शांसि सप्रवाहिकं गुदशूलं च व्यपोहति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnisthairyArthaM ghRutam (15) · Śloka 15
తతశ్చైవం శమితపిత్తోద్రేకస్యాగ్నేః స్థిరీకరణాయ సర్పిః పూర్వోక్తమూర్వాదిక్వాథేన సారివాస్ఫోతసప్తపర్ణాటరూషకే ంద్రయవవీరాభూనింబధాన్యన్యగ్రోధాశ్వత్థోదుంబరప్లక్షోపకు ల్యానీలోత్పలగర్భసిద్ధం పానాయ ప్రయుంజీత కుష్ఠోక్తం వా తిక్తకం||15||
ततश्चैवं शमितपित्तोद्रेकस्याग्नेः स्थिरीकरणाय सर्पिः पूर्वोक्तमूर्वादिक्वाथेन सारिवास्फोतसप्तपर्णाटरूषके न्द्रयववीराभूनिम्बधान्यन्यग्रोधाश्वत्थोदुम्बरप्लक्षोपकु ल्यानीलोत्पलगर्भसिद्धं पानाय प्रयुञ्जीत कुष्ठोक्तं वा तिक्तकम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmagrahaNIcikitsA (16) · Śloka 16
శ్లేష్మదుష్టాయాం పునర్గ్రహణ్యాం మాగధికాసిద్ధార్థకల్కతీ క్ష్ణేన మదనఫలకషాయేణ పునః పునర్వామయేత్| అబ్ధాతుర్హి ప్రవృద్ధస్తేజో నిర్వాపయాతి| తతః కృతపేయాదిక్రమస్య లవ ణక్షారామ్లకటుకోత్కటైర్యథోక్తైరన్నపానౌషధైరనలముత్తేజయేత్||16||
श्लेष्मदुष्टायां पुनर्ग्रहण्यां मागधिकासिद्धार्थकल्कती क्ष्णेन मदनफलकषायेण पुनः पुनर्वामयेत्| अब्धातुर्हि प्रवृद्धस्तेजो निर्वापयाति| ततः कृतपेयादिक्रमस्य लव णक्षाराम्लकटुकोत्कटैर्यथोक्तैरन्नपानौषधैरनलमुत्तेजयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ma~jjiShThAdyAsavaH (17) · Śloka 17
మంజిష్ఠాచిత్రకారుష్కరకృమిఘ్నమధూకపుష్పాణి క్రమాత్ ద్వికుడవార్ధాద్ధాఢకాఢకార్ధద్రోణద్రోణాంశాన్యపాం దోణత్రయే క్వాథయేత్| ద్రోణశేషశ్చ పూతశీతః స నిర్యూహో మధుద్విప్రస్థ వాంశ్చందనోశీరసూక్ష్మైలాగరురూషితం జతుసృతం ఘృతకుంభమ ధ్యుషితో మాసమాసవః| సర్వదోషఘ్నోఽగ్నిజననో బృంహణః శోషకుష్ఠకిలాసప్రమేహానాహగుల్మపాండుహృద్రోగ జిచ్చ||17||
मञ्जिष्ठाचित्रकारुष्करकृमिघ्नमधूकपुष्पाणि क्रमात् द्विकुडवार्धाद्धाढकाढकार्धद्रोणद्रोणांशान्यपां दोणत्रये क्वाथयेत्| द्रोणशेषश्च पूतशीतः स निर्यूहो मधुद्विप्रस्थ वांश्चन्दनोशीरसूक्ष्मैलागरुरूषितं जतुसृतं घृतकुम्भम ध्युषितो मासमासवः| सर्वदोषघ्नोऽग्निजननो बृंहणः शोषकुष्ठकिलासप्रमेहानाहगुल्मपाण्डुहृद्रोग जिच्च||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhUkapuShpAdyAsavAH (svarasAsavAH) (18) · Śloka 18
మధూకపుష్పాణాం స్వరసోఽర్ధావశేషక్వథితః క్షౌద్రపాద యుక్తః సర్వథా సమానః పూర్వేణ| అనేన ద్రాక్షేక్షుకాశ్మర్య ఫలస్వరసాసవా వ్యాఖ్యాతాః||18||
मधूकपुष्पाणाम् स्वरसोऽर्धावशेषक्वथितः क्षौद्रपाद युक्तः सर्वथा समानः पूर्वेण| अनेन द्राक्षेक्षुकाश्मर्य फलस्वरसासवा व्याख्याताः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUlAsavaH (19) · Śloka 19
దశమూలవీరారజనీత్రిఫలాజీవకర్షభకాణాం పృథక్ పృథక్ పంచపలాన్ భాగానపాంవహే పక్త్వా పాదశేషే రసే శీతిభూతే గుడతులాద్వయం దద్యాదర్శకుడవం చ మాక్షికాత్తత్ ప్రమాణాంశ్చ చూర్ణితాన్ ముస్తాప్రియంగుమంజిష్ఠామధుకవిడంగప్లవశాబర లోధ్రాన్ ఏషోఽర్ధమాసస్థితో మూలాసవోఽయం సమానః పూర్వేణః||19||
दशमूलवीरारजनीत्रिफलाजीवकर्षभकाणां पृथक् पृथक् पञ्चपलान् भागानपांवहे पक्त्वा पादशेषे रसे शीतिभूते गुडतुलाद्वयं दद्यादर्शकुडवं च माक्षिकात्तत् प्रमाणांश्च चूर्णितान् मुस्ताप्रियङ्गुमञ्जिष्ठामधुकविडङ्गप्लवशाबर लोध्रान् एषोऽर्धमासस्थितो मूलासवोऽयं समानः पूर्वेणः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAvRukShAdikShAraguDikAH (20) · Śloka 20
మహావృక్షకాండచతుష్పలం ద్విగుణార్కకాండం లవణత్రయత్రిపలం పక్వవార్తాకకుడవం చిత్రకమూలపలద్వయం చాంతర్ధూమం దగ్ధ్వా వార్తాకరసేన గుడికాః కుర్యాత్| తా బోజనోత్తరం భక్షితా గ్రహణీదుర్నామవిషూచికాలసకకాసశ్వాసపీనసప్లీహ పాండుశ్వయథుమేహారోచకగుల్మహరాః||20||
महावृक्षकाण्डचतुष्पलं द्विगुणार्ककाण्डं लवणत्रयत्रिपलं पक्ववार्ताककुडवं चित्रकमूलपलद्वयं चान्तर्धूमं दग्ध्वा वार्ताकरसेन गुडिकाः कुर्यात्| ता बोजनोत्तरं भक्षिता ग्रहणीदुर्नामविषूचिकालसककासश्वासपीनसप्लीह पाण्डुश्वयथुमेहारोचकगुल्महराः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlAdikShAraguTikAH (21) · Śloka 21
దశమూలార్కమూలదంతీత్రివృచ్చిత్రకాస్ఫోతపాఠారాస్నాస్ను హీకాండానాం పృథగ్దశపలాన్ భాగాన్ కపాలోదరే దగ్ధ్వా క్షారముదకద్రోణైశ్చతుర్భిః క్వాథయేత్| పాదావశేషంచ పూతం పునః పాదావశేషమేవ క్వథితావతారితం గుడపలశతోన్మిశ్ర మధిశ్రయేత్| ఘనీభవతి చ తస్స్మిన్ సుశ్లక్ష్ణరజసాం వృశ్చికాలీద్వయయావశూకానాం త్రింశత్పలాన్యావపేత్| త్రింశదేవ వచాభయావ్యోషచిత్రకాణాం| ద్విపలంచ పృథక్ పృథక్ హింగ్వమ్లవేతసయోః| తతోఽక్షమాత్రాః గుడికాః కృత్వా యథాబలముపయుక్తాః సమానాః పూర్వాభిరధికా వా|21|
दशमूलार्कमूलदन्तीत्रिवृच्चित्रकास्फोतपाठारास्नास्नु हीकाण्डानां पृथग्दशपलान् भागान् कपालोदरे दग्ध्वा क्षारमुदकद्रोणैश्चतुर्भिः क्वाथयेत्| पादावशेषञ्च पूतं पुनः पादावशेषमेव क्वथितावतारितं गुडपलशतोन्मिश्र मधिश्रयेत्| घनीभवति च तस्स्मिन् सुश्लक्ष्णरजसां वृश्चिकालीद्वययावशूकानां त्रिंशत्पलान्यावपेत्| त्रिंशदेव वचाभयाव्योषचित्रकाणाम्| द्विपलञ्च पृथक् पृथक् हिङ्ग्वम्लवेतसयोः| ततोऽक्षमात्राः गुडिकाः कृत्वा यथाबलमुपयुक्ताः समानाः पूर्वाभिरधिका वा|२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshacikitsitam (21) · Śloka 21
అర్శోవిహితాంశ్చ క్షారతక్రారిష్టాన్ ఘృతాన్యన్నపానంచ సేవేత్| వట్పలం భల్లాతకఘృతం ధాన్వంతరం చ||21||
अर्शोविहितांश्च क्षारतक्रारिष्टान् घृतान्यन्नपानञ्च सेवेत्| वट्पलं भल्लातकघृतं धान्वन्तरं च||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtagrahaNyA~jcikitsAkramaH (22) · Śloka 22
సన్నిపాతే తు పంచ కర్మాణి కుర్యాద్యథావస్థం వా గ్రహణీ చికిత్సితమితి||22||
सन्निपाते तु पञ्च कर्माणि कुर्याद्यथावस्थं वा ग्रहणी चिकित्सितमिति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AvasthikI cikitsA, alpAgneH prasekAdiShu (23) · Śloka 23
భవతి చాత్ర- ప్రసేకే శ్లైష్మికేఽల్పాగ్నేర్దీపనం రూక్షతిక్తకం| యోజ్యం కృశస్య వ్యత్యాసాత్ స్నిగ్ధరూక్షం కఫోదయే|23|
भवति चात्र- प्रसेके श्लैष्मिकेऽल्पाग्नेर्दीपनं रूक्षतिक्तकम्| योज्यं कृशस्य व्यत्यासात् स्निग्धरूक्षं कफोदये|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vividhAvasthAsu snehadIpanam (23) · Śloka 23
క్షీణక్షామశరీస్య దీపనం స్నేహసంయుతం| దీపనం బహుపిత్తస్య తిక్తం మధురకైర్యుతం| స్నేహోఽమ్లలవణైర్యుక్తో బహువాతస్య శస్యతే| స్నేహమేవ పరం విద్యాద్దుర్బలానలదీపనం| నాలం స్నేహసమిద్ధస్య శమాయాన్నం సుగుర్వపి| మలమాంసకఫే క్షీణే మందాగ్నిర్యోతిసార్యతే| స పిబేత్సర్పిషో మాత్రాం దీపనీయౌషధైర్యుతాం| ప్రసన్నో మార్గమాపన్నః స్వం సమానోఽనిలస్తథా| అగ్నేః సమీపచారిత్వాదాశు ప్రకురుతే బలం||23||
क्षीणक्षामशरीस्य दीपनं स्नेहसंयुतम्| दीपनं बहुपित्तस्य तिक्तं मधुरकैर्युतम्| स्नेहोऽम्ललवणैर्युक्तो बहुवातस्य शस्यते| स्नेहमेव परं विद्याद्दुर्बलानलदीपनम्| नालं स्नेहसमिद्धस्य शमायान्नं सुगुर्वपि| मलमांसकफे क्षीणे मन्दाग्निर्योतिसार्यते| स पिबेत्सर्पिषो मात्रां दीपनीयौषधैर्युताम्| प्रसन्नो मार्गमापन्नः स्वं समानोऽनिलस्तथा| अग्नेः समीपचारित्वादाशु प्रकुरुते बलम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana malakAThinyAdiShu dIpanavisheShaH (24) · Śloka 24
పురీషం యస్తు కృచ్ఛ్రేణ కాఠినత్వాద్విముంచతి| స ఘృతం లవణైర్యుక్తం నరోఽన్నావగ్రహం పిబేత్| రౌక్ష్యాన్మందేఽనలే సర్పిస్తైలం వా దీపనైః పిబేత్| క్షారచూర్ణాసవారిష్టాన్ మందే స్నేహాతిపానతః||24||
पुरीषं यस्तु कृच्छ्रेण काठिनत्वाद्विमुञ्चति| स घृतं लवणैर्युक्तं नरोऽन्नावग्रहं पिबेत्| रौक्ष्यान्मन्देऽनले सर्पिस्तैलं वा दीपनैः पिबेत्| क्षारचूर्णासवारिष्टान् मन्दे स्नेहातिपानतः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udAvartAdiShu dIpanasnehavisheShaH (25) · Śloka 25
ఉదావర్తాత్తు యోక్తవ్యా నిరూహస్నేహబస్తయః| దోషాతివృద్ధ్యా మందేఽగ్నౌ సంశుద్ధేఽన్నవిధిం చరేత్| వ్యాధిముక్తస్య మందేఽగ్నౌ సర్పిరేవ తు దీపనం| అధ్వోపవాసక్షామత్వైర్యవాగ్వా పాయయేత్ ఘృతం| అన్నావపీడితం బల్యం దీపనం బృంహణం చ తత్||25||
उदावर्तात्तु योक्तव्या निरूहस्नेहबस्तयः| दोषातिवृद्ध्या मन्देऽग्नौ संशुद्धेऽन्नविधिं चरेत्| व्याधिमुक्तस्य मन्देऽग्नौ सर्पिरेव तु दीपनम्| अध्वोपवासक्षामत्वैर्यवाग्वा पाययेत् घृतम्| अन्नावपीडितं बल्यं दीपनं बृंहणं च तत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dIrghakAlavyAdhiprasakte visheShaH (26) · Śloka 26
దీర్ఘకాలప్రసంగాత్తు క్షామక్షీణకృశాన్ నరాన్| ప్రసహానాం రసైః సామ్లైర్భోజయేత్ పిశితాశినాం| లఘూష్ణకటుశోధిత్వైర్దీపయంత్యాశు తేఽనలం| మాంసోపచితమాంసత్వాత్ పరం చ బలవర్ధనాః||26||
दीर्घकालप्रसङ्गात्तु क्षामक्षीणकृशान् नरान्| प्रसहानां रसैः साम्लैर्भोजयेत् पिशिताशिनाम्| लघूष्णकटुशोधित्वैर्दीपयन्त्याशु तेऽनलम्| मांसोपचितमांसत्वात् परं च बलवर्धनाः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehAsavAdInAM samyakprayogamahattvam (27) · Śloka 27
స్నేహాసవసురారిష్టాచూర్ణక్వాథహితాశనైః| సమ్యక్ప్రయుక్తైర్దేహస్య బలమగ్నేశ్చ వర్ద్ధతే| దీప్తో యథైవ స్థాస్నుశ్చ బాహ్యోఽగ్నిః సారదారుభిః| సస్నేహైర్జాయతే తద్వదాహారైః కోష్ఠగోఽనలః||27||
स्नेहासवसुरारिष्टाचूर्णक्वाथहिताशनैः| सम्यक्प्रयुक्तैर्देहस्य बलमग्नेश्च वर्द्धते| दीप्तो यथैव स्थास्नुश्च बाह्योऽग्निः सारदारुभिः| सस्नेहैर्जायते तद्वदाहारैः कोष्ठगोऽनलः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samAhArasya prashaMsA (28) · Śloka 28
నాభోజనేన కాయాగ్నిర్దీప్యతే నాతిభోజనాత్| యథా నిరింధనో వహ్నిరల్పో వాతీంధనావృతః||28||
नाभोजनेन कायाग्निर्दीप्यते नातिभोजनात्| यथा निरिन्धनो वह्निरल्पो वातीन्धनावृतः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atyagnernidAnam (29) · Śloka 29
యదా క్షీణే కఫే పిత్తం స్వే స్థానే పవనానుగం| ప్రవృద్ధం వర్ద్ధయత్యగ్నిం తథాఽసౌ సానిలోఽనలః| పక్త్వాన్నమాశు ధాతూంశ్చ సర్వానోజశ్చ సంక్షిపన్| మారయేత్స్యాత్స నా స్వస్థో భుక్తే జీర్ణే చ తామ్యతి| తృట్కాసదాహమూర్చ్ఛాయా వ్యాధయోఽత్యగ్నిసంభవాః||29||
यदा क्षीणे कफे पित्तं स्वे स्थाने पवनानुगम्| प्रवृद्धं वर्द्धयत्यग्निं तथाऽसौ सानिलोऽनलः| पक्त्वान्नमाशु धातूंश्च सर्वानोजश्च संक्षिपन्| मारयेत्स्यात्स ना स्वस्थो भुक्ते जीर्णे च ताम्यति| तृट्कासदाहमूर्च्छाया व्याधयोऽत्यग्निसम्भवाः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atyagnicikitsA (30) · Śloka 30
తమగ్యగ్నిం గురుస్నిగ్ధమందసాంద్రహిమస్థిరైః| అన్నపానైర్నయేచ్ఛాంతిం దీప్తమగ్నిమివాంబుభిః| ముహుర్ముహురజీర్ణేఽపి భోజ్యాన్యస్యోపహారయేత్| నిరింధనోఽంతరం లబ్ధ్వా యథైనం న విపాదయేత్| కృసరాం పాయసం స్నిగ్ధం పైష్టికం గుడవైకృతం| అశ్నీయాదౌదకానూపపిశితాని భృతాని చ| మత్స్యాన్ విశేషతః శ్లక్ష్ణాన్ స్థిరతోయచరాశ్చ యే| ఆవికం సుభృతం మాంసమద్యాదత్యగ్నివారణం| పయః సహ మధూచ్ఛిష్టం ఘృతం వా తృషితః పిబేత్| గోధూమచూర్ణం పయసా బహుసర్పిః ప్లుతం పిబేత్| ఆనూపరసయుక్తాన్ వా స్నేహాంస్తైలవివర్జితాన్| శ్యామాత్రివృద్ధిపక్వం వా పయో దద్యాద్విరేచనం| అసకృత్ పిత్తహరణం పయసా ప్రతిభోజనం| యత్కించిద్గురు మేధ్యంచ శ్లేష్మకారి చ భోజనం| సర్వం తదత్యగ్నిహితం భుక్త్వా చ స్వపనం దివా||30||
तमग्यग्निं गुरुस्निग्धमन्दसान्द्रहिमस्थिरैः| अन्नपानैर्नयेच्छान्तिं दीप्तमग्निमिवाम्बुभिः| मुहुर्मुहुरजीर्णेऽपि भोज्यान्यस्योपहारयेत्| निरिन्धनोऽन्तरं लब्ध्वा यथैनं न विपादयेत्| कृसरां पायसं स्निग्धं पैष्टिकं गुडवैकृतम्| अश्नीयादौदकानूपपिशितानि भृतानि च| मत्स्यान् विशेषतः श्लक्ष्णान् स्थिरतोयचराश्च ये| आविकं सुभृतं मांसमद्यादत्यग्निवारणम्| पयः सह मधूच्छिष्टं घृतं वा तृषितः पिबेत्| गोधूमचूर्णं पयसा बहुसर्पिः प्लुतं पिबेत्| आनूपरसयुक्तान् वा स्नेहांस्तैलविवर्जितान्| श्यामात्रिवृद्धिपक्वं वा पयो दद्याद्विरेचनम्| असकृत् पित्तहरणं पयसा प्रतिभोजनम्| यत्किञ्चिद्गुरु मेध्यञ्च श्लेष्मकारि च भोजनम्| सर्वं तदत्यग्निहितं भुक्त्वा च स्वपनं दिवा||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnirakShAprashaMsA (31-12) · Śloka 12
ఆహారమగ్నిః పచతి దోషానాహారవర్జితః| ధాతూన్ క్షీణేషు దోషేషు జీవితం ధాతుసంక్షయే| అగ్నిమూలం బలం పుంసాం బలమూలం హి జీవితం| ఏష సారశ్చికిత్సాయా యదగ్నేః పరిరక్షణం||31|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావ ష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం చికిత్సితస్థానే గ్రహణీ దోషచికిత్సితన్నామ ద్వాదశోఽధ్యాయః||12||
आहारमग्निः पचति दोषानाहारवर्जितः| धातून् क्षीणेषु दोषेषु जीवितं धातुसंक्षये| अग्निमूलं बलं पुंसां बलमूलं हि जीवितम्| एष सारश्चिकित्साया यदग्नेः परिरक्षणम्||३१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने ग्रहणी दोषचिकित्सितन्नाम द्वादशोऽध्यायः||१२||
🔊 Audio coming soon