Adhikarana adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో జ్వరచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
View original
अथातो ज्वरचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
1. jvaracikitsitam
Adhikarana la~gghanam (2) · Śloka 2
ఆమాశయస్థో హత్వాఽగ్నిం సామో మార్గాంపిధాయ యత్| విదధాతి జ్వరం దోషస్తస్మాత్ కుర్వీత లంఘనం| ప్రాగ్రూపేషు జ్వరాదౌ వా బలం యత్నేన పాలయన్| బలాధిష్ఠానమారోగ్యమారోగ్యార్థః క్రియాక్రమః||2||
View original
आमाशयस्थो हत्वाऽग्निं सामो मार्गान्पिधाय यत्| विदधाति ज्वरं दोषस्तस्मात् कुर्वीत लङ्घनम्| प्राग्रूपेषु ज्वरादौ वा बलम् यत्नेन पालयन्| बलाधिष्ठानमारोग्यमारोग्यार्थः क्रियाक्रमः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanaphalam (3) · Śloka 3
లంఘనైః క్షపితే దోషే దీప్తేఽప్నౌ లాఘవే సతి| స్వాస్థ్యం క్షుతృడృచిః పక్తిర్బలమోజశ్చ జాయతే||3||
View original
लङ्घनैः क्षपिते दोषे दीप्तेऽप्नौ लाघवे सति| स्वास्थ्यं क्षुतृडृचिः पक्तिर्बलमोजश्च जायते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanam (4) · Śloka 4
తత్రోత్కృష్టే సముత్క్లిష్టే కఫప్రాయే చలేమలే| సహృల్లాసప్రసేకాన్నద్వేషకాసవిషూచికే| సద్యోభుక్తస్య సంజాతే జ్వర సామే విశేషతః| వమనం వమనార్హస్య శస్తం కుర్యాత్తదన్యథా| శ్వాసాతీసారసమ్మోహహృద్రోగవిషమజ్వరాన్|4|
View original
तत्रोत्कृष्टे समुत्क्लिष्टे कफप्राये चलेमले| सहृल्लासप्रसेकान्नद्वेषकासविषूचिके| सद्योभुक्तस्य सञ्जाते ज्वर सामे विशेषतः| वमनं वमनार्हस्य शस्तं कुर्यात्तदन्यथा| श्वासातीसारसम्मोहहृद्रोगविषमज्वरान्|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanam (4) · Śloka 4
తత్రోత్కృష్టే సముత్క్లిష్టే కఫప్రాయే చలేమలే| సహృల్లాసప్రసేకాన్నద్వేషకాసవిషూచికే| సద్యోభుక్తస్య సంజాతే జ్వర సామే విశేషతః| వమనం వమనార్హస్య శస్తం కుర్యాత్తదన్యథా| శ్వాసాతీసారసమ్మోహహృద్రోగవిషమజ్వరాన్||4||
View original
तत्रोत्कृष्टे समुत्क्लिष्टे कफप्राये चलेमले| सहृल्लासप्रसेकान्नद्वेषकासविषूचिके| सद्योभुक्तस्य सञ्जाते ज्वर सामे विशेषतः| वमनं वमनार्हस्य शस्तं कुर्यात्तदन्यथा| श्वासातीसारसम्मोहहृद्रोगविषमज्वरान्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pippalyAdivamanayogaH (5) · Śloka 5
పిప్పలీభిర్యుతాం గాలాం కలింగైర్మధుకేన వా| పీత్వోష్ణతోయేన వమేన్మధ్వంబులవణాంబు వా||5||
View original
पिप्पलीभिर्युतां गालां कलिङ्गैर्मधुकेन वा| पीत्वोष्णतोयेन वमेन्मध्वम्बुलवणाम्बु वा||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paTolAdayo vamanayogAH (6) · Śloka 6
పటోలనింబకర్కోటవేత్రపత్రజలాని వా| పేయాం మండం రసం చేక్షోర్మధ్యం కల్పోదితాని చ| వమనాని ప్రయుంజీత బలకాలవిభాగవిత్||6||
View original
पटोलनिम्बकर्कोटवेत्रपत्रजलानि वा| पेयां मन्डं रसं चेक्षोर्मध्यं कल्पोदितानि च| वमनानि प्रयुञ्जीत बलकालविभागवित्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upavAsamahatvam (7) · Śloka 7
కృతేఽకృతే వా వమనే జ్వరీ కుర్యాద్విశోషణం| దోషాణాం సముదీర్ణానాం పాచనాయ శమాయ చ||7||
View original
कृतेऽकृते वा वमने ज्वरी कुर्याद्विशोषणम्| दोषाणाम् समुदीर्णानां पाचनाय शमाय च||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upavAsasyAvadhiH (8) · Śloka 8
ఆమేన భస్మనేవాగ్నౌ ఛ్హన్నేఽన్నం న విపచ్యతే| తస్మాదాదోషపచనజ్జ్వరితానుపవాసయేత్||8||
View original
आमेन भस्मनेवाग्नौ छन्नेऽन्नं न विपच्यते| तस्मादादोषपचनज्ज्वरितानुपवासयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNAmbupAnaM tadguNAshca (9) · Śloka 9
తృష్ణగల్పాల్పముష్ణాంబు పిబేద్వాతకఫజ్వరే| తత్కఫం విలయం నీత్వా తృష్ణామాశు నివర్తయేత్| ఉదీర్య చాగ్నిం స్రోతాంసి మృదూకృత్య విశోధయేత్| లీనపిత్తానిలస్వేదశకృన్మూత్రానులోమనం| నిద్రాజాడ్యారుచిహరం ప్రాణానామవలంబనం||9||
View original
तृष्णगल्पाल्पमुष्णाम्बु पिबेद्वातकफज्वरे| तत्कफं विलयं नीत्वा तृष्णामाशु निवर्तयेत्| उदीर्य चाग्निं स्रोतांसि मृदूकृत्य विशोधयेत्| लीनपित्तानिलस्वेदशकृन्मूत्रानुलोमनम्| निद्राजाड्यारुचिहरं प्राणानामवलम्बनम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItajalapAnaparihAraH (10) · Śloka 10
విపరీతమతః శీతం దోషసంఘాతవర్ధనం||10||
View original
विपरीतमतः शीतं दोषसङ्घातवर्धनम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNajalAnarhAH (11) · Śloka 11
ఉష్ణమేవంగుణత్వేఽపి యుంజ్యాన్నైకాంతపిత్తలే| ఉద్రిక్తపిత్తే దవథుదాహమోహాతిసారిణి| విషమద్యోత్థితే గ్రీష్మే క్షతక్షీణేఽస్రపిత్తిని||11||
View original
उष्णमेवङ्गुणत्वेऽपि युञ्ज्यान्नैकान्तपित्तले| उद्रिक्तपित्ते दवथुदाहमोहातिसारिणि| विषमद्योत्थिते ग्रीष्मे क्षतक्षीणेऽस्रपित्तिनि||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra shItaM ShaDa~ggaM jalam (12) · Śloka 12
ఘనచందనశుంఠ్యంబుపర్పటోశీరసాధితం| శీతం తేభ్యో హితం తోయం పాచనం త్రుడ్జ్వరాపహం||12||
View original
घनचन्दनशुण्ठ्यम्बुपर्पटोशीरसाधितम्| शीतं तेभ्यो हितं तोयं पाचनं त्रुड्ज्वरापहम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prasa~ggAjjvare pittaviruddhapratiShedhastatra hetuSca (13) · Śloka 13
ఉష్మా పిత్తాదృతే నాస్తి జ్వరో నాత్యూష్మణా వినా| తస్మాత్పిత్తవిరుద్ధాని త్యజేత్పిత్తాధికేఽధికం| స్నానాభ్యంగప్రదేహాంశ్చ పరిశేషం చ లంఘనం||13||
View original
उष्मा पित्तादृते नास्ति ज्वरो नात्यूष्मणा विना| तस्मात्पित्तविरुद्धानि त्यजेत्पित्ताधिकेऽधिकम्| स्नानाभ्यङ्गप्रदेहांश्च परिशेषं च लङ्घनम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmajvare auShadhapratiShedhastatra hetushca (14) · Śloka 14
అజీర్ణ ఇవ శూలఘ్నం సామే తీవ్రరుజి జ్వరే| న పిబేదౌషధం తద్ధి భూయ ఏవామమావహేత్| ఆమాభిభూతకోష్ఠస్య క్షీరం విషమహేరివ||14||
View original
अजीर्ण इव शूलघ्नं सामे तीव्ररुजि ज्वरे| न पिबेदौषधं तद्धि भूय एवाममावहेत्| आमाभिभूतकोष्ठस्य क्षीरं विषमहेरिव||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sodardAdau svedanaM tatphala~jca (15) · Śloka 15
సోదర్దపీనసశ్వాసే జంఘాపర్వ్వాస్థిశూలిని| వాతశ్లేష్మాత్మకే స్వేదః ప్రశస్తః స ప్రవర్తయేత్| స్వేదమూత్రశకృద్వాతాన్ కుర్యాదగ్నేశ్చ పాటవం| స్నేహోక్తమాచారవిధిం సర్వతశ్చానుపాలయేత్||15||
View original
सोदर्दपीनसश्वासे जङ्घापर्Vवास्थिशूलिनि| वातश्लेष्मात्मके स्वेदः प्रशस्तः स प्रवर्तयेत्| स्वेदमूत्रशकृद्वातान् कुर्यादग्नेश्च पाटवम्| स्नेहोक्तमाचारविधिं सर्वतश्चानुपालयेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAcanasaMgrahaH (16) · Śloka 16
లంఘనం స్వేదనం కాలో యవాగ్వస్తిక్తకో రసః| మలానాం పాచనాని స్యుర్యథావస్థం క్రమేణ వా||16||
View original
लङ्घनं स्वेदनं कालो यवाग्वस्तिक्तको रसः| मलानां पाचनानि स्युर्यथावस्थं क्रमेण वा||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanAnarhAstatra kArya~jca (17) · Śloka 17
శుద్ధవాతక్షయాగంతుజీర్ణజ్వరిషు లంఘనం| నేష్యతే తేషు హి హితం శమనం యన్న కర్శనం||17||
View original
शुद्धवातक्षयागन्तुजीर्णज्वरिषु लङ्घनम्| नेष्यते तेषु हि हितं शमनं यन्न कर्शनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanasyAyogasamyagyogalakShaNam (18) · Śloka 18
తత్ర సామజ్వరాకృత్యా జానీయాదవిశోషితం| ద్వివిధోపక్రమజ్ఞానమవేక్షేత చ లంఘనే||18||
View original
तत्र सामज्वराकृत्या जानीयादविशोषितम्| द्विविधोपक्रमज्ञानमवेक्षेत च लङ्घने||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyA tadguNashca (19) · Śloka 19
యుక్తం లంఘితలింగైస్తు తం పేయాభిరుపాచరేత్| యథాస్వౌషధసిద్ధాభిర్మండపూర్వాభిరాదితః| షడహం వా మృదుత్వం వా జ్వరో యావదవాప్నుయాత్| తస్యాగ్నిర్దీప్యతే తాభిః సమిద్భిరివ పావకః| తాశ్చ భేషజసంయోగాల్లఘుత్వాచ్చాగ్నిదీపనాః| వాతమూత్రపురీషాణాం దోషాణాం చానులోమికాః| స్వేదనాయ ద్రవోష్ణత్వాన్మృదుత్వాత్తృట్ప్రశాంతయే| ఆహారభవాత్ప్రాణాయ సరత్వాల్లాఘవాయ చ| జ్వరఘ్న్యో జ్వరసాత్మ్యత్వాత్తస్మాత్పేయాభిరాదితః| ఉపక్రమేజ్జ్వరాన్ సర్వానృతే మద్యసముత్థితాన్||19||
View original
युक्तं लङ्घितलिङ्गैस्तु तं पेयाभिरुपाचरेत्| यथास्वौषधसिद्धाभिर्मण्डपूर्वाभिरादितः| षडहं वा मृदुत्वं वा ज्वरो यावदवाप्नुयात्| तस्याग्निर्दीप्यते ताभिः समिद्भिरिव पावकः| ताश्च भेषजसंयोगाल्लघुत्वाच्चाग्निदीपनाः| वातमूत्रपुरीषाणां दोषाणां चानुलोमिकाः| स्वेदनाय द्रवोष्णत्वान्मृदुत्वात्तृट्प्रशान्तये| आहारभवात्प्राणाय सरत्वाल्लाघवाय च| ज्वरघ्न्यो ज्वरसात्म्यत्वात्तस्मात्पेयाभिरादितः| उपक्रमेज्ज्वरान् सर्वानृते मद्यसमुत्थितान्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAyogAH (20) · Śloka 20
ప్రాగ్జలాజపేయాం సుజరాం సశుంఠీధాన్యపిప్పలీం| ససైంధవాం తథామ్లార్థీ తాం పిబేత్సహ దాడిమాం| సృష్టవిడ్ బహుపిత్తో వా సశుంఠీమాక్షికాం హిమాం| బస్తిపార్శ్వశిరఃశూలీ వ్యాఘ్రీగోక్షురసాధితాం| పృశ్నిపర్ణీ బలావిల్వనాగరోత్పలధాన్యకైః| సిద్ధాం జ్వరాసార్యమ్లాం పేయాం దీపనపాచనీం| హ్రస్వేన పంచమూలేన హిక్కారుక్శ్వాసకాసవాన్| పంచమూలేన మహతా కఫార్తో యవసాధితాం| విబద్ధవర్చాం సయవాం పిప్పల్యామలకైః కృతాం| యవాగూం సర్పిషా భృష్టాం మలదోషానులోమనీం| చవికాపిప్పలీమూలద్రాక్షాఽఽమలకనాగరైః| కోష్టే విబద్ధే సరుజి పిబేత్తు పరికర్తిని| కోలవృక్షామ్లకలశీధావనీశ్రీఫలైః కృతాం| అస్వేదనిద్రస్తృష్ణార్తః సితామలకనాగరైః| సితాబదరమృద్వీకాసారివాముస్తచందనం| తృష్ణాచ్ఛర్దిపరీదాహజ్వరఘ్నీం క్షౌద్రసంయుతాం| కుర్యాత్ పేయౌషదైరేవ రసయూషాదికానపి||20||
View original
प्राग्जलाजपेयां सुजरां सशुण्ठीधान्यपिप्पलीम्| ससैन्धवां तथाम्लार्थी तां पिबेत्सह दाडिमाम्| सृष्टविड् बहुपित्तो वा सशुण्ठीमाक्षिकां हिमाम्| बस्तिपार्श्वशिरःशूली व्याघ्रीगोक्षुरसाधिताम्| पृश्निपर्णी बलाविल्वनागरोत्पलधान्यकैः| सिद्धां ज्वरासार्यम्लां पेयां दीपनपाचनीम्| ह्रस्वेन पञ्चमूलेन हिक्कारुक्श्वासकासवान्| पञ्चमूलेन महता कफार्तो यवसाधिताम्| विबद्धवर्चां सयवां पिप्पल्यामलकैः कृताम्| यवागूं सर्पिषा भृष्टां मलदोषानुलोमनीम्| चविकापिप्पलीमूलद्राक्षाऽऽमलकनागरैः| कोष्टे विबद्धे सरुजि पिबेत्तु परिकर्तिनि| कोलवृक्षाम्लकलशीधावनीश्रीफलैः कृताम्| अस्वेदनिद्रस्तृष्णार्तः सितामलकनागरैः| सिताबदरमृद्वीकासारिवामुस्तचन्दनम्| तृष्णाच्छर्दिपरीदाहज्वरघ्नीं क्षौद्रसंयुताम्| कुर्यात् पेयौषदैरेव रसयूषादिकानपि||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAnarhAH (21) · Śloka 21
మద్యోద్భవే మద్యనిత్యే పిత్తస్థానగతే కఫే| గ్రీష్మే తయోర్వాధికయోస్తహృచ్ఛర్దిదాహపీడితే| ఊర్ధ్వం ప్రవృత్తే రక్తే చ పేయాం నేచ్ఛంతి ......||21||
View original
मद्योद्भवे मद्यनित्ये पित्तस्थानगते कफे| ग्रीष्मे तयोर्वाधिकयोस्तहृच्छर्दिदाहपीडिते| ऊर्ध्वं प्रवृत्ते रक्ते च पेयां नेच्छन्ति ......||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra lAjatarpaNaM deyam (22) · Śloka 22
........................................తేషు తు| ద్రాక్షాదాడిమకాశ్మర్యపథ్యాపీలుపరూషకైః| సమధూకైః సబదరైః సక్షౌద్రాన్ ససితోపలాన్| జ్వరఘ్నైస్తోయమృదితైరద్భిర్వా లాజతర్పణాన్| పిబేత్ సుసూక్ష్మరజసస్తతో జీర్ణే తు తర్పణే| యవాగ్వాం వౌదనం క్షుద్వానశ్నీయాద్భృశతాండులం| దకలావణికైర్యూషై రసైర్వా ముద్గలావజైః| ఇత్యయం షడహో నేయో బలం దోషం చ రక్షతా||22||
View original
........................................तेषु तु| द्राक्षादाडिमकाश्मर्यपथ्यापीलुपरूषकैः| समधूकैः सबदरैः सक्षौद्रान् ससितोपलान्| ज्वरघ्नैस्तोयमृदितैरद्भिर्वा लाजतर्पणान्| पिबेत् सुसूक्ष्मरजसस्ततो जीर्णे तु तर्पणे| यवाग्वां वौदनं क्षुद्वानश्नीयाद्भृशताण्डुलम्| दकलावणिकैर्यूषै रसैर्वा मुद्गलावजैः| इत्ययं षडहो नेयो बलं दोषं च रक्षता||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaShAyaprayogaH (23) · Śloka 23
తతః పక్వేషు దోషేషు లంఘనాద్యైః ప్రశస్యతే| కషాయో దోషశేషస్య పాచనః శమనోఽథవా||23||
View original
ततः पक्वेषु दोषेषु लङ्घनाद्यैः प्रशस्यते| कषायो दोषशेषस्य पाचनः शमनोऽथवा||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaShAyasya viShayAviShayau (24) · Śloka 24
తిక్తః పిత్తే విశేషేణ ప్రయోజ్యః కటుకః కఫే| పిత్తశ్లేష్మహరత్వేఽపి కషాయః స న శస్యతే| నవజ్వరే మలస్తంభాత్ కషాయో విషమజ్వరాన్| కురుతేఽరుచిహృల్లాసహిధ్మాఽఽధ్మానాదికానపి| న చ్యవంతే న పచ్యంతే కషాయస్తంభితా మలాః| తిర్యగ్గతా విమార్గా వా వర్ధయంత్యపి చ జ్వరం||24||
View original
तिक्तः पित्ते विशेषेण प्रयोज्यः कटुकः कफे| पित्तश्लेष्महरत्वेऽपि कषायः स न शस्यते| नवज्वरे मलस्तम्भात् कषायो विषमज्वरान्| कुरुतेऽरुचिहृल्लासहिध्माऽऽध्मानादिकानपि| न च्यवन्ते न पच्यन्ते कषायस्तम्भिता मलाः| तिर्यग्गता विमार्गा वा वर्धयन्त्यपि च ज्वरम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhakAlaviShaye matAntarANi (25) · Śloka 25
సప్తాహాదౌషధం కేచిదాహురన్యే దశాహతః| కేచిల్లఘ్వన్నభుక్తస్య యోజ్యమామోల్బణేన తు||25||
View original
सप्ताहादौषधं केचिदाहुरन्ये दशाहतः| केचिल्लघ्वन्नभुक्तस्य योज्यमामोल्बणेन तु||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmolbaNe auShadhaniShedhe hetuH (26) · Śloka 26
తీవ్రజ్వరపరీతస్య దోషవేగోదయే యతః| దోషేఽథవాతినిచితే తంద్రాస్తైమిత్యకారిణీ||26||
View original
तीव्रज्वरपरीतस्य दोषवेगोदये यतः| दोषेऽथवातिनिचिते तन्द्रास्तैमित्यकारिणी||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana acirajvarite~apyauShadhaprayogArhAvasthA (27) · Śloka 27
యదా జ్వరో మృదుర్దేహో లఘుః ప్రచలితా మలాః| అచిరజ్వరితస్యాఽపి యోజయేద్భేషజం తదా||27||
View original
यदा ज्वरो मृदुर्देहो लघुः प्रचलिता मलाः| अचिरज्वरितस्याऽपि योजयेद्भेषजं तदा||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaShAyayogAH pAcanAH kaShAyAH (28) · Śloka 28
ముస్తయా పర్పటం యుక్తం శుంఠ్యా దుఃస్పర్శయాపి వా| పాక్యం శీతకషాయం వా పాఠోశీరం సవాలకం| పిబేత్తద్వచ్చ భూనింబగుడూచీముస్తనాగరం| యథాయోగ్యమిమే యోజ్యాః కషాయా దోషపాచనాః| జ్వరారోచకతృష్ణాఽఽస్యవైరస్యాపక్తినాశనాః| పాఠేంద్రయవభూనింబముస్తపర్పటకా మృతా| జయంత్యామమతీసారం జ్వరం చ సమహౌషధాః||28||
View original
मुस्तया पर्पटं युक्तं शुण्ठ्या दुःस्पर्शयापि वा| पाक्यं शीतकषायं वा पाठोशीरं सवालकम्| पिबेत्तद्वच्च भूनिम्बगुडूचीमुस्तनागरम्| यथायोग्यमिमे योज्याः कषाया दोषपाचनाः| ज्वरारोचकतृष्णाऽऽस्यवैरस्यापक्तिनाशनाः| पाठेन्द्रयवभूनिम्बमुस्तपर्पटका मृता| जयन्त्याममतीसारं ज्वरं च समहौषधाः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAnusAraM pAcanAni (29) · Śloka 29
దురాలభాఽమృతాముస్తానాగరం వాతజే జ్వరే| అథవా పిప్పలీమూలగుడూచీవిశ్వభేషజం| కనీయః పంచమూలం చ పిత్తే క్షౌద్రసమన్వితాః| కలింగముస్తకటుకా ముస్తాపర్పటకం తథా| సధన్వయాసభూనింబం వత్సకాద్యో గణః కఫే| అథవా వృషగాంగేయీశృంగవేరదురాలభాః| రుగ్విబంధానిలశ్లేష్మయుక్తే దీపనపాచనం| అభయాపిప్పలీమూలశమ్యాకకటుకాఘనం||29||
View original
दुरालभाऽमृतामुस्तानागरं वातजे ज्वरे| अथवा पिप्पलीमूलगुडूचीविश्वभेषजम्| कनीयः पञ्चमूलं च पित्ते क्षौद्रसमन्विताः| कलिङ्गमुस्तकटुका मुस्तापर्पटकं तथा| सधन्वयासभूनिम्बं वत्सकाद्यो गणः कफे| अथवा वृषगाङ्गेयीशृङ्गवेरदुरालभाः| रुग्विबन्धानिलश्लेष्मयुक्ते दीपनपाचनम्| अभयापिप्पलीमूलशम्याककटुकाघनम्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santatAdijvareShu kaShAyayogAH (30) · Śloka 30
కలింగకాః పటోలస్య పత్రం కటుకరోహిణీ| పటోలం సారివా ముస్తా పాఠా కటుకరోహిణీ| పటోలనింబత్రిఫలామృద్దీకాముస్తవత్సకాః| కిరాతతిక్తమమృతాః చందనం విశ్వభేషజం| ధాత్రీముస్తామృతాక్షౌద్రమర్ధశ్లోకసమాపనాః| పంచైతే సంతతాదీనాం పంచానాం శమనా మతాః| పటోలేంద్రియవారిష్టభద్రముస్తామృతాఽభయాః| సారివాద్వితయం పాఠా త్రయంతీ కటురోహిణీ| పటోలారిష్టమృద్వీకాశమ్యాకాత్రిఫలావృషం| చందనోశీరధాన్యాబ్దగుడూచీవిశ్వభేషజం| దేవదారూస్థిరాశుంఠీవాసాధాత్రీహరీతకీః| పంచ పంచజ్వరాన్ ఘ్నంతి యోగా మధుసితోత్కటాః||30||
View original
कलिङ्गकाः पटोलस्य पत्रं कटुकरोहिणी| पटोलं सारिवा मुस्ता पाठा कटुकरोहिणी| पटोलनिम्बत्रिफलामृद्दीकामुस्तवत्सकाः| किराततिक्तममृताः चन्दनं विश्वभेषजम्| धात्रीमुस्तामृताक्षौद्रमर्धश्लोकसमापनाः| पञ्चैते सन्ततादीनां पञ्चानां शमना मताः| पटोलेन्द्रियवारिष्टभद्रमुस्तामृताऽभयाः| सारिवाद्वितयं पाठा त्रयन्ती कटुरोहिणी| पटोलारिष्टमृद्वीकाशम्याकात्रिफलावृषम्| चन्दनोशीरधान्याब्दगुडूचीविश्वभेषजम्| देवदारूस्थिराशुण्ठीवासाधात्रीहरीतकीः| पञ्च पञ्चज्वरान् घ्नन्ति योगा मधुसितोत्कटाः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajvare katipayAH yogAH (31) · Śloka 31
సగుడాః సారివా ద్రాక్షాశతాహ్వాకణరేణుకాః| కాశ్మర్యసారివాద్రాక్షాత్రయాణాఽమృతాగుడః| శతపుష్పావచాకుష్ఠదేవదారూహరేణుకాః| శర్కరామధుసంయుక్తాః సమాంసీముస్తధాన్యకాః| కృష్ణాపునర్నవాద్రాక్షాశతాహ్వాగుడసారివాః| శాలిపర్ణీబలాద్రాక్షాసారివాచ్ఛిన్నసంభవాః| ఆరగ్వధో బలా రాస్నా కాశ్మర్యం మధుకం గుడాః| శతావరీచ్ఛిన్నరూహాస్వరసో వా గుడాన్వితః| సకృష్ణాజీరకసితానాగరశ్చామృతారసః| వాతజ్వరం జయంత్యాశు కేవలో వాఽమృతారసః| భారంగీసరలగాంగేయీదారూకుష్ఠైలవాలుకం| కోష్ణం ఘృతగుడోపేతం పిబేద్వా వాతజే జ్వరే||31||
View original
सगुडाः सारिवा द्राक्षाशताह्वाकणरेणुकाः| काश्मर्यसारिवाद्राक्षात्रयाणाऽमृतागुडः| शतपुष्पावचाकुष्ठदेवदारूहरेणुकाः| शर्करामधुसंयुक्ताः समांसीमुस्तधान्यकाः| कृष्णापुनर्नवाद्राक्षाशताह्वागुडसारिवाः| शालिपर्णीबलाद्राक्षासारिवाच्छिन्नसम्भवाः| आरग्वधो बला रास्ना काश्मर्यं मधुकं गुडाः| शतावरीच्छिन्नरूहास्वरसो वा गुडान्वितः| सकृष्णाजीरकसितानागरश्चामृतारसः| वातज्वरं जयन्त्याशु केवलो वाऽमृतारसः| भार्ङ्गीसरलगाङ्गेयीदारूकुष्ठैलवालुकम्| कोष्णं घृतगुडोपेतं पिबेद्वा वातजे ज्वरे||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajvare yogAH (32) · Śloka 32
పటోలాదిగుడూచ్యాది సూత్రోక్తౌ పిత్తజే జ్వరే| అంజనాదిః సకాశ్మర్యః సారివాదిః సశర్కరః| సితామధుకకాశ్మర్యశీతోశీరపరూషకం| గుడూచీసారివోరోధ్రకమలోత్పలశర్కరః| ద్రాక్ష్0ఆఽభయాతిక్తఘనశమ్యాకఫలపర్పటం| శ్యామాపర్పటదుఃస్పర్శాతిక్తాతిక్తసితావృషాః| శర్కరాతిక్తకటుకాత్రాయమాణాబిభీతకం| గుడూచ్యామలకైర్యుక్తః కేవలో వాఽపి పర్పటః| కషాయో వా హిమస్తిక్తాద్రాక్షామధుకనింబజః| పిత్తజ్వరఘ్నీ కటుకా శ్లక్ష్ణపిష్టా సశర్కరా||32||
View original
पटोलादिगुडूच्यादि सूत्रोक्तौ पित्तजे ज्वरे| अञ्जनादिः सकाश्मर्यः सारिवादिः सशर्करः| सितामधुककाश्मर्यशीतोशीरपरूषकम्| गुडूचीसारिवोरोध्रकमलोत्पलशर्करः| द्राक्ष्०आऽभयातिक्तघनशम्याकफलपर्पटम्| श्यामापर्पटदुःस्पर्शातिक्तातिक्तसितावृषाः| शर्करातिक्तकटुकात्रायमाणाबिभीतकम्| गुडूच्यामलकैर्युक्तः केवलो वाऽपि पर्पटः| कषायो वा हिमस्तिक्ताद्राक्षामधुकनिम्बजः| पित्तज्वरघ्नी कटुका श्लक्ष्णपिष्टा सशर्करा||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajvaraghnAH yogAH (33) · Śloka 33
కఫజేతివిషోశీరపటోలమరిచక్షపాః| సమూర్వేంద్రయవద్వీపికుష్ఠనింబవచాగుడాః| సప్తచ్ఛదామృతానింబస్ఫూర్జాతం మాక్షికాన్వితం| నిశాత్రికటుకం తిక్తానాగపుష్పకలింగకాః| సారివాతివిషాకుష్ఠదుఃస్పర్శాముస్తగుగ్గులుః| పరూషం త్రిఫలా తిక్తా బీజం వృషకజం ఘనం| నాగరత్రిఫలాముస్తామూర్వాపాఠాః సమాక్షికాః||33||
View original
कफजेतिविषोशीरपटोलमरिचक्षपाः| समूर्वेन्द्रयवद्वीपिकुष्ठनिम्बवचागुडाः| सप्तच्छदामृतानिम्बस्फूर्जातं माक्षिकान्वितम्| निशात्रिकटुकं तिक्तानागपुष्पकलिङ्गकाः| सारिवातिविषाकुष्ठदुःस्पर्शामुस्तगुग्गुलुः| परूषं त्रिफला तिक्ता बीजं वृषकजं घनम्| नागरत्रिफलामुस्तामूर्वापाठाः समाक्षिकाः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShasaMsarge yogAH (34) · Śloka 34
సంసర్గసన్నిపాతేషు మిశ్రానేతాన్ వికల్పయేత్||34||
View original
संसर्गसन्निपातेषु मिश्रानेतान् विकल्पयेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittaghnAH yogAH (35) · Śloka 35
గోకంటకబలాదర్భాః ససితా వాతపిత్తజే| ద్రాక్షామలకభూనింబాః సగుడూచీశఠీగుడాః| త్రాయంతీ సారివాద్రాక్షా కాశ్మర్యచ్ఛిన్నజాగుడాః| ద్రాక్షామసూరత్రాయంతీ గుడూచీసారివాబలాః| ద్రాక్షామధూకమధుకలోధ్రకాశ్మర్యసారివాః| ముస్తామలకహ్రీబేరపద్మకేసరపద్మకం| మృణాలచందనోశీరనీలోత్పలపరూషకం| ఫాంటో హిమో వా ద్రాక్షాదిర్జాతీకుసుమవాసితః| యుక్తో మధుసితాలాజైర్జయత్యనిలపిత్తజం| జ్వరం మదాత్యయం ఛర్ద్దిం మూర్ఛాం దాహం శ్రమం భ్రమం| ఊర్ధ్వగం రక్తపిత్తంచ పిపాసాం కామలామపి||35||
View original
गोकण्टकबलादर्भाः ससिता वातपित्तजे| द्राक्षामलकभूनिम्बाः सगुडूचीशठीगुडाः| त्रायन्ती सारिवाद्राक्षा काश्मर्यच्छिन्नजागुडाः| द्राक्षामसूरत्रायन्ती गुडूचीसारिवाबलाः| द्राक्षामधूकमधुकलोध्रकाश्मर्यसारिवाः| मुस्तामलकह्रीबेरपद्मकेसरपद्मकम्| मृणालचन्दनोशीरनीलोत्पलपरूषकम्| फाण्टो हिमो वा द्राक्षादिर्जातीकुसुमवासितः| युक्तो मधुसितालाजैर्जयत्यनिलपित्तजम्| ज्वरं मदात्ययं छर्द्दिं मूर्छां दाहं श्रमं भ्रमम्| ऊर्ध्वगं रक्तपित्तञ्च पिपासां कामलामपि||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphavAtaghnAH yogAH (36) · Śloka 36
కఫవాతే వచాతిక్తాపాఠారగ్వధవత్సకాః| పిప్పలీచూర్ణయుక్తో వా క్వాథశ్ఛిన్నోద్భవోద్భవః| వ్యాఘ్రీశుంఠ్యమృతక్వాథః పిప్పలీచూర్ణసంయుతః| వాతశ్లేష్మజ్వరశ్వాసకాసపీనసశూలజిత్| పథ్యాకుస్తుంబరీముస్తాశుంఠీకత్తృణపర్పటం| సకట్ఫలవచాభారంగీ దేవాహ్వం మధుహింగుమత్| కఫవాతజ్వరష్ఠీవకుక్షిహృత్పార్శ్వవేదనాః| కంఠామయాస్యశ్వయథుకాసశ్వాసన్నియచ్ఛతి||36||
View original
कफवाते वचातिक्तापाठारग्वधवत्सकाः| पिप्पलीचूर्णयुक्तो वा क्वाथश्छिन्नोद्भवोद्भवः| व्याघ्रीशुण्ठ्यमृतक्वाथः पिप्पलीचूर्णसंयुतः| वातश्लेष्मज्वरश्वासकासपीनसशूलजित्| पथ्याकुस्तुम्बरीमुस्ताशुण्ठीकत्तृणपर्पटम्| सकट्फलवचाभार्ङ्गी देवाह्वं मधुहिङ्गुमत्| कफवातज्वरष्ठीवकुक्षिहृत्पार्श्ववेदनाः| कण्ठामयास्यश्वयथुकासश्वासन्नियच्छति||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphapittaghnAH yogAH (37) · Śloka 37
ఆరగ్వధాదిః సక్షౌద్రం కఫపిత్తజ్వరం జయేత్| తథా తిక్తావృషోశీరత్రాయంతీత్రిఫలామృతాః| పటోలాతివిషానింబమూర్వాధన్వయవాసకాః| వృషపుష్పచ్ఛదరసః శర్కరామాక్షికాన్వితః| పిత్తశ్లేష్మజ్వరం హంతి సాసృక్పిత్తం సకామలం| అనంతావిశ్వభైషజ్యకటుకాతోయతోయదాః| జ్వరతృడ్భ్రమసమ్మోహధూమకామ్లకనాశనాః||37||
View original
आरग्वधादिः सक्षौद्रं कफपित्तज्वरं जयेत्| तथा तिक्तावृषोशीरत्रायन्तीत्रिफलामृताः| पटोलातिविषानिम्बमूर्वाधन्वयवासकाः| वृषपुष्पच्छदरसः शर्करामाक्षिकान्वितः| पित्तश्लेष्मज्वरं हन्ति सासृक्पित्तं सकामलम्| अनन्ताविश्वभैषज्यकटुकातोयतोयदाः| ज्वरतृड्भ्रमसम्मोहधूमकाम्लकनाशनाः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtaghnA yogAH (39) · Śloka 38
సన్నిపాతజ్వరే వ్యాఘ్రీ దేవదారూనిశాద్వయం| పటోలపత్రనింబత్వక్ త్రిఫలాకటుకాయుతం| ముస్తాపర్పటకం పథ్యా మృద్దీకా కటురోహిణీ| త్రాయంతీకణతన్మూలద్రాక్షాపథ్యామధూలికాః| త్రిఫలోశీరషడ్గ్రంథాయష్టీమధుబలాఘనాః| నాగరం పౌష్కరం మూలం గుడూచీ కంటకారికా| సకాసశ్వాసపార్శ్వార్త్తౌ వాతశ్లేష్మోత్తరే జ్వరే| మధూకపుష్పమృద్దీకా త్రాయమాణా పరూషకం| సోశీరతిక్తాత్రిఫలకాశ్మర్యాకల్పయేద్ధిమం| కషాయం తం పిబన్ కాలే జ్వరాన్ సర్వానపోహతి| జాత్యామలకముస్తాని తద్వద్ధన్వయవాసకం| బద్ధవిట్కటుకాద్రాక్షాత్రాయంతీత్రిఫలాగుడాన్||38||
View original
सन्निपातज्वरे व्याघ्री देवदारूनिशाद्वयम्| पटोलपत्रनिम्बत्वक् त्रिफलाकटुकायुतम्| मुस्तापर्पटकं पथ्या मृद्दीका कटुरोहिणी| त्रायन्तीकणतन्मूलद्राक्षापथ्यामधूलिकाः| त्रिफलोशीरषड्ग्रन्थायष्टीमधुबलाघनाः| नागरं पौष्करं मूलं गुडूची कण्टकारिका| सकासश्वासपार्श्वार्त्तौ वातश्लेष्मोत्तरे ज्वरे| मधूकपुष्पमृद्दीका त्रायमाणा परूषकम्| सोशीरतिक्तात्रिफलकाश्मर्याकल्पयेद्धिमम्| कषायं तं पिबन् काले ज्वरान् सर्वानपोहति| जात्यामलकमुस्तानि तद्वद्धन्वयवासकम्| बद्धविट्कटुकाद्राक्षात्रायन्तीत्रिफलागुडान्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvare annaprayogaH (39) · Śloka 39
జీర్ణౌషధేఽన్నం పేయాద్యమాచరేచ్ఛ్లేషంవాన్న తు| పేయా కఫ వర్ద్ధయతి పంకం పాంసుషు వృష్టివత్||39||
View original
जीर्णौषधेऽन्नं पेयाद्यमाचरेच्छ्लेष्म्वान्न तु| पेया कफ वर्द्धयति पङ्कं पांसुषु वृष्टिवत्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmavatAM yUShakalpanA (40) · Śloka 40
శ్లేష్మాభిష్యణ్ణదేహానామతః ప్రాగపి యోజయేత్| యూషాన్ కులత్థచణకకలాయాదికృతాన్ లఘూన్| రూక్షాంస్తిక్తరసోపేతాన్ హృద్యాన్రుచికరాన్ పటూన్||40||
View original
श्लेष्माभिष्यण्णदेहानामतः प्रागपि योजयेत्| यूषान् कुलत्थचणककलायादिकृतान् लघून्| रूक्षांस्तिक्तरसोपेतान् हृद्यान्रुचिकरान् पटून्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNA raktashAlayaH (41) · Śloka 41
రక్తాద్యాః శాలయః జీర్ణాః షష్టికాశ్చ జ్వరే హితాః| శ్లేష్మోత్తరే వీతతుషాస్తథా వాట్యకృతా యవాః| ఓదనస్తైః స్రుతో ద్విస్త్రిః ప్రయోక్తవ్యో యథాయథం| దోషదూష్యాదిబలతో జ్వరఘ్నక్వాథసాధితః|41|
View original
रक्ताद्याः शालयः जीर्णाः षष्टिकाश्च ज्वरे हिताः| श्लेष्मोत्तरे वीततुषास्तथा वाट्यकृता यवाः| ओदनस्तैः स्रुतो द्विस्त्रिः प्रयोक्तव्यो यथायथम्| दोषदूष्यादिबलतो ज्वरघ्नक्वाथसाधितः|४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rucikarANi vya~jjanAni (42) · Śloka 41
ముద్గాద్యైర్లఘుభిర్యూషాః కులత్థైశ్చ జ్వరాపహాః| కారవేల్లకకర్కోటవాలమూలకపర్పటైః| వార్తాకనింబకుసుమపటోలఫలపల్లవైః| అత్యంతలఘుభిర్మాసైర్జాంగలైశ్చ హితా రసాః| వ్యాఘ్రీ పరుషతర్కారీ ద్రాక్షామలకదాడిమైః| సంస్కృతాః పిప్పలీశుంఠీధాన్యజీరకసైంధవైః| సితామధుభ్యాం ప్రాయేణ సంయుతా వా కృతాకృతాః| అనమ్లతక్రసిద్ధాని రుచ్యాని వ్యంజనాని చ| అచ్ఛాన్యనలసంపన్నాన్యనుపానేఽపి యోజయేత్| తాని క్వథితశీతం చ వారి మద్యం చ సాత్మ్యతః||41||
View original
मुद्गाद्यैर्लघुभिर्यूषाः कुलत्थैश्च ज्वरापहाः| कारवेल्लककर्कोटवालमूलकपर्पटैः| वार्ताकनिम्बकुसुमपटोलफलपल्लवैः| अत्यन्तलघुभिर्मासैर्जाङ्गलैश्च हिता रसाः| व्याघ्री परुषतर्कारी द्राक्षामलकदाडिमैः| संस्कृताः पिप्पलीशुण्ठीधान्यजीरकसैन्धवैः| सितामधुभ्यां प्रायेण संयुता वा कृताकृताः| अनम्लतक्रसिद्धानि रुच्यानि व्यञ्जनानि च| अच्छान्यनलसम्पन्नान्यनुपानेऽपि योजयेत्| तानि क्वथितशीतं च वारि मद्यं च सात्म्यतः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakveShu doSheShu sarpiramRutopamam (43) · Śloka 43
కషాయపానపథ్యాన్నర్దశాహ ఇతి లంఘితే| సర్పిర్దద్యాత్కఫే మందే వాతపిత్తోత్తరే జ్వరే| పక్వేషు దోషేష్వమృతం తద్విషోపమమన్యథా| దశాహే స్యాదతీతేఽపి జ్వరోపద్రవవృద్ధికృత్| లంఘనాదిక్రమం తత్ర కుర్యాదాకఫసంక్షయాత్||43||
View original
कषायपानपथ्यान्नर्दशाह इति लङ्घिते| सर्पिर्दद्यात्कफे मन्दे वातपित्तोत्तरे ज्वरे| पक्वेषु दोषेष्वमृतं तद्विषोपममन्यथा| दशाहे स्यादतीतेऽपि ज्वरोपद्रववृद्धिकृत्| लङ्घनादिक्रमं तत्र कुर्यादाकफसंक्षयात्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvare bhojanakAlaH (44-1) · Śloka 1
సజ్వరం జ్వరముక్తం వా దినాంతే భోజయేల్లఘు| శ్లేష్మక్షయవివృద్ధోష్మా బలవాననలస్తదా| యథోచితేఽథవా కాలే దోషసాత్మ్యానురోధతః| ప్రాగల్పవహ్నిర్భుంజానో న హ్యజీర్ణేన పీడ్యతే||44|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం చికిత్సితస్థానే జ్వరచికిత్సితన్నామ ప్రథమోఽధ్యాయః||1||
View original
सज्वरं ज्वरमुक्तं वा दिनान्ते भोजयेल्लघु| श्लेष्मक्षयविवृद्धोष्मा बलवाननलस्तदा| यथोचितेऽथवा काले दोषसात्म्यानुरोधतः| प्रागल्पवह्निर्भुञ्जानो न ह्यजीर्णेन पीड्यते||४४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने ज्वरचिकित्सितन्नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon