Adhikarana atha jIrNajvaracikitsitaM nAma dvitIyodhyAyaH,adhyAya pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো জীর্ণজ্বরচিকিত্সিতং ব্যাখ্যাস্যামঃ ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो जीर्णज्वरचिकित्सितं व्याख्यास्यामः इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNajvarAnuvarttane hetuH (2) · Śloka 2
দেহধাত্ববলত্বেন জ্বরো জীর্ণোঽনুবর্ততে||২||
देहधात्वबलत्वेन ज्वरो जीर्णोऽनुवर्तते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra sarpiHprayogaH tadguNAshca (3) · Śloka 3
রূক্ষং হি তেজো জ্বরকৃত্তেজসা রূক্ষিতস্য চ| বমনস্বেদকালাম্বুকষাযলঘুভোজনৈঃ| যঃ স্যাদতিবলো ধাতুঃ সহচারী সদাগতিঃ| তস্য সংশমনং সর্পির্দীপ্তস্যেবাম্বুবেশ্মনঃ| বাতপিত্তজিতামগ্র্যং সংস্কারমনুরুধ্যতে| সুতরাং তদ্ধ্যতো দদ্যাদ্যথাস্বৌষধসাধিতম্||৩||
रूक्षं हि तेजो ज्वरकृत्तेजसा रूक्षितस्य च| वमनस्वेदकालाम्बुकषायलघुभोजनैः| यः स्यादतिबलो धातुः सहचारी सदागतिः| तस्य संशमनं सर्पिर्दीप्तस्येवाम्बुवेश्मनः| वातपित्तजितामग्र्यं संस्कारमनुरुध्यते| सुतरां तद्ध्यतो दद्याद्यथास्वौषधसाधितम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpiShaH sarvadoShaghnatvAtsaghRutAnAM kaShAyANAM prayogaH (4) · Śloka 4
বিপরীতং জ্বরোষ্মাণং জযেত্ পিত্তং চ শৈত্যতঃ| স্নেহাদ্বাতং ঘৃতং তুল্যং যোগসংস্কারতঃ কফম্| পূর্বে কষাযাঃ সঘৃতাঃ সর্বে যোজ্যা যথামলম্| ত্রিফলাপিচুমন্দত্বঙ্মধুকং বৃহতীদ্বযম্| সমসূরদলং ক্বাথঃ সঘৃতো জ্বরকাসহা||৪||
विपरीतं ज्वरोष्माणं जयेत् पित्तं च शैत्यतः| स्नेहाद्वातं घृतं तुल्यं योगसंस्कारतः कफम्| पूर्वे कषायाः सघृताः सर्वे योज्या यथामलम्| त्रिफलापिचुमन्दत्वङ्मधुकं बृहतीद्वयम्| समसूरदलं क्वाथः सघृतो ज्वरकासहा||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidigdhikAdighRutam (5) · Śloka 5
নিদিগ্ধিকাতামলকীত্রাযমাণাকলিঙ্গকৈঃ| কৃষ্ণাংশুমত্যতিবিষাকটুকাসেব্যচন্দনৈঃ| ধাত্রীবিল্বঘনদ্রাক্ষাসারিবাভিশ্চ সাধিতম্| হন্তি সদ্যো ঘৃতং জীর্ণজ্বরং কাসং হলীমকম্| অরুচিং বিষমং বহ্নিং যক্ষ্মাণং চ নবোত্থিতম্||৫||
निदिग्धिकातामलकीत्रायमाणाकलिङ्गकैः| कृष्णांशुमत्यतिविषाकटुकासेव्यचन्दनैः| धात्रीबिल्वघनद्राक्षासारिवाभिश्च साधितम्| हन्ति सद्यो घृतं जीर्णज्वरं कासं हलीमकम्| अरुचिं विषमं वह्निं यक्ष्माणं च नवोत्थितम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAsAdighRutam (6) · Śloka 6
বাসাগুডূচীত্রিফলাত্রাযমাণাযবাসকাত্| ক্বাথে ক্ষীরে চ বিপচেজ্জ্বরঘ্নম্ কল্কিতৈর্ঘৃতম্| পিপ্পলীমুস্তমৃদ্বীকাচন্দনোত্পলনাগরৈঃ||৬||
वासागुडूचीत्रिफलात्रायमाणायवासकात्| क्वाथे क्षीरे च विपचेज्ज्वरघ्नम् कल्कितैर्घृतम्| पिप्पलीमुस्तमृद्वीकाचन्दनोत्पलनागरैः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balAdighRutam (7) · Śloka 7
বলাদুরালভামুস্তাত্রাযন্তীনিম্বপর্পটম্| পঞ্চমূলদ্বযং যচ্চ ক্বাথযিত্বা ঘৃতং পচেত্| সক্ষীরং কল্কিতৈর্দ্রাক্ষামেদামলকপৌষ্করৈঃ| শঠীতামলকীযুক্তৈস্তচ্চ জ্বরহরং পরম্| ক্ষযকাসশিরঃপার্শ্বহৃচ্ছূলাংসাভিতাপনুত্||৭||
बलादुरालभामुस्तात्रायन्तीनिम्बपर्पटम्| पञ्चमूलद्वयं यच्च क्वाथयित्वा घृतं पचेत्| सक्षीरं कल्कितैर्द्राक्षामेदामलकपौष्करैः| शठीतामलकीयुक्तैस्तच्च ज्वरहरं परम्| क्षयकासशिरःपार्श्वहृच्छूलांसाभितापनुत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kulatthAdisarpiH (8) · Śloka 8
কুলত্থকোলত্রিফলাদশমূলযবান্ পচেত্| দ্বিপলান্ সলিলদ্রোণে পূতে পিষ্ট্বাক্ষকান্ ক্ষিপেত্| পঞ্চকোলকসপ্তাহ্বযস্থানিম্বতুম্বরূন্| শঠীপুষ্করমূলার্কমূলপ্রতিবিষাবচাঃ| কিরাততিক্তকং মুস্তং কর্কটাখ্যাং দুরালভাম্| নক্তমালমুভে পাঠে কটুকাশিগ্রুতেজনীঃ| সোমবল্কদ্বিরজনীকণ্টকীকণ্টকারিকাঃ| পটোলহিঙ্গুগোজিহ্বাকেম্বুকং মদনাজ্ঝটা| লবণানি পলাংশানি ক্ষারানর্ধপলোন্মিতান্| প্রস্থং চাজ্যস্য তত্সিদ্ধং দীপনং কফবাতজিত্| হৃত্প্লীহগ্রহণীগুল্মকাসশ্বাসার্শসাং হিতম্| দীর্ঘজ্বরাভিভূতানাং জ্বরিণামমৃতোপমম্||৮||
कुलत्थकोलत्रिफलादशमूलयवान् पचेत्| द्विपलान् सलिलद्रोणे पूते पिष्ट्वाक्षकान् क्षिपेत्| पञ्चकोलकसप्ताह्वयस्थानिम्बतुम्बरून्| शठीपुष्करमूलार्कमूलप्रतिविषावचाः| किराततिक्तकं मुस्तं कर्कटाख्यां दुरालभाम्| नक्तमालमुभे पाठे कटुकाशिग्रुतेजनीः| सोमवल्कद्विरजनीकण्टकीकण्टकारिकाः| पटोलहिङ्गुगोजिह्वाकेम्बुकं मदनाज्झटा| लवणानि पलांशानि क्षारानर्धपलोन्मितान्| प्रस्थं चाज्यस्य तत्सिद्धं दीपनं कफवातजित्| हृत्प्लीहग्रहणीगुल्मकासश्वासार्शसां हितम्| दीर्घज्वराभिभूतानां ज्वरिणाममृतोपमम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ma~jjiShThAdighRutam (9) · Śloka 9
মঞ্জিষ্ঠাতিবিষাপথ্যাবচানাগররোহিণীঃ| দেবদারূ হরিদ্রাং চ দ্রোণেঽপাং পালিকান্ পচেত্| ক্বাথেঽস্মিন্ সাধযেত্ পিষ্টৈর্ঘৃতপ্রস্থং পিচূন্মিতৈঃ| শৃঙ্গবেরকণাহিঙ্গুদ্বিক্ষারপটুপঞ্চকৈঃ| তত্কফাবৃতসর্বোত্থজ্বরিণামমৃতোপমম্| বর্ধ্মহিধ্মারুচিশ্বাসকাসপাণ্ডুবিকারিণাম্| গলগ্রহপ্রমেহার্শঃ প্লীহাপস্মারশোফিনাম্| উদাবর্তপরীতানাং মন্দাগ্নিকৃমিকোষ্ঠিনাম্||৯||
मञ्जिष्ठातिविषापथ्यावचानागररोहिणीः| देवदारू हरिद्रां च द्रोणेऽपां पालिकान् पचेत्| क्वाथेऽस्मिन् साधयेत् पिष्टैर्घृतप्रस्थं पिचून्मितैः| शृङ्गवेरकणाहिङ्गुद्विक्षारपटुपञ्चकैः| तत्कफावृतसर्वोत्थज्वरिणाममृतोपमम्| वर्ध्महिध्मारुचिश्वासकासपाण्डुविकारिणाम्| गलग्रहप्रमेहार्शः प्लीहापस्मारशोफिनाम्| उदावर्तपरीतानां मन्दाग्निकृमिकोष्ठिनाम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guDUcyAdisnehAH (10) · Śloka 10
গুডূচ্যা রসকল্কাভ্যাং ত্রিফলযা বৃষস্য চ| মৃদ্বীকাযা বলাযাশ্চ সিদ্ধাঃ স্নেহা জ্বরচ্ছিদঃ||১০||
गुडूच्या रसकल्काभ्यां त्रिफलया वृषस्य च| मृद्वीकाया बलायाश्च सिद्धाः स्नेहा ज्वरच्छिदः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRute jIrNe pathyamapathya~jhca (11) · Śloka 11
জীর্ণে ঘৃতে চ ভুঞ্জীত মৃদুমাংসরসৌদনম্| বলং হ্যলং দোষহরং পরং তচ্চ বলপ্রদম্| কফপিত্তহরা মুদ্গকারবেল্লাদিজা রসাঃ| প্রাযেণ তস্মান্ন হিতা জীর্ণে বাতোত্তরে জ্বরে| শূলোদাবর্তবিষ্টম্ভজননা জ্বরবর্ধনাঃ||১১||
जीर्णे ग़ृते च भुञ्जीत मृदुमांसरसौदनम्| बलं ह्यलं दोषहरं परं तच्च बलप्रदम्| कफपित्तहरा मुद्गकारवेल्लादिजा रसाः| प्रायेण तस्मान्न हिता जीर्णे वातोत्तरे ज्वरे| शूलोदावर्तविष्टम्भजनना ज्वरवर्धनाः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhanam (12) · Śloka 12
ন শাম্যত্যেবমপি চেজ্জ্বরঃ কুর্বীত শোধনম্| শোধনার্হস্য.............................................||১২||
न शाम्यत्येवमपि चेज्ज्वरः कुर्वीत शोधनम्| शोधनार्हस्य.............................................||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanaviShayaH yogAshca (13) · Śloka 13
...................বমনং প্রাগুক্তং তস্য যোজযেত্| আমাশযগতে দোষে বলিনঃ পালযন্ বলম্| সন্তর্পণোত্থে বমনং পিপ্পলীলবণাম্বুনা| শর্করামাক্ষিকাম্ভোভির্দাহতৃষ্ণোল্বণে জ্বরে||১৩||
...................वमनं प्रागुक्तं तस्य योजयेत्| आमाशयगते दोषे बलिनः पालयन् बलम्| सन्तर्पणोत्थे वमनं पिप्पलीलवणाम्बुना| शर्करामाक्षिकाम्भोभिर्दाहतृष्णोल्बणे ज्वरे||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanaviShayaH yogAshca (14) · Śloka 14
পক্বে তু শিথিলে দোষে জ্বরে বা বিষমদ্যজে| মোদকং ত্রিফলাশ্যামাত্রিবৃত্পিপ্পলিকেসরৈঃ| সসিতামধুভির্দদ্যাদ্ব্যোষাদ্যং বা বিরেচনম্| দ্রাক্ষাধাত্রীরসং তদ্বত্সদ্রাক্ষাং বা হরীতকম্| রসমামলকানাং বা ঘৃতভৃষ্টং জ্বরাপহম্| লিহ্যাদ্বা ত্রিবৃতশ্চূর্ণং কৃষ্ণাত্রিফলযোস্তথা| সর্পির্মধুভ্যাং ত্রিফলাং পিবেদ্ দ্রাক্ষারসেন বা| আরগ্বধং বা পযসা মৃদ্বীকানাং রসেন বা| ত্রিফলাং ত্রাযমাণাং বা পযসা জ্বরিতঃ পিবেত্| সঘৃতং ত্রিফলাক্বাথং সর্পিষা বা বিনা শৃতম্| পযোঽনুপানমুষ্ণং বা মৃদ্বীকাস্বরসং পিবেত্| বিরিক্তানাং চ সংসর্গী মণ্ডপূর্বাং যথাক্রমম্||১৪||
पक्वे तु शिथिले दोषे ज्वरे वा विषमद्यजे| मोदकं त्रिफलाश्यामात्रिवृत्पिप्पलिकेसरैः| ससितामधुभिर्दद्याद्व्योषाद्यं वा विरेचनम्| द्राक्षाधात्रीरसं तद्वत्सद्राक्षां वा हरीतकम्| रसमामलकानां वा घृतभृष्टं ज्वरापहम्| लिह्याद्वा त्रिवृतश्चूर्णं कृष्णात्रिफलयोस्तथा| सर्पिर्मधुभ्यां त्रिफलां पिबेद् द्राक्षारसेन वा| आरग्वधं वा पयसा मृद्वीकानां रसेन वा| त्रिफलां त्रायमाणां वा पयसा ज्वरितः पिबेत्| सघृतं त्रिफलाक्वाथं सर्पिषा वा विना शृतम्| पयोऽनुपानमुष्णं वा मृद्वीकास्वरसं पिबेत्| विरिक्तानां च संसर्गी मण्डपूर्वां यथाक्रमम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svayampravRuttadoShANAmupekShaNIyatvam| (15) · Śloka 15
চ্যবমানং জ্বরোত্ক্লিষ্টমুপেক্ষেত মলং সদা| পক্বোঽপি হি বিকুর্বীত দোষঃ কোষ্ঠে কৃতাস্পদঃ||১৫||
च्यवमानं ज्वरोत्क्लिष्टमुपेक्षेत मलं सदा| पक्वोऽपि हि विकुर्वीत दोषः कोष्ठे कृतास्पदः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atipravRuttAnAM saMgrahaNIyatvam (16) · Śloka 16
অতিপ্রবর্তমানং বা পাচযন্ সংগ্রহং নযেত্||১৬||
अतिप्रवर्तमानं वा पाचयन् संग्रहं नयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmasaMgrahaNe doShAH (17) · Śloka 17
আমসংগ্রহণে দোষা দোষোপক্রম ঈরিতাঃ||১৭||
आमसंग्रहणे दोषा दोषोपक्रम ईरिताः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Amajvare shodhananiShedhaH (18) · Śloka 18
পাযযেদ্দোষহরণং মোহাদমজ্বরে তু যঃ| প্রসুপ্তং কৃষ্ণসর্পং স করাগ্রেণ পরামৃশেত্||১৮||
पाययेद्दोषहरणं मोहादमज्वरे तु यः| प्रसुप्तं कृष्णसर्पं स कराग्रेण परामृशेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarakShINasya malanirharaNopAyaH (19) · Śloka 19
জ্বরক্ষীণস্য ন হিতং বমনং ন বিরেচনম্| কামং তু পযসা তস্য নিরূহৈর্বা হরেন্মলান্||১৯||
ज्वरक्षीणस्य न हितं वमनं न विरेचनम्| कामं तु पयसा तस्य निरूहैर्वा हरेन्मलान्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana payaso viShayanirdeshaH (20) · Śloka 20
ক্ষীরোচিতস্য প্রক্ষীণশ্লেষ্মণো দাহতৃড্বতঃ| ক্ষীরং পিত্তনিলার্ত্তস্য পথ্যমপ্যতিসারিণঃ| তদ্বপুর্লঙ্ঘনোত্তপ্তং প্লুষ্টং বনমিবাগ্নিনা| দিব্যাম্বু জীবযেত্তস্য জ্বরং চাশু নিযচ্ছতি| সংস্কৃতং শীতমুষ্ণং বা তস্মাদ্ধারোষ্ণমেব বা| বিভজ্য কালে যুঞ্জীত জ্বরিণং হন্যতোঽন্যথা||২০||
क्षीरोचितस्य प्रक्षीणश्लेष्मणो दाहतृड्वतः| क्षीरं पित्तनिलार्त्तस्य पथ्यमप्यतिसारिणः| तद्वपुर्लङ्घनोत्तप्तं प्लुष्टं वनमिवाग्निना| दिव्याम्बु जीवयेत्तस्य ज्वरं चाशु नियच्छति| संस्कृतं शीतमुष्णं वा तस्माद्धारोष्णमेव वा| विभज्य काले युञ्जीत ज्वरिणं हन्यतोऽन्यथा||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIrayogAH (21) · Śloka 21
পযঃ সশুণ্ঠীখর্জূরমৃদ্বীকাশর্করাঘৃতম্| শৃতশীতং মধুযুতং তৃড্দাহজ্বরনাশনম্| তদ্বদ্ দ্রাক্ষাবলাযষ্টীসারিবাকণচন্দনৈঃ| চতুর্গুণেনাম্ভসা বা পিপ্পল্যা বা শৃতং পিবেত্| কাসাচ্ছ্বাসাচ্ছিরঃ শূলাত্পার্শ্বশূলাচ্চিরজ্বরাত্| মুচ্যতে জ্বরিতঃ পীত্বা পঞ্চমূলীশৃতং পযঃ| শৃতমেরণ্ডমূলেন বালবিল্বেন বা জ্বরাত্| ধারোষ্ণং বা পযঃ পীত্বা বিবদ্ধানিলবর্চসঃ| সরক্তপিচ্ছাতিসৃতেঃ সতৃট্শূলপ্রবাহিকাত্| সিদ্ধং শুণ্ঠীবলাব্যাঘ্রীগোকণ্টকগুডৈঃ পযঃ| শোফমূত্রশকৃদ্বাতবিবন্ধজ্বরকাসজিত্| বৃশ্চীববিল্ববর্ষাভূসাধিতং জ্বরশোফনুত্| শিংশিপাসারসিদ্ধং চ ক্ষীরমাশু জ্বরাপহম্||২১||
पयः सशुण्ठीखर्जूरमृद्वीकाशर्कराघृतम्| शृतशीतं मधुयुतं तृड्दाहज्वरनाशनम्| तद्वद् द्राक्षाबलायष्टीसारिवाकणचन्दनैः| चतुर्गुणेनाम्भसा वा पिप्पल्या वा शृतं पिबेत्| कासाच्छ्वासाच्छिरः शूलात्पार्श्वशूलाच्चिरज्वरात्| मुच्यते ज्वरितः पीत्वा पञ्चमूलीशृतं पयः| शृतमेरण्डमूलेन वालबिल्वेन वा ज्वरात्| धारोष्णं वा पयः पीत्वा विबद्धानिलवर्चसः| सरक्तपिच्छातिसृतेः सतृट्शूलप्रवाहिकात्| सिद्धं शुण्ठीबलाव्याघ्रीगोकण्टकगुडैः पयः| शोफमूत्रशकृद्वातविबन्धज्वरकासजित्| वृश्चीवबिल्ववर्षाभूसाधितं ज्वरशोफनुत्| शिंशिपासारसिद्धं च क्षीरमाशु ज्वरापहम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhabastiviShayo guNAshca (22) · Śloka 22
নিরূহস্তু বলং বহ্নিং বিজ্বরত্বং মুদং রুচিম্| দোষে যুক্তঃ করোত্যাশু পক্বে পক্বাশযং গতে| পিত্তং বা কফপিত্তং বা পক্বাশযগতং হরেত্| স্রংসনং ত্রীনপি মলান্ বস্তিঃ পক্বাশযাশ্রযান্||২২||
निरूहस्तु बलं वह्निं विज्वरत्वं मुदं रुचिम्| दोषे युक्तः करोत्याशु पक्वे पक्वाशयं गते| पित्तं वा कफपित्तं वा पक्वाशयगतं हरेत्| स्रंसनं त्रीनपि मलान् बस्तिः पक्वाशयाश्रयान्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanaviShayaH (23) · Śloka 23
প্রক্ষীণকফপিত্তস্য ত্রিকপৃষ্টকটীগ্রহে| দীপ্তাগ্নের্বদ্ধশকৃতঃ প্রযুঞ্জীতানুবাসনম্||২৩||
प्रक्षीणकफपित्तस्य त्रिकपृष्टकटीग्रहे| दीप्ताग्नेर्बद्धशकृतः प्रयुञ्जीतानुवासनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastiyogAH (24) · Śloka 24
নিরূহস্তত্রাদৌ পটোলাদিনিরূহঃ পটোলনিম্বচ্ছদনকটুকাচতুরঙ্গুলৈঃ| স্থিরাবলাগোক্ষুরকমদনোশীরবালকৈঃ| পযস্যর্ধোদকে ক্বাথং ক্ষীরশেষং বিমিশ্রিতম্| কল্কিতৈর্মুস্তমদনকৃষ্ণামধুকবত্সকৈঃ| বস্তিং মধুঘৃতাভ্যাঞ্চ পীডযেজ্বরনাশনম্||২৪||
निरूहस्तत्रादौ पटोलादिनिरूहः पटोलनिम्बच्छदनकटुकाचतुरङ्गुलैः| स्थिराबलागोक्षुरकमदनोशीरबालकैः| पयस्यर्धोदके क्वाथं क्षीरशेषं विमिश्रितम्| कल्कितैर्मुस्तमदनकृष्णामधुकवत्सकैः| बस्तिं मधुघृताभ्याञ्च पीडयेज्वरनाशनम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana parNinyAdirnirUhaH (25) · Śloka 25
চতস্রঃ পর্ণিনীর্যষ্টীফলোশীরনৃপদ্রুমান্| ক্বাথযেত্কল্কযেদ্যষ্টীশতাহ্বাফলিনীফলম্| মুস্তং চ বস্তিঃ সগুডক্ষৌদ্রসর্পির্জ্বরাপহঃ||২৫||
चतस्रः पर्णिनीर्यष्टीफलोशीरनृपद्रुमान्| क्वाथयेत्कल्कयेद्यष्टीशताह्वाफलिनीफलम्| मुस्तं च बस्तिः सगुडक्षौद्रसर्पिर्ज्वरापहः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trAyamANAdirnirUhaH (26) · Śloka 26
ত্রাযমাণাঽমৃতাযষ্টীমদনাংশুমতীদ্বযৈঃ| সবলাচন্দনবৃষৈর্জাঙলৈশ্চ মৃগদ্বিজৈঃ| ক্বাথে কৃতে ক্ষিপেত্পিষ্ট্বা ফলযষ্টীকণাঘনম্| স সদ্যো জ্বরহা বস্তিঃ সাজ্যক্ষৌদ্রোঽল্পসৈন্ধবঃ||২৬||
त्रायमाणाऽमृतायष्टीमदनांशुमतीद्वयैः| सबलाचन्दनवृषैर्जाङलैश्च मृगद्विजैः| क्वाथे कृते क्षिपेत्पिष्ट्वा फलयष्टीकणाघनम्| स सद्यो ज्वरहा बस्तिः साज्यक्षौद्रोऽल्पसैन्धवः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmrAdiko nirUho~anuvAsanashca (27) · Śloka 27
আম্রাদিনাং ত্বচং শঙ্খং চন্দনং মধুকোত্পলম্| স্বর্ণগৈরিকমঞ্জিষ্ঠামৃণালাঞ্জনপদ্মকম্| ক্ষীরেণ কল্কিনং বস্তিং শীতং সমধুশর্করম্| দাহজ্বরহরং দদ্যাত্সিদ্ধং তৈশ্চানুবাসনম্||২৭||
आम्रादिनां त्वचं शङ्खं चन्दनं मधुकोत्पलम्| स्वर्णगैरिकमञ्जिष्ठामृणालाञ्जनपद्मकम्| क्षीरेण कल्किनं बस्तिं शीतं समधुशर्करम्| दाहज्वरहरं दद्यात्सिद्धं तैश्चानुवासनम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvantyAdyanuvAsanam (28) · Śloka 28
জীবন্তীং মদনং মেদাং পিপ্পলীং মধুকং বচাম্| ঋদ্ধিং রাস্নাং বলাং বিল্বং শতপুষ্পাং শতাবরীম্| পিষ্ট্বা ক্ষীরং জলং সর্পিস্তৈলং চৈকত্র সাধিতম্| জ্বরেঽনুবাসনং কুর্যাত্তথা স্নেহং যথামলম্||২৮||
जीवन्तीं मदनं मेदां पिप्पलीं मधुकं वचाम्| ऋद्धिं रास्नां बलां बिल्वं शतपुष्पां शतावरीम्| पिष्ट्वा क्षीरं जलं सर्पिस्तैलं चैकत्र साधितम्| ज्वरेऽनुवासनं कुर्यात्तथा स्नेहं यथामलम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana parishiShTabastInAM nirdeshaH (29) · Śloka 29
চন্দনাগরুকাশ্মর্যপটোলমদনোত্পলৈঃ| পটোলারিষ্টমদনগুডূচীমধুকৈরপি| যে চ সিদ্ধিষু বক্ষ্যন্তে বস্তযো জ্বরনাশনাঃ||২৯||
चन्दनागरुकाश्मर्यपटोलमदनोत्पलैः| पटोलारिष्टमदनगुडूचीमधुकैरपि| ये च सिद्धिषु वक्ष्यन्ते बस्तयो ज्वरनाशनाः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyaviShayaH guNAshca (30) · Śloka 30
শিরোরুগ্গৌরবশ্লেষ্মহরমিন্দ্রিযবোধনম্| জীর্ণজ্বরে রুচিকরং দদ্যান্নস্যং বিরেচনম্| স্নৈহিকং শূন্যশিরসো দাহার্তে পিত্তনাশনম্||৩০||
शिरोरुग्गौरवश्लेष्महरमिन्द्रियबोधनम्| जीर्णज्वरे रुचिकरं दद्यान्नस्यं विरेचनम्| स्नैहिकं शून्यशिरसो दाहार्ते पित्तनाशनम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmagaNDUShakavalAH (31) · Śloka 31
ধূমগণ্ডূষকবলান্ যথাদোষং চ কল্পযেত্| প্রতিশ্যাযস্যবৈরস্যশিরঃ কণ্ঠামযাপহান্||৩১||
धूमगण्डूषकवलान् यथादोषं च कल्पयेत्| प्रतिश्यायस्यवैरस्यशिरः कण्ठामयापहान्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arucau mukhadhAraNam (32) · Śloka 32
অরুচৌ মাতুলুঙ্গস্য কেসরং সাজ্যসৈন্ধবম্| ছাত্রীদ্রাক্ষাসিতানাং বা কল্কমাস্যেন ধারযেত্||৩২||
अरुचौ मातुलुङ्गस्य केसरं साज्यसैन्धवम्| छात्रीद्राक्षासितानां वा कल्कमास्येन धारयेत्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhya~ggAlepamajjanadhUpAdika~jca (33) · Śloka 33
যথোপশযসংস্পর্শান্ শীতোষ্ণদ্রব্যকল্পিতান্| অভ্যঙ্গালেপসেকাদীন্ জ্বরে জীর্ণে ত্বগাশ্রিতে| কুর্যাদঞ্জনধূপাংশ্চ তথৈবাগন্তুজেঽপি তান্||৩৩||
यथोपशयसंस्पर्शान् शीतोष्णद्रव्यकल्पितान्| अभ्यङ्गालेपसेकादीन् ज्वरे जीर्णे त्वगाश्रिते| कुर्यादञ्जनधूपांश्च तथैवागन्तुजेऽपि तान्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhajvaracikitsA (34) · Śloka 34
তত্রাদৌ সহস্রধৌতঘৃতাদ্যভ্যঙ্গঃ দাহে সহস্রধৌতেন সর্পিষাভ্যঙ্গমাচরেত্| সূত্রোক্তৈশ্চ গণৈস্তৈস্তৈর্মধুরাম্লকষাযকৈঃ| দূর্বাদিভির্বা পিত্তঘ্নৈঃ শোধনাদিগণোদিতৈঃ| শীতবীর্যৈর্হিমস্পর্শৈঃ ক্বাথকল্কীকৃতৈঃ পচেত্| তৈলং সক্ষীরমভ্যঙ্গাত্ সদ্যো দাহজ্বরাপহম্||৩৪||
तत्रादौ सहस्रधौतघृताद्यभ्यङ्गः दाहे सहस्रधौतेन सर्पिषाभ्यङ्गमाचरेत्| सूत्रोक्तैश्च गणैस्तैस्तैर्मधुराम्लकषायकैः| दूर्वादिभिर्वा पित्तघ्नैः शोधनादिगणोदितैः| शीतवीर्यैर्हिमस्पर्शैः क्वाथकल्कीकृतैः पचेत्| तैलं सक्षीरमभ्यङ्गात् सद्यो दाहज्वरापहम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana candanAditailam (35) · Śloka 35
চন্দনং মধুকং কালা দ্রাক্ষা মধুরসা নিশা| তত্সিদ্ধং পূর্ববত্তৈলং দাহজ্বরহরং পরম্||৩৫||
चन्दनं मधुकं काला द्राक्षा मधुरसा निशा| तत्सिद्धं पूर्ववत्तैलं दाहज्वरहरं परम्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tailadravyairevAlepAdikam (36) · Śloka 36
শিরোগাত্রং চ তৈরেব নাতিপিষ্টৈঃ প্রকল্পযেত্| তত্ক্বাথেন পরীষেকমবগাহং চ যোজযেত্| তথারনালসলিলক্ষীরশুক্তঘৃতাদিভিঃ||৩৬||
शिरोगात्रं च तैरेव नातिपिष्टैः प्रकल्पयेत्| तत्क्वाथेन परीषेकमवगाहं च योजयेत्| तथारनालसलिलक्षीरशुक्तघृतादिभिः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kapitthAdilepAH (37) · Śloka 37
কপিত্থমাতুলুঙ্গাম্লবিদারীলোধ্রদাডিমৈঃ| বদরীপল্লবোত্থেন ফলেনারিষ্টকস্যবা| কর্পূরপদ্মকোশীরকালীযাম্বুকুচন্দনৈঃ| তুঙ্গপ্রিযঙ্গুশৈবালকমলোত্পলকর্দমৈঃ| বেত্রাগ্রলোধ্রপুণ্ড্রাহ্বমারনালেন কল্কিতৈঃ| লেপা ব্যস্তৈঃ সমস্তৈর্বা দাহঘ্না বর্ণকারিণাঃ||৩৭||
कपित्थमातुलुङ्गाम्लविदारीलोध्रदाडिमैः| बदरीपल्लवोत्थेन फलेनारिष्टकस्यवा| कर्पूरपद्मकोशीरकालीयाम्बुकुचन्दनैः| तुङ्गप्रियङ्गुशैवालकमलोत्पलकर्दमैः| वेत्राग्रलोध्रपुण्ड्राह्वमारनालेन कल्कितैः| लेपा व्यस्तैः समस्तैर्वा दाहघ्ना वर्णकारिणाः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtryAdilepAH (38) · Śloka 38
ধাত্রীত্বক্পত্রনলদশঙ্খব্যাঘ্রনখোত্পলৈঃ| চন্দনাঞ্জনমুস্তৈশ্চ সবৃক্ষাম্লাম্লবেতসৈঃ| সজীবকৈঃ সমধুকৈঃ সপলাশৈঃ সদাডিমৈঃ| বীজপূররসক্ষৌদ্রশুক্তযুক্তৈঃ প্রলেপিতৈঃ| শিরস্যঙ্গে চ তৃট্ছর্দিদাহমোহশিরোরুজঃ| নশ্যন্তি গণ্ডাঃ পিটকাঃ প্রলাপশ্চ জ্বরার্দিতঃ| গৌরামলককল্কশ্চ সাম্লঃ সাজ্যশ্চ তদ্গুণঃ||৩৮||
धात्रीत्वक्पत्रनलदशङ्खव्याघ्रनखोत्पलैः| चन्दनाञ्जनमुस्तैश्च सवृक्षाम्लाम्लवेतसैः| सजीवकैः समधुकैः सपलाशैः सदाडिमैः| बीजपूररसक्षौद्रशुक्तयुक्तैः प्रलेपितैः| शिरस्यङ्गे च तृट्छर्दिदाहमोहशिरोरुजः| नश्यन्ति गण्डाः पिटकाः प्रलापश्च ज्वरार्दितः| गौरामलककल्कश्च साम्लः साज्यश्च तद्गुणः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanAdiprayogaH (39) · Śloka 39
মধূকমধুকোদীচ্যনীলোত্পলমধূলিকাঃ| জযন্তি মধুসর্পির্ভ্যাং লীঢা দাহজ্বরভ্রমান্| কাসাসৃক্পিত্তবীসর্পশ্বাসহিধ্মাবমীরপি| বাম্যং চ বামযেদাশু শিতেন মধুবারিণা| যো বর্ণিতঃ পিত্তহরো দোষোপক্রমণে ক্রমঃ| তঞ্চ শীলযতঃ শীঘ্রং সদাহো নশ্যতি জ্বরঃ||৩৯||
मधूकमधुकोदीच्यनीलोत्पलमधूलिकाः| जयन्ति मधुसर्पिर्भ्यां लीढा दाहज्वरभ्रमान्| कासासृक्पित्तवीसर्पश्वासहिध्मावमीरपि| वाम्यं च वामयेदाशु शितेन मधुवारिणा| यो वर्णितः पित्तहरो दोषोपक्रमणे क्रमः| तञ्च शीलयतः शीघ्रं सदाहो नश्यति ज्वरः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vallakImadhuragItAdikam (40) · Śloka 40
বল্লকীমধুরং গীতং চন্দ্রিকা হর্ম্যমস্তকম্| হরন্তি দাহং হারাশ্চ হরিচন্দনশীতলাঃ| দাহং মন্দানিলোদ্ধূতাঃ কুল্যাঃ সলিলমালিনঃ| চলত্প্রবালাঙ্গুলিভিস্তর্জযন্তি মহাদ্রুমাঃ| বাচঃ শিশূনামব্যক্তা যোষিতো মদনাতুরাঃ| দাহং নির্ভর্ত্সযন্ত্যাশু সজ্জনানাং চ সূনৃতাঃ||৪০||
वल्लकीमधुरं गीतं चन्द्रिका हर्म्यमस्तकम्| हरन्ति दाहं हाराश्च हरिचन्दनशीतलाः| दाहं मन्दानिलोद्धूताः कुल्याः सलिलमालिनः| चलत्प्रवालाङ्गुलिभिस्तर्जयन्ति महाद्रुमाः| वाचः शिशूनामव्यक्ता योषितो मदनातुराः| दाहं निर्भर्त्सयन्त्याशु सज्जनानां च सूनृताः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana priyastrIsa~ggamaH (41) · Śloka 41
রুচিভেদানুরোধেন নানাশক্তিসমন্বিতঃ| দাহশীতজ্বরহরঃ কান্তাকান্তাঙ্গসঙ্গমঃ| দাহশীতব্যুপশমে তাস্ততোঽপনযেত্ পুনঃ||৪১||
रुचिभेदानुरोधेन नानाशक्तिसमन्वितः| दाहशीतज्वरहरः कान्ताकान्ताङ्गसङ्गमः| दाहशीतव्युपशमे तास्ततोऽपनयेत् पुनः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItajvaracikitsA tatrAdau UShNavIryauShadhaiH siddhatailaprayogaH (42) · Śloka 42
বীর্যোষ্ণৈরুষ্ণসংস্পর্শৈস্তগরাগরুকুঙ্কুমৈঃ| কুষ্ঠস্থৌণেযশৈলেযসরলামরদারুভিঃ| নখরাস্নাপুরবচাচণ্ডৈলাদ্বযচোরকৈঃ| পৃথ্বীকাশিগ্রুসুরসহিংস্রাধ্যামকসর্ষপৈঃ| দশমূলামৃতৈরণ্ডদ্বযপত্তূররোহিষৈঃ| তমালপত্রপূতীকসল্লকীধান্যদীপকৈঃ| মিসিমাষকুলত্থাগ্নিপ্রকীর্যানাকুলীদ্বযৈঃ| অন্যৈশ্চ তদ্বিধৈর্দ্রব্যৈঃ শীতে তৈলং জ্বরে পচেত্| ক্বথিতৈঃ কল্কিতৈর্যুক্তৈঃ সুরসৌবীরকাদিভিঃ| তেনাভ্যজ্যাত্সুখোষ্ণেন তৈঃ সুপিষ্টৈশ্চ লেপযেত্| কবোষ্ণৈস্তৈঃ পরিষেকমবগাহং চ যোজযেত্||৪২||
वीर्योष्णैरुष्णसंस्पर्शैस्तगरागरुकुङ्कुमैः| कुष्ठस्थौणेयशैलेयसरलामरदारुभिः| नखरास्नापुरवचाचण्डैलाद्वयचोरकैः| पृथ्वीकाशिग्रुसुरसहिंस्राध्यामकसर्षपैः| दशमूलामृतैरण्डद्वयपत्तूररोहिषैः| तमालपत्रपूतीकसल्लकीधान्यदीपकैः| मिसिमाषकुलत्थाग्निप्रकीर्यानाकुलीद्वयैः| अन्यैश्च तद्विधैर्द्रव्यैः शीते तैलं ज्वरे पचेत्| क्वथितैः कल्कितैर्युक्तैः सुरसौवीरकादिभिः| तेनाभ्यज्यात्सुखोष्णेन तैः सुपिष्टैश्च लेपयेत्| कवोष्णैस्तैः परिषेकमवगाहं च योजयेत्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pariShekapradehAH (43) · Śloka 43
কেবলৈরপি তদ্বচ্চ শুক্তগোমূত্রমস্তুভিঃ| কুঙ্কুমাগরুকস্তূরীনখৈলাসুরদারুভিঃ| শৈলেযচণ্ডাত্বঙ্মুস্তরাস্নাকপিবচামযৈঃ| পৃথক্প্রদেহাঃ সর্বৈর্বা শীতঘ্না দৃঢকল্কিতাঃ| যবচূর্ণং ঘৃতাভ্যক্তং পচেত্ ক্ষীরে চতুর্গুণে| দর্বীপ্রলেপনং লেপং জ্বরার্ত্তস্য প্রযোজযেত্||৪৩||
केवलैरपि तद्वच्च शुक्तगोमूत्रमस्तुभिः| कुङ्कुमागरुकस्तूरीनखैलासुरदारुभिः| शैलेयचण्डात्वङ्मुस्तरास्नाकपिवचामयैः| पृथक्प्रदेहाः सर्वैर्वा शीतघ्ना दृढकल्किताः| यवचूर्णं घृताभ्यक्तं पचेत् क्षीरे चतुर्गुणे| दर्वीप्रलेपनं लेपं ज्वरार्त्तस्य प्रयोजयेत्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAdiShvAragvadhAdivargaprayogaH (44) · Śloka 44
আরগ্বধাদিবর্গং চ পানাভ্যঞ্জনলেপনে||৪৪||
आरग्वधादिवर्गं च पानाभ्यञ्जनलेपने||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena dhUpaprayoganirdeshaH (45) · Śloka 45
ধূপানগরুজান্যে চ বক্ষ্যন্তে বিষমজ্বরে||৪৫||
धूपानगरुजान्ये च वक्ष्यन्ते विषमज्वरे||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vividhAH shItApadodanaprakArAH (46) · Śloka 46
অগ্ন্যগ্নিকৃতান্ স্বেদান্ স্বেদি ভেষজভোজনম্| সংসর্গবলযোগে চ বাতশ্লেষ্মনিবর্হণম্| গর্ভভূবেশ্মশযনং কুথকম্বলরল্লকান্| নির্ধূমদীপ্তৈরঙ্গারৈর্হসন্তীশ্চ হসন্তিকাঃ| মদ্যং সন্ত্যূষণং তক্রং কুলত্থব্রীহিকোদ্রবান্| সুশীলযেদ্বেপথুমান্ যচ্চান্যদপি পিত্তলম্| অজাজ্যাঃ সগুডং কল্কং সগুডং বামৃতারসম্| রসং বার্তাকফলজং পিবেদ্বা মধুসংযুতম্| মধুকাগরুকৌন্তীনাং কল্কো ব্যাঘ্রনখস্য চ| মদ্যেন পীতঃ সক্ষৌদ্রস্তীব্রশীতজ্বরাপহঃ| দযিতাঃ স্তনশালিন্যঃ পীনা বিভ্রমভূষণাঃ| যৌবনাসবমত্তাশ্চ তমালিঙ্গেযুরঙ্গনাঃ| বীতশীতং চ বিজ্ঞায তাস্ততোঽপনযেত্পুনঃ||৪৬||
अग्न्यग्निकृतान् स्वेदान् स्वेदि भेषजभोजनम्| संसर्गबलयोगे च वातश्लेष्मनिबर्हणम्| गर्भभूवेश्मशयनं कुथकम्बलरल्लकान्| निर्धूमदीप्तैरङ्गारैर्हसन्तीश्च हसन्तिकाः| मद्यं सन्त्यूषणं तक्रं कुलत्थव्रीहिकोद्रवान्| सुशीलयेद्वेपथुमान् यच्चान्यदपि पित्तलम्| अजाज्याः सगुडं कल्कं सगुडं वामृतारसम्| रसं वार्ताकफलजं पिबेद्वा मधुसंयुतम्| मधुकागरुकौन्तीनां कल्को व्याघ्रनखस्य च| मद्येन पीतः सक्षौद्रस्तीव्रशीतज्वरापहः| दयिताः स्तनशालिन्यः पीना विभ्रमभूषणाः| यौवनासवमत्ताश्च तमालिङ्गेयुरङ्गनाः| वीतशीतं च विज्ञाय तास्ततोऽपनयेत्पुनः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AnAhe kriyAnirdeshaH (47) · Śloka 47
আনাহে কালবিত্কুর্যাত্ ক্রিযামলসকোদিতাম্| পিপ্পলীপিপ্পলীমূলযবানীচিত্রসাধিতাম্| যবাগূং পাযযেচ্চৈনমনিলস্যানুলোমনীম্||৪৭||
आनाहे कालवित्कुर्यात् क्रियामलसकोदिताम्| पिप्पलीपिप्पलीमूलयवानीचित्रसाधिताम्| यवागूं पाययेच्चैनमनिलस्यानुलोमनीम्||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trapuShabhakShaNaprayogaH (48) · Śloka 48
সোপদ্রবোঽপি চেদেবং জ্বরঃ শীতো ন শাম্যতি| অত্যুদীর্ণেঽনিলকফে স্বস্থানে পিত্তধাম্নি বা| তক্রানুপানং ত্রপুসং ভক্ষযিত্বাঽনলং ভজেত্| আস্বেদসংভবাত্তিষ্টেত্ প্রাবৃতস্তদ্বদাতপে| ততো বিমৃদিতস্নাতো যুক্তাশী স্যাদ্গতে জ্বরে| শমং তৌ পিত্তবৃদ্ধ্যৈবং প্রপদ্যেতে স্বধাম চ| নিবর্ততে ততঃ শীঘ্রং বাতশ্লেষ্মোদ্ভবো জ্বরঃ|৪৮|
सोपद्रवोऽपि चेदेवं ज्वरः शीतो न शाम्यति| अत्युदीर्णेऽनिलकफे स्वस्थाने पित्तधाम्नि वा| तक्रानुपानं त्रपुसं भक्षयित्वाऽनलं भजेत्| आस्वेदसंभवात्तिष्टेत् प्रावृतस्तद्वदातपे| ततो विमृदितस्नातो युक्ताशी स्याद्गते ज्वरे| शमं तौ पित्तवृद्ध्यैवं प्रपद्येते स्वधाम च| निवर्तते ततः शीघ्रं वातश्लेष्मोद्भवो ज्वरः|४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trapuShabhakShaNaprayogaH (48) · Śloka 48
সোপদ্রবোঽপি চেদেবং জ্বরঃ শীতো ন শাম্যতি| অত্যুদীর্ণেঽনিলকফে স্বস্থানে পিত্তধাম্নি বা| তক্রানুপানং ত্রপুসং ভক্ষযিত্বাঽনলং ভজেত্| আস্বেদসংভবাত্তিষ্টেত্ প্রাবৃতস্তদ্বদাতপে| ততো বিমৃদিতস্নাতো যুক্তাশী স্যাদ্গতে জ্বরে| শমং তৌ পিত্তবৃদ্ধ্যৈবং প্রপদ্যেতে স্বধাম চ| নিবর্ততে ততঃ শীঘ্রং বাতশ্লেষ্মোদ্ভবো জ্বরঃ||৪৮||
सोपद्रवोऽपि चेदेवं ज्वरः शीतो न शाम्यति| अत्युदीर्णेऽनिलकफे स्वस्थाने पित्तधाम्नि वा| तक्रानुपानं त्रपुसं भक्षयित्वाऽनलं भजेत्| आस्वेदसंभवात्तिष्टेत् प्रावृतस्तद्वदातपे| ततो विमृदितस्नातो युक्ताशी स्याद्गते ज्वरे| शमं तौ पित्तवृद्ध्यैवं प्रपद्येते स्वधाम च| निवर्तते ततः शीघ्रं वातश्लेष्मोद्भवो ज्वरः||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svarjikAditailam (49) · Śloka 49
স্বর্জিকাকুষ্টমঞ্জিষ্ঠালাক্ষামূর্বানিশৌষধৈঃ| সতক্রং সাধিতং তৈলমভ্যঙ্গাদ্দাহশীতজিত্||৪৯||
स्वर्जिकाकुष्टमञ्जिष्ठालाक्षामूर्वानिशौषधैः| सतक्रं साधितं तैलमभ्यङ्गाद्दाहशीतजित्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAnusAramupakramanirdeshaH (50) · Śloka 50
বমনৈশ্চ বিরেকৈশ্চ বস্তিভিশ্চ যথাক্রমম্| জ্বরানুপাচরেদ্ধীমান্ কফপিত্তানিলোদ্ভবান্||৫০||
वमनैश्च विरेकैश्च बस्तिभिश्च यथाक्रमम्| ज्वरानुपाचरेद्धीमान् कफपित्तानिलोद्भवान्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtayorupakramanirdhAraNam (51) · Śloka 51
সংসৃষ্টৈঃ সন্নিপতিতৈরেকানেকোল্বণৈঃ সমৈঃ| জ্বরান্ দোষক্রমাপেক্ষা যথোক্তৈরৌষধৈর্জযেত্||৫১||
संसृष्टैः सन्निपतितैरेकानेकोल्बणैः समैः| ज्वरान् दोषक्रमापेक्षा यथोक्तैरौषधैर्जयेत्||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajvare cikitsAsUtrAntaram (52) · Śloka 52
বর্ধনেনৈকদোষস্য ক্ষপণেনোচ্ছ্রিতস্য বা| কফস্থানানুপূর্ব্যা বা সন্নিপাতজ্বরং জযেত্||৫২||
वर्धनेनैकदोषस्य क्षपणेनोच्छ्रितस्य वा| कफस्थानानुपूर्व्या वा सन्निपातज्वरं जयेत्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtopadravasya nidrAkhyasya dAruNatvaM tasya nivAraNa~jca (53) · Śloka 53
নিদ্রানিবারণোপাযঃ সংন্যাসাভিহিতো হিতঃ| সন্নিপাতে বিশেষেণ দারুণোঽযমুপদ্রবঃ||৫৩||
निद्रानिवारणोपायः संन्यासाभिहितो हितः| सन्निपाते विशेषेण दारुणोऽयमुपद्रवः||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNamUlashophacikitsA (54) · Śloka 54
সন্নিপাতজ্বরস্যান্তে কর্ণমূলে সুদারুণঃ| শোফঃ সঞ্জাযতে তেন কশ্চিদেব বিমুচ্যতে| রক্তাবসেচনৈঃ শীঘ্রং সর্পিষ্পানৈশ্চ তঞ্জযেত্| প্রদেহৈঃ কফপিত্তঘ্নৈর্নাবনৈঃ কবলগ্রহৈঃ||৫৪||
सन्निपातज्वरस्यान्ते कर्णमूले सुदारुणः| शोफः सञ्जायते तेन कश्चिदेव विमुच्यते| रक्तावसेचनैः शीघ्रं सर्पिष्पानैश्च तञ्जयेत्| प्रदेहैः कफपित्तघ्नैर्नावनैः कवलग्रहैः||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkhAnusArijvare raktamokShaNam (55) · Śloka 55
শীতোষ্ণস্নিগ্ধরূক্ষাদ্যৈর্জ্বরো যস্য ন শাম্যতি| শাখানুসারী তস্যাশু মুঞ্চেদ্বাহ্বোঃ ক্রমাত্সিরাম্||৫৫||
शीतोष्णस्निग्धरूक्षाद्यैर्ज्वरो यस्य न शाम्यति| शाखानुसारी तस्याशु मुञ्चेद्वाह्वोः क्रमात्सिराम्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana satatakAdiShvapi pUrvoktavidheranuShTheyatA tatra kramashca (56) · Śloka 56
অযমেব বিধিঃ কার্যো বিষমেঽপি যথাযথম্| জ্বরে বিভজ্য বাতাদীন্যশ্চানন্তরমুচ্যতে||৫৬||
अयमेव विधिः कार्यो विषमेऽपि यथायथम्| ज्वरे विभज्य वातादीन्यश्चानन्तरमुच्यते||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kvAthAH (2) · Śloka 2
পটোলকটুকামুস্তাপ্রাণদামধুকৈঃ কৃতাঃ| ত্রিচতুষ্পঞ্চশঃ ক্বাথা বিষমজ্বরনাশনাঃ||২||
पटोलकटुकामुस्ताप्राणदामधुकैः कृताः| त्रिचतुष्पञ्चशः क्वाथा विषमज्वरनाशनाः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana triphalAdiprayogaH (57) · Śloka 57
যোজযেত্ত্রিফলাং পত্থ্যাং গুডূচীং পিপ্পলীং পৃথক্| তৈস্তৈর্বিধানৈঃ সগুডং ভল্লাতকমথাপি বা||৫৭||
योजयेत्त्रिफलां पत्थ्यां गुडूचीं पिप्पलीं पृथक्| तैस्तैर्विधानैः सगुडं भल्लातकमथापि वा||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarAgamanadivasopakramaH (58) · Śloka 58
লঙ্ঘনং বৃংহণং বাপি জ্বরাগমনবাসরে| প্রাতঃ সতৈলং লশুনং প্রাগ্ভক্তং বা তথা ঘৃতম্| জীর্ণং তদ্বদ্দধিপযস্তক্রং সর্পিশ্চ ষট্ফলম্| কল্যাণকং পঞ্চগব্যং তিক্তাখ্যং বৃষসাধিতম্||৫৮||
लङ्घनं बृंहणं वापि ज्वरागमनवासरे| प्रातः सतैलं लशुनं प्राग्भक्तं वा तथा घृतम्| जीर्णं तद्वद्दधिपयस्तक्रं सर्पिश्च षट्फलम्| कल्याणकं पञ्चगव्यं तिक्ताख्यं वृषसाधितम्||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcamAhiShAdighRutAni (59) · Śloka 59
পঞ্চগব্যস্য মহতো বিধিনা পঞ্চমাহিষম্| পঞ্চাজং চতুরোষ্ট্রঞ্চ সিদ্ধং সিদ্ধং ঘৄতং ....||৫৯||
पञ्चगव्यस्य महतो विधिना पञ्चमाहिषम्| पञ्चाजं चतुरोष्ट्रञ्च सिद्धं सिद्धं घॄतं ....||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaTurohiNyAdighRutam (60) · Śloka 60
........................................তথা| কটুরোহিণিমঞ্জিষ্ঠাবৃষগ্রন্থিকচিত্রকৈঃ| পাঠাস্বগুপ্তাদ্বিনিশৈঃ পঞ্চগব্যস্য পঞ্চসু| প্রস্থেষু সংযুতৈঃ সেব্যং বিষমজ্বরজিত্ পরম্| বাক্স্বরস্মৃতিমেধাগ্নিবলারোগ্যবৃষত্বকৃত্||৬০||
........................................तथा| कटुरोहिणिमञ्जिष्ठावृषग्रन्थिकचित्रकैः| पाठास्वगुप्ताद्विनिशैः पञ्चगव्यस्य पञ्चसु| प्रस्थेषु संयुतैः सेव्यं विषमज्वरजित् परम्| वाक्स्वरस्मृतिमेधाग्निबलारोग्यवृषत्वकृत्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kolAdighRUtam (61) · Śloka 61
কোলাগ্নিমন্থত্রিফলাক্বাথে দধ্না ঘৄতং পচেত্| তিল্বকাবাপমেতচ্চ বিষমজ্বরনাশনম্||৬১||
कोलाग्निमन्थत्रिफलाक्वाथे दध्ना घॄतं पचेत्| तिल्वकावापमेतच्च विषमज्वरनाशनम्||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khajAhataM kShIraghRUtAdikam (62) · Śloka 62
শৃতক্ষীরঘৄতক্ষৌদ্রসিতাকৃষ্ণাঃ খজাহতাঃ| বিষমজ্বরহৃদ্রোগক্ষতকাসক্ষযাপহাঃ||৬২||
शृतक्षीरघॄतक्षौद्रसिताकृष्णाः खजाहताः| विषमज्वरहृद्रोगक्षतकासक्षयापहाः||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana surAdikaM pItvA vAmayet (63) · Śloka 63
সুরো তীক্ষ্ণং চ যন্মদ্যং শিখিতিত্তিরিদক্ষজম্| মাংসং মেধ্যোষ্ণবীর্যং চ সহান্নেন প্রকামতঃ| সেবিত্বা তদহঃ স্বপ্যাদথবা পুনরুল্লিখেত্| সর্পিষো মহতীং মাত্রাং পীত্বা বা ছর্দযেত্ পুনঃ||৬৩||
सुरो तीक्ष्णं च यन्मद्यं शिखितित्तिरिदक्षजम्| मांसं मेध्योष्णवीर्यं च सहान्नेन प्रकामतः| सेवित्वा तदहः स्वप्यादथवा पुनरुल्लिखेत्| सर्पिषो महतीं मात्रां पीत्वा वा छर्दयेत् पुनः||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nIlinyAdipAnam (64) · Śloka 64
নীলিনীমজগন্ধাঞ্চ ত্রিবৃতাং কটুরোহিণীম্| পিবেজ্জ্বরস্যাগমনে স্নেহস্বেদোপপাদিতঃ||৬৪||
नीलिनीमजगन्धाञ्च त्रिवृतां कटुरोहिणीम्| पिबेज्ज्वरस्यागमने स्नेहस्वेदोपपादितः||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApanAH bastayaH (65) · Śloka 65
আস্থাপনং বা তদহর্দদ্যাত্স্বিন্নস্য যাপনম্| পযসা পৃষদংশস্য শকৃদ্বা তদহঃ পিবেত্| মস্তুনা বা বৃষশকৃত্ সুরযা বাথ সৈন্ধবম্||৬৫||
आस्थापनं वा तदहर्दद्यात्स्विन्नस्य यापनम्| पयसा पृषदंशस्य शकृद्वा तदहः पिबेत्| मस्तुना वा वृषशकृत् सुरया वाथ सैन्धवम्||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanaM nasya~jca (66) · Śloka 66
মনোহ্বাসৈন্ধবং কৃষ্ণাতৈলেন নযনাঞ্জনম্| যোজ্যা হিঙ্গুসমা ব্যাঘ্রীবস নস্যে সসৈন্ধবা| পুরাণসর্পিঃ সিংহস্য বসা তদ্বত্ সসৈন্ধবা||৬৬||
मनोह्वासैन्धवं कृष्णातैलेन नयनाञ्जनम्| योज्या हिङ्गुसमा व्याघ्रीवस नस्ये ससैन्धवा| पुराणसर्पिः सिंहस्य वसा तद्वत् ससैन्धवा||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aparAjito dhUpaH (67) · Śloka 67
পলঙ্কষা নিম্বপত্রং বচা কুষ্ঠং হরীতকী| সর্ষপাঃ সযবাঃ সর্পির্ধূপো বিড্বা বিডালজাঃ| পূরধ্যামবচাসর্জনিম্বার্কাগরুদারুভিঃ| ধূপো জ্বরেষু সর্বেষু কার্যোঽযমপরাজিতঃ||৬৭||
पलङ्कषा निम्बपत्रं वचा कुष्ठं हरीतकी| सर्षपाः सयवाः सर्पिर्धूपो विड्वा बिडालजाः| पूरध्यामवचासर्जनिम्बार्कागरुदारुभिः| धूपो ज्वरेषु सर्वेषु कार्योऽयमपराजितः||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUpodvartanAlepAH (68) · Śloka 68
সহদেবাবচাভদ্রানাকুলীভিঃ প্রযোজযেত্| ধূপনোদ্বর্তনালেপান্ সর্বজ্বরনিবর্হণান্||৬৮||
सहदेवावचाभद्रानाकुलीभिः प्रयोजयेत्| धूपनोद्वर्तनालेपान् सर्वज्वरनिबर्हणान्||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena cittavaikRutacikitsA (69) · Śloka 69
ধূমনস্যাঞ্জনোত্ত্রাসা যে চোক্তাশ্চিত্তবৈকৃতে| দৈবাশ্রযং চ ভৈষজ্যং জ্বরান্ সর্বানপোহতি| বিশেষাদ্বিষমান্ প্রাযস্তে হ্যগন্ত্বনুবন্ধজাঃ||৬৯||
धूमनस्याञ्जनोत्त्रासा ये चोक्ताश्चित्तवैकृते| दैवाश्रयं च भैषज्यं ज्वरान् सर्वानपोहति| विशेषाद्विषमान् प्रायस्ते ह्यगन्त्वनुबन्धजाः||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAvyadhanam (70) · Śloka 70
যথাস্বং চ সিরাং বিধ্যেদশান্তৌ বিষমজ্বরে||৭০||
यथास्वं च सिरां विध्येदशान्तौ विषमज्वरे||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtugatajvaracikitsA (71) · Śloka 71
রসসংস্থে তু সর্বস্মিন্ কুর্যাদ্বমনলঙ্ঘনে| সেকসংশমনালেপরক্তমোক্ষানসৃক্স্থিতে| তীক্ষ্ণান্ বিরেকান্মাংসস্থে মেদোঘ্নং মেদসি স্থিতে| অস্থিস্থে বাতশমনমভ্যঙ্গস্বেদমর্দনম্| জ্বরে বাতার্তিশমনং বিশেষাদ্বস্তিকর্ম চ||৭১||
रससंस्थे तु सर्वस्मिन् कुर्याद्वमनलङ्घने| सेकसंशमनालेपरक्तमोक्षानसृक्स्थिते| तीक्ष्णान् विरेकान्मांसस्थे मेदोघ्नं मेदसि स्थिते| अस्थिस्थे वातशमनमभ्यङ्गस्वेदमर्दनम्| ज्वरे वातार्तिशमनं विशेषाद्बस्तिकर्म च||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kevalAnilAdike jvare cikitsA (72) · Śloka 72
কেবলানিলবীসর্পবিস্ফোটাভিহতজ্বরে| সর্পিষ্পানহিমালেপসেকমাংসরসাশনম্| কুর্যাদ্যথাস্বমুক্তঞ্চ রক্তমোক্ষাদিসাধনম্| গ্রহোত্থে ভূতবিদ্যোক্তং মণিমন্ত্রাদিসাধনম্| ওষধীগন্ধজে পিত্তশমনং বিষজিদ্বিষে||৭২||
केवलानिलवीसर्पविस्फोटाभिहतज्वरे| सर्पिष्पानहिमालेपसेकमांसरसाशनम्| कुर्याद्यथास्वमुक्तञ्च रक्तमोक्षादिसाधनम्| ग्रहोत्थे भूतविद्योक्तं मणिमन्त्रादिसाधनम्| ओषधीगन्धजे पित्तशमनं विषजिद्विषे||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krodhAdijeShu jvareShu cikitsA (73) · Śloka 73
ইষ্টৈরর্থৈর্মনোজ্ঞৈশ্চ যথাদোষশমেন চ| হিতাহিতবিবেকৈশ্চ জ্বরং ক্রোধাদিজং জযেত্| ক্রোধজো যাতি কামেন শান্তিং ক্রোধেন কামজঃ| ভযশোকোদ্ভবৌ তাভ্যাং ভীশোকাভ্যাং তথেতরৌ| শাপাথর্বণমন্ত্রোত্থে বিধির্দৈবব্যপাশ্রযঃ||৭৩||
इष्टैरर्थैर्मनोज्ञैश्च यथादोषशमेन च| हिताहितविवेकैश्च ज्वरं क्रोधादिजं जयेत्| क्रोधजो याति कामेन शान्तिं क्रोधेन कामजः| भयशोकोद्भवौ ताभ्यां भीशोकाभ्यां तथेतरौ| शापाथर्वणमन्त्रोत्थे विधिर्दैवव्यपाश्रयः||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krodhAdijeShu doShAnusAramapi cikitsA (74) · Śloka 74
তে জ্বরাঃ কেবলাঃ পূর্বং ব্যাপ্যন্তেঽনন্তরং মলৈঃ| তস্মাদ্দোষানুসারেণ তেষ্বাহারাদি কল্পযেত্| ন হি জ্বরোঽনুবধ্নাতি মারুতাদ্যৈর্বিনা কৃতঃ||৭৪||
ते ज्वराः केवलाः पूर्वं व्याप्यन्तेऽनन्तरं मलैः| तस्माद्दोषानुसारेण तेष्वाहारादि कल्पयेत्| न हि ज्वरोऽनुबध्नाति मारुताद्यैर्विना कृतः||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kathAshravaNAdikam (75) · Śloka 75
কথাস্ত্রিবর্গসংযুক্তা রুঙ্নিদ্রাদিবিনোদিনীঃ| শস্তা বিচিত্রাঃ শৃণুযান্ন প্রেতব্যাধিতাশ্রযাঃ| জ্বরকালস্মৃতিং চাস্য হারিভির্বিষযৈর্হরেত্||৭৫||
कथास्त्रिवर्गसंयुक्ता रुङ्निद्रादिविनोदिनीः| शस्ता विचित्राः शृणुयान्न प्रेतव्याधिताश्रयाः| ज्वरकालस्मृतिं चास्य हारिभिर्विषयैर्हरेत्||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaraH kushalena cikitsyaH tatrAbalalAbhaM varjyAni (76) · Śloka 76
ত্যজেদাবললাভাচ্চ ব্যাযামস্নানমৈথুনম্ গুর্বাসাত্ম্যং বিদাহ্যন্নং যচ্চান্যজ্জ্বরকারণম্| ন বিজ্বরোঽপি সহসা সর্বান্নীনো ভবেত্ .......| অবস্থানুসারং যোগ্যং চিকিত্সিতম্ ................................................তথা| নিবৃত্তো হি জ্বরঃ শীঘ্রং ব্যাপাদযতি দুর্বলম্| সদ্যঃ প্রাণহরো যস্মাত্তস্মাত্তস্য বিশেষতঃ| তস্যাং তস্যামবস্থাযাং কুর্যাত্তত্তদ্ভিষগ্জিতম্||৭৬||
त्यजेदाबललाभाच्च व्यायामस्नानमैथुनम् गुर्वासात्म्यं विदाह्यन्नं यच्चान्यज्ज्वरकारणम्| न विज्वरोऽपि सहसा सर्वान्नीनो भवेत् .......| अवस्थानुसारं योग्यं चिकित्सितम् ................................................तथा| निवृत्तो हि ज्वरः शीघ्रं व्यापादयति दुर्बलम्| सद्यः प्राणहरो यस्मात्तस्मात्तस्य विशेषतः| तस्यां तस्यामवस्थायां कुर्यात्तत्तद्भिषग्जितम्||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana manaso~anukUlaviShayasevA (77) · Śloka 77
মনোভিরামা বিষযা বচনং হ্লাদি দক্ষিণম্| করুণার্দ্রং মনং শুদ্ধং সর্বজ্বরনিষূদনম্||৭৭||
मनोभिरामा विषया वचनं ह्लादि दक्षिणम्| करुणार्द्रं मनं शुद्धं सर्वज्वरनिषूदनम्||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrAdInAM pUjA (78) · Śloka 78
মাতরং পিতরং দেবান্ বৈদ্যান্ হরং হরিম্| পূজযেচ্ছীলযেদ্দানদমসত্যদযার্জবান্| ধারযেচ্চ সদা মন্ত্রমণিরত্নমহৌষধীঃ||৭৮||
मातरं पितरं देवान् वैद्यान् हरं हरिम्| पूजयेच्छीलयेद्दानदमसत्यदयार्जवान्| धारयेच्च सदा मन्त्रमणिरत्नमहौषधीः||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana devapraNAmAdikaM (79) · Śloka 79
আর্যাবলোকিতং পর্ণশবরীমপরাজিতাম্| প্রণমেদার্যতারাং চ সর্বজ্বরনিবৃত্তযে||৭৯||
आर्यावलोकितं पर्णशबरीमपराजिताम्| प्रणमेदार्यतारां च सर्वज्वरनिवृत्तये||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mantravisheShajapaH (80-2) · Śloka 2
জপংস্তথা গতোষ্ণীষং সর্বব্যাধিচিকিত্সিতম্| আগন্তুদোষসহজৈঃ সর্বরোগৈর্বিমুচ্যতে||৮০|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাবষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং চিকিত্সিতস্থানে জীর্ণজ্বরচিকিত্সিতন্নাম দ্বিতীযোঽধ্যাযঃ||২||
जपंस्तथा गतोष्णीषं सर्वव्याधिचिकित्सितम्| आगन्तुदोषसहजैः सर्वरोगैर्विमुच्यते||८०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने जीर्णज्वरचिकित्सितन्नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||
🔊 Audio coming soon