21. kuṣṭhacikitsitam

Adhikarana atha kuShThacikitsitannAmaikaviMsho~adhyAyaH |adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1

અથાતઃ કુષ્ઠચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||

Adhikarana tatrAdau snehapAnam (2) · Śloka 2

પુર્વરૂપેષ્વેવ કુષ્ઠિનં સ્નેહપાનેનોપક્રમેત||૨||

Adhikarana vAtottare meShashRu~ggyAdighRutam (3) · Śloka 3

તત્ર વામોત્તરે મેષશૃઙ્ગીશાર્ઙ્ગેષ્ઠૈરણ્ડગુડૂચીદ્વિપઞ્ચમૂલસિદ્ધં તૈલં ઘૃતં વા પાનાભ્યઙ્ગયોર્વિદધ્યાત્||૩||

Adhikarana pittottare dhavAdighRutam (4) · Śloka 4

પિત્તોત્તરે ધવાશ્વકર્ણકકુભવચાપુનર્નવપલાશપિચુમન્દ મધુકલોધ્રસમઙ્ગાસિદ્ધં સર્પિઃ||૪||

Adhikarana tiktakaM ghRutam (5) · Śloka 5

અથવા પટોલપિચુમન્દદાર્વીદુરાલભાતિક્તરોહિણીપા ઠાપર્પટકત્રાયમાણાનાં પાલિકાન્ ભાગાન્ જલાઢકદ્વયે ઽષ્ટભાગશેષં ક્વાથયેત્| તેન કાર્ષિકૈશ્ચન્દનોપકુલ્યામુ સ્તાત્રાયન્તીન્દ્રયવબૂનિમ્બૈઃ કલ્કિતૈઃ સર્પિષો દ્વાદશપલં સાધયેત્| એતતિક્તકં સર્પિઃ કુષ્ઠવિસર્પવિસ્ફોટગણ્ડ માલાશ્વયથુપિટિકારક્તપિત્તદુર્નામવાતશોણિતકામિલા પાણ્ડ્વામયોન્માદદાહતૃડ્ભ્રમકણ્ડૂકુષ્ઠનાડીગુલ્મમદતિ મિરશ્વિત્રાપસ્મારભગન્દરોદરપ્રદરજ્વગરવિદ્રધિગ્રહણીહૃદ્રોગા નપહરતિ||૫||

Adhikarana mahAtiktakaM ghRutam (6) · Śloka 6

સપ્તચ્છદકટુકાતિવિષાશમ્યાકપાઠામુસ્તત્રિફલોશીરપ ટોલપર્પટકપિપ્પલીદ્વયદ્વિરજનીદ્વિસારિવાચન્દનદુરાલભાપદ્મ કવચાશતાવરીવિશાલાકુટજબીજવૃષમૂર્વાગુડૂચીભૂનિ મ્બત્રાયમાણામધુકગર્ભં દ્વિગુણામલકરસમષ્સ્ટગુણામ્બુ સર્પિર્વિપક્વં મહાતિક્તકાખ્યં ઘૃતમધિકગુણં પૂર્વસ્માત્| ગુગ્ગુલુપઞ્ચતિક્તં વા પિબેત્||૬||

Adhikarana kaphottare ghRutayogau (7) · Śloka 2

કફોત્તરે સાલપ્રિયાલશમ્યાકારિષ્ટસપ્તપર્ણચિત્રક મરિચવચાકુષ્ઠૈઃ સાધિતમ્| અથવા બૃહતીદ્વયકાક માચીશુકનાસાક્વાથે મરિચવિડઙ્ગશિગ્રુજાતીદેવદારુ ક્ષવકહરિદ્રાભયાકલ્કેન વાજિમૂત્રેણ ચ સિદ્ધં સર્પિઃ||૨||

Adhikarana sarveShu snehayogAH (8) · Śloka 8

સર્વેષુ ચ ભલ્લાતકતુવરકસિદ્ધાર્થકાન્યતમતૈલમ્| ભલ્લાતકપથ્યાકૃમિઘ્નસિદ્ધં વા હવિઃ||૮||

Adhikarana snehapAnottaraH shodhanakramaH (9) · Śloka 9

તતઃ સ્નિગ્ધસ્ય યથાદોષં યથાસન્નં ચ સંશોધનાનિ પ્રયુ ઞ્જીત| સિરાં ચ બલાપેક્ષી વિધ્યેદેકાં દ્વે તિસ્રશ્ચતસ્રઃ પઞ્ચ વા| અન્તરાન્તરા ચ પુનઃ પુનઃ સ્નેહં પિબેત્| દુર્બલં હિ શૂન્યકોષ્ઠં કુષ્ઠિનં વાયુરભિભવતિ| વમને ત્વસ્ય મધુકકુટજબીજનિમ્બપટોલપલ્લવાનિ વિદધ્યાત્| કુમ્ભનિકુમ્ભન્નિફલાવિરેચને મણિભદ્રવટકાશ્ચ||૯||

Adhikarana paTolAdishodhanayogAH (10) · Śloka 10

પટોલવિશાલયોર્મૂલં ત્રિફલા ચ પૃથક્ ત્રિભાગોન ત્રિશાણાઃ કટુકાત્રાયમાણે શાણાંશે શુણ્ઠ્યાસ્ત્રિભાગોનઃ શાણઃ તદેતતત્ પલમૈકધ્યં સલિલે વિપાચ્ય પાયયેત્| ઊર્ધ્વાધો વિરિક્તશ્ચ જીર્ણે જાઙ્ગલરસેનાશ્નીયાત્| એવમે તત્ ષડ્રાત્રપ્રયોગાત્પરં પિત્તકફશોફકુષ્ઠદુષ્ટનાડીવ્રણા ર્શોભગન્દરગ્રહણીપાણ્ડુહલીમકકામિલાવિષમજ્વરહૃદ્બ સ્તિવેદનાઘ્નમ્||૧૦||

Adhikarana UrdhvAdhaHshodhanam (11) · Śloka 11

ઉભયતોનુલોમનં વા બ્રાહ્મીસ્વરસસાધિતં સર્પિઃ પિબેત્| આવર્તકીતુલાં સલિલાર્મણેઽષ્ટાંશશિષ્ટાં વિપાચ્ય તેન નિર્યૂહેણ તન્મૂલૈશ્ચ ઘૃતપ્રસ્થં સાધયેત્| તતો માત્રામેકાહા ન્તરં પિબેત્| ઊર્ધ્વાધો વિરિચ્યમાનસ્તૃષિતઃ| શીતલવ્રણમારનાલં જીર્ણસ્નેહશ્ચ તેનૈવ કોદ્રવૌદનમશ્નીયાત્| અનેન કુષ્ઠશ્વિત્રાપચીભગન્દરનાડીવ્રણાખુવિષાણિ સિધ્યન્તિ| મેધ્યં ચૈતત્ પુંસવનં ચ||૧૧||

Adhikarana AsthApanAdishodhanAni (12) · Śloka 12

દા્વીપટોલબૃહતીસેવ્યમદનનિમ્બકૃતમાલઘનેન્દ્રયવૈઃસસ્ને હૈરાસ્થાપનમ્| એભિરેવ ચ વિપક્વઃ સ્નેહોઽનુવાસનાર્હ સ્યાનુવાસનમ્| દન્તીમરિચફણિર્જકાર્દકકરઞ્જબીજ પિપ્પલીવિડઙ્ગસૈન્ધવૈરૂર્ધ્વજત્રુગતે કુષ્ઠે કૃમિષુ ચ શિરો વિરેકઃ| સૂત્રસ્થાનોક્તો વૈરેચનિકધૂમશ્ચ||૧૨||

Adhikarana shamanauShadhopayogAvasthAH (13) · Śloka 13

તતઃ સર્વતો વિશુદ્ધસ્યાન્તર્બહિઃશમનાનિ પ્રયુઞ્જીત||૧૩||

Adhikarana rasAyanAgryo yogarAjaH (14) · Śloka 14

ખદિરકદરતિનિશાસનશિરીષશિંશપાશાકસર્જાર્જુનજમ્બૂ કરવીરધવામલકીમુષ્કકાક્ષિકબદરીવઞ્જુલનિમ્બપટો લાઙ્કોલબલાબિલ્વકુટજકટભીપારિભદ્રસહચરગૃધ્રનખી વરણવર્ધમાનાર્કશોભઞ્જનાટરૂષકશતાવરીશ્વદંષ્ટ્રાહિમા રાશ્વકર્ણશ્રીપર્ણીસ્વયઙ્ગુપ્તાગ્નિમન્થેન્દ્રવારુણીકાકોદુમ્બ રિકામેષશૃઙ્ગીટુણ્ટુકગુડૂચીવર્ષાભૂવાયસીબૃહતીદ્વયરોહિ ણિમૂર્વાશાર્ઙ્ગીષ્ઠામુલાનિ ચ શકલયિત્વા પૃથક્ ત્રિંશત્પ લિકાનિ સંક્ષુદ્ય મહતિ કટાહેઽષ્ટગુણેનામ્ભસા ક્વાથયેત્| અષ્ટભાગશેષં નિર્યૂહમવતાર્ય પરિસ્રાવ્ય ચ તસ્મિન્ સર્પિષઃ પલશતત્રયં વિપચેદીષદવશેષકષાયે ચ વિદલીકૃતા રુષ્કરસહસ્રત્રયમત્રાવાપ્ય પુનઃ પાચયેદ્વિગતસ્વરસાન્ય રુષ્કરાણ્યપાસ્ય તસ્મિન્ સ્નેહે સુચૂર્ણિતાનિ પ્રક્ષિપેત્| વ્યાધિઘાતવ્યોષનાકુલીમાર્કવાર્કકાકાદનીતગરકટુ કાકુષ્ઠબિલ્વહિઙ્ગચિત્રકાતિવિષામુસ્તેન્દ્રયવેન્દ્ર વારુણીરુપ્યમલલોહરજોલોહકાન્તરસાઞ્જનાભ્રશુકના સાદેવદાલીત્રિફલાલાઙ્ગલિકીવિશાલાકુમ્ભનિકુમ્ભવ ચાવારાહીમહાદ્રુમકોશાતકીપ્રપુન્નાટસોમપર્ણીનલિકા દ્વયપટોલીજાતીપલ્લવતાપ્યકારવેલ્લકૂલિકાકન્દક સપ્તચ્છદશાર્ઙ્ગાષ્ટોત્પલસારિવાગુગ્ગુલુશિલાજતુમૂર્વાકુસ્તુ મ્બરીજીવકદ્વયપાઠેન્દુરેખાવજ્રકન્દહરિદ્રાદ્વયલવણપઞ્ચ કાનિ પ્રત્યેકં ત્રિપલિકાનિ શૃઙ્ગીવિષપલં ચૈકં તતો દર્વ્યા સમાન્તાદાઘટ્ય સુગુપ્તં ભૂમૌ ધાન્યે વા માસં નિખનેત્| અથ કૃતસંશુદ્ધિસ્વસ્ત્યયનઃ કુષ્ઠી પ્રાતસ્તતો માત્રા મુપયુઞ્જીત| જીર્ણે ચ યથેષ્ટમાહારં તેનાસ્ય પૂર્વમઙ્ગાનિ તુદ્યન્તે ભિદ્યન્તે શૂયન્તે સ્ફુરન્તિ સ્ફુટન્તિ ચ| તતઃ સપ્ત રાત્રાત્પુનઃ સ્વસ્થીભવતિ| અપિ ચ- યોગરામજવલિહ્ય સમસ્તં સંજ્ઞયૈવ કથિતોત્તમશક્તિમ્| હન્તિ કુષ્ઠમતિપાતિતગાત્રં સ્નાયુજાલપરિશેષમશેષમ્| શ્વાસાગ્નિસાદારુચિકાસયક્ષ્મગુલ્માઢ્યવાતગ્રહણીપ્રમેહાન્| શોફં કૃમીન્ પાણ્ડુગદં જ્વરાંશ્ચ નિવર્તયત્યેષ રસાયનાગ્ર્યઃ||૧૪||

Adhikarana triphalAdisaktucUrNam (15) · Śloka 15

ત્રિફલાદશમૂલમૂર્વામુસ્તસપ્તચ્છદદારુનિમ્બત્વગ્ગવાક્ષીચિત્ર કમઞ્જિષ્ઠાવ્યોષચૂર્ણં નવગુણૈઃ સક્તુભિર્યુક્તં સક્ષૌદ્રં શીલયેત્||૧૫||

Adhikarana yavasaktuvisheShaH (16) · Śloka 16

અથવા ક્ષુણ્ણાન્ યવન્ નિસ્તુષાન્ રાત્રૌ ગોમૂત્રપર્યુષિતા નહ્નિ કિલિઞ્જે શોષયેદેવં સપ્તાહં ભાવયેચ્છોષયેચ્ચ| તતસ્તાન્ સક્તૂન્ કૃત્વા ભલ્લાતકપ્રપુપન્નાટાવલ્ગુજ ચિત્રકવિડઙ્ગમુસ્તચૂર્ણં ચતુર્ભાગયુક્તાનસનાદિકષાયેણ પાયયેત્||૧૬||

Adhikarana manthayAvakAdikalpanA (17) · Śloka 17

એવમસનાદિક્વાથપીતાનામારગ્વધાદિકષાયપીતાનાં વા ગોજીર્ણકાનાં વા યવાનાં સક્તૂનરુષ્કરાગ્નિમન્થચૂર્ણમિ શ્રાન્ ખદિરાસનસારરોહિતકગુડૂચીનામન્યતમસ્ય કષા યેણ દાડિમામ્લવેતસામ્લેન સૈન્ધવલવણેન સિતામધુ મધુરેણાલોડ્ય પાયયેત્| એષ સર્વમન્થકલ્પઃ| યાવકાંશ્ચ ભક્ષ્યાનપૂપપૂર્ણકોશશષ્કુલીપ્રભૃતીન્ કુર્યાત્| યવવચ્ચ ગોધૂમૈઃ||૧૭||

Adhikarana surAvisheShaH (18) · Śloka 18

સુરાં કલ્પયેત્ પલાશક્ષારભાવિતશાલિતણ્ડુલપિષ્ટેન ક્ષારોદકેનૈવ સ્વેદિતેન પ્રિયઙ્ગુજપિપ્પલીચિત્રકકેષુકૈ લવાલુકપરિપેલવલોધ્રમરિચવિડઙ્ગચૂર્ણમિશ્રેણ નવે ચૈનાં ભાજને જતુસૃતે ક્ષૌદ્રપિપ્પલીલિપ્તે સ્થાપયેત્| તતો ગન્ધ રસોપપન્નાં કુષ્ઠિને પાતું દદ્યાત્||૧૮||

Adhikarana khadirAdisurAkalpaH (19) · Śloka 19

ખદિરશિંશપાસારમુત્તમકારણીં બ્રાહ્મીં કોશવતીં ચ કષાયકલ્પેન વિપચેત્| તેન ક્વાથેન તણ્ડુલાન્ ભાવ યેત્| અભિષુણુયાચ્ચ પૂર્વવત્||૧૯||

Adhikarana trivRutAdyayaskRutiH (20) · Śloka 20

ત્રિવૃચ્છ્યામાગ્નિમન્થસપ્તલાકેબુકશઙ્ખિનીતિલ્વકત્રિ ફલાપલાશશિંશપાનાં રસમાદાય પલાશદ્રોણ્યામભ્ય સિચ્ય ખદિરાઙ્ગારતપ્તમયઃપિણ્ડમેકવિંશતિવારાન્નિર્વાપ્ય તતસ્તં રસમાસિચ્ય સ્થાલ્યાં ગોમયાગ્નિના સાધયેત્| સિધ્યતિ ચાવપેત્| પિપ્પલીચૂર્ણસ્ય ભાગં દ્વૌ મધુનસ્તા વદુદ્ધૃતસ્ય તતશ્ચતુર્ભાગાવશિષ્ટેઽવતીર્ણે ભૂયોઽગ્નિતપ્ત મયઃપિણ્ડં તસ્મિન્ પ્રક્ષિપેત્| પ્રશાન્તં ચ લોહપાત્રે સુગુપ્તં નિદધ્યાત્| સ્થૂલં કર્શયતિ| શોફમુપહન્તિ| સન્નમગ્નિ મુદ્ધરતિ| વિશેષેણ રાજયક્ષ્મિણામુપદિશ્યતે| વર્ષશતા યુશ્ચૈનામુપયુજ્ય પુરુષો ભવતિ||૨૦||

Adhikarana asanAdyayaskRutiH (21) · Śloka 21

અસનાદિક્વાથમાસિચ્ય પલાશદ્રાણ્યામયોઘનૈસ્તપ્તૈઃ સંયોજ્ય નિર્વાપ્ય ચ કૃતસંસ્કારે કલશે પ્રક્ષિપ્ય વત્સકાદિં પ્રતિવાપ્ય ક્ષૌદ્રં ચ સુગુપ્તં માસં નિધાયોપયુઞ્જીત||૨૧||

Adhikarana aparAH ayaskRutayaH (22) · Śloka 22

એવં ન્યગ્રોધાદિષ્વારગ્વધાદિષુ ચાયસ્કૃતિં વિદધ્યાત્| ખદિરસુરદારુસારક્વાથપ્રસ્થં ક્ષૌદ્રપ્રસ્થં મત્સ્યણ્ડિકાપ્રસ્થં લોહચૂર્ણાર્દ્ધપ્રસ્થં ત્રિફલાચતુર્જાતકમરિચાનિ ચ કાર્ષિકાણિ પ્રક્ષિપ્યાયસે ભાણ્ડે માસસ્થિતં તદુપયોજયેત્||૨૨||

Adhikarana rasAyanaprayogAH (23) · Śloka 23

રસાયનપ્રયોગેણ ચ લોહતુલાં તુવરકાસ્થીનિ ભલ્લા તકાન્યલમ્બુસામવલ્ગુજં ગુગ્ગુલુમર્શોવિહિતવિધાનેન વા ચિત્રકમિતિ||૨૩||

Adhikarana manthAdyupayogopadeshaH (24) · Śloka 24

ભવતિ ચાત્ર- કિલાસકુષ્ઠગ્રહણીપ્રમેહસ્થૂલત્વદુર્નામભગન્દરેષુ| પાણ્ડુત્વશૂનત્વકફામયેષુ મન્થાદિયોગાન્ વિદધીત ધીમાન્||૨૪||

Adhikarana pathyApathyam (25) · Śloka 25

શાલયો યવગોધૂમકોરદૂષાઃ પ્રિયઙ્ગવઃ| મુદ્ગા મસૂરાસ્તુવરી તિક્તશાકાનિ જાઙ્ગલમ્| ત્રિફલારુષ્કરારિષ્કરારિષ્ટક્ષૌદ્રયોજિતભાવિતમ્| ધાત્રીખદિરનિમ્બામ્બુરસં મુદ્ગપટોલજમ્| મદ્યાન્યૌષધગર્ભાણિ મથિતં ચેન્દુરાજિમત્| અન્નપાનં હિતં કુષ્ઠે ન ત્વમ્લલવણોષણમ્| દધિદુગ્ધગુડાનૂપતિલમાષાંસ્યજેત્તરામ્||૨૫||

Adhikarana nimbAriShTaH (26) · Śloka 26

તુલાર્ધં નિમ્બપઞ્ચાઙ્ગ્યાસ્તથા ખદિરસારતઃ| હરીતકીદલતુલાં ભલ્લાતકતુલાં દશ| કૃષ્ણાવિડઙ્ગકુડવાવૈકધ્યં વિપચેજ્જલે| કષાયં તં પરિસ્રાવ્ય નિદધ્યાત્તામ્રભાજને| ષણ્માસતઃ પિબેત્કુષ્ઠકૃમિમેહૈર્વિમુચ્યતે| નિમ્બારિષ્ટ ઇતિ ખ્યાતો વરુણેનૈષ નિર્મિતઃ||૨૬||

Adhikarana mANibhadraguDaH (27) · Śloka 27

વિડઙ્ગસારામલકાભયાનાં પલં પલં ત્રીણિ પલાનિ કુમ્ભાત્| ગુડસ્ય ચ દ્વાદશમાસમેષ જિતાત્મના હન્ત્યુપયુજ્યમાનઃ| કુષ્ઠશ્વિત્રશ્વાસકાસોદરાર્શો મેહપ્લીહગ્રન્થિરુગ્જન્તુગુલ્માન્| સિદ્ધં યોગં પ્રાહ યક્ષો મુમુક્ષો ર્ભિક્ષોઃ પ્રાણાન્ માણિભદ્રઃ કિલેમમ્||૨૭||

Adhikarana kaTukAdinavakaShAyaH (28) · Śloka 18

કટુકાપટોલમૂલોત્તમા વચાનિમ્બરાત્રિમઞ્જિષ્ઠાનામ્| સંશીલિતઃ કષાય સ્ત્વગામયાન્ શ્લેષ્મપિત્તબહુલાન્ હન્તિ||૧૮||

Adhikarana snehayogAH (29) · Śloka 29

વાતોત્તરાંસ્તુ સર્પિર્વિપાચિતં ક્વથિતકલ્કિતૈશ્ચ કટુકાદ્યૈઃ| ખદિરારિષ્ટગુડૂચીસુરતરુ દાર્વીશ્ચ કલ્પયેત્ પૃથગેવમ્||૨૯||

Adhikarana khadirasya shItakaShAyaH (30) · Śloka 30

શીતઃ કષાયઃ ખદિરસ્ય પીતઃ સક્ષૌદ્રતાર્ક્ષ્યો હરતિ પ્રસહ્ય| ત્વક્કણ્ઠરોગાપચિગુલ્મમેહાન્ બલાહકાન્ વાયુરિવ પ્રચણ્ડઃ||૩૦||

Adhikarana khadirakaShAyaH (31) · Śloka 31

સર્પિર્મધુભ્યાં ત્રિફલારસેન વિડઙ્ગકલ્કેન ચ સમ્પ્રયુક્તઃ| કુષ્ઠં કષાયઃ ખદિરસ્ય હન્તિ તિષ્ઠન્ કષાયં મનસીવ ધર્મઃ||૩૧||

Adhikarana khadiravRukSharasaH (32) · Śloka 32

ખદિરસ્ય લૂનશિરસો મૂલખાતસ્ય મધ્યમં મૂલમ્| છિત્વાધોઽયઃ કુમ્ભં રસસંગ્રહણાય નિદધીત| લિપ્તાત્કૃષ્ણમૃદેન્ધનૈશ્ચ નિચિતાદાદીપિતાદ્વહ્નિના| તસ્માદ્યચ્યવતે રસઃ સ સહિતઃ ક્ષૌદ્રાજ્યધાત્રીરસૈઃ| પીતઃ કુષ્ઠભગન્દરારુરપચીમેહાસ્રપાણ્ડૂન્ જયેત્| પ્રસ્થસ્તસ્ય જરાઞ્ચ ભોજ્યમિહ તુ ત્યાજ્યઞ્ચ ભલ્લાતવત્||૩૨||

Adhikarana khadiravadanyavRukShANAM prayogaH, rohItakAdiprayogAH, dArvyAdiShaDdharaNaprayogaH (33) · Śloka 33

યોજ્યં ખદિરવિન્નિમ્બશિંશપારગ્વધાસનમ્| રોહીતકં સુરાહ્વં ચ ખદિરોદકપાયિનઃ| દાર્વીરસાઞ્જનં વા ગોમૂત્રેણ પ્રબાધતે કુષ્ઠમ્| અભયા પ્રયોજિતા વા માસં સવ્યોષગુડતૈલા| દાર્વીકલિઙ્ગકટુકાતિવિષાગ્નિપાઠા મૂત્રેણ સૂક્ષ્મરજસો ધરણપ્રમાણાઃ| પીતા જયન્તિ ગુદજોદરગુલ્મકુષ્ઠ કોષ્ઠાનિલાઢ્યપવનગ્રહણીપ્રમેહાન્||૩૩||

Adhikarana lAkShAdicUrNam (34) · Śloka 34

લાક્ષાદન્તીમધુરસવરાદ્વીપિપાઠાવિડઙ્ગ પ્રત્યક્પુષ્પીત્રિકટુરજનીસપ્તપર્ણાટરૂષમ્| રક્તા નિમ્બં સુરતરુકૃતં પઞ્ચમૂલ્યાં ચ ચૂર્ણં પીત્વા માસં જયતિ હિતભુગ્ગવ્યમૂત્રેણ કુષ્ઠમ્||૩૪||

Adhikarana ariShTapallavAdicUrNam (pa~jcanimbacUrNam) (35) · Śloka 35

દશપલમરિષ્ટપલ્લવકુસુમજટાત્વક્ફલમ્ યથાકાલમ્| પ્રત્યાહરેત્ સમસ્તં કૃતમાલતરોશ્ચ તત્તદ્વત્| સઞ્ચૂર્ણ્યાસનખદિરક્વાથેનાપ્લાવ્ય શોષયેદનિલેલ્| ચિત્રકઘનભલ્લાતકગોક્ષુરકમહૌષધત્રિફલાઃ| લોહવિડઙ્ગાવલ્ગુજસિતોપલાઃ પલસમા રજીકૃત્ય| સપ્તાહમેકતસ્તદ્રસેન ભૃઙ્ગયાસ્તતો ભાવ્યમ્| અથ પીતમક્ષમાત્રં ઘૃતેન દુગ્ધેન કોષ્ણસલિલૈર્વા| અચિરાત્કરોતિ વહ્નિં મતિં સ્મૃતિં પાટવં મેધામ્| કૃમિકુષ્ઠગણ્ડપાણ્ડુપ્રમેહવક્ત્રામયારુચિચ્છર્દીઃ| અપચીભગન્દરસ્થૌલ્યદુષ્ટનાડીવ્રણવ્યઙ્ગાન્| કફપિત્તજાન્વિકારાન્વિશેષતઃ સુવિષમાન્નિવર્તયતિ| વર્ષાદ્વિષગરકૃત્યા નિત્યાભ્યાસેન ખલતિપલિતાનિ||૩૫||

Adhikarana saptasamA gulikA (36) · Śloka 36

ત્રિકટૂત્તમાતિલારુષ્કરાજ્યમાક્ષિકાસિતોપલા વિહિતા| ગુલિકા રસાયનં સ્યાત્કુષ્ઠજિચ્ચ વૃષ્યા ચ સપ્તસમા||૩૬||

Adhikarana candrashakalAdivaTakaH (37) · Śloka 37

ચન્દ્રશકલાગ્નિરજની વિડઙ્ગતુવરાસ્થ્યરુષ્કરત્રિફલાભિઃ| વટકા ગુડાંશક્લૃપ્તાઃ સમસ્ત કુષ્ઠાનિ નાશયન્ત્યભ્યસ્તાઃ||૩૭||

Adhikarana viDa~ggAdipiNDI (38) · Śloka 38

વિડઙ્ગભલ્લાતકબાકુચીનાં સદ્વીપિવારાહિહરીતકીનામ્| સલાઙ્ગલીકૃષ્ણતિલોપકુલ્યા ગુડેન પિણ્ડી વિનિહન્તિ કુષ્ઠમ્||૩૮||

Adhikarana pathyAdivaTakAH (39) · Śloka 39

પથ્યાકલિઙ્ગકપલાશફલેન્દુરાજી ભલ્લાતકાસ્થિરચતુરઙ્ગુલચિત્રકાર્કૈઃ| સાવર્તકીકૃમિહરૈઃ ક્રમવર્ધિતાંશૈઃ મૂત્રેણ તુલ્યતુવરૈર્વટકા ગદઘ્નાઃ||૩૯||

Adhikarana shashA~gkalekhAdiyogaH (40) · Śloka 40

શશાઙ્કલેખા સવિડઙ્ગસારા સપિપ્પલીકા સહુતાશમૂલા| સાયોમલા સામલકા સતૈલા કુષ્ઠાનિ કૃચ્છ્રાણિ નિહન્તિ લીઢા||૪૦||

Adhikarana bhUnimbAdicUrNam (41) · Śloka 41

ભૂનિમ્બનિમ્બત્રિફલાપદ્મકાતિવિષાકણાઃ| મૂર્વાપટોલીદ્વિનિશાપાઠાતિક્તેન્દ્રવારુણીઃ| સકલિઙ્ગવચાસ્તુલ્યા દ્વિગુણાશ્ચ યથોત્તરમ્| લિહ્યાદ્દન્તીત્રિવૃદ્ બ્રાહ્મીશ્ચૂર્ણિતા મધુસર્પિષા| કુષ્ઠમેહપ્રસુપ્તીનાં પરમં સ્યાત્તદૌષધમ્| વરાકણાવિડઙ્ગાન્ વા લિહ્યાત્તૈલાજ્યમાક્ષિકૈઃ||૪૧||

Adhikarana khadirashakalAdi cUrNam (42) · Śloka 42

ખદિરકલચુર્ણં ક્ષૌદ્રસર્પિર્વિમિશ્રં સગિરિજતુવિડં માત્રયા સેવમાનઃ| લઘુમિતહિતભોજી બ્રહ્મચારી જિતાત્મા શ્વયથુકિટિભકોષ્ઠશ્વિત્રકુષ્ઠાનિ હન્યાત્||૪૨||

Adhikarana khadirAdivaTI (43) · Śloka 43

ખદિરાસનસારસ્ય તુલાં દ્રોણેઽમ્ભસઃ ક્ષિપેત્| અષ્ટમેઽહનિ તત્તોયં પચેદાદર્વિલેપનાત્| ત્રિફલાર્ધતુલાચૂર્ણં તત્પાદેન તુ બાકુચીમ્| તદર્ધં દ્વીપિનો મૂલં તદ્વદ્ બ્રાહ્મીં સમાર્કવમ્| લોહક્રિમિઘ્નદ્વિપ્રસ્થં ક્ષિપ્ત્વા તદ્વટકીકૃતમ્| કુષ્ઠમેહગ્રહણ્યર્શોભગન્દરિષુ પૂજિતમ્| લાઙ્ગલીત્રિફલાલોહચૂર્ણં દશપલં પૃથક્| ગુલિકાત્રિશતં ષષ્ટિં કુર્યાદ્ભૃઙ્ગરસાપ્લુતમ્| છાયાશુષ્કાઞ્ચ તત્રાર્ધગુલિકાં ભક્ષયેત્પુરઃ| જીર્ણે રસેન રૂક્ષેણ પેયાપૂર્વં ચ ભોજયેત્| યન્ત્રિતો બ્રહ્મચર્યાદ્યૈઃ ક્રમેણ ગુલિકામપિ| ખાદેત્પરસ્તાન્માસસ્ય ભવેત્કામચરઃ ક્રમાત્| એવં સર્વાણિ કુષ્ઠાનિ જયત્યતિબલાન્યપિ| ધીમેધાસ્મૃતિયુક્તશ્ચ નીરુગ્જીવેત્સમાઃ શતમ્||૪૩||

Adhikarana vajrakaM ghRutam (44) · Śloka 44

વાસામૃતાનિમ્બવરાપટોલવ્યાઘ્રીકરઞ્જોદકકલ્કપક્વમ્| સર્પિર્વિસર્પજ્વરકામિલાસ્રકુષ્ઠાપહં વજ્રકમામનન્તિ||૪૪||

Adhikarana mahAvajrakaM ghRutam (45) · Śloka 45

ત્રિફલાત્રિકટુદ્વિકણ્ટકારી કટુકાકુમ્ભનિકુમ્ભરાજવૃક્ષૈઃ| સવચાતિવિષાગ્નિકૈઃ સપાઠૈઃ પિચુભગૈર્નવવજ્રદુગ્ધમુષ્ટ્યા| પિષ્ટૈઃ સિદ્ધં સર્પિષઃ પ્રસ્થમેભિઃ ક્રૂરે કોષ્ઠે સ્નેહનં રેચનં ચ| કુષ્ઠશ્વિત્રપ્લીહવર્ધ્માશ્મગુલ્માન્ હન્યાત્ કૃચ્છ્રાંસ્તન્મહાવજ્રવખ્યમ્||૪૫||

Adhikarana lelItakavasAprayogaH (46) · Śloka 46

યતેર્લેલીતકવસા ક્ષૌદ્રજાતીરસાન્વિતા| કુષ્ઠઘ્ની સમસર્પિર્વા સગાયત્ર્યસનોદકા||૪૬||

Adhikarana haridrA (47) · Śloka 47

મૂત્રે વિનીતા ત્રિફલારસે વા સિદ્ધા ઘૃતે વામ્ભઽસિ કેવલે વા| રસાયનં પથ્યભુજો હરિદ્રા નિહન્તિ પાણ્ડ્વામયકુષ્ઠમેહાન્||૪૭||

Adhikarana guDUcIsvarasaH (48) · Śloka 48

પિબેદમૃતવલ્યા વા સ્વરસં યન્ત્રપીડિતમ્| મેધ્યં તત્કુષ્ઠમેહાર્શશ્છર્દિવાતસ્રનાશનમ્||૪૮||

Adhikarana bAhyopacArAH, sthirakaThineShu visheShaH (49) · Śloka 49

સ્થિરકઠિનમણ્ડલાનાં કુષ્ઠાનાં પોટ્ટલૈર્હિતઃ સ્વેદઃ| સ્વિન્નોત્સન્નં વિલિખેત્ કુષ્ઠં તીક્ષ્ણેન શસ્ત્રેણ| રુધિરાગમાર્થમથવા શૃઙ્ગાલાબૂભિરપહરેદ્રક્તમ્| પ્રચ્છેદલ્પં કુષ્ઠં વિરેચયેદ્વા જલૌકોભિઃ||૪૯||

Adhikarana raktadoShaharaNayormahattvam (50) · Śloka 50

યે લેપાઃ કુષ્ઠાનાં યુજ્યન્તે નિર્હૃતાસ્રદોષાણામ્| સંશોધિતાશયાનાં સદ્યઃ સિદ્ધર્ભવતિ તેષામ્||૫૦||

Adhikarana kShAraviShayaH (51) · Śloka 51

યેષુ ન શસ્ત્રં ક્રમતે સ્પર્શેન્દ્રિયનાશનેષુ કુષ્ઠેષુ| તેષુ નિપાત્યઃ ક્ષારો રક્તં દોષં ચ વિસ્રાવ્ય||૫૧||

Adhikarana mantrAgadaviShayaH (52) · Śloka 52

લેપોઽતિકઠિનપરુષે સુપ્તે કુષ્ઠે સ્થિરે પુરાણે ચ| પીતાગદસ્ય કાર્યો વિષૈઃ સમન્ત્રાગદૈશ્ચાનુ||૫૨||

Adhikarana stabdhAdiShu visheShaH (53) · Śloka 53

સ્તબ્ધાનિ સુપ્તસુપ્તાન્યસ્વેદનકણ્ડુલાનિ કુષ્ઠાનિ| કૂર્ચૈર્દન્તીત્રિવૃતાકરવીરકરઞ્જકુટજાનામ્| જાત્યર્કનિમ્બજૈર્વા પત્રૈઃ શસ્ત્રૈઃ સમુદ્રફેનેન| ઘૃષ્ટાનિ ગોમયૈર્વા તતઃ પ્રદેહૈઃ પ્રદેહ્યાનિ||૫૩||

Adhikarana AragvadhAdiShaTpradehAH (54) · Śloka 54

આરગ્વધઃ સૈડગજઃ કરઞ્જો વાસા ગુડૂચી મદનં હરિદ્રે| શ્ર્યાહ્વઃ સુરાહ્વઃ ખદિરો ધવશ્ચ નિમ્બો વિડઙ્ગઃ કરવીરકશ્ચ| ગ્રન્થિશ્ચ ભૂર્જો લશુનઃ શિરીષઃ સલોમશો ગુગ્ગુલુકૃષ્ણગન્ધે| ફણિર્જકો વત્સકસપ્તપર્ણપીલૂનિ કુષ્ઠં સુમનઃ પ્રવાલાઃ| વચાહરેણુસ્ત્રિવૃતા નિકુમ્ભો ભલ્લાતકં ગૈરિકમઞ્જનં ચ| મનઃશિલાલે ગૃહધૂમ એલા કાસીસ્રલોધ્રાર્જુનમુસ્તસર્જાઃ| ઇત્યર્ધરૂપૈર્વિહિતાઃ ષડેતે ગોપિત્ત પીતાઃ પુનરેવ પિષ્ટાઃ| સિદ્ધાઃ પરં સર્ષપતૈલયુક્તાશ્ચૂર્ણાઃ પ્રદેહા બહુશઃ પ્રયોજ્યાઃ| કુષ્ઠાનિ કૃચ્છ્રાણિ નવં કિલાસં સુરેન્દ્રલુપ્તં કિટિભં સદદ્રુમ્| ભગન્દરાર્શાંસ્યપચીં સપામાં હન્યુઃ પ્રયુક્તનચિરાન્નરાણામ્||૫૪||

Adhikarana nimbAdyudvartanam (55) · Śloka 55

નિમ્બં હરિદ્રે સુરસં પટોલં કુષ્ઠાશ્વગન્ધે સુરદારુશિગ્રુ| સસર્ષપં તુમ્બુરુધાન્યવન્યં ચણ્ડાઞ્ચ ચૂર્ણાનિ સમાનિ કુર્યાત્| તૈસ્તક્રપિષ્ટૈઃ પ્રથમં શરીરં તૈલાક્તમુદ્વર્તયિતું યતેત| તથાસ્ય કણ્ડૂઃ પિટકાઃ સકોઠાઃ કુષ્ઠાનિ શોફાશ્ચ શમં વ્રજન્તિ||૫૫||

Adhikarana mustAdyavacUrNAni (56) · Śloka 56

મુસ્તામૃતાસઙ્ગકટઙ્કટેરી કાસીસકમ્પિલ્લકકુષ્ઠલોધ્રાઃ| ગન્ધોપલઃ સર્જરસં વિડઙ્ગં મનઃશિલાલે કરવીરકત્વક્| તૈલાક્તગાત્રસ્ય કૃતાનિ ચૂર્ણા ન્યેતાનિ દદ્યાદવચૂર્ણનાર્થમ્| દદ્રુઃ સકણ્ડૂઃ કિટિભાનિ પામા વિચિર્ચિકા ચેતિ તથા ન સન્તિ||૫૬||

Adhikarana sarShapakalkalepaH (57) · Śloka 57

કાણ્ડે મહાવૃક્ષભવે નિલીનઃ સ્વિન્નઃ કુકૂલે પુટપાકયુક્ત્યા| વિચર્ચિકાં સર્ષપકલ્કપિંણ્ડો નિહન્તિ લજ્જામિવ રાગવેગઃ||૫૭||

Adhikarana manaHshilAkara~jjAdipradehau (58) · Śloka 58

મનશ્શિલાજે મરિચાનિ તૈલમાર્કં પયઃ કુષ્ઠહરઃ પ્રદેહઃ| તથા કરઞ્જપ્રપુન્નાટબીજં કુષ્ઠાન્વિતં ગોસલિલેન પિષ્ટમ્||૫૮||

Adhikarana guggululvAdisatailodgharShaNam (59) · Śloka 59

ગુગ્ગુલુમરિચિવિડઙ્ગૈઃ સર્ષપકાસીસસર્જરસમુસ્તૈઃ| શ્રીવેષ્ટકાલગન્ધૈર્મનશ્શિલાકુષ્ઠકમ્પિલ્લૈઃ| ઉભયહરિદ્રાસહિતૈશ્ચાક્રિકતૈલેન મિશ્રિતૈરેભિઃ| દિનકરકરાભિતપ્તૈઃ કુષ્ઠં ઘૃષ્ટં ચ નષ્ટં ચ||૫૯||

Adhikarana maricAdilepaH (60) · Śloka 60

મરિચં તમાલપત્રં કુષ્ઠં સમનશ્શિલં સકાસીસમ્| તૈલેન યુક્તમુષિતં સપ્તાહં ભાજને તામ્રે| તેનાલિપ્તં સિધ્મ સપ્તાહાત્ ઘર્મસેવિનોઽપૈતિ| માસાન્નવં કિલાસં સ્નાનેન વિના વિશુદ્ધસ્ય||૬૦||

Adhikarana mayUrakakShAratailam (61) · Śloka 61

મયૂરકં જર્જરિતં સમૂલં દગ્ધ્વા પરિસ્રાવ્ય ચ સપ્તકૃત્વઃ| તેનામ્ભસા કઙ્ગુણિકોત્થતૈલં સિદ્ધં પરં સિધ્મનિબર્હણાય||૬૧||

Adhikarana jIvantyAdighRutatailam (62) · Śloka 62

જીવન્તી મઞ્જિષ્ઠા દાર્વી કામ્પિલ્લકં પયસ્તુત્થમ્| એષ ઘૃતતૈલપાકઃ સિદ્ધઃ સિદ્ધે ચ સર્જરસઃ| દેયઃ સમધૂચ્છિષ્ટો વિપાદિકા તેન નશ્યતિ હ્યક્તા| ચર્મૈકકુષ્ઠકિટિભં કુષ્ઠં શામ્યત્યલસકં ચ||૬૨||

Adhikarana vajrakaM tailam (63) · Śloka 63

સપ્તપર્ણકરઞ્જાર્કમાલતીકરવીરજમ્| મૂલં સ્નુહીશિરીષાભ્યાં ચિત્રકાસ્ફોતયોરપિ| કરઞ્જબીજદ્વિનિશાવ્યોષૈલકજસર્ષપાઃ| વરાવેલ્લં ચ તૈસ્તૈલં સગોમૂત્રૈર્વિપાચિતમ્| કુષ્ઠદુષ્ટવ્રણગ્રન્થિગણ્ડમાલાભગન્દરાન્| વિશેષાદ્વાતકફજાન્ હન્ત્યભ્યઙ્ગેન વજ્રકમ્||૬૩||

Adhikarana mahAvajraM tailam (64) · Śloka 64

એરણ્ડતાર્ક્ષ્યઘનનીપકદમ્બભાર્ઙ્ગી કમ્પિલ્લવેલ્લફલિનીસુરવારુણીભિઃ| નિર્ગુણ્ડ્યરુષ્કરસુરાહ્વસુવર્ણદુગ્ધા શ્રીવેષ્ટગુગ્ગુલુશિલાહરિતાલવિશ્વૈઃ| તુલ્યસ્નુગર્કદુગ્ધં સિદ્ધં તૈલં સ્મૃતં મહાવજ્રમ્| અતિશયિતવજ્રકગુણં શ્વિત્રાર્શોગ્રન્થિમાલાઘ્નમ્||૬૪||

Adhikarana kanakakShIryAditailam (65) · Śloka 65

કનકક્ષીરીશૈલાભાઙ્ગીદન્ત્યાઃ ફલાનિ મૂલં ચ| જાતિપ્રવાલસર્ષપલશુનવિડઙ્ગં કરઞ્જત્વક્| સપ્તચ્છદાર્કપલ્લવમૂલત્વઙ્નિમ્બચિત્રકાસ્ફોતમ્| ગુઞ્જૈરણ્ડકબૃહતીમૂલત્વક્સુરસાર્જકફલાનિ| કુષ્ઠં પાઠા મુસ્તા ષડ્ગ્રન્થાતુમ્બુરુત્વચો મૂર્વા| એડગજકુટજશિગ્રુત્ર્યૂષણભલ્લાતકક્ષવકાઃ| હરિતાલમવાક્પુષ્પી તુત્થં કમ્પિલ્લકોઽમૃતાસઙ્ગમ્| સૌરાષ્ટ્રી કાસીસં દાર્વીત્વક્ સ્વર્જિકાલવણમ્| એતૈસ્તૈલં તૈલં કટુતૈલં વા ચતુર્ગુણે મૂત્રે| કરવીરમૂલપલ્લવતોયે ચ વિપાચિતં જયતિ| કટુકાલાબુન્યસ્તં નિત્યાભ્યઙ્ગેન વાતકફકુષ્ઠમ્| મણ્ડલદદ્રુકોઠકૃમિપામાવિચર્ચિકાઃ સુતરામ્||૬૫||

Adhikarana sikthakAditailam (66) · Śloka 66

સિક્થકતુત્થકગુગ્ગુલુસિન્દૂરરસાઞ્જનૈઃ કટુકતૈલમ્| પામાકિટિભવિચર્ચિષુ સાધિતમભ્યઞ્જને શ્રેષ્ઠમ્||૬૬||

Adhikarana shaileyakAdicUrNalepaH (67) · Śloka 67

શૈલેયકમ્પિલ્લકપટ્ટિકાહ્વસુરાષ્ટ્રજાસર્જરસોપલાનિ| શિલા ચ ચૂર્ણો નવનીતયુક્તઃ કુષ્ઠે સ્રવત્યભ્યધિકં પ્રશસ્તઃ||૬૭||

Adhikarana eDagajAdilepaH (68) · Śloka 68

એડગજકુષ્ઠસૈન્ધવસિદ્ધાર્થવિડઙ્ગકાઞ્જિકૈર્લિપ્તમ્| કૃમિપામાસિધ્મદદ્રુમણ્ડલકુષ્ઠં શમં યાતિ||૬૮||

Adhikarana lAkShAdilepaH (69) · Śloka 69

લાક્ષાવ્યોષં પ્રપુન્નાટઞ્ચ બીજં શ્રીવેષ્ટાઃ કુષ્ઠસિદ્ધાર્થકાશ્ચ| તક્રોન્મિશ્રઃ સ્યાદ્ધરિદ્રા ચ લેપોદદ્રુષૂક્તો મૂલકોત્થઞ્ચ બીજમ્||૬૯||

Adhikarana dUrvAdilepaH (70) · Śloka 70

દૂર્વાભયાસૈન્ધવચક્રમર્દકુઠેરકાઃ કાઞ્જિકતક્રપિષ્ટાઃ| ત્રિભિઃ પ્રલેપૈરપિ બદ્ધમૂલાં દદ્રુઞ્ચ કણ્ડૂઞ્ચ વિનાશયન્તિ||૭૦||

Adhikarana manaHshilAdilepaH (71) · Śloka 71

મનશ્શિલાત્વક્કુટજં સકુષ્ઠં સલોમશઃ સૈડગજઃ કરઞ્જઃ| ગ્રન્થિશ્ચ ભૌર્જઃ કરવીરમૂલં ચૂર્ણાનિ સાધ્યાનિ તુષોદકેન| પલાશનિર્દાહરસેન વાઽપિ કર્ષોન્મિતાન્યાઢકસમ્મિતેન| દર્વીપ્રલેપં પ્રવદન્તિ લેપમેતત્ પરં કુષ્ઠનિષૂદનાય||૭૧||

Adhikarana elAdiko lepaH, mAMsyAdiko lepaH (72) · Śloka 72

એલાચિત્રકનિમ્બવૃષકં કુરુવિન્દનાગરાર્કઞ્ચ| ચૂર્ણીકૃતમષ્ટાહં ભાવયિતવ્યં પલાશસ્ય| ક્ષારેણ ગવાં મૂત્રસ્રુતેન તેનાસ્ય મણ્ડલાન્યાશુ| ભિદ્યન્તે દીર્યન્તિ ચ લિપ્તાન્યર્કાભિતપ્તાનિ| માંસી મરિચં લવણં રજની તગરં સુધા ગૃહાદ્ધૂમઃ| મૂત્રં પિત્તં ક્ષારઃ પાલાશઃ કુષ્ઠનુલ્લેપઃ||૭૨||

Adhikarana siddhArthakaM snAnam (73) · Śloka 73

મુસ્તં ત્રિફલા મદનં કરઞ્જ આરગ્વધઃ કલિઙ્ગયવાઃ| સસપ્તાહ્વકુષ્ઠફલિનીદાર્વ્યઃ સિદ્ધાર્થકં સ્નાનમ્| એષ કષાયો વમનં વિરેચનં વર્ણદસ્તથોદ્ધર્ષઃ| ત્વગ્દોષકુષ્ઠશોફપ્રબાધનઃ પાણ્ડુરોગઘ્નઃ||૭૩||

Adhikarana vividhAH lepAH (74) · Śloka 74

કરવીરનિમ્બકુટજાચ્છમ્યાકાચ્ચિત્રકાચ્ચ મૂલાનામ્| મૂત્રે દર્વીલેપઃ ક્વાથો લેપેન કુષ્ઠઘ્નઃ| શ્વેતકરવીરમૂલં કુટજકરઞાત્ફલં ત્વચો દાર્વ્યાઃ| સુમનઃપ્રવાલયુક્તો લેપઃ કુષ્ઠાપહઃ સિદ્ધઃ| શૈરીષી ત્વક્પુષ્પં કાર્પાસ્યા રાજવૃક્ષપત્રાણિ| પિષ્ટા ચ કાકમાચી ચતુર્વિધઃ કુષ્ઠહા લેપઃ||૭૪||

Adhikarana snAnAdyarthe aShTau kaShAyAH (76) · Śloka 75

દાર્વીરસાઞ્જનસ્ય નિમ્બપટોલસ્ય ખદિરસારસ્ય| આરગ્વધવૃક્ષકયોસ્ત્રિફલાયાઃ સપ્તપર્ણસ્ય| ઇતિ ષટ્કષાયયોગાઃ કુષ્ઠઘ્નાઃ સપ્તમશ્ચ તિનિશસ્ય| સ્નાને પાને ચ હિતાસ્તથાષ્ટમશ્ચાશ્વમારસ્ય| આલેપનં પ્રઘર્ષણમવચૂર્ણનમેત એવ ચ કષાયાઃ| તૈલઘૃતપાકયોગૈશ્ચેષ્યન્તે કુષ્ઠશાન્ત્યર્થમ્||૭૫||

Adhikarana sarShapAditailAni (77) · Śloka 77

સર્ષપકરઞ્જકોશાતકાનિ તૈલન્યથેઙ્ગુદીનાં ચ| કુષ્ઠેષુ હિતાન્યાહુસ્તૈલં શ્રેષ્ઠં ચ ખદિરસારસ્ય||૭૭||

Adhikarana a~ggavisharaNAdau kramaH, pathyavisheShashca (78) · Śloka 78

શીતાઃ પ્રદેહસેકાસ્તિક્તં સર્પિઃ સિરાવિરેકશ્ચ| વિશરણદાહક્લેદે વિસ્ફોટે ચર્મદલને ચ| શીર્ણનખરોમમાંસઃ કૃમિમાનન્નામ્ભસી ત્યજેત્કુષ્ઠી| સદ્યો દુગ્ધં દુગ્ધં ષણ્માસાન્ કારભં ભજેત્સમધુ||૭૮||

Adhikarana eDagajAdi vividhAH yogAH (79) · Śloka 79

એડગજઃ સવિડઙ્ગો મૂલાન્યારગ્વધસ્ય કુષ્ઠાનામ્| ઉદ્દાલનશ્ચ દન્તા ગોઽશ્વરાહોષ્ટ્રદન્તાશ્ચ| રજનીદ્વયં કૃમિઘ્નં પ્રપુન્નાટં રાજવૃક્ષમૂલં ચ| કુષ્ઠોત્પાટનમગ્ર્યં સપિપ્પલીપાકલં યોજ્યમ્| શ્વિત્રાણાં સવિશેષં યોક્તવ્યં સર્વતો વિશુદ્ધાનામ્| ઉત્સન્નેષુ ચ લેપાઃ સવર્ણકરણાસ્તથાભ્યઙ્ગાઃ||૭૯||

Adhikarana kuShThe shodhanacikitsAprAdhAnyam (80) · Śloka 80

પક્ષાત્ પક્ષાત્ છર્દનાન્યભ્યુપેયાન્ માસાન્માસાચ્છોધનં ચાપ્યધસ્તાત્| શુદ્ધિર્મૂર્ધ્નઃ સ્યાત્ત્રિરાત્રાત્ ત્રિરાત્રાત્ ષષ્ઠે ષષ્ઠે માસ્યસૃઙ્મોક્ષણં ચ| યો દુર્વાન્તો દુર્વિરિક્તોઽથવા સ્યાત્ કુષ્ઠી દોષૈરુદ્ધતૈર્વ્યાપ્યતેઽસૌ| નિસ્સન્દેહં યાત્યસાધ્યત્વમેવં તસ્માત્ કૃત્સ્નાત્રિર્હરેદસ્ય દોષાન્||૮૦||

Adhikarana kuShThe vratAdisevA (81-19) · Śloka 19

વ્રતદમયમસેવાત્યાગશીલાભિયોગો દ્વિજગુરુસુરપૂજા સર્વસત્ત્વેષુ મૈત્રી| જિનજિનસુતતારાભાસ્કરારાધનાનિ પ્રકટિતમલપાપં કુષ્ઠમુન્મૂલયન્તિ||૮૧|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતાવષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયાં ચિકિત્સિતસ્થાને કુષ્ઠચિકિત્સિતન્નામૈકવિંશોઽધ્યાયઃ||૧૯||