Adhikarana atha mUtrAghAtacikitsitannAma trayodasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো মূত্রাঘাতচিকিত্সিতং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो मूत्राघातचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje mUtrakRucchre (2) · Śloka 2
বাতান্মূত্রকৃচ্ছ্রে বাতহরতৈলাভ্যক্তগাত্রস্যাধোনাভেঃ সর্ব মঙ্গং পিণ্ডেন সেকাবগাহৈশ্চ বাতঘ্নৈঃ কম্ভীস্বেদেন চ স্বেদযেত্| দশমূলবলৈরণ্ডমূলপুনর্নবাশতাবরীবৃশ্চীবপত্তূরপাষা ণভেদককোলকুলত্থযবক্বাথেন তত্কল্কেন চ তৈলং সর্পিঃ সূকরর্ক্ষবসালবণপঞ্চকোপেতং সিদ্ধং পানায দদ্যাত্| এতান্যেব চৌষধান্যন্নপানে পিণ্ডোপনাহস্বেদযাংশ্চ তৈল ফলস্নেহাম্লযুক্তানি কল্পযেত্| প্রসন্নাং চ সৌবর্চলাঢ্যাং পিবেত্||২||
वातान्मूत्रकृच्छ्रे वातहरतैलाभ्यक्तगात्रस्याधोनाभेः सर्व मङ्गं पिण्डेन सेकावगाहैश्च वातघ्नैः कम्भीस्वेदेन च स्वेदयेत्| दशमूलबलैरण्डमूलपुनर्नवाशतावरीवृश्चीवपत्तूरपाषा णभेदककोलकुलत्थयवक्वाथेन तत्कल्केन च तैलं सर्पिः सूकरर्क्षवसालवणपञ्चकोपेतं सिद्धं पानाय दद्यात्| एतान्येव चौषधान्यन्नपाने पिण्डोपनाहस्वेदयांश्च तैल फलस्नेहाम्लयुक्तानि कल्पयेत्| प्रसन्नां च सौवर्चलाढ्यां पिबेत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaje mUtrakRucchre (3) · Śloka 3
পিত্তজে শীতসেকাবগাহপ্রদেহান্ প্রযুঞ্জীত| তৃণপঞ্চমূল শ্বদংষ্ট্রাভীরুবিদারীকশেরুকক্বাথং শীতং সমধুশর্করং পিবেত্| তদ্বচ্চ কাণ্ডেক্ষুরকমূলম্| কমলোত্পলবিদারী শৃঙ্গাটকানি বা| দ্রাক্ষারসেন বা ত্রপুসকুসুম্ভোর্বারূ বীজবৃষককুঙ্কুমকল্কং সর্বমূত্রাঘাতঘ্নম্| মধুকদার্ব্যু র্বারূবীজানি বা তণ্ডুলধাবনেন| সমাক্ষিকাং বা দার্বী মামলকরসেন| মৃদ্বীকাকল্কং বা পর্যুষিতাম্ভসা||৩||
पित्तजे शीतसेकावगाहप्रदेहान् प्रयुञ्जीत| तृणपञ्चमूल श्वदंष्ट्राभीरुविदारीकशेरुकक्वाथं शीतं समधुशर्करं पिबेत्| तद्वच्च काण्डेक्षुरकमूलम्| कमलोत्पलविदारी शृङ्गाटकानि वा| द्राक्षारसेन वा त्रपुसकुसुम्भोर्वारू बीजवृषककुङ्कुमकल्कं सर्वमूत्राघातघ्नम्| मधुकदार्व्यु र्वारूबीजानि वा तण्डुलधावनेन| समाक्षिकां वा दार्वी मामलकरसेन| मृद्वीकाकल्कं वा पर्युषिताम्भसा||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaje mUtrakRucchre (4) · Śloka 4
কফজে যথাস্বং স্বেদো বমনং কটুতীক্ষ্ণোষ্ণক্ষারমন্ন পানং যবান্নং তক্রং চ| পিবেচ্চ মদ্যেন সূক্ষ্মৈলামামলকরসেন বা মধুযুতাং বা কদলীরসেন কৈডর্যকরসেন বা| শীতি বারকবীজং বা তক্রেণ| প্রবালচূর্ণং বা তণ্ডুলাম্বুনা| ধবকুটজকরঞ্জামৃতাকেবুকৈলারগ্বধসপ্রচ্ছদক্বাথং বা শীতং সক্ষৌদ্রম্| তত্সিদ্ধাং বা যবাগূম্| কণ্টকারি কাস্বরসং বা সমাক্ষিকম্| ব্যোষৈলাগোক্ষুরকসারসা স্থীনি বা মধুমূত্রযুক্তানি| পাটলীক্ষারং বা বহুকৃত্বঃ পরিস্রুতং তৈলযুক্তম্| তিলপাটলীপাড়্রিভদ্রযাবশূক ক্ষারোদকানুবিদ্ধাং বা ত্বগেলোষকচূর্ণযুক্তাং প্রসন্নাম্| তিলাদীনাং বা পৃথক্ক্ষারং গুডোপদংশমশ্নীযাত্| তীক্ষ্ণো ষ্ণদ্রব্যসিদ্ধং ব তৈলং পানাভ্যঙ্গার্থে||৪||
कफजे यथास्वं स्वेदो वमनं कटुतीक्ष्णोष्णक्षारमन्न पानं यवान्नं तक्रं च| पिबेच्च मद्येन सूक्ष्मैलामामलकरसेन वा मधुयुतां वा कदलीरसेन कैडर्यकरसेन वा| शीति वारकबीजं वा तक्रेण| प्रवालचूर्णं वा तण्डुलाम्बुना| धवकुटजकरञ्जामृताकेबुकैलारग्वधसप्रच्छदक्वाथं वा शीतं सक्षौद्रम्| तत्सिद्धां वा यवागूम्| कण्टकारि कास्वरसं वा समाक्षिकम्| व्योषैलागोक्षुरकसारसा स्थीनि वा मधुमूत्रयुक्तानि| पाटलीक्षारं वा बहुकृत्वः परिस्रुतं तैलयुक्तम्| तिलपाटलीपाऱ्रिभद्रयावशूक क्षारोदकानुविद्धां वा त्वगेलोषकचूर्णयुक्तां प्रसन्नाम्| तिलादीनां वा पृथक्क्षारं गुडोपदंशमश्नीयात्| तीक्ष्णो ष्णद्रव्यसिद्धं व तैलं पानाभ्यङ्गार्थे||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtike mUtrakRucchre (5) · Śloka 5
সন্নিপাতাত্মকে বাতাদীনাং স্থানানুপূর্ব্যা যথাসন্নং প্রতি কুর্বীত| যথোল্বণং বা সর্বেষু সমস্থিতেষু বা সমসিতং যবক্ষারং ভক্ষযেত্| অপি চ এলাশ্মভেদকশিলাজতুপিপ্লীনাং চূর্ণানি তণ্ডুলজলালুডিতানি পীত্বা| তদ্বদ্গুডেন সহিতান্যুপযুজ্য মাস মাসন্নমৃত্যুরপি জীবতি মূত্রকৃচ্ছ্রী| এলোপকুল্যামধুকাশ্মভেদকৌন্তীশ্বদংষ্ট্রাবৃষকোরুপূগৈঃ| ক্বাথং পিবেচ্ছর্করযাবগাঢং কৃচ্ছ্রে সদাহে সরুজে বিবন্ধে| হরীতকীগোক্ষুররাজবৃক্ষপাষাণাভিদ্ধন্বযবাসকানাম্| ক্বাথং পিবেদশ্মজতুপ্রধানং সশর্করে সাশ্মরিমূত্রকৃচ্ছ্রে||৫||
सन्निपातात्मके वातादीनां स्थानानुपूर्व्या यथासन्नं प्रति कुर्वीत| यथोल्बणं वा सर्वेषु समस्थितेषु वा समसितं यवक्षारं भक्षयेत्| अपि च एलाश्मभेदकशिलाजतुपिप्लीनां चूर्णानि तण्डुलजलालुडितानि पीत्वा| तद्वद्गुडेन सहितान्युपयुज्य मास मासन्नमृत्युरपि जीवति मूत्रकृच्छ्री| एलोपकुल्यामधुकाश्मभेदकौन्तीश्वदंष्ट्रावृषकोरुपूगैः| क्वाथं पिबेच्छर्करयावगाढं कृच्छ्रे सदाहे सरुजे विबन्धे| हरीतकीगोक्षुरराजवृक्षपाषाणाभिद्धन्वयवासकानाम्| क्वाथं पिबेदश्मजतुप्रधानं सशर्करे साश्मरिमूत्रकृच्छ्रे||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmaryAdiShvatideshaH (6) · Śloka 6
অশ্মর্যামচিরোত্থিতাযাং বাতবস্ত্যাদিষু চ যথাদোষ মিদমেবাচরেত্||৬||
अश्मर्यामचिरोत्थितायां वातबस्त्यादिषु च यथादोष मिदमेवाचरेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra vAtAshmaryAm (7) · Śloka 7
পাষাণভেদকবসুকবসিরাশ্মন্তকশতাবরীশ্বদংষ্ট্রাবৃহতী দ্বযকপোতপঙ্কাবলাতিবলাকচ্ছুরোশীরগুন্ধুবৃক্ষাদনী ভল্লূকবরণযবকোলকুলত্থশাকফলকতকফলক্বাথে সর্পিরূষকাদিপ্রতীবাপং বিপাচ্য পীতমাশু বাতাশ্মরীং ভিনত্তি, এভিরেব চ দ্রব্যৈঃ কষাযক্ষারান্নপানানি কল্প যেত্| সিংহীব্যাঘ্রীগোক্ষুরকেক্ষুরকোরূবূকমূলকল্কোঽমধুরেণ দধ্না পীতঃ সপ্তাহাদশ্মরীং ভিনত্তি| শিগ্রুমূলকল্কেন দধিলবণযকসিদ্ধো যূষঃ||৭||
पाषाणभेदकवसुकवसिराश्मन्तकशतावरीश्वदंष्ट्राबृहती द्वयकपोतपङ्काबलातिबलाकच्छुरोशीरगुन्धुवृक्षादनी भल्लूकवरणयवकोलकुलत्थशाकफलकतकफलक्वाथे सर्पिरूषकादिप्रतीवापं विपाच्य पीतमाशु वाताश्मरीं भिनत्ति, एभिरेव च द्रव्यैः कषायक्षारान्नपानानि कल्प येत्| सिंहीव्याघ्रीगोक्षुरकेक्षुरकोरूबूकमूलकल्कोऽमधुरेण दध्ना पीतः सप्ताहादश्मरीं भिनत्ति| शिग्रुमूलकल्केन दधिलवणयकसिद्धो यूषः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAshmaryAm (8) · Śloka 8
বীরতরাদিগুন্দ্রেত্কটপত্তূরবারাহীপাঠাপাটলীশিরীষশালি মূলবিদারীদ্বিপুনর্নবক্বাথে ত্রপুসকুসুম্ভৈর্বারূর্কারূবীজ মধুকশিলাজতুপ্রতীবাপং সর্পির্বিপাচ্য পীতমাশু পিত্তা শ্মরীং ভিনত্তি| পূর্ববচ্চ কষাযাদীনেভিঃ কল্পযেত্||৮||
वीरतरादिगुन्द्रेत्कटपत्तूरवाराहीपाठापाटलीशिरीषशालि मूलविदारीद्विपुनर्नवक्वाथे त्रपुसकुसुम्भैर्वारूर्कारूबीज मधुकशिलाजतुप्रतीवापं सर्पिर्विपाच्य पीतमाशु पित्ता श्मरीं भिनत्ति| पूर्ववच्च कषायादीनेभिः कल्पयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmAshmaryAm (9) · Śloka 9
বরণাদিভদ্রদার্বাদিগুগ্গুল্বেলাদ্বযকুষ্ঠমরিচচিত্রক মুস্তাসুরসাহ্বযৈঃ কল্কীকৃতৈঃ সাধিতমূষকাদিপ্রতীবাপং সর্পিঃ শ্লেষ্মাশ্মরীং ভিন্নত্তিতি সমানং পূর্বেণ| মস্তুনা বহুশঃ পাটলীভস্ম গালযিত্বা ভস্ম বিস র্জযেত্| ততস্তন্মস্তু গৃহীত্বা কুলত্থৈঃ সহ ক্বাথযেত্| তং ক্বাথং গোক্ষুরকমূলৈলাত্রপুসকুটজবীজপাষাণভেদ কচূর্ণং ক্ষৌদ্রেণ লীঢ্বাঽনুপিবেত্| তথা শীঘ্রমেবাশ্মরী ভিদ্যতে চ্যবতে চ||৯||
वरणादिभद्रदार्वादिगुग्गुल्वेलाद्वयकुष्ठमरिचचित्रक मुस्तासुरसाह्वयैः कल्कीकृतैः साधितमूषकादिप्रतीवापं सर्पिः श्लेष्माश्मरीं भिन्नत्तिति समानं पूर्वेण| मस्तुना बहुशः पाटलीभस्म गालयित्वा भस्म विस र्जयेत्| ततस्तन्मस्तु गृहीत्वा कुलत्थैः सह क्वाथयेत्| तं क्वाथं गोक्षुरकमूलैलात्रपुसकुटजबीजपाषाणभेद कचूर्णं क्षौद्रेण लीढ्वाऽनुपिबेत्| तथा शीघ्रमेवाश्मरी भिद्यते च्यवते च||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvoktauShadhAnAM kShArakalpanA (10) · Śloka 10
অশ্মরীভেষজানাং ঘৃতাক্তানামন্তর্ধূমদগ্ধানাং ক্ষারং গ্রাম্য পশুশকৃত্ক্ষারঞ্চ গোমূত্রেণ বহুকৃত্বো গালযিত্বা তমচ্ছ মগ্নৌ সাধযেত্| ঘনীভবতি চ তস্মিংস্ত্র্যূষণোষকাদিচূর্ণং দদ্যাদ্দর্বীপ্রলেপং চাবতারযেত্| এষ ক্ষীরাশিনঃ ক্ষারাব লেহোঽশ্মরীম্ ভিনত্তি পাতযতি চ শর্করাম্||১০||
अश्मरीभेषजानां घृताक्तानामन्तर्धूमदग्धानां क्षारं ग्राम्य पशुशकृत्क्षारञ्च गोमूत्रेण बहुकृत्वो गालयित्वा तमच्छ मग्नौ साधयेत्| घनीभवति च तस्मिंस्त्र्यूषणोषकादिचूर्णं दद्याद्दर्वीप्रलेपं चावतारयेत्| एष क्षीराशिनः क्षाराव लेहोऽश्मरीम् भिनत्ति पातयति च शर्कराम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilAdyanye kShArAH (11) · Śloka 11
তিলকদলীযবাপামার্গপলাশক্ষারোঽবিমূত্রেণ পীতঃ সমানঃ পূর্বেণ| কেতকপত্রক্বাথেন হিঙ্গুক্রৌঞ্চস্থিক্ষার যুতঃ পাটলীকরবীরক্ষারশ্চ ক্রৌঞ্চোষ্ট্রগর্দভাস্থিশ্বদংষ্ট্রা কদম্বমূলতালপত্রিকাজমোদনাগরচূর্ণশ্চ সুরামণ্ডোষ্ণো দকান্যতরপ্রযুক্তঃ||১১||
तिलकदलीयवापामार्गपलाशक्षारोऽविमूत्रेण पीतः समानः पूर्वेण| केतकपत्रक्वाथेन हिङ्गुक्रौञ्चस्थिक्षार युतः पाटलीकरवीरक्षारश्च क्रौञ्चोष्ट्रगर्दभास्थिश्वदंष्ट्रा कदम्बमूलतालपत्रिकाजमोदनागरचूर्णश्च सुरामण्डोष्णो दकान्यतरप्रयुक्तः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana picukAdiphalakvAthAdyAH prayogAH (12) · Śloka 12
পিচুকাঙ্কোলশাককতকেন্দীবরফলক্বাথশ্চ সুখোষ্ণো গুডযুক্তঃ| নৃত্যকুণ্ডকবীজচূর্ণশ্চ সমাক্ষিকোঽবিক্ষীর যুক্তঃ| কপোতবঙ্কামূলঞ্চ সুরযা| তত্সিদ্ধং বা পযোঽশ্ম রীবেদনার্ত্তঃ পিবেত্| সিদ্ধং বাভযাস্থিভিঃ পুনর্নবেন বা||১২||
पिचुकाङ्कोलशाककतकेन्दीवरफलक्वाथश्च सुखोष्णो गुडयुक्तः| नृत्यकुण्डकबीजचूर्णश्च समाक्षिकोऽविक्षीर युक्तः| कपोतवङ्कामूलञ्च सुरया| तत्सिद्धं वा पयोऽश्म रीवेदनार्त्तः पिबेत्| सिद्धं वाभयास्थिभिः पुनर्नवेन वा||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sheShamUtrAghAteShvetadeva yojyam (13) · Śloka 13
শেষেষ্বেবং মূত্রাঘাতেষ্বত এব চিকিত্সাং বিভজেত্||১৩||
शेषेष्वेवं मूत्राघातेष्वत एव चिकित्सां विभजेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShu kecana sAmAnyaprayogAH (14) · Śloka 14
হ্রস্বপঞ্চমূলেন দ্বিগুণত্রিকণ্টকেন সাধিতং তোযং পযো বা কেবলং ঘৃতমিশ্রং বা পিবেত্ সর্বমুত্রাঘাতঘ্নম্| গোক্ষুরককণ্টকারিকাকৃতাং বা সফাণিতাং যবাগূম্| তাম্রচূডরসসিদ্ধাং বা| বীরতরাদিক্বাথেন বা| তেন বা তদ্ভাবিতং শিলাজতু| বাজিরাসভান্যতরশকৃদ্রসং বা| দুরালভাস্বরসং বা| ককুভকষাযং বা| মূর্বাভযামু স্তদেবদারূমধুককল্কং বা| বারুণীক্ষীরোষ্ণোদকান্য তমেন ত্রিফলাকল্কং বা সসৈন্ধবং সুখাম্ভসা| কেবল মেব বা বিভীতকবীজং সুরযা| বিহগপিশিতোপদংশং বা নিগদমদিরামণ্ডং মার্দ্বীকমাসবান্ বা বিবিধান্ পিবেত্| পীতমদ্যশ্চ শীঘ্রবেগেন বাজিনা রথেন বা যাযাত্| এবমশ্মরী শর্করা চ প্রচ্যবতে| সর্বেষু চ মূত্রাঘাতেষু বিশেষতোঽশ্মরীশর্করাসু বীরতরাদিঃ সর্বথা প্রযোজ্যঃ তিল্বকঘৃতং চ বিরেকার্থম্| বস্তিকর্ম চাভীক্ষ্ণং বিশে ষেণোত্তরবস্তিঃ||১৪||
ह्रस्वपञ्चमूलेन द्विगुणत्रिकण्टकेन साधितं तोयं पयो वा केवलं घृतमिश्रं वा पिबेत् सर्वमुत्राघातघ्नम्| गोक्षुरककण्टकारिकाकृतां वा सफाणितां यवागूम्| ताम्रचूडरससिद्धां वा| वीरतरादिक्वाथेन वा| तेन वा तद्भावितं शिलाजतु| वाजिरासभान्यतरशकृद्रसं वा| दुरालभास्वरसं वा| ककुभकषायं वा| मूर्वाभयामु स्तदेवदारूमधुककल्कं वा| वारुणीक्षीरोष्णोदकान्य तमेन त्रिफलाकल्कं वा ससैन्धवं सुखाम्भसा| केवल मेव वा बिभीतकबीजं सुरया| विहगपिशितोपदंशं वा निगदमदिरामण्डं मार्द्वीकमासवान् वा विविधान् पिबेत्| पीतमद्यश्च शीघ्रवेगेन वाजिना रथेन वा यायात्| एवमश्मरी शर्करा च प्रच्यवते| सर्वेषु च मूत्राघातेषु विशेषतोऽश्मरीशर्करासु वीरतरादिः सर्वथा प्रयोज्यः तिल्वकघृतं च विरेकार्थम्| बस्तिकर्म चाभीक्ष्णं विशे षेणोत्तरबस्तिः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUho~anuvAsanashca (15) · Śloka 15
তত্র শ্যামাদিরর্ধার্ধবিহিতো গোমূত্রসিদ্ধো নিরূহঃ| বিল্বা দিমূলৈশ্চ সুরাসৌবীরকাদিসিদ্ধৈস্তৃণপঞ্চমূলশ্বদংষ্ট্রাশৃত ক্ষীরবাংশ্চ ত্রপুসৈর্বারূকশতাহ্ববীজকর্ষভকযবানী কল্কিতঃ| পীতদারূসিদ্ধং তৈলমনুবাসনম্||১৫||
तत्र श्यामादिरर्धार्धविहितो गोमूत्रसिद्धो निरूहः| बिल्वा दिमूलैश्च सुरासौवीरकादिसिद्धैस्तृणपञ्चमूलश्वदंष्ट्राशृत क्षीरवांश्च त्रपुसैर्वारूकशताह्वबीजकर्षभकयवानी कल्कितः| पीतदारूसिद्धं तैलमनुवासनम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarabastyAdika~jca (16) · Śloka 16
শতাবরীগোক্ষুরকবৃহতীদ্বযপুনর্নবোশীরমধুকদ্বিসারিবা শ্রেযসীলোধ্রতৃণপঞ্চমূলকষাযে ক্ষীরচতুর্গুণং বলাবৃক্ষক খরাহ্বোপকুঞ্চিকাবত্সকত্রপুসোর্বারূবীজশীতিবারকমধু কষড্গ্রন্থাশতাহ্বাশ্মভেদমদনহপুষাকল্কগর্ভতৈলমুত্তর বস্তিঃ| তদ্বিশুদ্ধস্রোতসা চ পুনঃ শুক্রাশ্মর্যা শুক্রাশয শোধনার্থং বলস্থেন পুংসা বৃষ্য়াণাং মাংসানাং কুক্কুট মাংসস্য চ তৃপ্তেনানুকূলাঃ প্রকর্ষেণ প্রিযাঃ প্রমদা যথা কালমসেব্যা ইতি||১৬||
शतावरीगोक्षुरकबृहतीद्वयपुनर्नवोशीरमधुकद्विसारिवा श्रेयसीलोध्रतृणपञ्चमूलकषाये क्षीरचतुर्गुणं बलावृक्षक खराह्वोपकुञ्चिकावत्सकत्रपुसोर्वारूबीजशीतिवारकमधु कषड्ग्रन्थाशताह्वाश्मभेदमदनहपुषाकल्कगर्भतैलमुत्तर बस्तिः| तद्विशुद्धस्रोतसा च पुनः शुक्राश्मर्या शुक्राशय शोधनार्थं बलस्थेन पुंसा वृष्य़ाणां मांसानां कुक्कुट मांसस्य च तृप्तेनानुकूलाः प्रकर्षेण प्रियाः प्रमदा यथा कालमसेव्या इति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrAvacaraNAvasthA (17) · Śloka 17
ক্রিযাভিরাভিঃ সিদ্ধামির্ন চেচ্ছান্তিস্ততো ভিষক্| ইতি রাজানমাপৃচ্ছ্য শস্তং সাধ্ববচারযেত্| অক্রিযাযাং ধ্রুবো মৃত্যুঃ ক্রিযাযাং সংশযো ভবেত্| নিশ্চিতস্যাপি বৈদ্যস্য বহুশঃ সিদ্ধকর্মণঃ||১৭||
क्रियाभिराभिः सिद्धामिर्न चेच्छान्तिस्ततो भिषक्| इति राजानमापृच्छ्य शस्तं साध्ववचारयेत्| अक्रियायां ध्रुवो मृत्युः क्रियायां संशयो भवेत्| निश्चितस्यापि वैद्यस्य बहुशः सिद्धकर्मणः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrAvacAraNavidhiH (18) · Śloka 18
অথাতুরমুপস্নিগ্ধমপকৃষ্টদোষমীষত্কর্শিতমভ্যক্তস্বিন্ন শরীরমভুক্তবন্তং কৃতমঙ্গলস্বস্তিবাচনমুপকল্পিত সম্ভারমাশ্বাস্য ততো বলবন্তমবিক্লবমাজানুসমে ফলকে প্রাগুপবেশ্য পুরুষং তস্যোত্সঙ্গে সুনিষণ্ণপূর্ব কাযমুত্তানং বস্ত্রচুম্বলোপবিষ্টং সঙ্কুচিতজানুকূর্পরমিত রেণ পুংসা সহ বদ্ধং সূত্রৈঃ শাটকেন বা ততোঽস্য স্বভ্যক্তং নাভিপ্রদেশং বামপার্শ্বে বিমৃদ্য মুষ্টিনাবপীডযেত্| অধোনাভের্যাবদশ্মর্যধঃ প্রতিপন্না ততস্তৈলাভ্যক্তে কৃত্ত নখে বামহস্তপ্রদেশিনীমধ্যমে পাযৌ প্রণিধাযানুসেব ন্যাসাদ্য চ প্রযত্নবলাভ্যামশ্মরীং মেঢ্রগুদযোরন্তরমানীয নির্বলীকমনযাযতবিষমং চ বস্তিং সন্নিবেশ্য ভৃশমু ত্পীডযেদঙ্গুলীভ্যাং যাবত্ গ্রন্থিরিবোন্নতং শল্যং ভবতি| ততঃ সেবন্যাঃ সব্যে পার্শ্বে সেবনীং যবমাত্রং মুক্ত্বা নিদধ্যাচ্ছস্ত্রমশ্মরীপ্রমাণেন| দক্ষিণতো বা ক্রিযাসৌ কর্যহেতোরিত্যেকে| যথা ন বিভিদ্যতে বিচূর্ণ্যতে বা তথা প্রযতেত| তচ্চূর্ণমল্পমপ্যবস্থিতং পুনঃ পরিবৃদ্ধিমেতি| তস্মাত্ সমগ্রামগ্রবক্রেণাদদীত||১৮||
अथातुरमुपस्निग्धमपकृष्टदोषमीषत्कर्शितमभ्यक्तस्विन्न शरीरमभुक्तवन्तं कृतमङ्गलस्वस्तिवाचनमुपकल्पित सम्भारमाश्वास्य ततो बलवन्तमविक्लवमाजानुसमे फलके प्रागुपवेश्य पुरुषं तस्योत्सङ्गे सुनिषण्णपूर्व कायमुत्तानं वस्त्रचुम्बलोपविष्टं सङ्कुचितजानुकूर्परमित रेण पुंसा सह बद्धं सूत्रैः शाटकेन वा ततोऽस्य स्वभ्यक्तं नाभिप्रदेशं वामपार्श्वे विमृद्य मुष्टिनावपीडयेत्| अधोनाभेर्यावदश्मर्यधः प्रतिपन्ना ततस्तैलाभ्यक्ते कृत्त नखे वामहस्तप्रदेशिनीमध्यमे पायौ प्रणिधायानुसेव न्यासाद्य च प्रयत्नबलाभ्यामश्मरीं मेढ्रगुदयोरन्तरमानीय निर्वलीकमनयायतविषमं च बस्तिं सन्निवेश्य भृशमु त्पीडयेदङ्गुलीभ्यां यावत् ग्रन्थिरिवोन्नतं शल्यं भवति| ततः सेवन्याः सव्ये पार्श्वे सेवनीं यवमात्रं मुक्त्वा निदध्याच्छस्त्रमश्मरीप्रमाणेन| दक्षिणतो वा क्रियासौ कर्यहेतोरित्येके| यथा न विभिद्यते विचूर्ण्यते वा तथा प्रयतेत| तच्चूर्णमल्पमप्यवस्थितं पुनः परिवृद्धिमेति| तस्मात् समग्रामग्रवक्रेणाददीत||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAM visheShaH (19) · Śloka 19
স্ত্রীণাং তু বস্তিঃ পার্শ্বগতো গর্ভাশযসন্নিকৃষ্টঃ তস্মাত্তা সামুত্সঙ্গবদধঃ শস্ত্রং পাতযেত্| অতোঽন্যথা খল্বাসাং মূত্রস্রাবী ব্রণো ভবতি, পুরুষস্য চ মূত্রপ্রসেকক্ষণনাত্| অশ্মরীনিমিত্তমেকতো ভিন্নো বস্তিঃ সিধ্যতি| ক্রিযাভ্যা সাচ্ছস্রবিহিতচ্ছেদাদনিষ্পন্দপরিবৃদ্ধত্বাচ্চ শল্যস্যেতি| ন তু দ্বিধা ভিন্নবস্তিরশ্মরীমানপি||১৯||
स्त्रीणां तु बस्तिः पार्श्वगतो गर्भाशयसन्निकृष्टः तस्मात्ता सामुत्सङ्गवदधः शस्त्रं पातयेत्| अतोऽन्यथा खल्वासां मूत्रस्रावी व्रणो भवति, पुरुषस्य च मूत्रप्रसेकक्षणनात्| अश्मरीनिमित्तमेकतो भिन्नो बस्तिः सिध्यति| क्रियाभ्या साच्छस्रविहितच्छेदादनिष्पन्दपरिवृद्धत्वाच्च शल्यस्येति| न तु द्विधा भिन्नबस्तिरश्मरीमानपि||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrakarmottaraM karma (20) · Śloka 20
উদ্ধৃতশল্যং তূষ্ণোদকদ্রোণ্যামবগাহ্য স্বেদযেত্| তথা বস্তিরসৃজা নাপূর্যতে| পূর্ণে তু ক্ষীরিবৃক্ষকষাযং পুষ্পনেত্রেণ বিদধ্যাত্| স হি তথা বস্তিগতমশ্মরীচূর্ণং রক্তং চ নির্হরতি| মূত্রবিশুদ্ধ্যর্থং চ গুডসৌহিত্যং কারযেত্||২০||
उद्धृतशल्यं तूष्णोदकद्रोण्यामवगाह्य स्वेदयेत्| तथा बस्तिरसृजा नापूर्यते| पूर्णे तु क्षीरिवृक्षकषायं पुष्पनेत्रेण विदध्यात्| स हि तथा बस्तिगतमश्मरीचूर्णं रक्तं च निर्हरति| मूत्रविशुद्ध्यर्थं च गुडसौहित्यं कारयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhAravidhAnam (21) · Śloka 21
উত্থাপ্য চৈনং মধুঘৃতাভ্যক্তব্রণং মূত্রবিশোধনদ্রব্যসিদ্ধ মুষ্ণাং যবাগূং সঘৃতাং পাযযেদুভযকালং ত্রিরাত্রম্| ত্রিরাত্রা দূর্ধ্বং গুডপ্রগাঢেন পযসা মৃদুমোদনমল্পং ভোজযেদাদশ রাত্রাত্| অত ঊর্ধ্বং ফলাম্লৈর্জাঙ্গলরসৈঃ||২১||
उत्थाप्य चैनं मधुघृताभ्यक्तव्रणं मूत्रविशोधनद्रव्यसिद्ध मुष्णां यवागूं सघृतां पाययेदुभयकालं त्रिरात्रम्| त्रिरात्रा दूर्ध्वं गुडप्रगाढेन पयसा मृदुमोदनमल्पं भोजयेदादश रात्रात्| अत ऊर्ध्वं फलाम्लैर्जाङ्गलरसैः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNopacArAH (22) · Śloka 22
ব্রণঞ্চ ক্ষীরিবৃক্ষকষাযেণ প্রক্ষাল্য লোধ্রমধুকমঞ্জিষ্ঠা প্রপৌণ্ডরীককল্কেন লেপযেত্| দ্বাদশরাত্রং চৈনমপ্রমত্তঃ স্বেদ যেত্| এতেষ্বেব চ হরিদ্রাযুক্তেষু তৈলং বিপক্বং ব্রণা ভ্যঞ্জনম্| সপ্তরাত্রাচ্চ স্বমার্গমপ্রতিপদ্যমানে মূত্রে যথো ক্তমগ্নিনা ব্রণং দহেত্| স্বমার্গপ্রতিপন্নে চোত্তরবস্ত্যা স্থাপনানুবাসনৈ-র্মধুরপ্রাযৈরুপাচরেত্||২২||
व्रणञ्च क्षीरिवृक्षकषायेण प्रक्षाल्य लोध्रमधुकमञ्जिष्ठा प्रपौण्डरीककल्केन लेपयेत्| द्वादशरात्रं चैनमप्रमत्तः स्वेद येत्| एतेष्वेव च हरिद्रायुक्तेषु तैलं विपक्वं व्रणा भ्यञ्जनम्| सप्तरात्राच्च स्वमार्गमप्रतिपद्यमाने मूत्रे यथो क्तमग्निना व्रणं दहेत्| स्वमार्गप्रतिपन्ने चोत्तरबस्त्या स्थापनानुवासनै-र्मधुरप्रायैरुपाचरेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukrAshmarIharaNam (23) · Śloka 23
যদৃচ্ছযা মূত্রমার্গপ্রতিপন্নামন্তরাসক্তাং শুক্রাশ্মরীং শর্করাং বা স্রোতসাপহরেত্| বিদার্য বা নাডীং বডিশেনো দ্ধরেত্| রূঢব্রণশ্চ বর্ষমঙ্গনাশ্চ নগনাগরথদ্রুমান্ নারো হেত্| নাপ্সু প্লবেত ভুঞ্জীত বা গুরূণি||২৩||
यदृच्छया मूत्रमार्गप्रतिपन्नामन्तरासक्तां शुक्राश्मरीं शर्करां वा स्रोतसापहरेत्| विदार्य वा नाडीं बडिशेनो द्धरेत्| रूढव्रणश्च वर्षमङ्गनाश्च नगनागरथद्रुमान् नारो हेत्| नाप्सु प्लवेत भुञ्जीत वा गुरूणि||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrakarmaNi parihartavyamaShTakam (24-13) · Śloka 13
কর্মণি তু মূত্রবহশুক্রবহমুষ্কস্রোতো মূত্রপ্রসেকসেব নীযোনিগুদবস্তযোঽষ্টৌ পরিহর্তব্যাঃ| তত্র মূত্রবহচ্ছেদাত্ মূত্রপূর্ণবস্তের্মরণম্| শুক্রবহচ্ছেদান্মরণং ক্লৈব্যং বা| মুষ্কস্রোতসোরুপঘাতাত্ ধ্বজভঙ্গঃ| মূত্রপ্রসেকচ্ছেদান্মূত্র স্রবণম্| সেবনীযোনিচ্ছেদনাদ্রুজাপ্রাদুর্ভাবঃ| গুদবস্তি বিদ্ধস্য সদ্যোমরণমুক্তং প্রাগিতি| ভবতি চাত্র- মর্মাণ্যমূন্যবিজ্ঞায স্রোতোজানি শরীরিণাম্| শস্ত্রপাণিধ্রুবং হন্তি সাহসাত্কেবলো যথা| ইতি||২৪|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাব ষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং চিকিত্সিতস্থানে মূত্রা ঘাতচিকিত্সিতন্নাম ত্রযোদশোঽধ্যাযঃ||১৩||
कर्मणि तु मूत्रवहशुक्रवहमुष्कस्रोतो मूत्रप्रसेकसेव नीयोनिगुदबस्तयोऽष्टौ परिहर्तव्याः| तत्र मूत्रवहच्छेदात् मूत्रपूर्णबस्तेर्मरणम्| शुक्रवहच्छेदान्मरणं क्लैब्यं वा| मुष्कस्रोतसोरुपघातात् ध्वजभङ्गः| मूत्रप्रसेकच्छेदान्मूत्र स्रवणम्| सेवनीयोनिच्छेदनाद्रुजाप्रादुर्भावः| गुदबस्ति विद्धस्य सद्योमरणमुक्तं प्रागिति| भवति चात्र- मर्माण्यमून्यविज्ञाय स्रोतोजानि शरीरिणाम्| शस्त्रपाणिध्रुवं हन्ति साहसात्केवलो यथा| इति||२४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने मूत्रा घातचिकित्सितन्नाम त्रयोदशोऽध्यायः||१३||
🔊 Audio coming soon