Adhikarana atha grahaNIdoShacikitsitannAma dvAdasho~adhyAyaH | adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ ഗ്രഹണീദോഷചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो ग्रहणीदोषचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshenAdAvajIrNAdicikitsAnirdeshaH (2) · Śloka 2
ഗ്രഹണിസമാശ്രിതം ദോഷമാദാവേവ യഥാസ്വമജീര്ണാനുസാരതോ മാത്രാശീതോയോക്തവിധാനേനോപക്രമേത| അഥാതീസാരവിധിനാ ച||൨||
ग्रहणिसमाश्रितं दोषमादावेव यथास्वमजीर्णानुसारतो मात्राशीतोयोक्तविधानेनोपक्रमेत| अथातीसारविधिना च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmapAcanam (3) · Śloka 3
ആമപാചനാര്ഥം പിബേന്മുസ്താതിവിഷാവിശ്വഭേഷജക്വാഥമ്| തച്ചൂര്ണം വാ സുഖോദകേന തേന വാ ശുണ്ഠീമ്| തദ്വദ്വചാദിവര്ഗം സസൈന്ധവമ്| വാരുണീമണ്ഡേന വാ ഗുല്മവിധ്യുക്തം ത്രില വണാദിചൂര്ണമ്||൩||
आमपाचनार्थं पिबेन्मुस्तातिविषाविश्वभेषजक्वाथम्| तच्चूर्णं वा सुखोदकेन तेन वा शुण्ठीम्| तद्वद्वचादिवर्गं ससैन्धवम्| वारुणीमण्डेन वा गुल्मविध्युक्तं त्रिल वणादिचूर्णम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sapravAhaNAdiShu visheShaH (4) · Śloka 4
സപ്രവാഹേ വാ വര്ചസി ചൂര്ണീകൃതാന് ബിഡ്ലവണയുക്താന് ബില്വമധ്യനാഗരചിത്രകാന് ദാഡിമാമ്ഭസാ സകഫേ വാ| അതിമാത്ര ആമശൂലേऽലസകോക്തം ഹിങ്ഗ്വാദിമുഷ്ണാമ്ഭസാ പിബേത്| ഛര്ദിശൂലാനാഹാനുഗ്രന്ഥിഷു തു മരിചാജാജിസൌവര്ച ലാഭയാഃ| സപിത്തകഫേ ചാമേ കടുകേന്ദ്രയവപാഠാപിപ്പലീ മൂലവചാഭയാനാഗരാണി ക്വഥിതാനി ചൂര്ണിതാനി വാ||൪||
सप्रवाहे वा वर्चसि चूर्णीकृतान् बिड्लवणयुक्तान् बिल्वमध्यनागरचित्रकान् दाडिमाम्भसा सकफे वा| अतिमात्र आमशूलेऽलसकोक्तं हिङ्ग्वादिमुष्णाम्भसा पिबेत्| छर्दिशूलानाहानुग्रन्थिषु तु मरिचाजाजिसौवर्च लाभयाः| सपित्तकफे चामे कटुकेन्द्रयवपाठापिप्पली मूलवचाभयानागराणि क्वथितानि चूर्णितानि वा||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhojanaM pAna~jca (5) · Śloka 5
ഭോജനകാലേ ച പഞ്ചകോലപരിഗൃഹീതം പടുലഘുദീപനീയം പേയാദികമുപകല്പയേത്| പേയാം വാ നാഗരാതി വിഷാഭ്യാം തക്ര ദാഡിമവൃക്ഷാമ്ലാണാമ്| പാനേ ച തക്രമസ്ത്വാരനാലമദിരാ രിഷ്ടാനതീസാരനിര്ദിഷ്ടം ചാമ്ബു||൫||
भोजनकाले च पञ्चकोलपरिगृहीतं पटुलघुदीपनीयं पेयादिकमुपकल्पयेत्| पेयां वा नागराति विषाभ्यां तक्र दाडिमवृक्षाम्लाणाम्| पाने च तक्रमस्त्वारनालमदिरा रिष्टानतीसारनिर्दिष्टं चाम्बु||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana takrAriShTaH (6) · Śloka 6
യവാനീപഥ്യാമലകമരിചാനി ത്രിപലികാനി ലവണപഞ്ചകം ച പലാംശകമേകതശ്ചൂര്ണയിത്വാ കംസേ സദ്യോമഥിതസ്യാനുസുനു യാത്| തതോ വ്യക്താമ്ലകടുകം ജാതം പിബേത്| ഏഷ തക്രാരിഷ്ടഃ പരമഗ്നിദീപനോऽര്ശോഗുല്മജഠരശ്വായഥുകൃമിപ്രമേഹഹരഃ||൬||
यवानीपथ्यामलकमरिचानि त्रिपलिकानि लवणपञ्चकं च पलांशकमेकतश्चूर्णयित्वा कंसे सद्योमथितस्यानुसुनु यात्| ततो व्यक्ताम्लकटुकं जातं पिबेत्| एष तक्रारिष्टः परमग्निदीपनोऽर्शोगुल्मजठरश्वायथुकृमिप्रमेहहरः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana takraprayogaprashaMsA (7) · Śloka 7
അപി ച - ഗ്രഹണീദോഷിണാം തക്രം ദീപനഗ്രാഹിലാഘവാത്| പഥ്യം മധുരപാകിത്വാന്ന ച പിത്തപ്രദൂഷണമ്| കഷായോഷ്ണവികാശിത്വാദ്രൂക്ഷത്വാച്ച കഫേ ഹിതമ്| വാതേ സ്വാദ്വമ്ലസാന്ദ്രത്വാത് സദ്യസ്കമവിദാഹി തത്| തസ്മാത്തക്രപ്രയോഗാ യേ ജഠരാണാം തഥാര്ശസാമ്| വിഹിതാ ഗ്രഹണീദോഷേ സര്വശസ്താന് പ്രയോജയേത്||൭||
अपि च - ग्रहणीदोषिणां तक्रं दीपनग्राहिलाघवात्| पथ्यं मधुरपाकित्वान्न च पित्तप्रदूषणम्| कषायोष्णविकाशित्वाद्रूक्षत्वाच्च कफे हितम्| वाते स्वाद्वम्लसान्द्रत्वात् सद्यस्कमविदाहि तत्| तस्मात्तक्रप्रयोगा ये जठराणां तथार्शसाम्| विहिता ग्रहणीदोषे सर्वशस्तान् प्रयोजयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dADimAdicUrNamannapAne (8) · Śloka 8
ദാഡിമകപിത്ഥവൃക്ഷാമ്ലാമ്ലീകാനാം പൃഥക് പൃഥക് കുഡവം ലവണപഞ്ചകകുഡവം ത്ര്യൂഷണത്രിഫലം ശര്കരാപലാഷ്ടകം ചൈകധ്യം ചൂര്ണിതമന്നപാനേ പ്രണീതമജീര്ണാരുചിശ്വാസപ്ലീഹ ഗുല്മഗ്രഹണീഹൃത്പാണ്ഡുരോഗഘ്നമ്|൮|
दाडिमकपित्थवृक्षाम्लाम्लीकानां पृथक् पृथक् कुडवं लवणपञ्चककुडवं त्र्यूषणत्रिफलं शर्करापलाष्टकं चैकध्यं चूर्णितमन्नपाने प्रणीतमजीर्णारुचिश्वासप्लीह गुल्मग्रहणीहृत्पाण्डुरोगघ्नम्|८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutayogaH ( agnighRutam ) (8) · Śloka 8
പരിപക്വാമഞ്ച മാരുതഗ്രഹണീരോഗിണമഗ്നിസന്ധു ക്ഷണാര്ഥം സര്പിഃ പായയേത്| ദ്വിപഞ്ചമൂലപഞ്ചകോലസരലസുരദാരുസുരഭി ഗജപിപ്പലീശണബീജയവകോലകുലത്ഥാന്മസ്തുനാരനാലേന വാ പാചയേത്| തേന പാദാവശേഷേണ പഞ്ചലവണദ്വിക്ഷാരാമ്ല ബദരയുക്തം സര്പൈര്വിപക്വമഥവാ സൈന്ധവവ്യോഷക്ഷാരദ്വയപഞ്ച മൂലാഭയാരാസ്നാജാജീഗ്രന്ഥികശഠീവിഡങ്ഗഗര്ഭമാര്ദ്രകമാതു ലുങ്ഗകോലാമ്ലീകാദാഡിമസ്വരസശുഷ്കമൂലകക്വാഥമ സ്തുതക്രശുക്തപ്രസന്നാ സൌവീരകതുഷോദകാരനാലോപേതം പരമ ഗ്നിദീപനമഗ്നിഘൃതാഖ്യമ്||൮||
परिपक्वामञ्च मारुतग्रहणीरोगिणमग्निसन्धु क्षणार्थं सर्पिः पाययेत्| द्विपञ्चमूलपञ्चकोलसरलसुरदारुसुरभि गजपिप्पलीशणबीजयवकोलकुलत्थान्मस्तुनारनालेन वा पाचयेत्| तेन पादावशेषेण पञ्चलवणद्विक्षाराम्ल बदरयुक्तं सर्पैर्विपक्वमथवा सैन्धवव्योषक्षारद्वयपञ्च मूलाभयारास्नाजाजीग्रन्थिकशठीविडङ्गगर्भमार्द्रकमातु लुङ्गकोलाम्लीकादाडिमस्वरसशुष्कमूलकक्वाथम स्तुतक्रशुक्तप्रसन्ना सौवीरकतुषोदकारनालोपेतं परम ग्निदीपनमग्निघृताख्यम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgastyaM ghRutam (9) · Śloka 9
അഥവാ ചവ്യചിത്രകപാഠാതേജോവതീപിപ്പലീമൂലാനി കുഡ വോന്മിതാനി മുസ്താദ്വികുഡവമാസ്ഫോതജാതീനിമ്ബസപ്തച്ഛദാ ശ്വമാരകര്കോടകപടോലപല്ലവാനാഞ്ച മുഷ്ടിം മുഷ്ടിമന്തര്നഖ മുദകദ്രോണേ പക്ത്വാ പാദാവശേശമവതാരയേത്| അര്ധപലോന്മിതാ ഞ്ചാത്ര ചാത്ര കല്കിതാം ദദ്യാദതിവിഷാം കൃഷ്ണാസാരിവാഭദ്രാശ്ച ദ്വിപലാംശം സൈന്ധവം ബിഡം യവക്ഷാരഞ്ച മാഗധികായാശ്ചതുഷ്പ ലപാത്രം ച ഘൃതസ്യ| ഏതദഗസ്ത്യനിര്മിതമലമനലജനനമ്||൯||
अथवा चव्यचित्रकपाठातेजोवतीपिप्पलीमूलानि कुड वोन्मितानि मुस्ताद्विकुडवमास्फोतजातीनिम्बसप्तच्छदा श्वमारकर्कोटकपटोलपल्लवानाञ्च मुष्टिं मुष्टिमन्तर्नख मुदकद्रोणे पक्त्वा पादावशेशमवतारयेत्| अर्धपलोन्मिता ञ्चात्र चात्र कल्कितां दद्यादतिविषां कृष्णासारिवाभद्राश्च द्विपलांशं सैन्धवं बिडं यवक्षारञ्च मागधिकायाश्चतुष्प लपात्रं च घृतस्य| एतदगस्त्यनिर्मितमलमनलजननम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana analoddIpanottaraH kramaH (10) · Śloka 10
ഉദ്ദീപിതേ തു കിഞ്ചിദനലേ വിബദ്ധമലമാസ്ഥാപയേത്| തതോ ജിതേ മാതരിശ്വനി സ്രസ്തദോഷമേരണ്ഡതൈലേന തില്വകസര്പിഷാ വാ ക്ഷാരവതാ മിശ്രകസ്നേഹേന വാ വിരേചയേത്| കൃതസംസര്ഗക്രമം ച ബദ്ധവര്ചസമനുവാസയേദ്വാതഹരദീപനീയാമ്ലദ്രവ്യസിദ്ധേന തൈലേന| തതഃ പുനരപി ലഘ്വന്നഭോജനഃ സര്പിരേവ യഥാഗ്നി ബലമല്പശോऽവചാരയേത്| അഗ്നിഘൃതം ച ഛര്ദിവിബന്ധശൂല ശ്വാസകാസിനഃ സബീജപൂരകരസമ്| അഭ്യങ്ഗാര്ഥം ച തൈല മഗ്നിഘൃതൌഷധൈഃ സാധയേത്| അനിലകഫസംസര്ഗേ തു ചൂര്ണമേഷാ മേവൌഷധാനാമുഷ്ണോദകേന പിബേത്||൧൦||
उद्दीपिते तु किञ्चिदनले विबद्धमलमास्थापयेत्| ततो जिते मातरिश्वनि स्रस्तदोषमेरण्डतैलेन तिल्वकसर्पिषा वा क्षारवता मिश्रकस्नेहेन वा विरेचयेत्| कृतसंसर्गक्रमं च बद्धवर्चसमनुवासयेद्वातहरदीपनीयाम्लद्रव्यसिद्धेन तैलेन| ततः पुनरपि लघ्वन्नभोजनः सर्पिरेव यथाग्नि बलमल्पशोऽवचारयेत्| अग्निघृतं च छर्दिविबन्धशूल श्वासकासिनः सबीजपूरकरसम्| अभ्यङ्गार्थं च तैल मग्निघृतौषधैः साधयेत्| अनिलकफसंसर्गे तु चूर्णमेषा मेवौषधानामुष्णोदकेन पिबेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajagrahaNIcikitsA, tatrAdau pittaharaNam (11) · Śloka 11
പിത്തദുഷ്ടായാം തു ഗ്രഹണ്യാം സ്വസ്ഥാനഗതമുത്ക്ലിഷ്ടം ദ്രവമനല നിര്വാപണം പിത്തമാസ്ഥാപനേന വമനേന വാ നിര്ഹരേത്| തിക്തലഘു ദ്രവ്യൈശ്ച കൃതസംസര്ജനസ്യ ദോഷശേഷശമനാര്ഥം മധുനാവലേഹ്യ മുഷ്ണാമ്ബുനാ വാ പാതും പ്രണയേത്||൧൧||
पित्तदुष्टायां तु ग्रहण्यां स्वस्थानगतमुत्क्लिष्टं द्रवमनल निर्वापणं पित्तमास्थापनेन वमनेन वा निर्हरेत्| तिक्तलघु द्रव्यैश्च कृतसंसर्जनस्य दोषशेषशमनार्थं मधुनावलेह्य मुष्णाम्बुना वा पातुं प्रणयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrvAcUrNam ( tiktakashcUrNaH ) (12) · Śloka 12
മൂര്വാകിരാതതിക്തപര്പടകവചാചന്ദനമുസ്തത്രികടുകത്രായ മാണായവാനീകലിങ്ഗത്വക്ഫലകടുരോഹിണീദേവദാരുദാര്വീത്വ കപദ്മകോശീരാരിഷ്ടപടോലപത്രാതിവിഷാസൌരാഷ്ട്രീത്വഗേലാമധു ശിഗ്രുബീജചൂര്ണമ്| അയം ഹി ഗ്രഹണീദോഷശൂലാതിസാരപാണ്ഡു ഹൃദ്രോഗഗുല്മജ്വരപ്രമേഹകാമിലാമുഖരോഗാരോചകനിബര്ഹണഃ||൧൨||
मूर्वाकिराततिक्तपर्पटकवचाचन्दनमुस्तत्रिकटुकत्राय माणायवानीकलिङ्गत्वक्फलकटुरोहिणीदेवदारुदार्वीत्व कपद्मकोशीरारिष्टपटोलपत्रातिविषासौराष्ट्रीत्वगेलामधु शिग्रुबीजचूर्णम्| अयं हि ग्रहणीदोषशूलातिसारपाण्डु हृद्रोगगुल्मज्वरप्रमेहकामिलामुखरोगारोचकनिबर्हणः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhUnimbAdicUrNam (13) · Śloka 13
ഭൂനിമ്ബത്രികടുകാമുസ്തേന്ദ്രയവാഃ സമാശ്ചിത്രകഭാഗൌ ദ്വൌ കുടജത്വഗ്ഭാഗാശ്ച ഷോഡശ സര്വമേകത്ര ചൂര്ണിതം സഗുഡശീതോ ദകം പീതം സമാനം പൂര്വേണ||൧൩||
भूनिम्बत्रिकटुकामुस्तेन्द्रयवाः समाश्चित्रकभागौ द्वौ कुटजत्वग्भागाश्च षोडश सर्वमेकत्र चूर्णितं सगुडशीतो दकं पीतं समानं पूर्वेण||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAgarAdicUrNam (14) · Śloka 14
നാഗരരസാഞ്ജനാതിവിഷാധാതകീഘനപാഠാകലിങ്ഗത്വഗ്ബീ ജബില്വകടുകാഃ സക്ഷൌദ്രാസ്തണ്ഡുലാമ്ബുപീതാഃ പിത്തഗ്രഹണീ വികാരം രക്താതിസാരമര്ശാംസി സപ്രവാഹികം ഗുദശൂലം ച വ്യപോഹതി||൧൪||
नागररसाञ्जनातिविषाधातकीघनपाठाकलिङ्गत्वग्बी जबिल्वकटुकाः सक्षौद्रास्तण्डुलाम्बुपीताः पित्तग्रहणी विकारं रक्तातिसारमर्शांसि सप्रवाहिकं गुदशूलं च व्यपोहति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnisthairyArthaM ghRutam (15) · Śloka 15
തതശ്ചൈവം ശമിതപിത്തോദ്രേകസ്യാഗ്നേഃ സ്ഥിരീകരണായ സര്പിഃ പൂര്വോക്തമൂര്വാദിക്വാഥേന സാരിവാസ്ഫോതസപ്തപര്ണാടരൂഷകേ ന്ദ്രയവവീരാഭൂനിമ്ബധാന്യന്യഗ്രോധാശ്വത്ഥോദുമ്ബരപ്ലക്ഷോപകു ല്യാനീലോത്പലഗര്ഭസിദ്ധം പാനായ പ്രയുഞ്ജീത കുഷ്ഠോക്തം വാ തിക്തകമ്||൧൫||
ततश्चैवं शमितपित्तोद्रेकस्याग्नेः स्थिरीकरणाय सर्पिः पूर्वोक्तमूर्वादिक्वाथेन सारिवास्फोतसप्तपर्णाटरूषके न्द्रयववीराभूनिम्बधान्यन्यग्रोधाश्वत्थोदुम्बरप्लक्षोपकु ल्यानीलोत्पलगर्भसिद्धं पानाय प्रयुञ्जीत कुष्ठोक्तं वा तिक्तकम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmagrahaNIcikitsA (16) · Śloka 16
ശ്ലേഷ്മദുഷ്ടായാം പുനര്ഗ്രഹണ്യാം മാഗധികാസിദ്ധാര്ഥകല്കതീ ക്ഷ്ണേന മദനഫലകഷായേണ പുനഃ പുനര്വാമയേത്| അബ്ധാതുര്ഹി പ്രവൃദ്ധസ്തേജോ നിര്വാപയാതി| തതഃ കൃതപേയാദിക്രമസ്യ ലവ ണക്ഷാരാമ്ലകടുകോത്കടൈര്യഥോക്തൈരന്നപാനൌഷധൈരനലമുത്തേജയേത്||൧൬||
श्लेष्मदुष्टायां पुनर्ग्रहण्यां मागधिकासिद्धार्थकल्कती क्ष्णेन मदनफलकषायेण पुनः पुनर्वामयेत्| अब्धातुर्हि प्रवृद्धस्तेजो निर्वापयाति| ततः कृतपेयादिक्रमस्य लव णक्षाराम्लकटुकोत्कटैर्यथोक्तैरन्नपानौषधैरनलमुत्तेजयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ma~jjiShThAdyAsavaH (17) · Śloka 17
മഞ്ജിഷ്ഠാചിത്രകാരുഷ്കരകൃമിഘ്നമധൂകപുഷ്പാണി ക്രമാത് ദ്വികുഡവാര്ധാദ്ധാഢകാഢകാര്ധദ്രോണദ്രോണാംശാന്യപാം ദോണത്രയേ ക്വാഥയേത്| ദ്രോണശേഷശ്ച പൂതശീതഃ സ നിര്യൂഹോ മധുദ്വിപ്രസ്ഥ വാംശ്ചന്ദനോശീരസൂക്ഷ്മൈലാഗരുരൂഷിതം ജതുസൃതം ഘൃതകുമ്ഭമ ധ്യുഷിതോ മാസമാസവഃ| സര്വദോഷഘ്നോऽഗ്നിജനനോ ബൃംഹണഃ ശോഷകുഷ്ഠകിലാസപ്രമേഹാനാഹഗുല്മപാണ്ഡുഹൃദ്രോഗ ജിച്ച||൧൭||
मञ्जिष्ठाचित्रकारुष्करकृमिघ्नमधूकपुष्पाणि क्रमात् द्विकुडवार्धाद्धाढकाढकार्धद्रोणद्रोणांशान्यपां दोणत्रये क्वाथयेत्| द्रोणशेषश्च पूतशीतः स निर्यूहो मधुद्विप्रस्थ वांश्चन्दनोशीरसूक्ष्मैलागरुरूषितं जतुसृतं घृतकुम्भम ध्युषितो मासमासवः| सर्वदोषघ्नोऽग्निजननो बृंहणः शोषकुष्ठकिलासप्रमेहानाहगुल्मपाण्डुहृद्रोग जिच्च||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhUkapuShpAdyAsavAH (svarasAsavAH) (18) · Śloka 18
മധൂകപുഷ്പാണാമ് സ്വരസോऽര്ധാവശേഷക്വഥിതഃ ക്ഷൌദ്രപാദ യുക്തഃ സര്വഥാ സമാനഃ പൂര്വേണ| അനേന ദ്രാക്ഷേക്ഷുകാശ്മര്യ ഫലസ്വരസാസവാ വ്യാഖ്യാതാഃ||൧൮||
मधूकपुष्पाणाम् स्वरसोऽर्धावशेषक्वथितः क्षौद्रपाद युक्तः सर्वथा समानः पूर्वेण| अनेन द्राक्षेक्षुकाश्मर्य फलस्वरसासवा व्याख्याताः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUlAsavaH (19) · Śloka 19
ദശമൂലവീരാരജനീത്രിഫലാജീവകര്ഷഭകാണാം പൃഥക് പൃഥക് പഞ്ചപലാന് ഭാഗാനപാംവഹേ പക്ത്വാ പാദശേഷേ രസേ ശീതിഭൂതേ ഗുഡതുലാദ്വയം ദദ്യാദര്ശകുഡവം ച മാക്ഷികാത്തത് പ്രമാണാംശ്ച ചൂര്ണിതാന് മുസ്താപ്രിയങ്ഗുമഞ്ജിഷ്ഠാമധുകവിഡങ്ഗപ്ലവശാബര ലോധ്രാന് ഏഷോऽര്ധമാസസ്ഥിതോ മൂലാസവോऽയം സമാനഃ പൂര്വേണഃ||൧൯||
दशमूलवीरारजनीत्रिफलाजीवकर्षभकाणां पृथक् पृथक् पञ्चपलान् भागानपांवहे पक्त्वा पादशेषे रसे शीतिभूते गुडतुलाद्वयं दद्यादर्शकुडवं च माक्षिकात्तत् प्रमाणांश्च चूर्णितान् मुस्ताप्रियङ्गुमञ्जिष्ठामधुकविडङ्गप्लवशाबर लोध्रान् एषोऽर्धमासस्थितो मूलासवोऽयं समानः पूर्वेणः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAvRukShAdikShAraguDikAH (20) · Śloka 20
മഹാവൃക്ഷകാണ്ഡചതുഷ്പലം ദ്വിഗുണാര്കകാണ്ഡം ലവണത്രയത്രിപലം പക്വവാര്താകകുഡവം ചിത്രകമൂലപലദ്വയം ചാന്തര്ധൂമം ദഗ്ധ്വാ വാര്താകരസേന ഗുഡികാഃ കുര്യാത്| താ ബോജനോത്തരം ഭക്ഷിതാ ഗ്രഹണീദുര്നാമവിഷൂചികാലസകകാസശ്വാസപീനസപ്ലീഹ പാണ്ഡുശ്വയഥുമേഹാരോചകഗുല്മഹരാഃ||൨൦||
महावृक्षकाण्डचतुष्पलं द्विगुणार्ककाण्डं लवणत्रयत्रिपलं पक्ववार्ताककुडवं चित्रकमूलपलद्वयं चान्तर्धूमं दग्ध्वा वार्ताकरसेन गुडिकाः कुर्यात्| ता बोजनोत्तरं भक्षिता ग्रहणीदुर्नामविषूचिकालसककासश्वासपीनसप्लीह पाण्डुश्वयथुमेहारोचकगुल्महराः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlAdikShAraguTikAH (21) · Śloka 21
ദശമൂലാര്കമൂലദന്തീത്രിവൃച്ചിത്രകാസ്ഫോതപാഠാരാസ്നാസ്നു ഹീകാണ്ഡാനാം പൃഥഗ്ദശപലാന് ഭാഗാന് കപാലോദരേ ദഗ്ധ്വാ ക്ഷാരമുദകദ്രോണൈശ്ചതുര്ഭിഃ ക്വാഥയേത്| പാദാവശേഷഞ്ച പൂതം പുനഃ പാദാവശേഷമേവ ക്വഥിതാവതാരിതം ഗുഡപലശതോന്മിശ്ര മധിശ്രയേത്| ഘനീഭവതി ച തസ്സ്മിന് സുശ്ലക്ഷ്ണരജസാം വൃശ്ചികാലീദ്വയയാവശൂകാനാം ത്രിംശത്പലാന്യാവപേത്| ത്രിംശദേവ വചാഭയാവ്യോഷചിത്രകാണാമ്| ദ്വിപലഞ്ച പൃഥക് പൃഥക് ഹിങ്ഗ്വമ്ലവേതസയോഃ| തതോऽക്ഷമാത്രാഃ ഗുഡികാഃ കൃത്വാ യഥാബലമുപയുക്താഃ സമാനാഃ പൂര്വാഭിരധികാ വാ|൨൧|
दशमूलार्कमूलदन्तीत्रिवृच्चित्रकास्फोतपाठारास्नास्नु हीकाण्डानां पृथग्दशपलान् भागान् कपालोदरे दग्ध्वा क्षारमुदकद्रोणैश्चतुर्भिः क्वाथयेत्| पादावशेषञ्च पूतं पुनः पादावशेषमेव क्वथितावतारितं गुडपलशतोन्मिश्र मधिश्रयेत्| घनीभवति च तस्स्मिन् सुश्लक्ष्णरजसां वृश्चिकालीद्वययावशूकानां त्रिंशत्पलान्यावपेत्| त्रिंशदेव वचाभयाव्योषचित्रकाणाम्| द्विपलञ्च पृथक् पृथक् हिङ्ग्वम्लवेतसयोः| ततोऽक्षमात्राः गुडिकाः कृत्वा यथाबलमुपयुक्ताः समानाः पूर्वाभिरधिका वा|२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshacikitsitam (21) · Śloka 21
അര്ശോവിഹിതാംശ്ച ക്ഷാരതക്രാരിഷ്ടാന് ഘൃതാന്യന്നപാനഞ്ച സേവേത്| വട്പലം ഭല്ലാതകഘൃതം ധാന്വന്തരം ച||൨൧||
अर्शोविहितांश्च क्षारतक्रारिष्टान् घृतान्यन्नपानञ्च सेवेत्| वट्पलं भल्लातकघृतं धान्वन्तरं च||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtagrahaNyA~jcikitsAkramaH (22) · Śloka 22
സന്നിപാതേ തു പഞ്ച കര്മാണി കുര്യാദ്യഥാവസ്ഥം വാ ഗ്രഹണീ ചികിത്സിതമിതി||൨൨||
सन्निपाते तु पञ्च कर्माणि कुर्याद्यथावस्थं वा ग्रहणी चिकित्सितमिति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AvasthikI cikitsA, alpAgneH prasekAdiShu (23) · Śloka 23
ഭവതി ചാത്ര- പ്രസേകേ ശ്ലൈഷ്മികേऽല്പാഗ്നേര്ദീപനം രൂക്ഷതിക്തകമ്| യോജ്യം കൃശസ്യ വ്യത്യാസാത് സ്നിഗ്ധരൂക്ഷം കഫോദയേ|൨൩|
भवति चात्र- प्रसेके श्लैष्मिकेऽल्पाग्नेर्दीपनं रूक्षतिक्तकम्| योज्यं कृशस्य व्यत्यासात् स्निग्धरूक्षं कफोदये|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vividhAvasthAsu snehadIpanam (23) · Śloka 23
ക്ഷീണക്ഷാമശരീസ്യ ദീപനം സ്നേഹസംയുതമ്| ദീപനം ബഹുപിത്തസ്യ തിക്തം മധുരകൈര്യുതമ്| സ്നേഹോऽമ്ലലവണൈര്യുക്തോ ബഹുവാതസ്യ ശസ്യതേ| സ്നേഹമേവ പരം വിദ്യാദ്ദുര്ബലാനലദീപനമ്| നാലം സ്നേഹസമിദ്ധസ്യ ശമായാന്നം സുഗുര്വപി| മലമാംസകഫേ ക്ഷീണേ മന്ദാഗ്നിര്യോതിസാര്യതേ| സ പിബേത്സര്പിഷോ മാത്രാം ദീപനീയൌഷധൈര്യുതാമ്| പ്രസന്നോ മാര്ഗമാപന്നഃ സ്വം സമാനോऽനിലസ്തഥാ| അഗ്നേഃ സമീപചാരിത്വാദാശു പ്രകുരുതേ ബലമ്||൨൩||
क्षीणक्षामशरीस्य दीपनं स्नेहसंयुतम्| दीपनं बहुपित्तस्य तिक्तं मधुरकैर्युतम्| स्नेहोऽम्ललवणैर्युक्तो बहुवातस्य शस्यते| स्नेहमेव परं विद्याद्दुर्बलानलदीपनम्| नालं स्नेहसमिद्धस्य शमायान्नं सुगुर्वपि| मलमांसकफे क्षीणे मन्दाग्निर्योतिसार्यते| स पिबेत्सर्पिषो मात्रां दीपनीयौषधैर्युताम्| प्रसन्नो मार्गमापन्नः स्वं समानोऽनिलस्तथा| अग्नेः समीपचारित्वादाशु प्रकुरुते बलम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana malakAThinyAdiShu dIpanavisheShaH (24) · Śloka 24
പുരീഷം യസ്തു കൃച്ഛ്രേണ കാഠിനത്വാദ്വിമുഞ്ചതി| സ ഘൃതം ലവണൈര്യുക്തം നരോऽന്നാവഗ്രഹം പിബേത്| രൌക്ഷ്യാന്മന്ദേऽനലേ സര്പിസ്തൈലം വാ ദീപനൈഃ പിബേത്| ക്ഷാരചൂര്ണാസവാരിഷ്ടാന് മന്ദേ സ്നേഹാതിപാനതഃ||൨൪||
पुरीषं यस्तु कृच्छ्रेण काठिनत्वाद्विमुञ्चति| स घृतं लवणैर्युक्तं नरोऽन्नावग्रहं पिबेत्| रौक्ष्यान्मन्देऽनले सर्पिस्तैलं वा दीपनैः पिबेत्| क्षारचूर्णासवारिष्टान् मन्दे स्नेहातिपानतः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udAvartAdiShu dIpanasnehavisheShaH (25) · Śloka 25
ഉദാവര്താത്തു യോക്തവ്യാ നിരൂഹസ്നേഹബസ്തയഃ| ദോഷാതിവൃദ്ധ്യാ മന്ദേऽഗ്നൌ സംശുദ്ധേऽന്നവിധിം ചരേത്| വ്യാധിമുക്തസ്യ മന്ദേऽഗ്നൌ സര്പിരേവ തു ദീപനമ്| അധ്വോപവാസക്ഷാമത്വൈര്യവാഗ്വാ പായയേത് ഘൃതമ്| അന്നാവപീഡിതം ബല്യം ദീപനം ബൃംഹണം ച തത്||൨൫||
उदावर्तात्तु योक्तव्या निरूहस्नेहबस्तयः| दोषातिवृद्ध्या मन्देऽग्नौ संशुद्धेऽन्नविधिं चरेत्| व्याधिमुक्तस्य मन्देऽग्नौ सर्पिरेव तु दीपनम्| अध्वोपवासक्षामत्वैर्यवाग्वा पाययेत् घृतम्| अन्नावपीडितं बल्यं दीपनं बृंहणं च तत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dIrghakAlavyAdhiprasakte visheShaH (26) · Śloka 26
ദീര്ഘകാലപ്രസങ്ഗാത്തു ക്ഷാമക്ഷീണകൃശാന് നരാന്| പ്രസഹാനാം രസൈഃ സാമ്ലൈര്ഭോജയേത് പിശിതാശിനാമ്| ലഘൂഷ്ണകടുശോധിത്വൈര്ദീപയന്ത്യാശു തേऽനലമ്| മാംസോപചിതമാംസത്വാത് പരം ച ബലവര്ധനാഃ||൨൬||
दीर्घकालप्रसङ्गात्तु क्षामक्षीणकृशान् नरान्| प्रसहानां रसैः साम्लैर्भोजयेत् पिशिताशिनाम्| लघूष्णकटुशोधित्वैर्दीपयन्त्याशु तेऽनलम्| मांसोपचितमांसत्वात् परं च बलवर्धनाः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehAsavAdInAM samyakprayogamahattvam (27) · Śloka 27
സ്നേഹാസവസുരാരിഷ്ടാചൂര്ണക്വാഥഹിതാശനൈഃ| സമ്യക്പ്രയുക്തൈര്ദേഹസ്യ ബലമഗ്നേശ്ച വര്ദ്ധതേ| ദീപ്തോ യഥൈവ സ്ഥാസ്നുശ്ച ബാഹ്യോऽഗ്നിഃ സാരദാരുഭിഃ| സസ്നേഹൈര്ജായതേ തദ്വദാഹാരൈഃ കോഷ്ഠഗോऽനലഃ||൨൭||
स्नेहासवसुरारिष्टाचूर्णक्वाथहिताशनैः| सम्यक्प्रयुक्तैर्देहस्य बलमग्नेश्च वर्द्धते| दीप्तो यथैव स्थास्नुश्च बाह्योऽग्निः सारदारुभिः| सस्नेहैर्जायते तद्वदाहारैः कोष्ठगोऽनलः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samAhArasya prashaMsA (28) · Śloka 28
നാഭോജനേന കായാഗ്നിര്ദീപ്യതേ നാതിഭോജനാത്| യഥാ നിരിന്ധനോ വഹ്നിരല്പോ വാതീന്ധനാവൃതഃ||൨൮||
नाभोजनेन कायाग्निर्दीप्यते नातिभोजनात्| यथा निरिन्धनो वह्निरल्पो वातीन्धनावृतः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atyagnernidAnam (29) · Śloka 29
യദാ ക്ഷീണേ കഫേ പിത്തം സ്വേ സ്ഥാനേ പവനാനുഗമ്| പ്രവൃദ്ധം വര്ദ്ധയത്യഗ്നിം തഥാऽസൌ സാനിലോऽനലഃ| പക്ത്വാന്നമാശു ധാതൂംശ്ച സര്വാനോജശ്ച സംക്ഷിപന്| മാരയേത്സ്യാത്സ നാ സ്വസ്ഥോ ഭുക്തേ ജീര്ണേ ച താമ്യതി| തൃട്കാസദാഹമൂര്ച്ഛായാ വ്യാധയോऽത്യഗ്നിസമ്ഭവാഃ||൨൯||
यदा क्षीणे कफे पित्तं स्वे स्थाने पवनानुगम्| प्रवृद्धं वर्द्धयत्यग्निं तथाऽसौ सानिलोऽनलः| पक्त्वान्नमाशु धातूंश्च सर्वानोजश्च संक्षिपन्| मारयेत्स्यात्स ना स्वस्थो भुक्ते जीर्णे च ताम्यति| तृट्कासदाहमूर्च्छाया व्याधयोऽत्यग्निसम्भवाः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atyagnicikitsA (30) · Śloka 30
തമഗ്യഗ്നിം ഗുരുസ്നിഗ്ധമന്ദസാന്ദ്രഹിമസ്ഥിരൈഃ| അന്നപാനൈര്നയേച്ഛാന്തിം ദീപ്തമഗ്നിമിവാമ്ബുഭിഃ| മുഹുര്മുഹുരജീര്ണേऽപി ഭോജ്യാന്യസ്യോപഹാരയേത്| നിരിന്ധനോऽന്തരം ലബ്ധ്വാ യഥൈനം ന വിപാദയേത്| കൃസരാം പായസം സ്നിഗ്ധം പൈഷ്ടികം ഗുഡവൈകൃതമ്| അശ്നീയാദൌദകാനൂപപിശിതാനി ഭൃതാനി ച| മത്സ്യാന് വിശേഷതഃ ശ്ലക്ഷ്ണാന് സ്ഥിരതോയചരാശ്ച യേ| ആവികം സുഭൃതം മാംസമദ്യാദത്യഗ്നിവാരണമ്| പയഃ സഹ മധൂച്ഛിഷ്ടം ഘൃതം വാ തൃഷിതഃ പിബേത്| ഗോധൂമചൂര്ണം പയസാ ബഹുസര്പിഃ പ്ലുതം പിബേത്| ആനൂപരസയുക്താന് വാ സ്നേഹാംസ്തൈലവിവര്ജിതാന്| ശ്യാമാത്രിവൃദ്ധിപക്വം വാ പയോ ദദ്യാദ്വിരേചനമ്| അസകൃത് പിത്തഹരണം പയസാ പ്രതിഭോജനമ്| യത്കിഞ്ചിദ്ഗുരു മേധ്യഞ്ച ശ്ലേഷ്മകാരി ച ഭോജനമ്| സര്വം തദത്യഗ്നിഹിതം ഭുക്ത്വാ ച സ്വപനം ദിവാ||൩൦||
तमग्यग्निं गुरुस्निग्धमन्दसान्द्रहिमस्थिरैः| अन्नपानैर्नयेच्छान्तिं दीप्तमग्निमिवाम्बुभिः| मुहुर्मुहुरजीर्णेऽपि भोज्यान्यस्योपहारयेत्| निरिन्धनोऽन्तरं लब्ध्वा यथैनं न विपादयेत्| कृसरां पायसं स्निग्धं पैष्टिकं गुडवैकृतम्| अश्नीयादौदकानूपपिशितानि भृतानि च| मत्स्यान् विशेषतः श्लक्ष्णान् स्थिरतोयचराश्च ये| आविकं सुभृतं मांसमद्यादत्यग्निवारणम्| पयः सह मधूच्छिष्टं घृतं वा तृषितः पिबेत्| गोधूमचूर्णं पयसा बहुसर्पिः प्लुतं पिबेत्| आनूपरसयुक्तान् वा स्नेहांस्तैलविवर्जितान्| श्यामात्रिवृद्धिपक्वं वा पयो दद्याद्विरेचनम्| असकृत् पित्तहरणं पयसा प्रतिभोजनम्| यत्किञ्चिद्गुरु मेध्यञ्च श्लेष्मकारि च भोजनम्| सर्वं तदत्यग्निहितं भुक्त्वा च स्वपनं दिवा||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnirakShAprashaMsA (31-12) · Śloka 12
ആഹാരമഗ്നിഃ പചതി ദോഷാനാഹാരവര്ജിതഃ| ധാതൂന് ക്ഷീണേഷു ദോഷേഷു ജീവിതം ധാതുസംക്ഷയേ| അഗ്നിമൂലം ബലം പുംസാം ബലമൂലം ഹി ജീവിതമ്| ഏഷ സാരശ്ചികിത്സായാ യദഗ്നേഃ പരിരക്ഷണമ്||൩൧|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവ ഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ ഗ്രഹണീ ദോഷചികിത്സിതന്നാമ ദ്വാദശോऽധ്യായഃ||൧൨||
आहारमग्निः पचति दोषानाहारवर्जितः| धातून् क्षीणेषु दोषेषु जीवितं धातुसंक्षये| अग्निमूलं बलं पुंसां बलमूलं हि जीवितम्| एष सारश्चिकित्साया यदग्नेः परिरक्षणम्||३१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने ग्रहणी दोषचिकित्सितन्नाम द्वादशोऽध्यायः||१२||
🔊 Audio coming soon