Adhikarana ata vAtashoNitacikitsitannAma caturviMsho~adhyAyaH | adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ|੧|
अथातो वातशोणितचिकित्सां व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAvasecanam (2) · Śloka 1
ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਿਨਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਦਾਹਰਾਗਰੁਕ੍ਤੋਦੇਸੁ ਜਲੌਕੋਭਿਃ ਕਣ੍ਡੂਪਤਾਪਸ੍ਵਾਪਚਿਮਿਚਿਮਾਯਨੇਸ਼ੁ ਸ਼ਙ੍ਗਤੁਮ੍ਬੈਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਂ ਸਞ੍ਚਰਤ੍ ਸਿਰਯਾ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਨੇਨ ਵ ਦੁਸ੍ਟਾਮਸਗਸਕਦਲਪ੍ਮਲ੍ਪ- ਮਵਸੇਚਯੇਤ੍||੧||
वातशोणितिनः स्निग्धस्य दाहरागरुक्तोदेषु जलौकोभिः कण्डूपतापस्वापचिमिचिमायनेशु शृङ्गतुम्बैर्देशाद्देशान्तरं सञ्चरत् सिरया प्रच्छानेन व दुष्टामसृगसकृदलप्मल्प- मवसेचयेत्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asRukakShaye vyApadaH (3) · Śloka 3
ਅਸਕ੍ਕ੍ਸਯੇ ਹਿ ਗਮ੍ਭੀਰਸ਼ੋਫਸ੍ਤਮ੍ਭਕਮ੍ਪਗ੍ਲਾਨਿਸਙ੍ਕੋਚਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਸਿਰਾਵ੍ਯਧੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਯਃ||੩||
असृक्क्षये हि गम्भीरशोफस्तम्भकम्पग्लानिसङ्कोचादयः स्युः| सिराव्यधोक्ताश्च मूर्च्छादयः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asisrAvyAvasthA tatra karma ca (4) · Śloka 4
ਨੈਵ ਚ ਸ੍ਰਾਵਯੇਦਙ੍ਗਗ੍ਲਾਨੌ ਰੂਕ੍ਸੇ ਵਾਤੋਤ੍ਤਰਞ੍ਚ ਰਕ੍ਤਮ੍| ਤਤਸ਼੍ਚ ਪੁਨਃ ਸ੍ਨੇਹਯਿਤ੍ਵ ਮਦੂਨਿ ਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਰੂਕ੍ਸਾਣਿ ਵਾ ਵਿਰੇਚ- ਨਾਨਿ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਚਾਸਕਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੪||
नैव च स्रावयेदङ्गग्लानौ रूक्षे वातोत्तरञ्च रक्तम्| ततश्च पुनः स्नेहयित्व मृदूनि स्नेहयुक्तानि रूक्षाणि वा विरेच- नानि बस्तिकर्म चासकृत् प्रयोजयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaprabale ghRutapAnam (5) · Śloka 5
ਅਥ ਵਾਤਪ੍ਰਬਲੇ ਪੁਰਾਣਘਤਂ ਪਿਬੇਚ੍ਛਤਾਵਰੀਘਤਂ Vਵਾ||੫||
अथ वातप्रबले पुराणघृतं पिबेच्छतावरीघृतं Vवा||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvanIyaM ghRutaM taila~jca (6) · Śloka 6
ਦਸ਼ਮੂਲਪੁਨਰ੍ਨਵਦ੍ਵਯੈਰਣ੍ਡਮੁਦ੍ਗਪਰ੍ਣੀਮਾਸਪਰ੍ਣੀਮਹਾਮੇਦਾਸ਼ਤਾਵ ਰੀਰਾਸ੍ਨਾਵ੍ਕ੍ਪੁਸ੍ਪੀਸ਼ਙ੍ਖਪੁਸ੍ਪੀਬਲਾਤਿਬਲਾ ਦ੍ਵਿਪਲਾਂਸ਼ਾਃ ਪਥ ਗ੍ਜਲਦ੍ਰੋਣੇ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਪਾਦਸ਼ੇਸੇ ਚ ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ਪਥਕ੍ਛਾ ਗਮਾਂਸਾਮਲਕੇਕ੍ਸੁਰਸ ਘਤਕ੍ਸੀਰਾਣਿ ਸਂਯੋਜ੍ਯਂ ਕਲ੍ਕਞ੍ਚ ਪਿਪ੍ਪ ਲੀਮਰਿਚਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਫਲੋਤ੍ਪਲਦ੍ਵਿਮੇਦਾਦ੍ਵਿਸ਼੍ਰਾਵਣੀਵੀਰਾਪੁਨ ਰ੍ਨਵਨਾਗਰਸਮਙ੍ਗਾਤੁਕਾਕ੍ਸੀਰੀਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕ੍ਸੋਟਪਦ੍ਮ ਬੀਜਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਾਨਿਕੋਚਕਭਵ੍ਯੋਰੁਮਾਣਖਰ੍ਜੂਰਵਾਤਾਮਮੁਞ੍ਜਾ ਤਾਭਿਸੁਕਾਣਾਂ ਪੁਨਃ ਪਚੇਤ੍| ਏਤਜ੍ਜੀਵਨੀਯਾਖ੍ਯਂ ਸਰ੍ਪਿ ਰ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਜ੍ਵਰਾਪਸ੍ਮਾਰ ਭਗਨ੍ਦਰਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਸ੍ਵਰਭੇਦਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹਮੂਤ੍ਰ ਸਙ੍ਗਾਸ਼੍ਮਰੀਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਸਰ੍Vਵਾਙ੍ਗੈਕਾਙ੍ਗਰੋਗਾਨਪਹਰਤਿ| ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਬਲ੍ਯਂ ਵਸ੍ਯਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਪੁਤ੍ਰਦਞ੍ਚ| ਤੈਲਸਾਤ੍ਮ੍ਯੋ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਸਿਤੋ ਪਲਂ ਤੈਲਂ ਪਿਬੇਤ੍||੬||
दशमूलपुनर्नवद्वयैरण्डमुद्गपर्णीमाषपर्णीमहामेदाशताव रीरास्नाव्क्पुष्पीशङ्खपुष्पीबलातिबला द्विपलांशाः पृथ ग्जलद्रोणे विपाचयेत्| पादशेषे च तत्तुल्यानि पृथक्छा गमांसामलकेक्षुरस घृतक्षीराणि संयोज्यं कल्कञ्च पिप्प लीमरिचकाश्मर्यफलोत्पलद्विमेदाद्विश्रावणीवीरापुन र्नवनागरसमङ्गातुकाक्षीरीक्षीरकाकोलीद्राक्षाक्षोटपद्म बीजशृङ्गाटकानिकोचकभव्योरुमाणखर्जूरवाताममुञ्जा ताभिषुकाणां पुनः पचेत्| एतज्जीवनीयाख्यं सर्पि र्वातपित्तविकारान् विशेषतश्च पाण्डुरोगज्वरापस्मार भगन्दरश्वासहिध्मास्वरभेदपार्श्वशूलयकृत्प्लीहमूत्र सङ्गाश्मरीवातशोणितसर्Vवाङ्गैकाङ्गरोगानपहरति| वर्ण्यं बल्यं वृष्यं चक्षुष्यं पुत्रदञ्च| तैलसात्म्यो वा क्षीरसितो पलं तैलं पिबेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tailAntarANi (7) · Śloka 7
ਅਥਵ ਸ਼ਤਾਵਰੀਮਯੂਰਕਕ੍ਸੀਰਵਿਦਾਰੀਬਲਾਦ੍ਵਯਤਣਪਞ੍ਚਮੂਲ ਕ੍ਵਾਥੇ ਪਦ੍ਮਕਾਦਿਗਰ੍ਭਂ ਸਾਧਿਤਮ੍| ਬਲਾਤੈਲਂ ਵਾ ਵਾਤ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਸ਼ਤਪਾਕਂ ਵਾ| ਵਾਤਹਰਸਿਦ੍ਧੇਨ ਪਯਸਾਮ੍ਲੈਰ੍ਵਾ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸੁਖ਼ਂ ਪਰਿਸੇਕਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ||੭||
अथव शतावरीमयूरकक्षीरविदारीबलाद्वयतृणपञ्चमूल क्वाथे पद्मकादिगर्भं साधितम्| बलातैलं वा वात व्याध्युक्तम्| शतपाकं वा| वातहरसिद्धेन पयसाम्लैर्वा स्पर्शसुख़ं परिषेकं कुर्वीत||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upanAhaH (8) · Śloka 8
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਸ਼ੋ ਯਵਗੋਧੂਮਤਿਲਮੁਦ੍ਗਮਾਸੇਸੁ ਕਾਕੋਲੀਜੀਵਕਰ੍ਸ ਭਕਬਲਾਸਗਾਲਵਿਨ੍ਨਾਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗੀਪ੍ਰਿਯਾਲਸਿਤੋਪਲਾਸੁਰਭਿਵ ਚਾਕਸ਼ੇਰੁਕਲ੍ਕਮਿਸ਼੍ਰੇਸੂਪਨਾਹਾਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜ ਦੁਗ੍ਧਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਪਞ੍ਚ ਪਾਯਸਾਨੁਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਸ੍ਨੈਹਿਕਫਲ ਮਜ੍ਜੋਤ੍ਕਾਰਿਕਾਂ ਵਾ| ਬਿਲ੍ਵਪੇਸ਼ਿਕਾਤਗਰਦੇਵਦਾਰੁਸਰਲ ਰਾਸ੍ਨਾਹਰੇਣੁਕੁਸ੍ਠਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਭਿਰ੍ਵਾ ਦਧਿਮਸ੍ਤੁਯੁਕ੍ਤਾਭਿਰੁਪ ਨਾਹਃ||੮||
प्रत्येकशो यवगोधूमतिलमुद्गमाषेषु काकोलीजीवकर्ष भकबलासृगालविन्नामेषशृङ्गीप्रियालसितोपलासुरभिव चाकशेरुकल्कमिश्रेषूपनाहार्थं सर्पिस्तैलवसामज्ज दुग्धसिद्धान् पञ्च पायसानुपकल्पयेत्| स्नैहिकफल मज्जोत्कारिकां वा| बिल्वपेशिकातगरदेवदारुसरल रास्नाहरेणुकुष्ठशतपुष्पाभिर्वा दधिमस्तुयुक्ताभिरुप नाहः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pralepAbhya~ggau (9) · Śloka 9
ਯਵਮਧੁਕੈਰਣ੍ਡਬੀਜਪੁਨਰ੍ਨਵੈਰ੍ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਬੁਪਿਸ੍ਠੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪਃ| ਮਾਤੁ ਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਲਵੇਤਸਸੈਨ੍ਧਵਗ਼ਤਮਿਸ਼੍ਰਂ ਵਾ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਮੂਲਮ੍| ਸਹਚਰ ਜੀਵਨ੍ਤੀਮੂਲਂ ਵਾ| ਰਾਸ੍ਨਾਮਧੁਕਗੁਡੂਚੀਬਲਾਦ੍ਵਯਜੀਵਕਰ੍ਸ ਭਕਲ੍ਕਕ੍ਸੀਰਸਿਦ੍ਧਂ ਸਸਿਕ੍ਥਕਂ ਸਰ੍ਪਿਰਭ੍ਯਙ੍ਗਃ||੯||
यवमधुकैरण्डबीजपुनर्नवैर्धान्याम्बुपिष्ठैः प्रलेपः| मातु लुङ्गाम्लवेतससैन्धवग़ृतमिश्रं वा शिग्रुमूलम्| सहचर जीवन्तीमूलं वा| रास्नामधुकगुडूचीबलाद्वयजीवकर्ष भकल्कक्षीरसिद्धं ससिक्थकं सर्पिरभ्यङ्गः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaprabale upacArAH (10) · Śloka 10
ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਬਲੇ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰੇਵਤਫਲਪਯਸ੍ਯਾਮਧੁਕਚਨ੍ਦਨਕਾਸ਼੍ਮ ਰ੍ਯਕਸਾਯਂ ਸ਼ਕ੍ਰਰਾਮਧੁਮਧੁਰਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਸ਼ਤਾਵਰੀਪਟੋਲ ਤ੍ਰਿਫਲਾਗੁਡੂਚੀਕਟੁਕਾਕਸਾਯਂ ਵਾ| ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਵਰ੍ਗਸਿਦ੍ਧਂ ਚ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਚ| ਰਾਸ੍ਨਾਭੀਰੁਦਸ਼ਮੂਲਬਲਾਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ| ਧਾਰੋਸ੍ਣਂ ਵਾ| ਵਿਰੇਕਾਰ੍ਥੇ ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ| ਕ੍ਸੀਰਾਹਾਰੋ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰੇਣੈਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਬਹੁਸ਼ਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਮਤਾਰਗ੍ਵਧਾਟਾਰੂ ਸਕਕਸਾਯੇਣ ਵਾ| ਕ੍ਸੀਰਬਸ੍ਤੀਨ੍ ਵਾ ਸਗ਼ਤਾਨ੍ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼ੀਤੈਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਪਦ੍ਮਕਬਿਸਮਣਾਲਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਤੇਨ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਰਿ ਸੇਕਃ| ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਰਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਤਣ੍ਡੁਲੋਦਕੇਨ ਵਾ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਮਧੁਕਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਯੁਤੇਨ ਵਾ| ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲੇਨ ਵਾ ਜੀਵਨੀਯਸਿਦ੍ਧੇਨ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸ਼ਤਧੌਤੇਨ ਵਾ| ਮਸੂਰੋਸ਼ੀਰਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਦਾਰ੍ਵੀਮਧੁਕਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਚਨ੍ਦਨੋਤ੍ਪਲ ਪਦ੍ਮਕੈਰਕਾਸਕ੍ਤੁਭਿਃ ਸਗ਼ਤਕ੍ਸੀਰਸ਼ਰ੍ਕਰੈਃ ਪ੍ਰਦੇਹੋ ਦਾਹਰਾ ਗਰੁਗ੍ਵਿਸਰ੍ਪਸ਼ੋਫਹਰਃ| ਗੋਧੂਮਚੂਰ੍ਣੋ ਵਾ ਛਾਗਕ੍ਸੀਰਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਲੇਪਃ| ਤਿਲਾਸ਼੍ਚ ਪਯਸਾ ਪਿਸ੍ਟਾਃ ਭਸ੍ਟਾ ਕਪਾਲੇ ਪੁਨਃ ਪਯਸਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਾਪਿਤਾਃ||੧੦||
पित्तप्रबले द्राक्षारेवतफलपयस्यामधुकचन्दनकाश्म र्यकषायं शक्ररामधुमधुरं पाययेत्| शतावरीपटोल त्रिफलागुडूचीकटुकाकषायं वा| स्वादुतिक्तवर्गसिद्धं च सर्पिः क्षीरं च| रास्नाभीरुदशमूलबलासिद्धं वा| धारोष्णं वा| विरेकार्थे त्रिवृच्चूर्णयुक्तं वा| क्षीराहारो वा क्षीरेणैरण्डतैलं बहुशः पिबेत्| अमृतारग्वधाटारू षककषायेण वा| क्षीरबस्तीन् वा सग़ृतान् दद्यात्| शीतैश्चन्दनपद्मकबिसमृणालादिभिः शृतेन क्षीरेण परि षेकः| क्षीरेक्षुरसमधुशर्करातण्डुलोदकेन वा| द्राक्षा मधुककाश्मर्ययुतेन वा| धान्याम्लेन वा जीवनीयसिद्धेन वा सर्पिषा शतधौतेन वा| मसूरोशीरप्रपौण्डरीकदार्वीमधुकमञ्जिष्ठाचन्दनोत्पल पद्मकैरकासक्तुभिः सग़ृतक्षीरशर्करैः प्रदेहो दाहरा गरुग्विसर्पशोफहरः| गोधूमचूर्णो वा छागक्षीरसंयुक्तो लेपः| तिलाश्च पयसा पिष्टाः भृष्टा कपाले पुनः पयसि प्रक्षिप्य निर्वापिताः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAdhike visheShaH (11) · Śloka 11
ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਬਲੇਪ੍ਯੇਵਂ ਬਹੁਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਣਿਤਮਵਸੇਚਯੇਤ੍||੧੧||
रक्तप्रबलेऽप्येवं बहुशश्च शोणितमवसेचयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmaprabale visheShaH (12) · Śloka 12
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਬਲੇ ਧਾਤ੍ਰੀਨਿਸ਼ਾਮੁਸ੍ਤਾਕਸਾਯਂ ਮਧੁਮਧੁਰਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤ੍ਰਿਫਲਾਕਸਾਯਂ ਵ| ਮਧੁਕਸ਼ਙ੍ਗੀਵੇਰਾਭਯਾਕਟੁਰੋਹਿਣੀਨਿਰ੍ਯੂਹਂ ਵਾ| ਯਥਾਰ੍ਹਸ੍ਨੇਹਪੀਤਂ ਚ ਮਦੁ ਵਾਮਯੇਦ੍ਵਿਰੂਕ੍ਸਯੇਚ੍ਚ| ਨ ਚਾਤਿ ਸੇਕਲੇਪਾਨ੍ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਨਿਮ੍ਬਸਰ੍ਸਪਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਕ੍ਸਾਰਤਿਲੈਃ ਕੋਸ੍ਣੈਰ੍ਲੇਪਃ| ਵਚਾਗਾਰ ਧੂਮਦ੍ਵਿਨਿਸ਼ਾਕੁਸ੍ਠਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਭਿਰ੍ਵਾ| ਪੁਨਰ੍ਨਵੇਨ ਵਾ ਸਗ਼ਤੇਨ| ਤਿਲਸਰ੍ਸਪਾਤਸੀਯਵਚੂਰ੍ਣੇ ਵਾ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਕਪਿਤ੍ਥਮਧੁ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਮਿਸ਼੍ਰਾਃ ਕ੍ਸਾਰਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟਃ ਕਟੁਕਸ੍ਕਨ੍ਧਸਿਦ੍ਧੈਃ ਕ੍ਸਾਰੋਦ ਕਤੈਲਮੂਤ੍ਰੈਃ ਸੇਕਃ||੧੨||
श्लेष्मप्रबले धात्रीनिशामुस्ताकषायं मधुमधुरं पिबेत्| त्रिफलाकषायं व| मधुकशृङ्गीवेराभयाकटुरोहिणीनिर्यूहं वा| यथार्हस्नेहपीतं च मृदु वामयेद्विरूक्षयेच्च| न चाति सेकलेपान् दद्यात्| निम्बसर्षपाश्वगन्धाक्षारतिलैः कोष्णैर्लेपः| वचागार धूमद्विनिशाकुष्ठशतपुष्पाभिर्वा| पुनर्नवेन वा सग़ृतेन| तिलसर्षपातसीयवचूर्णे वा| श्लेष्मातककपित्थमधु शिग्रुमिश्राः क्षारमूत्रपिष्टः कटुकस्कन्धसिद्धैः क्षारोद कतैलमूत्रैः सेकः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtayoH (13) · Śloka 13
ਸਂਸਰ੍ਗੇ ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਯਥੋਦ੍ਰੇਕਂ ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਚ ਯਥਾ ਯਥ ਗੁਡੂਚੀਮ੍ ਗੁਡਹਰੀਤਕੀਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਵਰ੍ਧਮਾਨਂ ਵਾ ਸ਼ੀਲਯੇਦ੍ਬ ਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਚਾਭੀਕ੍ਸ੍ਣਮਿਤਿ||੧੩||
संसर्गे मिश्रं यथोद्रेकं वा प्रतिकुर्यात्| सर्वेषु च यथा यथ गुडूचीम् गुडहरीतकीं पिप्पलीवर्धमानं वा शीलयेद्ब स्तिकर्म चाभीक्ष्णमिति||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyopadeshaH (14) · Śloka 14
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਬਾਹ੍ਯਮਾਲੇਪਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹਨੈਃ| ਵਿਰੇਕਾਸ੍ਥਾਪਨਸ੍ਨੇਹਪਾਨੈਰਾਨ੍ਤਰਮਾਚਰੇਤ੍| ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜਪਾਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਬਸ੍ਤਿਭਿਃ| ਲੇਪੋਪਨਾਹਸੇਕੈਸ਼੍ਚ ਕੋਸ੍ਣੈਰ੍ਵਾਤੋਤ੍ਤਰਂ ਜਯੇਤ੍| ਵਿਰੇਚਨਰ੍ਗ਼ਤਕ੍ਸੀਰਪਾਨਸੇਚਨਬਸ੍ਤਿਭਿਃ| ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋਤ੍ਤਰਂ ਵਾਤਰਕ੍ਤਂ ਲੇਪੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਲੈਃ| ਵਮਨਂ ਮਦੁ ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ੍ਨੇਹਸੇਕਾਦਿਲਙ੍ਗ਼ਨਮ੍| ਕੋਸ੍ਣਾ ਲੇਪਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਕਫੋਤ੍ਤਰੇ| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਤ੍ਤਰੇ ਸ਼ੀਤੈਃ ਪ੍ਰਲਿਪ੍ਤੇ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤੇ| ਵਿਦਾਹਸ਼ੋਫਰੁਕ੍ਕਣ੍ਡੂਵਿਵਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਾਦ੍ਭਵੇਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਲੇਪਾਦਯੋ ਹਿਮਾਃ| ਉਸ੍ਣੈਃ ਪ੍ਲੋਸੋਸਰੁਗ੍ਰਾਗਸ੍ਵੇਦਾਵਦਰਣੋਦ੍ਭਵਃ||੧੪||
भवति चात्र- बाह्यमालेपनाभ्यङ्गपरिषेकावगाहनैः| विरेकास्थापनस्नेहपानैरान्तरमाचरेत्| सर्पिस्तैलवसामज्जपानाभ्यञ्जनबस्तिभिः| लेपोपनाहसेकैश्च कोष्णैर्वातोत्तरं जयेत्| विरेचनर्ग़ृतक्षीरपानसेचनबस्तिभिः| पित्तरक्तोत्तरं वातरक्तं लेपैश्च शीतलैः| वमनं मृदु नात्यर्थं स्नेहसेकादिलङ्ग़नम्| कोष्णा लेपाश्च शस्यन्ते वातरक्ते कफोत्तरे| वातश्लेष्मोत्तरे शीतैः प्रलिप्ते वातशोणिते| विदाहशोफरुक्कण्डूविवृद्धिः स्तम्भनाद्भवेत्| पित्तरक्तोत्तरे वातरक्ते लेपादयो हिमाः| उष्णैः प्लोषोषरुग्रागस्वेदावदरणोद्भवः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhuyaShTItailam (15) · Śloka 15
ਮਧੁਯਸ੍ਟ੍ਯਾਃ ਪਲਸ਼ਤਾਤ੍ ਕਸਾਯੇ ਪਾਦਸ਼ੇਸ਼ਿਤੇ| ਤੈਲਾਢਕਂ ਸਮੀਕ੍ਸਰਂ ਪਚੇਤ੍ਕਲ੍ਕੈਃ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤੈਃ| ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਵਰੀਮੂਰ੍ਵਾਪਯਸ੍ਯਾਭੀਰੁਚਨ੍ਦਨੈਃ| ਸ੍ਥਿਰਾਹਂਸਪਦੀਮਾਂਸੀਦ੍ਵਿਮੇਦਾਮਧੁਪਰ੍ਣਿਭਿਃ| ਕਾਕੋਲੀਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਤਾਮਲਕ੍ਯਰ੍ਧਿਪਦ੍ਮਕੈਃ| ਜੀਵਨ੍ਤੀਜੀਵਕਰ੍ਸਭਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਨਖਵਾਲਕੈਃ| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਤੀਕਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਸਾਰਿਵੈਨ੍ਦ੍ਰੀਵਿਤੁਨ੍ਨਕੈਃ| ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਯੋਗਂ ਵਾਤਾਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਦਾਹਜ੍ਵਰਾਰ੍ਤਿਨੁਤ੍||੧੫||
मधुयष्ट्याः पलशतात् कषाये पादशेशिते| तैलाढकं समीक्षरं पचेत्कल्कैः पलोन्मितैः| शतपुष्पावरीमूर्वापयस्याभीरुचन्दनैः| स्थिराहंसपदीमांसीद्विमेदामधुपर्णिभिः| काकोलीक्षीरकाकोलीतामलक्यर्धिपद्मकैः| जीवन्तीजीवकर्षभत्वक्पत्रनखवालकैः| प्रपौण्डतीकमञ्जिष्ठासारिवैन्द्रीवितुन्नकैः| चतुष्प्रयोगं वातासृक्पित्तदाहज्वरार्तिनुत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhuyaShTItailam-shatapAkam (16) · Śloka 16
ਮਧੁਯਸ੍ਟ੍ਯਾਃ ਪਲਂ ਦਤ੍ਵਾ ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ| ਕ੍ਸੀਰੇ ਪਚੇਚ੍ਛਤਂ ਵਾਰਾਂਸ੍ਤਦੇਵਂ ਮਧੁਕਾਚ੍ਛਤੇ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਯੋਜ੍ਯਂ ਤਡੁਨ੍ਮਾਦਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਵਿਸਰ੍ਪਿਸੁ| ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਵਾਤਾਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਸੁ ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍||੧੬||
मधुयष्ट्याः पलं दत्वा तैलप्रस्थं चतुर्गुणे| क्षीरे पचेच्छतं वारांस्तदेवं मधुकाच्छते| सिद्धं योज्यं तृडुन्मादश्वासकासविसर्पिषु| हृत्पाण्डुरोगवातासृक्पित्तादिषु च पूर्ववत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mArgAvarodhajanye visheShaH (17) · Śloka 17
ਕੁਪਿਤੇ ਮਾਰ੍ਗਸਂਰੋਧਾਨ੍ਮੇਦਸੋ ਵਾ ਕਫਸ੍ਯ ਵਾ| ਅਤਿਵਦ੍ਧਾਨਿਲੇ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਨਾਦੌ ਸ੍ਨੇਹਨਬਂਹਣਮ੍| ਕਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰਾਢ੍ਯਵਾਤੋਕ੍ਤਂ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਿਕਂ ਤਤਃ| ਭੇਸਜਂ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਚ੍ਚ ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍||੧੭||
कुपिते मार्गसंरोधान्मेदसो वा कफस्य वा| अतिवृद्धानिले शस्तं नादौ स्नेहनबृंहणम्| कृत्वा तत्राढ्यवातोक्तं वातशोणितिकं ततः| भेषजं स्नेहनं कुर्याद्यच्च रक्तप्रसादनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gambhIre avasthAvisheShasyAsAdhyatA (18) · Śloka 18
ਗਮ੍ਭੀਰੇ ਰਕ੍ਤਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚੇਦ੍ਵਾਤੇਨ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੧੮||
गम्भीरे रक्तमाक्रान्तं स्याच्चेद्वातेन वर्जयेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktapittayorativRuddhau visheShaH (19) · Śloka 19
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਤਿਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਤੁ ਪਾਕਮਾਸ਼ੁ ਨਿਗਚ੍ਛਤਿ| ਭਿਨ੍ਨਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਤਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਵਿਦਗ੍ਧਂ ਪੂਯਮੇਵ ਵਾ| ਤਯੋਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਵ੍ਰਣਵਦ੍ਭੇਦਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣੀਮ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਪਦ੍ਰਵਾਣਾਞ੍ਚ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਤ੍||੧੯||
रक्तपित्तातिवृद्ध्या तु पाकमाशु निगच्छति| भिन्नं स्रवति तद्रक्तं विदग्धं पूयमेव वा| तयोश्चिकित्सां व्रणवद्भेदशोधनरोपणीम्| कुर्यादुपद्रवाणाञ्च तस्मात्तस्माच्चिकित्सितात्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANAdikope cikitsAsUtram (20) · Śloka 20
ਪ੍ਰਾਣਾਦਿਕੋਪੇ ਯੁਗਪਦ੍ਯਥੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਯਥਾਮਯਮ੍| ਯਥਾਸਨ੍ਨਞ੍ਚ ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਬਲਮ੍||੨੦||
प्राणादिकोपे युगपद्यथोद्दिष्टं यथामयम्| यथासन्नञ्च भैषज्यं विकल्प्यं स्याद्यथाबलम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAdibhedAdvisheShaH (21) · Śloka 21
ਨੀਤੇ ਨਿਰਾਮਤਾਂ ਸਾਮੇ ਸ੍ਵੇਦਲਙ੍ਗ਼ਨਪਾਚਨੈਃ| ਰੂਕ੍ਸੈਸ਼੍ਚਾਲੇਪਸੇਕਾਦ੍ਯੈਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕੇਵਲਵਾਤਨੁਤ੍||੨੧||
नीते निरामतां सामे स्वेदलङ्ग़नपाचनैः| रूक्षैश्चालेपसेकाद्यैः कुर्यात्केवलवातनुत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAvRute vAyau (22) · Śloka 22
ਵਾਯੌ ਪਿਤ੍ਤਾਵਤੇ ਸ਼ੀਤਾਮੁਸ੍ਣਾਞ੍ਚ ਬਹੁਸ਼ਃ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍| ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਦ੍ਯੋਜਯੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਜੀਵਨੀਯਂ ਚ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਧਨ੍ਵਮਾਂਸਂ ਯਵਃ ਸ਼ਾਲਿਰ੍ਵਿਰੇਕਃ ਕ੍ਸੀਰਵਾਨ੍ਮਦੁਃ| ਸਕ੍ਸੀਰਾ ਬਸ੍ਤਯਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਬਲਾਸ਼ਤਮ੍| ਕਾਲੇਨੁਵਾਸਨਂ ਤੈਲੈਰ੍ਮਧੁਰੌਸਧਸਾਧਿਤੈਃ| ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਬਲਾਤੈਲਗ਼ਤਕ੍ਸੀਰੈਸ਼੍ਚ ਸੇਚਨਮ੍| ਪਞ੍ਚਮੂਲਕਸਾਯੇਣ ਵਾਰਿਣਾ ਸ਼ੀਤਲੇਨ ਵਾ||੨੨||
वायौ पित्तावृते शीतामुष्णाञ्च बहुशः क्रियाम्| व्यत्यासाद्योजयेत्सर्पिर्जीवनीयं च पाययेत्| धन्वमांसं यवः शालिर्विरेकः क्षीरवान्मृदुः| सक्षीरा बस्तयः क्षीरं पञ्चमूलबलाशृतम्| कालेऽनुवासनं तैलैर्मधुरौषधसाधितैः| यष्टीमधुबलातैलग़ृतक्षीरैश्च सेचनम्| पञ्चमूलकषायेण वारिणा शीतलेन वा||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphAvRute vAyau kaphapittAvRute visheShaH (23) · Śloka 23
ਕਫਾਵਤੇ ਯਵਨ੍ਨਾਨਿ ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਮਗਪਕ੍ਸਿਣਃ| ਸ੍ਵੇਦਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਨਿਰੁਹਾਸ਼੍ਚ ਵਮਨਂ ਸਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਪੁਰਾਣਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਚ ਤਿਲਸਰ੍ਸਪਜਂ ਹਿਤਮ੍| ਸਂਸਸ੍ਠੇ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪਿਤ੍ਤਮਾਦੌ ਵਿਨਿਰ੍ਜਯੇਤ੍||੨੩||
कफावृते यवन्नानि जाङ्गला मृगपक्षिणः| स्वेदास्तीक्ष्णा निरुहाश्च वमनं सविरेचनम्| पुराणसर्पिस्तैलं च तिलसर्षपजं हितम्| संसृष्ठे कफपित्ताभ्यां पित्तमादौ विनिर्जयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAdyAvRute vAyau (24) · Śloka 24
ਕਾਰਯੇਦ੍ਰਕ੍ਤਸਂਸਸ੍ਟੇ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਿਕੀਂ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍| ਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਙ੍ਗਰਸਾਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸ੍ਨੇਹੋਮਾਂਸਾਵਤੇ ਹਿਤਮ੍| ਪ੍ਰਮੇਹਮੇਦਾਵਾਤਗ਼੍ਨਮਾਢ੍ਯਵਾਤੇ ਭਿਸਗ੍ਨਿਜਤਮ੍| ਮਹਾਸ੍ਨੇਹੋਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਸ੍ਥੇ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਰੇਤਸਾਵਤੇ||੨੪||
कारयेद्रक्तसंसृष्टे वातशोणितिकीं क्रियाम्| स्वेदाभ्यङ्गरसाः क्षीरं स्नेहोमांसावृते हितम्| प्रमेहमेदावातग़्नमाढ्यवाते भिषग्निजतम्| महास्नेहोऽस्थिमज्जस्थे पूर्वोक्तं रेतसावृते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annAdyAvRute vAyau (25) · Śloka 25
ਅਨ੍ਨਾਵਤੇ ਪਾਚਨੀਯਂ ਵਮਨਂ ਦੀਪਨਂ ਲਗ਼ੁ| ਮੂਤ੍ਰਾਵਤੇ ਮੂਤ੍ਰਲਾਨਿ ਸ੍ਵੇਦਾਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਵਸ੍ਤਯਃ| ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਵਰ੍ਚਸ੍ਥੇ ਵਸ੍ਤਿਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚ ਭੇਦਿਨਃ||੨੫||
अन्नावृते पाचनीयं वमनं दीपनं लग़ु| मूत्रावृते मूत्रलानि स्वेदाश्चोत्तरवस्तयः| एरण्डतैलं वर्चस्थे वस्तिस्नेहाश्च भेदिनः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvAvaraNAnAM sAmAnyacikitsitam (26) · Śloka 26
ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਯਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਸਰ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਵਤੇਪ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਨਿ| ਅਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਾਰਣਮ੍| ਯਾਪਨਾਬਸ੍ਤਯਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਮਧੁਰਾਃ ਸਾਨੁਵਾਸਨਾਃ| ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਬਲਾਧਿਕ੍ਯਂ ਮਦੁ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਰਸਾਯਨਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੁਪਯੋਗਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਸ਼ਿਲਾਹ੍ਵਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪਯਸਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਗੁਗ੍ਗੁਲੋਃ| ਲੇਹੋ ਵਾ ਭਾਰ੍ਗਵਸ੍ਤਦ੍ਵਦੇਕਾਦਸ਼ਸਿਤਾਸ਼ਤਃ| ਅਪਾਨੇ ਤ੍ਵਾਵਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਦੀਪਨਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਭੇਸਜਮ੍| ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍||੨੬||
कफपित्ताविरुद्धं यद्यश्च वातानुलोमनम्| सर्वस्थानावृतेऽप्याशु तत्कार्यं मातरिश्वनि| अनभिष्यन्दि च स्निग्धं स्रोतसां शुद्धिकारणम्| यापनाबस्तयः प्रायो मधुराः सानुवासनाः| प्रसमीक्ष्य बलाधिक्यं मृदु कार्यं विरेचनम्| रसायनानां सर्वेषामुपयोगः प्रशस्यते| शिलाह्वस्य विशेषेण पयसा शुद्धगुग्गुलोः| लेहो वा भार्गवस्तद्वदेकादशसिताशतः| अपाने त्वावृते सर्वं दीपनं ग्राहि भेषजम्| वातानुलोमनं कार्यं मूत्राशयविशोधनम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANApAnAnAmanyonyAvaraNe sUtram (27) · Śloka 27
ਇਤਿ ਸਂਕ੍ਸੇਪਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਾਵਤਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਾਂ ਭਿਸਕ੍ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਵਿਤਰ੍ਕ੍ਯ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਤਤ੍| ਉਦਾਨਂ ਯੋਜਯੇਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਪਾਨਂ ਚਾਨੁਲੋਮਯੇਤ੍| ਸਮਾਨਂ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਂਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ਵ੍ਯਾਨਞ੍ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਾਣੋ ਰਕ੍ਸ੍ਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭ੍ਯੋਪਿ ਤਤ੍ਸ੍ਥਿਤੌ ਦੇਹਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ| ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਨਯੇਦੇਵਂ ਵਤਾਨ੍ ਵਾਤਾਨ੍ ਵਿਮਾਰ੍ਗਗਾਨ੍||੨੭||
इति संक्षेपतः प्रोक्तमावृतानां चिकित्सितम्| प्राणापानां भिषक्कुर्य्याद्वितर्क्य स्वयमेव तत्| उदानं योजयेदूर्ध्वमपानं चानुलोमयेत्| समानं शमयेद्विद्वांस्त्रिधा व्यानञ्च योजयेत्| प्राणो रक्ष्यश्चतुर्भ्योऽपि तत्स्थितौ देहसंस्थितिः| स्वं स्वं स्थानं नयेदेवं वृतान् वातान् विमार्गगान्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvopayoga cikitsanirdeshaH (28) · Śloka 28
ਸਰ੍ਵਂ ਚਾਵਰਣਂ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਸਂਸਰ੍ਗਵਰ੍ਜਿਤਮ੍| ਰਸਾਯਨਵਿਧਾਨੇਨ ਲਸ਼ੁਨੋ ਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ੀਲਿਤਃ| ਪਿਤ੍ਤਾਵ੍ਰੁਤੇ ਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਮਰੁਤਸ਼੍ਚਾਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਰਕ੍ਤਾਵਤੇਪਿ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਖ਼ੁਡੋਕ੍ਤਂ ਯਚ੍ਚ ਭੇਸਜਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਨਿਲਹਿਤਂ ਵਿਵਿਧਂ ਚ ਰਸਾਯਨਮ੍||੨੮||
सर्वं चावरणं पित्तरक्तसंसर्गवर्जितम्| रसायनविधानेन लशुनो हन्ति शीलितः| पित्ताव्रुते पित्तहरं मरुतश्चानुलोमनम्| रक्तावृतेऽपि तद्वच्च ख़ुडोक्तं यच्च भेषजम्| पित्तरक्तानिलहितं विविधं च रसायनम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAsthAnopAsaMhAraH (29-30) · Śloka 30
ਯਥਾਨਿਦਾਨਾਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮਿਤਿ ਸਮ੍ਯਕ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਫਲਂ ਸ੍ਥਾਨਮੇਤਤ੍ਸਦ੍ਯੋਰ੍ਤਿਨਾਸ਼ਨਾਮ੍| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਹਿਤਂ ਪਥ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍| ਭੇਸਜਂ ਸ਼ਮਨਂ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਪਰ੍ਯਾਯੈਃ ਸ੍ਮਤਮੌਸਧਮ੍||੨੯|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵ ਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਵਾਤ ਸ਼ੋਣਿਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਨ੍ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੦||
यथानिदानां निर्दिष्टमिति सम्यक्चिकित्सितम्| आयुर्वेदफलं स्थानमेतत्सद्योऽर्तिनाशनाम्| चिकित्सितं हितं पथ्यं प्रायश्चित्तं भिषग्जितम्| भेषजं शमनं शस्तं पर्यायैः स्मृतमौषधम्||२९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने वात शोणितचिकित्सितन्नाम चतुर्विंशोऽध्यायः||३०||
🔊 Audio coming soon