Adhikarana ata vAtashoNitacikitsitannAma caturviMsho~adhyAyaH | adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ವಾತಶೋಣಿತಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ|೧|
अथातो वातशोणितचिकित्सां व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAvasecanam (2) · Śloka 1
ವಾತಶೋಣಿತಿನಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ದಾಹರಾಗರುಕ್ತೋದೇಷು ಜಲೌಕೋಭಿಃ ಕಣ್ಡೂಪತಾಪಸ್ವಾಪಚಿಮಿಚಿಮಾಯನೇಶು ಶೃಙ್ಗತುಮ್ಬೈರ್ದೇಶಾದ್ದೇಶಾನ್ತರಂ ಸಞ್ಚರತ್ ಸಿರಯಾ ಪ್ರಚ್ಛಾನೇನ ವ ದುಷ್ಟಾಮಸೃಗಸಕೃದಲಪ್ಮಲ್ಪ- ಮವಸೇಚಯೇತ್||೧||
वातशोणितिनः स्निग्धस्य दाहरागरुक्तोदेषु जलौकोभिः कण्डूपतापस्वापचिमिचिमायनेशु शृङ्गतुम्बैर्देशाद्देशान्तरं सञ्चरत् सिरया प्रच्छानेन व दुष्टामसृगसकृदलप्मल्प- मवसेचयेत्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asRukakShaye vyApadaH (3) · Śloka 3
ಅಸೃಕ್ಕ್ಷಯೇ ಹಿ ಗಮ್ಭೀರಶೋಫಸ್ತಮ್ಭಕಮ್ಪಗ್ಲಾನಿಸಙ್ಕೋಚಾದಯಃ ಸ್ಯುಃ| ಸಿರಾವ್ಯಧೋಕ್ತಾಶ್ಚ ಮೂರ್ಚ್ಛಾದಯಃ||೩||
असृक्क्षये हि गम्भीरशोफस्तम्भकम्पग्लानिसङ्कोचादयः स्युः| सिराव्यधोक्ताश्च मूर्च्छादयः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asisrAvyAvasthA tatra karma ca (4) · Śloka 4
ನೈವ ಚ ಸ್ರಾವಯೇದಙ್ಗಗ್ಲಾನೌ ರೂಕ್ಷೇ ವಾತೋತ್ತರಞ್ಚ ರಕ್ತಮ್| ತತಶ್ಚ ಪುನಃ ಸ್ನೇಹಯಿತ್ವ ಮೃದೂನಿ ಸ್ನೇಹಯುಕ್ತಾನಿ ರೂಕ್ಷಾಣಿ ವಾ ವಿರೇಚ- ನಾನಿ ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ಚಾಸಕೃತ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೪||
नैव च स्रावयेदङ्गग्लानौ रूक्षे वातोत्तरञ्च रक्तम्| ततश्च पुनः स्नेहयित्व मृदूनि स्नेहयुक्तानि रूक्षाणि वा विरेच- नानि बस्तिकर्म चासकृत् प्रयोजयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaprabale ghRutapAnam (5) · Śloka 5
ಅಥ ವಾತಪ್ರಬಲೇ ಪುರಾಣಘೃತಂ ಪಿಬೇಚ್ಛತಾವರೀಘೃತಂ Vವಾ||೫||
अथ वातप्रबले पुराणघृतं पिबेच्छतावरीघृतं Vवा||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvanIyaM ghRutaM taila~jca (6) · Śloka 6
ದಶಮೂಲಪುನರ್ನವದ್ವಯೈರಣ್ಡಮುದ್ಗಪರ್ಣೀಮಾಷಪರ್ಣೀಮಹಾಮೇದಾಶತಾವ ರೀರಾಸ್ನಾವ್ಕ್ಪುಷ್ಪೀಶಙ್ಖಪುಷ್ಪೀಬಲಾತಿಬಲಾ ದ್ವಿಪಲಾಂಶಾಃ ಪೃಥ ಗ್ಜಲದ್ರೋಣೇ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಪಾದಶೇಷೇ ಚ ತತ್ತುಲ್ಯಾನಿ ಪೃಥಕ್ಛಾ ಗಮಾಂಸಾಮಲಕೇಕ್ಷುರಸ ಘೃತಕ್ಷೀರಾಣಿ ಸಂಯೋಜ್ಯಂ ಕಲ್ಕಞ್ಚ ಪಿಪ್ಪ ಲೀಮರಿಚಕಾಶ್ಮರ್ಯಫಲೋತ್ಪಲದ್ವಿಮೇದಾದ್ವಿಶ್ರಾವಣೀವೀರಾಪುನ ರ್ನವನಾಗರಸಮಙ್ಗಾತುಕಾಕ್ಷೀರೀಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀದ್ರಾಕ್ಷಾಕ್ಷೋಟಪದ್ಮ ಬೀಜಶೃಙ್ಗಾಟಕಾನಿಕೋಚಕಭವ್ಯೋರುಮಾಣಖರ್ಜೂರವಾತಾಮಮುಞ್ಜಾ ತಾಭಿಷುಕಾಣಾಂ ಪುನಃ ಪಚೇತ್| ಏತಜ್ಜೀವನೀಯಾಖ್ಯಂ ಸರ್ಪಿ ರ್ವಾತಪಿತ್ತವಿಕಾರಾನ್ ವಿಶೇಷತಶ್ಚ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಜ್ವರಾಪಸ್ಮಾರ ಭಗನ್ದರಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಸ್ವರಭೇದಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಯಕೃತ್ಪ್ಲೀಹಮೂತ್ರ ಸಙ್ಗಾಶ್ಮರೀವಾತಶೋಣಿತಸರ್Vವಾಙ್ಗೈಕಾಙ್ಗರೋಗಾನಪಹರತಿ| ವರ್ಣ್ಯಂ ಬಲ್ಯಂ ವೃಷ್ಯಂ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಂ ಪುತ್ರದಞ್ಚ| ತೈಲಸಾತ್ಮ್ಯೋ ವಾ ಕ್ಷೀರಸಿತೋ ಪಲಂ ತೈಲಂ ಪಿಬೇತ್||೬||
दशमूलपुनर्नवद्वयैरण्डमुद्गपर्णीमाषपर्णीमहामेदाशताव रीरास्नाव्क्पुष्पीशङ्खपुष्पीबलातिबला द्विपलांशाः पृथ ग्जलद्रोणे विपाचयेत्| पादशेषे च तत्तुल्यानि पृथक्छा गमांसामलकेक्षुरस घृतक्षीराणि संयोज्यं कल्कञ्च पिप्प लीमरिचकाश्मर्यफलोत्पलद्विमेदाद्विश्रावणीवीरापुन र्नवनागरसमङ्गातुकाक्षीरीक्षीरकाकोलीद्राक्षाक्षोटपद्म बीजशृङ्गाटकानिकोचकभव्योरुमाणखर्जूरवाताममुञ्जा ताभिषुकाणां पुनः पचेत्| एतज्जीवनीयाख्यं सर्पि र्वातपित्तविकारान् विशेषतश्च पाण्डुरोगज्वरापस्मार भगन्दरश्वासहिध्मास्वरभेदपार्श्वशूलयकृत्प्लीहमूत्र सङ्गाश्मरीवातशोणितसर्Vवाङ्गैकाङ्गरोगानपहरति| वर्ण्यं बल्यं वृष्यं चक्षुष्यं पुत्रदञ्च| तैलसात्म्यो वा क्षीरसितो पलं तैलं पिबेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tailAntarANi (7) · Śloka 7
ಅಥವ ಶತಾವರೀಮಯೂರಕಕ್ಷೀರವಿದಾರೀಬಲಾದ್ವಯತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲ ಕ್ವಾಥೇ ಪದ್ಮಕಾದಿಗರ್ಭಂ ಸಾಧಿತಮ್| ಬಲಾತೈಲಂ ವಾ ವಾತ ವ್ಯಾಧ್ಯುಕ್ತಮ್| ಶತಪಾಕಂ ವಾ| ವಾತಹರಸಿದ್ಧೇನ ಪಯಸಾಮ್ಲೈರ್ವಾ ಸ್ಪರ್ಶಸುಖಂ ಪರಿಷೇಕಂ ಕುರ್ವೀತ||೭||
अथव शतावरीमयूरकक्षीरविदारीबलाद्वयतृणपञ्चमूल क्वाथे पद्मकादिगर्भं साधितम्| बलातैलं वा वात व्याध्युक्तम्| शतपाकं वा| वातहरसिद्धेन पयसाम्लैर्वा स्पर्शसुख़ं परिषेकं कुर्वीत||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upanAhaH (8) · Śloka 8
ಪ್ರತ್ಯೇಕಶೋ ಯವಗೋಧೂಮತಿಲಮುದ್ಗಮಾಷೇಷು ಕಾಕೋಲೀಜೀವಕರ್ಷ ಭಕಬಲಾಸೃಗಾಲವಿನ್ನಾಮೇಷಶೃಙ್ಗೀಪ್ರಿಯಾಲಸಿತೋಪಲಾಸುರಭಿವ ಚಾಕಶೇರುಕಲ್ಕಮಿಶ್ರೇಷೂಪನಾಹಾರ್ಥಂ ಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲವಸಾಮಜ್ಜ ದುಗ್ಧಸಿದ್ಧಾನ್ ಪಞ್ಚ ಪಾಯಸಾನುಪಕಲ್ಪಯೇತ್| ಸ್ನೈಹಿಕಫಲ ಮಜ್ಜೋತ್ಕಾರಿಕಾಂ ವಾ| ಬಿಲ್ವಪೇಶಿಕಾತಗರದೇವದಾರುಸರಲ ರಾಸ್ನಾಹರೇಣುಕುಷ್ಠಶತಪುಷ್ಪಾಭಿರ್ವಾ ದಧಿಮಸ್ತುಯುಕ್ತಾಭಿರುಪ ನಾಹಃ||೮||
प्रत्येकशो यवगोधूमतिलमुद्गमाषेषु काकोलीजीवकर्ष भकबलासृगालविन्नामेषशृङ्गीप्रियालसितोपलासुरभिव चाकशेरुकल्कमिश्रेषूपनाहार्थं सर्पिस्तैलवसामज्ज दुग्धसिद्धान् पञ्च पायसानुपकल्पयेत्| स्नैहिकफल मज्जोत्कारिकां वा| बिल्वपेशिकातगरदेवदारुसरल रास्नाहरेणुकुष्ठशतपुष्पाभिर्वा दधिमस्तुयुक्ताभिरुप नाहः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pralepAbhya~ggau (9) · Śloka 9
ಯವಮಧುಕೈರಣ್ಡಬೀಜಪುನರ್ನವೈರ್ಧಾನ್ಯಾಮ್ಬುಪಿಷ್ಠೈಃ ಪ್ರಲೇಪಃ| ಮಾತು ಲುಙ್ಗಾಮ್ಲವೇತಸಸೈನ್ಧವಘೃತಮಿಶ್ರಂ ವಾ ಶಿಗ್ರುಮೂಲಮ್| ಸಹಚರ ಜೀವನ್ತೀಮೂಲಂ ವಾ| ರಾಸ್ನಾಮಧುಕಗುಡೂಚೀಬಲಾದ್ವಯಜೀವಕರ್ಷ ಭಕಲ್ಕಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧಂ ಸಸಿಕ್ಥಕಂ ಸರ್ಪಿರಭ್ಯಙ್ಗಃ||೯||
यवमधुकैरण्डबीजपुनर्नवैर्धान्याम्बुपिष्ठैः प्रलेपः| मातु लुङ्गाम्लवेतससैन्धवग़ृतमिश्रं वा शिग्रुमूलम्| सहचर जीवन्तीमूलं वा| रास्नामधुकगुडूचीबलाद्वयजीवकर्ष भकल्कक्षीरसिद्धं ससिक्थकं सर्पिरभ्यङ्गः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaprabale upacArAH (10) · Śloka 10
ಪಿತ್ತಪ್ರಬಲೇ ದ್ರಾಕ್ಷಾರೇವತಫಲಪಯಸ್ಯಾಮಧುಕಚನ್ದನಕಾಶ್ಮ ರ್ಯಕಷಾಯಂ ಶಕ್ರರಾಮಧುಮಧುರಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಶತಾವರೀಪಟೋಲ ತ್ರಿಫಲಾಗುಡೂಚೀಕಟುಕಾಕಷಾಯಂ ವಾ| ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತವರ್ಗಸಿದ್ಧಂ ಚ ಸರ್ಪಿಃ ಕ್ಷೀರಂ ಚ| ರಾಸ್ನಾಭೀರುದಶಮೂಲಬಲಾಸಿದ್ಧಂ ವಾ| ಧಾರೋಷ್ಣಂ ವಾ| ವಿರೇಕಾರ್ಥೇ ತ್ರಿವೃಚ್ಚೂರ್ಣಯುಕ್ತಂ ವಾ| ಕ್ಷೀರಾಹಾರೋ ವಾ ಕ್ಷೀರೇಣೈರಣ್ಡತೈಲಂ ಬಹುಶಃ ಪಿಬೇತ್| ಅಮೃತಾರಗ್ವಧಾಟಾರೂ ಷಕಕಷಾಯೇಣ ವಾ| ಕ್ಷೀರಬಸ್ತೀನ್ ವಾ ಸಘೃತಾನ್ ದದ್ಯಾತ್| ಶೀತೈಶ್ಚನ್ದನಪದ್ಮಕಬಿಸಮೃಣಾಲಾದಿಭಿಃ ಶೃತೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ಪರಿ ಷೇಕಃ| ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುರಸಮಧುಶರ್ಕರಾತಣ್ಡುಲೋದಕೇನ ವಾ| ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಮಧುಕಕಾಶ್ಮರ್ಯಯುತೇನ ವಾ| ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲೇನ ವಾ ಜೀವನೀಯಸಿದ್ಧೇನ ವಾ ಸರ್ಪಿಷಾ ಶತಧೌತೇನ ವಾ| ಮಸೂರೋಶೀರಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕದಾರ್ವೀಮಧುಕಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಚನ್ದನೋತ್ಪಲ ಪದ್ಮಕೈರಕಾಸಕ್ತುಭಿಃ ಸಘೃತಕ್ಷೀರಶರ್ಕರೈಃ ಪ್ರದೇಹೋ ದಾಹರಾ ಗರುಗ್ವಿಸರ್ಪಶೋಫಹರಃ| ಗೋಧೂಮಚೂರ್ಣೋ ವಾ ಛಾಗಕ್ಷೀರಸಂಯುಕ್ತೋ ಲೇಪಃ| ತಿಲಾಶ್ಚ ಪಯಸಾ ಪಿಷ್ಟಾಃ ಭೃಷ್ಟಾ ಕಪಾಲೇ ಪುನಃ ಪಯಸಿ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ನಿರ್ವಾಪಿತಾಃ||೧೦||
पित्तप्रबले द्राक्षारेवतफलपयस्यामधुकचन्दनकाश्म र्यकषायं शक्ररामधुमधुरं पाययेत्| शतावरीपटोल त्रिफलागुडूचीकटुकाकषायं वा| स्वादुतिक्तवर्गसिद्धं च सर्पिः क्षीरं च| रास्नाभीरुदशमूलबलासिद्धं वा| धारोष्णं वा| विरेकार्थे त्रिवृच्चूर्णयुक्तं वा| क्षीराहारो वा क्षीरेणैरण्डतैलं बहुशः पिबेत्| अमृतारग्वधाटारू षककषायेण वा| क्षीरबस्तीन् वा सग़ृतान् दद्यात्| शीतैश्चन्दनपद्मकबिसमृणालादिभिः शृतेन क्षीरेण परि षेकः| क्षीरेक्षुरसमधुशर्करातण्डुलोदकेन वा| द्राक्षा मधुककाश्मर्ययुतेन वा| धान्याम्लेन वा जीवनीयसिद्धेन वा सर्पिषा शतधौतेन वा| मसूरोशीरप्रपौण्डरीकदार्वीमधुकमञ्जिष्ठाचन्दनोत्पल पद्मकैरकासक्तुभिः सग़ृतक्षीरशर्करैः प्रदेहो दाहरा गरुग्विसर्पशोफहरः| गोधूमचूर्णो वा छागक्षीरसंयुक्तो लेपः| तिलाश्च पयसा पिष्टाः भृष्टा कपाले पुनः पयसि प्रक्षिप्य निर्वापिताः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAdhike visheShaH (11) · Śloka 11
ರಕ್ತಪ್ರಬಲೇಽಪ್ಯೇವಂ ಬಹುಶಶ್ಚ ಶೋಣಿತಮವಸೇಚಯೇತ್||೧೧||
रक्तप्रबलेऽप्येवं बहुशश्च शोणितमवसेचयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmaprabale visheShaH (12) · Śloka 12
ಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಬಲೇ ಧಾತ್ರೀನಿಶಾಮುಸ್ತಾಕಷಾಯಂ ಮಧುಮಧುರಂ ಪಿಬೇತ್| ತ್ರಿಫಲಾಕಷಾಯಂ ವ| ಮಧುಕಶೃಙ್ಗೀವೇರಾಭಯಾಕಟುರೋಹಿಣೀನಿರ್ಯೂಹಂ ವಾ| ಯಥಾರ್ಹಸ್ನೇಹಪೀತಂ ಚ ಮೃದು ವಾಮಯೇದ್ವಿರೂಕ್ಷಯೇಚ್ಚ| ನ ಚಾತಿ ಸೇಕಲೇಪಾನ್ ದದ್ಯಾತ್| ನಿಮ್ಬಸರ್ಷಪಾಶ್ವಗನ್ಧಾಕ್ಷಾರತಿಲೈಃ ಕೋಷ್ಣೈರ್ಲೇಪಃ| ವಚಾಗಾರ ಧೂಮದ್ವಿನಿಶಾಕುಷ್ಠಶತಪುಷ್ಪಾಭಿರ್ವಾ| ಪುನರ್ನವೇನ ವಾ ಸಘೃತೇನ| ತಿಲಸರ್ಷಪಾತಸೀಯವಚೂರ್ಣೇ ವಾ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಕಪಿತ್ಥಮಧು ಶಿಗ್ರುಮಿಶ್ರಾಃ ಕ್ಷಾರಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟಃ ಕಟುಕಸ್ಕನ್ಧಸಿದ್ಧೈಃ ಕ್ಷಾರೋದ ಕತೈಲಮೂತ್ರೈಃ ಸೇಕಃ||೧೨||
श्लेष्मप्रबले धात्रीनिशामुस्ताकषायं मधुमधुरं पिबेत्| त्रिफलाकषायं व| मधुकशृङ्गीवेराभयाकटुरोहिणीनिर्यूहं वा| यथार्हस्नेहपीतं च मृदु वामयेद्विरूक्षयेच्च| न चाति सेकलेपान् दद्यात्| निम्बसर्षपाश्वगन्धाक्षारतिलैः कोष्णैर्लेपः| वचागार धूमद्विनिशाकुष्ठशतपुष्पाभिर्वा| पुनर्नवेन वा सग़ृतेन| तिलसर्षपातसीयवचूर्णे वा| श्लेष्मातककपित्थमधु शिग्रुमिश्राः क्षारमूत्रपिष्टः कटुकस्कन्धसिद्धैः क्षारोद कतैलमूत्रैः सेकः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtayoH (13) · Śloka 13
ಸಂಸರ್ಗೇ ಮಿಶ್ರಂ ಯಥೋದ್ರೇಕಂ ವಾ ಪ್ರತಿಕುರ್ಯಾತ್| ಸರ್ವೇಷು ಚ ಯಥಾ ಯಥ ಗುಡೂಚೀಮ್ ಗುಡಹರೀತಕೀಂ ಪಿಪ್ಪಲೀವರ್ಧಮಾನಂ ವಾ ಶೀಲಯೇದ್ಬ ಸ್ತಿಕರ್ಮ ಚಾಭೀಕ್ಷ್ಣಮಿತಿ||೧೩||
संसर्गे मिश्रं यथोद्रेकं वा प्रतिकुर्यात्| सर्वेषु च यथा यथ गुडूचीम् गुडहरीतकीं पिप्पलीवर्धमानं वा शीलयेद्ब स्तिकर्म चाभीक्ष्णमिति||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyopadeshaH (14) · Śloka 14
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಬಾಹ್ಯಮಾಲೇಪನಾಭ್ಯಙ್ಗಪರಿಷೇಕಾವಗಾಹನೈಃ| ವಿರೇಕಾಸ್ಥಾಪನಸ್ನೇಹಪಾನೈರಾನ್ತರಮಾಚರೇತ್| ಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲವಸಾಮಜ್ಜಪಾನಾಭ್ಯಞ್ಜನಬಸ್ತಿಭಿಃ| ಲೇಪೋಪನಾಹಸೇಕೈಶ್ಚ ಕೋಷ್ಣೈರ್ವಾತೋತ್ತರಂ ಜಯೇತ್| ವಿರೇಚನರ್ಘೃತಕ್ಷೀರಪಾನಸೇಚನಬಸ್ತಿಭಿಃ| ಪಿತ್ತರಕ್ತೋತ್ತರಂ ವಾತರಕ್ತಂ ಲೇಪೈಶ್ಚ ಶೀತಲೈಃ| ವಮನಂ ಮೃದು ನಾತ್ಯರ್ಥಂ ಸ್ನೇಹಸೇಕಾದಿಲಙ್ಘನಮ್| ಕೋಷ್ಣಾ ಲೇಪಾಶ್ಚ ಶಸ್ಯನ್ತೇ ವಾತರಕ್ತೇ ಕಫೋತ್ತರೇ| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋತ್ತರೇ ಶೀತೈಃ ಪ್ರಲಿಪ್ತೇ ವಾತಶೋಣಿತೇ| ವಿದಾಹಶೋಫರುಕ್ಕಣ್ಡೂವಿವೃದ್ಧಿಃ ಸ್ತಮ್ಭನಾದ್ಭವೇತ್| ಪಿತ್ತರಕ್ತೋತ್ತರೇ ವಾತರಕ್ತೇ ಲೇಪಾದಯೋ ಹಿಮಾಃ| ಉಷ್ಣೈಃ ಪ್ಲೋಷೋಷರುಗ್ರಾಗಸ್ವೇದಾವದರಣೋದ್ಭವಃ||೧೪||
भवति चात्र- बाह्यमालेपनाभ्यङ्गपरिषेकावगाहनैः| विरेकास्थापनस्नेहपानैरान्तरमाचरेत्| सर्पिस्तैलवसामज्जपानाभ्यञ्जनबस्तिभिः| लेपोपनाहसेकैश्च कोष्णैर्वातोत्तरं जयेत्| विरेचनर्ग़ृतक्षीरपानसेचनबस्तिभिः| पित्तरक्तोत्तरं वातरक्तं लेपैश्च शीतलैः| वमनं मृदु नात्यर्थं स्नेहसेकादिलङ्ग़नम्| कोष्णा लेपाश्च शस्यन्ते वातरक्ते कफोत्तरे| वातश्लेष्मोत्तरे शीतैः प्रलिप्ते वातशोणिते| विदाहशोफरुक्कण्डूविवृद्धिः स्तम्भनाद्भवेत्| पित्तरक्तोत्तरे वातरक्ते लेपादयो हिमाः| उष्णैः प्लोषोषरुग्रागस्वेदावदरणोद्भवः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhuyaShTItailam (15) · Śloka 15
ಮಧುಯಷ್ಟ್ಯಾಃ ಪಲಶತಾತ್ ಕಷಾಯೇ ಪಾದಶೇಶಿತೇ| ತೈಲಾಢಕಂ ಸಮೀಕ್ಷರಂ ಪಚೇತ್ಕಲ್ಕೈಃ ಪಲೋನ್ಮಿತೈಃ| ಶತಪುಷ್ಪಾವರೀಮೂರ್ವಾಪಯಸ್ಯಾಭೀರುಚನ್ದನೈಃ| ಸ್ಥಿರಾಹಂಸಪದೀಮಾಂಸೀದ್ವಿಮೇದಾಮಧುಪರ್ಣಿಭಿಃ| ಕಾಕೋಲೀಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀತಾಮಲಕ್ಯರ್ಧಿಪದ್ಮಕೈಃ| ಜೀವನ್ತೀಜೀವಕರ್ಷಭತ್ವಕ್ಪತ್ರನಖವಾಲಕೈಃ| ಪ್ರಪೌಣ್ಡತೀಕಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಸಾರಿವೈನ್ದ್ರೀವಿತುನ್ನಕೈಃ| ಚತುಷ್ಪ್ರಯೋಗಂ ವಾತಾಸೃಕ್ಪಿತ್ತದಾಹಜ್ವರಾರ್ತಿನುತ್||೧೫||
मधुयष्ट्याः पलशतात् कषाये पादशेशिते| तैलाढकं समीक्षरं पचेत्कल्कैः पलोन्मितैः| शतपुष्पावरीमूर्वापयस्याभीरुचन्दनैः| स्थिराहंसपदीमांसीद्विमेदामधुपर्णिभिः| काकोलीक्षीरकाकोलीतामलक्यर्धिपद्मकैः| जीवन्तीजीवकर्षभत्वक्पत्रनखवालकैः| प्रपौण्डतीकमञ्जिष्ठासारिवैन्द्रीवितुन्नकैः| चतुष्प्रयोगं वातासृक्पित्तदाहज्वरार्तिनुत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhuyaShTItailam-shatapAkam (16) · Śloka 16
ಮಧುಯಷ್ಟ್ಯಾಃ ಪಲಂ ದತ್ವಾ ತೈಲಪ್ರಸ್ಥಂ ಚತುರ್ಗುಣೇ| ಕ್ಷೀರೇ ಪಚೇಚ್ಛತಂ ವಾರಾಂಸ್ತದೇವಂ ಮಧುಕಾಚ್ಛತೇ| ಸಿದ್ಧಂ ಯೋಜ್ಯಂ ತೃಡುನ್ಮಾದಶ್ವಾಸಕಾಸವಿಸರ್ಪಿಷು| ಹೃತ್ಪಾಣ್ಡುರೋಗವಾತಾಸೃಕ್ಪಿತ್ತಾದಿಷು ಚ ಪೂರ್ವವತ್||೧೬||
मधुयष्ट्याः पलं दत्वा तैलप्रस्थं चतुर्गुणे| क्षीरे पचेच्छतं वारांस्तदेवं मधुकाच्छते| सिद्धं योज्यं तृडुन्मादश्वासकासविसर्पिषु| हृत्पाण्डुरोगवातासृक्पित्तादिषु च पूर्ववत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mArgAvarodhajanye visheShaH (17) · Śloka 17
ಕುಪಿತೇ ಮಾರ್ಗಸಂರೋಧಾನ್ಮೇದಸೋ ವಾ ಕಫಸ್ಯ ವಾ| ಅತಿವೃದ್ಧಾನಿಲೇ ಶಸ್ತಂ ನಾದೌ ಸ್ನೇಹನಬೃಂಹಣಮ್| ಕೃತ್ವಾ ತತ್ರಾಢ್ಯವಾತೋಕ್ತಂ ವಾತಶೋಣಿತಿಕಂ ತತಃ| ಭೇಷಜಂ ಸ್ನೇಹನಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಚ್ಚ ರಕ್ತಪ್ರಸಾದನಮ್||೧೭||
कुपिते मार्गसंरोधान्मेदसो वा कफस्य वा| अतिवृद्धानिले शस्तं नादौ स्नेहनबृंहणम्| कृत्वा तत्राढ्यवातोक्तं वातशोणितिकं ततः| भेषजं स्नेहनं कुर्याद्यच्च रक्तप्रसादनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gambhIre avasthAvisheShasyAsAdhyatA (18) · Śloka 18
ಗಮ್ಭೀರೇ ರಕ್ತಮಾಕ್ರಾನ್ತಂ ಸ್ಯಾಚ್ಚೇದ್ವಾತೇನ ವರ್ಜಯೇತ್||೧೮||
गम्भीरे रक्तमाक्रान्तं स्याच्चेद्वातेन वर्जयेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktapittayorativRuddhau visheShaH (19) · Śloka 19
ರಕ್ತಪಿತ್ತಾತಿವೃದ್ಧ್ಯಾ ತು ಪಾಕಮಾಶು ನಿಗಚ್ಛತಿ| ಭಿನ್ನಂ ಸ್ರವತಿ ತದ್ರಕ್ತಂ ವಿದಗ್ಧಂ ಪೂಯಮೇವ ವಾ| ತಯೋಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ವ್ರಣವದ್ಭೇದಶೋಧನರೋಪಣೀಮ್| ಕುರ್ಯಾದುಪದ್ರವಾಣಾಞ್ಚ ತಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಾತ್||೧೯||
रक्तपित्तातिवृद्ध्या तु पाकमाशु निगच्छति| भिन्नं स्रवति तद्रक्तं विदग्धं पूयमेव वा| तयोश्चिकित्सां व्रणवद्भेदशोधनरोपणीम्| कुर्यादुपद्रवाणाञ्च तस्मात्तस्माच्चिकित्सितात्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANAdikope cikitsAsUtram (20) · Śloka 20
ಪ್ರಾಣಾದಿಕೋಪೇ ಯುಗಪದ್ಯಥೋದ್ದಿಷ್ಟಂ ಯಥಾಮಯಮ್| ಯಥಾಸನ್ನಞ್ಚ ಭೈಷಜ್ಯಂ ವಿಕಲ್ಪ್ಯಂ ಸ್ಯಾದ್ಯಥಾಬಲಮ್||೨೦||
प्राणादिकोपे युगपद्यथोद्दिष्टं यथामयम्| यथासन्नञ्च भैषज्यं विकल्प्यं स्याद्यथाबलम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAdibhedAdvisheShaH (21) · Śloka 21
ನೀತೇ ನಿರಾಮತಾಂ ಸಾಮೇ ಸ್ವೇದಲಙ್ಘನಪಾಚನೈಃ| ರೂಕ್ಷೈಶ್ಚಾಲೇಪಸೇಕಾದ್ಯೈಃ ಕುರ್ಯಾತ್ಕೇವಲವಾತನುತ್||೨೧||
नीते निरामतां सामे स्वेदलङ्ग़नपाचनैः| रूक्षैश्चालेपसेकाद्यैः कुर्यात्केवलवातनुत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAvRute vAyau (22) · Śloka 22
ವಾಯೌ ಪಿತ್ತಾವೃತೇ ಶೀತಾಮುಷ್ಣಾಞ್ಚ ಬಹುಶಃ ಕ್ರಿಯಾಮ್| ವ್ಯತ್ಯಾಸಾದ್ಯೋಜಯೇತ್ಸರ್ಪಿರ್ಜೀವನೀಯಂ ಚ ಪಾಯಯೇತ್| ಧನ್ವಮಾಂಸಂ ಯವಃ ಶಾಲಿರ್ವಿರೇಕಃ ಕ್ಷೀರವಾನ್ಮೃದುಃ| ಸಕ್ಷೀರಾ ಬಸ್ತಯಃ ಕ್ಷೀರಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಬಲಾಶೃತಮ್| ಕಾಲೇಽನುವಾಸನಂ ತೈಲೈರ್ಮಧುರೌಷಧಸಾಧಿತೈಃ| ಯಷ್ಟೀಮಧುಬಲಾತೈಲಘೃತಕ್ಷೀರೈಶ್ಚ ಸೇಚನಮ್| ಪಞ್ಚಮೂಲಕಷಾಯೇಣ ವಾರಿಣಾ ಶೀತಲೇನ ವಾ||೨೨||
वायौ पित्तावृते शीतामुष्णाञ्च बहुशः क्रियाम्| व्यत्यासाद्योजयेत्सर्पिर्जीवनीयं च पाययेत्| धन्वमांसं यवः शालिर्विरेकः क्षीरवान्मृदुः| सक्षीरा बस्तयः क्षीरं पञ्चमूलबलाशृतम्| कालेऽनुवासनं तैलैर्मधुरौषधसाधितैः| यष्टीमधुबलातैलग़ृतक्षीरैश्च सेचनम्| पञ्चमूलकषायेण वारिणा शीतलेन वा||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphAvRute vAyau kaphapittAvRute visheShaH (23) · Śloka 23
ಕಫಾವೃತೇ ಯವನ್ನಾನಿ ಜಾಙ್ಗಲಾ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಃ| ಸ್ವೇದಾಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾ ನಿರುಹಾಶ್ಚ ವಮನಂ ಸವಿರೇಚನಮ್| ಪುರಾಣಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲಂ ಚ ತಿಲಸರ್ಷಪಜಂ ಹಿತಮ್| ಸಂಸೃಷ್ಠೇ ಕಫಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಪಿತ್ತಮಾದೌ ವಿನಿರ್ಜಯೇತ್||೨೩||
कफावृते यवन्नानि जाङ्गला मृगपक्षिणः| स्वेदास्तीक्ष्णा निरुहाश्च वमनं सविरेचनम्| पुराणसर्पिस्तैलं च तिलसर्षपजं हितम्| संसृष्ठे कफपित्ताभ्यां पित्तमादौ विनिर्जयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAdyAvRute vAyau (24) · Śloka 24
ಕಾರಯೇದ್ರಕ್ತಸಂಸೃಷ್ಟೇ ವಾತಶೋಣಿತಿಕೀಂ ಕ್ರಿಯಾಮ್| ಸ್ವೇದಾಭ್ಯಙ್ಗರಸಾಃ ಕ್ಷೀರಂ ಸ್ನೇಹೋಮಾಂಸಾವೃತೇ ಹಿತಮ್| ಪ್ರಮೇಹಮೇದಾವಾತಘ್ನಮಾಢ್ಯವಾತೇ ಭಿಷಗ್ನಿಜತಮ್| ಮಹಾಸ್ನೇಹೋಽಸ್ಥಿಮಜ್ಜಸ್ಥೇ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ರೇತಸಾವೃತೇ||೨೪||
कारयेद्रक्तसंसृष्टे वातशोणितिकीं क्रियाम्| स्वेदाभ्यङ्गरसाः क्षीरं स्नेहोमांसावृते हितम्| प्रमेहमेदावातग़्नमाढ्यवाते भिषग्निजतम्| महास्नेहोऽस्थिमज्जस्थे पूर्वोक्तं रेतसावृते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annAdyAvRute vAyau (25) · Śloka 25
ಅನ್ನಾವೃತೇ ಪಾಚನೀಯಂ ವಮನಂ ದೀಪನಂ ಲಘು| ಮೂತ್ರಾವೃತೇ ಮೂತ್ರಲಾನಿ ಸ್ವೇದಾಶ್ಚೋತ್ತರವಸ್ತಯಃ| ಏರಣ್ಡತೈಲಂ ವರ್ಚಸ್ಥೇ ವಸ್ತಿಸ್ನೇಹಾಶ್ಚ ಭೇದಿನಃ||೨೫||
अन्नावृते पाचनीयं वमनं दीपनं लग़ु| मूत्रावृते मूत्रलानि स्वेदाश्चोत्तरवस्तयः| एरण्डतैलं वर्चस्थे वस्तिस्नेहाश्च भेदिनः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvAvaraNAnAM sAmAnyacikitsitam (26) · Śloka 26
ಕಫಪಿತ್ತಾವಿರುದ್ಧಂ ಯದ್ಯಶ್ಚ ವಾತಾನುಲೋಮನಮ್| ಸರ್ವಸ್ಥಾನಾವೃತೇಽಪ್ಯಾಶು ತತ್ಕಾರ್ಯಂ ಮಾತರಿಶ್ವನಿ| ಅನಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಚ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಶುದ್ಧಿಕಾರಣಮ್| ಯಾಪನಾಬಸ್ತಯಃ ಪ್ರಾಯೋ ಮಧುರಾಃ ಸಾನುವಾಸನಾಃ| ಪ್ರಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಬಲಾಧಿಕ್ಯಂ ಮೃದು ಕಾರ್ಯಂ ವಿರೇಚನಮ್| ರಸಾಯನಾನಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಮುಪಯೋಗಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ಶಿಲಾಹ್ವಸ್ಯ ವಿಶೇಷೇಣ ಪಯಸಾ ಶುದ್ಧಗುಗ್ಗುಲೋಃ| ಲೇಹೋ ವಾ ಭಾರ್ಗವಸ್ತದ್ವದೇಕಾದಶಸಿತಾಶತಃ| ಅಪಾನೇ ತ್ವಾವೃತೇ ಸರ್ವಂ ದೀಪನಂ ಗ್ರಾಹಿ ಭೇಷಜಮ್| ವಾತಾನುಲೋಮನಂ ಕಾರ್ಯಂ ಮೂತ್ರಾಶಯವಿಶೋಧನಮ್||೨೬||
कफपित्ताविरुद्धं यद्यश्च वातानुलोमनम्| सर्वस्थानावृतेऽप्याशु तत्कार्यं मातरिश्वनि| अनभिष्यन्दि च स्निग्धं स्रोतसां शुद्धिकारणम्| यापनाबस्तयः प्रायो मधुराः सानुवासनाः| प्रसमीक्ष्य बलाधिक्यं मृदु कार्यं विरेचनम्| रसायनानां सर्वेषामुपयोगः प्रशस्यते| शिलाह्वस्य विशेषेण पयसा शुद्धगुग्गुलोः| लेहो वा भार्गवस्तद्वदेकादशसिताशतः| अपाने त्वावृते सर्वं दीपनं ग्राहि भेषजम्| वातानुलोमनं कार्यं मूत्राशयविशोधनम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANApAnAnAmanyonyAvaraNe sUtram (27) · Śloka 27
ಇತಿ ಸಂಕ್ಷೇಪತಃ ಪ್ರೋಕ್ತಮಾವೃತಾನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಪ್ರಾಣಾಪಾನಾಂ ಭಿಷಕ್ಕುರ್ಯ್ಯಾದ್ವಿತರ್ಕ್ಯ ಸ್ವಯಮೇವ ತತ್| ಉದಾನಂ ಯೋಜಯೇದೂರ್ಧ್ವಮಪಾನಂ ಚಾನುಲೋಮಯೇತ್| ಸಮಾನಂ ಶಮಯೇದ್ವಿದ್ವಾಂಸ್ತ್ರಿಧಾ ವ್ಯಾನಞ್ಚ ಯೋಜಯೇತ್| ಪ್ರಾಣೋ ರಕ್ಷ್ಯಶ್ಚತುರ್ಭ್ಯೋಽಪಿ ತತ್ಸ್ಥಿತೌ ದೇಹಸಂಸ್ಥಿತಿಃ| ಸ್ವಂ ಸ್ವಂ ಸ್ಥಾನಂ ನಯೇದೇವಂ ವೃತಾನ್ ವಾತಾನ್ ವಿಮಾರ್ಗಗಾನ್||೨೭||
इति संक्षेपतः प्रोक्तमावृतानां चिकित्सितम्| प्राणापानां भिषक्कुर्य्याद्वितर्क्य स्वयमेव तत्| उदानं योजयेदूर्ध्वमपानं चानुलोमयेत्| समानं शमयेद्विद्वांस्त्रिधा व्यानञ्च योजयेत्| प्राणो रक्ष्यश्चतुर्भ्योऽपि तत्स्थितौ देहसंस्थितिः| स्वं स्वं स्थानं नयेदेवं वृतान् वातान् विमार्गगान्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvopayoga cikitsanirdeshaH (28) · Śloka 28
ಸರ್ವಂ ಚಾವರಣಂ ಪಿತ್ತರಕ್ತಸಂಸರ್ಗವರ್ಜಿತಮ್| ರಸಾಯನವಿಧಾನೇನ ಲಶುನೋ ಹನ್ತಿ ಶೀಲಿತಃ| ಪಿತ್ತಾವ್ರುತೇ ಪಿತ್ತಹರಂ ಮರುತಶ್ಚಾನುಲೋಮನಮ್| ರಕ್ತಾವೃತೇಽಪಿ ತದ್ವಚ್ಚ ಖುಡೋಕ್ತಂ ಯಚ್ಚ ಭೇಷಜಮ್| ಪಿತ್ತರಕ್ತಾನಿಲಹಿತಂ ವಿವಿಧಂ ಚ ರಸಾಯನಮ್||೨೮||
सर्वं चावरणं पित्तरक्तसंसर्गवर्जितम्| रसायनविधानेन लशुनो हन्ति शीलितः| पित्ताव्रुते पित्तहरं मरुतश्चानुलोमनम्| रक्तावृतेऽपि तद्वच्च ख़ुडोक्तं यच्च भेषजम्| पित्तरक्तानिलहितं विविधं च रसायनम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAsthAnopAsaMhAraH (29-30) · Śloka 30
ಯಥಾನಿದಾನಾಂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮಿತಿ ಸಮ್ಯಕ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಆಯುರ್ವೇದಫಲಂ ಸ್ಥಾನಮೇತತ್ಸದ್ಯೋಽರ್ತಿನಾಶನಾಮ್| ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಹಿತಂ ಪಥ್ಯಂ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ಭಿಷಗ್ಜಿತಮ್| ಭೇಷಜಂ ಶಮನಂ ಶಸ್ತಂ ಪರ್ಯಾಯೈಃ ಸ್ಮೃತಮೌಷಧಮ್||೨೯|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವ ಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ವಾತ ಶೋಣಿತಚಿಕಿತ್ಸಿತನ್ನಾಮ ಚತುರ್ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೦||
यथानिदानां निर्दिष्टमिति सम्यक्चिकित्सितम्| आयुर्वेदफलं स्थानमेतत्सद्योऽर्तिनाशनाम्| चिकित्सितं हितं पथ्यं प्रायश्चित्तं भिषग्जितम्| भेषजं शमनं शस्तं पर्यायैः स्मृतमौषधम्||२९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने वात शोणितचिकित्सितन्नाम चतुर्विंशोऽध्यायः||३०||
🔊 Audio coming soon