Adhikarana atha vAtavyAdhicikitsitannAma trayoviMsho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ വാതവ്യാധിചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः वातव्याधिचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kevalAnile kramavisheShaH (2) · Śloka 2
സര്വേഷു കേവലാനിലവികാരേഷ്വന്തര്ബഹിഃ സ്നേഹസ്വേദൌ സാല്വ- ലേനോപനാഹോ നിവാതം സ്ഥാനം പ്രാവരണാനി ദശമൂലക്വാഥ- സിദ്ധാ മഹാസ്നേഹപ്രഗാഢാഃ സ്നിഗ്ധാ ദധ്യമ്ലാ നാഗരപിപ്പലീ- തീക്ഷ്ണാ ഗ്രാമ്യാനൂപൌദകശിരഃ പിശിതരസാഃ പയാംസി യൂഷാഃ പ്രീണനാനി ചാന്നാനി| തൈരേവ ച മാംസൈര്മഹാസ്നേഹസംസൃഷ്ടൈസ്തദ- ക്താനാമഭീക്ഷ്ണം പിണ്ഡാദിസ്വേദാഃ| അപി ച- കോലകുലത്ഥാമരതരുയവമിസിമാഷാതസീവചാകുഷ്ഠമ്| രാസ്നാതൈലഫലാനി ച വാതജിദുത്കാരികാമ്ലോഷ്ണാ| വിഡാലനകുലോഷ്ട്രസൃഗാലാദിചര്മഭിര്ബന്ധഃ| സ്നിഗ്ധാ ബസ്തയോ നാവനാനി ച പ്രയോജ്യാനി| ദോഷോപക്രമണീയം ചേക്ഷേത||൨||
सर्वेषु केवलानिलविकारेष्वन्तर्बहिः स्नेहस्वेदौ साल्व- लेनोपनाहो निवातं स्थानं प्रावरणानि दशमूलक्वाथ- सिद्धा महास्नेहप्रगाढाः स्निग्धा दध्यम्ला नागरपिप्पली- तीक्ष्णा ग्राम्यानूपौदकशिरः पिशितरसाः पयांसि यूषाः प्रीणनानि चान्नानि| तैरेव च मांसैर्महास्नेहसंसृष्टैस्तद- क्तानामभीक्ष्णं पिण्डादिस्वेदाः| अपि च- कोलकुलत्थामरतरुयवमिसिमाषातसीवचाकुष्ठम्| रास्नातैलफलानि च वातजिदुत्कारिकाम्लोष्णा| विडालनकुलोष्ट्रसृगालादिचर्मभिर्बन्धः| स्निग्धा बस्तयो नावनानि च प्रयोज्यानि| दोषोपक्रमणीयं चेक्षेत||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra hetuH (3) · Śloka 3
സ്നിഗ്ധസ്വിന്നസ്യ ഹി തോദഭേദായാമശൂലാദയോ വാതവികാരഃ ശീഘ്രമുപശാമ്യന്തി| സ്നേഹശ്ച ധാതൂന് പുഷ്ണാതി ബലം ച ദേഹേ ജനയതി| തസ്മാത് പുനഃ പുനഃ സ്നേഹസ്വേദൌ ശീലയേത്| തന്മൃദൂ കൃതേ ച കോഷ്ഠേ നാവതിഷ്ഠന്ത്യനിലാമയാഃ||൩||
स्निग्धस्विन्नस्य हि तोदभेदायामशूलादयो वातविकारः शीघ्रमुपशाम्यन्ति| स्नेहश्च धातून् पुष्णाति बलं च देहे जनयति| तस्मात् पुनः पुनः स्नेहस्वेदौ शीलयेत्| तन्मृदू कृते च कोष्ठे नावतिष्ठन्त्यनिलामयाः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadoShatvAdAvRute visheShaH (4) · Śloka 4
യതി തു സദോഷത്വാന്ന നിവര്തന്തേ തതഃ സര്വശരീരഗേऽപി വായൌ വിശേഷഃ പക്വാശയാശ്രിതേ മൃദുസ്നേഹവിരേചനം തില്വകസര്പിഃ സാതലാഘൃതമേരണ്ഡതൈലം വാ ക്ഷീരേണ ദദ്യാത്| ഏവം ഹി വിശുദ്ധ- സ്രോതസോऽനാവൃതഃ പവനോ വിചരന്നാശു ശാന്തിമേതി| അപി ച- സ്നിഗ്ധാമ്ലലവണോഷ്ണാദ്യൈരാഹാരൈര്ഹി മലശ്ചിതഃ| സ്രോതോ ബദ്ധ്വാऽനിലം രുന്ധ്യാത്തസ്മാത്തമനുലോമയേത്||൪||
यति तु सदोषत्वान्न निवर्तन्ते ततः सर्वशरीरगेऽपि वायौ विशेषः पक्वाशयाश्रिते मृदुस्नेहविरेचनं तिल्वकसर्पिः सातलाग़ृतमेरण्डतैलं वा क्षीरेण दद्यात्| एवं हि विशुद्ध- स्रोतसोऽनावृतः पवनो विचरन्नाशु शान्तिमेति| अपि च- स्निग्धाम्ललवणोष्णाद्यैराहारैर्हि मलश्चितः| स्रोतो बद्ध्वाऽनिलं रुन्ध्यात्तस्मात्तमनुलोमयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durbale vAtarogArte kramaH (5) · Śloka 5
അഥ ദുര്ബലേ വിരേച്യേ നിരൂഹം പാചനീയദീപനീയദ്രവ്യയുക്ത- മേവംവിധം ച ഭോജ്യമ്| ഭോജ്യയുക്തം വാ സ്രംസനമവചാരയേത്| വിശുദ്ധസ്യ ച സമിദ്ധേऽഗ്നാവസകൃത് സ്നേഹസ്വേദൌ സ്വാദ്വമ്ല- ലവണം ചാന്നപാനമ്| ഏവമപ്യനിവൃത്താവവപീഡകസ്നേഹാന് ബസ്തികര്മ ച പ്രയോജയേത്||൫||
अथ दुर्बले विरेच्ये निरूहं पाचनीयदीपनीयद्रव्ययुक्त- मेवंविधं च भोज्यम्| भोज्ययुक्तं वा स्रंसनमवचारयेत्| विशुद्धस्य च समिद्धेऽग्नावसकृत् स्नेहस्वेदौ स्वाद्वम्ल- लवणं चान्नपानम्| एवमप्यनिवृत्ताववपीडकस्नेहान् बस्तिकर्म च प्रयोजयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmAshayagate vAte visheShaH (6) · Śloka 6
ആമാശയഗതേ കൃതവമനസ്യ ഷഡ്ധരണം ചൂര്ണം പരതശ്ച യഥാര്ഹം സ്നേഹാദീന്| നാഭിദേശമാശ്രിതേ ബില്വശലാടുഭിഃ സിദ്ധാന് മത്സ്യാന് അശേഷകോഷ്ഠാശ്രിതേ പുനരര്ശോഗ്രഹണീവിഹിതമാമമലപാചനം ക്ഷാരോ- പയോഗാനന്തര്ഗുല്മോപക്രമം ച പ്രയുഞ്ജീത||൬||
आमाशयगते कृतवमनस्य षड्धरणं चूर्णं परतश्च यथार्हं स्नेहादीन्| नाभिदेशमाश्रिते बिल्वशलाटुभिः सिद्धान् मत्स्यान् अशेषकोष्ठाश्रिते पुनरर्शोग्रहणीविहितमाममलपाचनं क्षारो- पयोगानन्तर्गुल्मोपक्रमं च प्रयुञ्जीत||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRudayagate vAte visheShaH (7) · Śloka 7
ഹൃദയസ്ഥേ അംശുമത്യാ ശൃതം പയഃ||൭||
हृदयस्थे अंशुमत्या शृतं पयः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shrotrAdigate vAte visheShaH (8) · Śloka 9
ശ്രോത്രാദിഗതേ ശിരാഗതേ ച വിശേഷേണ സ്നൈഹികം നസ്യം ധൂമം ശിരോബസ്തിമര്ദനാലേപാനാന്യഥാസ്വഞ്ച സ്രോതസാം പ്രീണനമ്|൯|
श्रोत्रादिगते शिरागते च विशेषेण स्नैहिकं नस्यं धूमं शिरोबस्तिमर्दनालेपानान्यथास्वञ्च स्रोतसां प्रीणनम्|९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvagAdisthe vAte visheShaH (9) · Śloka 9
ത്വചി സ്ഥിതേऽഭ്യങ്ഗസ്വേദനിവാതാനി| രക്തേ ശീതപ്രദേഹ വിരേകരക്തമോക്ഷാഃ| മാംസമേദസോ വിരേകാസ്ഥാപനശമനാനി| അസ്ഥിമജ്ജയോരന്തര്ബഹിഃ സ്നേഹാഃ| ശുക്രപ്രാപ്തേ ഹര്ഷഃ ശുക്രലം ചാന്നപാനമ്| വിബദ്ധേ തു ശുക്രേ വിരേചനമ്| തതോऽനുബന്ധേ ऽനന്തരോക്താം ക്രിയാം കുര്യാത് പുത്രകാമീയം ചേക്ഷേത||൯||
त्वचि स्थितेऽभ्यङ्गस्वेदनिवातानि| रक्ते शीतप्रदेह विरेकरक्तमोक्षाः| मांसमेदसो विरेकास्थापनशमनानि| अस्थिमज्जयोरन्तर्बहिः स्नेहाः| शुक्रप्राप्ते हर्षः शुक्रलं चान्नपानम्| विबद्धे तु शुक्रे विरेचनम्| ततोऽनुबन्धे ऽनन्तरोक्तां क्रियां कुर्यात् पुत्रकामीय़ं चेक्षेत||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhashoShe visheShaH (10) · Śloka 10
ശുഷ്യതി തു ഗര്ഭേ ബാലേഷു യ യഷ്ടീമധുകകാശ്മര്യഫലശാരി വാശര്കരാശൃതം പയോ ദദ്യാന്മാംസാദമാംസരസാംശ്ച ബൃംഹണീയ സ്നേഹയുക്താന്||൧൦||
शुष्यति तु गर्भे बालेषु य यष्टीमधुककाश्मर्यफलशारि वाशर्कराशृतं पयो दद्यान्मांसादमांसरसांश्च बृंहणीय स्नेहयुक्तान्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAsnAvAdiprApte visheShaH (11) · Śloka 11
സിരാസ്നാവസന്ധിപ്രാപ്തേऽഭ്യങ്ഗമര്ദനസ്വേദോപനാഹബന്ധാഗ്നികര്മണി| സങ്കോചേ മാഷസൈന്ധവസാധിതം തൈലമഭ്യങ്ഗഃ| സ്വാപേ ബഹുശോ രക്താവസേചനമ്| ന ത്വങ്ഗലാനൌ ശോഷഭയാത്| സ്രുതരക്തസ്യ തൈലലവണാഗാരധൂമൈഃ പ്രദേഹഃ||൧൧||
सिरास्नावसन्धिप्राप्तेऽभ्यङ्गमर्दनस्वेदोपनाहबन्धाग्निकर्मणि| सङ्कोचे माषसैन्धवसाधितं तैलमभ्यङ्गः| स्वापे बहुशो रक्तावसेचनम्| न त्वङ्गलानौ शोषभयात्| स्रुतरक्तस्य तैललवणागारधूमैः प्रदेहः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apatAnakacikitsA tatrAdAvupakramyatvanidarshanam (12) · Śloka 12
അഥാപതാനകിനമസ്രസ്താക്ഷമസ്തബ്ധലാങ്ഗൂലമവേദനമസ്വേദന മപ്രലാപിനമഖട്വാഘാതിനമബഹിരായാമിനം ചോപക്രമേത||൧൨||
अथापतानकिनमस्रस्ताक्षमस्तब्धलाङ्गूलमवेदनमस्वेदन मप्रलापिनमख़ट्वाग़ातिनमबहिरायामिनं चोपक्रमेत||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNanasyaM sarpiHpAna~jca (13) · Śloka 13
തത്ര പ്രാഗേവ സ്നിഗ്ധസ്വിന്നാങ്ഗവ്യോഷവിഡങ്ഗശ്വേതമരിചൈരന്യൈശ്ച തീക്ഷ്ണൈഃ ശിരോവിരേചനൈഃ സ്രോതോവിശുദ്ധയേ കൃതനസ്യമനന്തരഞ്ചൈനം വിദാര്യാദിക്വാഥമാംസരസക്ഷീരദധിവിപക്വം സര്പിരച്ഛം പായ യേത്| തഥാ നാതിമാത്രമനിലഃ പ്രസരതി||൧൩||
तत्र प्रागेव स्निग्धस्विन्नाङ्गव्योषविडङ्गश्वेतमरिचैरन्यैश्च तीक्ष्णैः शिरोविरेचनैः स्रोतोविशुद्धये कृतनस्यमनन्तरञ्चैनं विदार्यादिक्वाथमांसरसक्षीरदधिविपक्वं सर्पिरच्छं पाय येत्| तथा नातिमात्रमनिलः प्रसरति||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAsnehavidhAnam (14) · Śloka 14
തതോ ഭദ്രദാര്വാദിവര്ഗം വാതഘ്നമാഹൃത്യ സയവകോലകുലത്ഥം സാനൂപമാഘംസഞ്ച നിക്വാഥ്യ തത്കഷായേണാമ്ലക്ഷീരവതാ മധുര വര്ഗപ്രതീവാപം മഹാസ്നേഹം വിപചേത്| തമപതാനകിനമഭ്യങ്ഗ പരിഷേകാവഗാഹപാനഭോജനാനുവാസനനാവനേഷു വിദധ്യാത്||൧൪||
ततो भद्रदार्वादिवर्गं वातघ्नमाहृत्य सयवकोलकुलत्थं सानूपमाघंसञ्च निक्वाथ्य तत्कषायेणाम्लक्षीरवता मधुर वर्गप्रतीवापं महास्नेहं विपचेत्| तमपतानकिनमभ्यङ्ग परिषेकावगाहपानभोजनानुवासननावनेषु विदध्यात्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedanam (15) · Śloka 15
ബലീയസി ച വാതേ സുഖോഷ്ണകരീഷപൂര്ണേ കൂപേ നിഖന്യാ ദാമുഖം| തപ്തായാം വ രഥകാരചുല്യാം ശിലായാം വാ സുപരിഷിക്തായാം ശായയേത് പലാലാവച്ഛന്നമ്| സ്വേദയേദ്വാ പിണ്ഡേന||൧൫||
बलीयसि च वाते सुख़ोष्णकरीषपूर्णे कूपे निख़न्या दामुख़ं| तप्तायां व रथकारचुल्यां शिलायां वा सुपरिषिक्तायां शाययेत् पलालावच्छन्नम्| स्वेदयेद्वा पिण्डेन||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhya~ggaH (16) · Śloka 16
മൂലകോരുബൂകസ്ഫൂര്ജാതകാര്കസപ്തലാശങ്ഖിനീസ്വരസസിദ്ധം വാ തൈലമഭ്യങ്ഗാദിശു യോജ്യമ്| അഭുക്തവതാ ചൈതത് പീത മമ്ലദധിമരിചവചായുക്തമാക്ഷേപകമപഹന്തി||൧൬||
मूलकोरुबूकस्फूर्जातकार्कसप्तलाशङ्ख़िनीस्वरससिद्धं वा तैलमभ्यङ्गादिशु योज्यम्| अभुक्तवता चैतत् पीत मम्लदधिमरिचवचायुक्तमाक्षेपकमपहन्ति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aNutailavidhAnam (17) · Śloka 17
തിലപീഡനോപകരണദ്രവ്യാണ്യനല്പകാലതൈലപരിപീതാന്യ വക്ഷുദ്യ മഹതി കടാഹേ പാനീയേനാധാവ്യ ക്വാഥയേദാസ്നേഹോ പഗമാത്| തതസ്തത് സ്നേഹമമ്ഭസ ഉപരിഷ്ടാത് പാണിശരാവയോ രന്യതരേണാദായ വാതഘ്നൌഷധദത്തപ്രതീവാപം സ്നേഹപാകകല്പേന പചേത്| ഏതദണുതൈലം സര്വവാതവികാരഹരമ്| അണുതൈലദ്ര വ്യേഭ്യോ നിഷ്പദ്യത ഇത്യണുതൈലമ്||൧൭||
तिलपीडनोपकरणद्रव्याण्यनल्पकालतैलपरिपीतान्य वक्षुद्य महति कटाहे पानीयेनाधाव्य क्वाथयेदास्नेहो पगमात्| ततस्तत् स्नेहमम्भस उपरिष्टात् पाणिशरावयो रन्यतरेणादाय वातग़्नौषधदत्तप्रतीवापं स्नेहपाककल्पेन पचेत्| एतदणुतैलं सर्ववातविकारहरम्| अणुतैलद्र व्येभ्यो निष्पद्यत इत्यणुतैलम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vegAntareShvavapIDAni pradhamanAni ca (18) · Śloka 18
വേഗാന്തരേഷു ച തീക്ഷ്ണാന്യവപീഡാനി പ്രധമനാനി വാ സകൃദ് ദദ്യാത്| തഥാസ്യ ശ്ലേഷ്മാപഗമനേന ശ്വസനവിമോക്ഷാത് സംജ്ഞാ പുനഃ പുനര്നോപരുധ്യതേ| കുക്കുടകുലീരശിംശുമാരവരാഹവസാഃ പായയേത്| യവകോലകുലത്ഥമൂലകദധിഘൃതതൈലസിദ്ധാം ച യവാഗൂമ്| സര്വാകാരം ച ഗതവേഗഃ സ്നേഹവിരേചനാസ്ഥാപനാ നുവാസനാനി സേവേത||൧൮||
वेगान्तरेषु च तीक्ष्णान्यवपीडानि प्रधमनानि वा सकृद् दद्यात्| तथास्य श्लेष्मापगमनेन श्वसनविमोक्षात् संज्ञा पुनः पुनर्नोपरुध्यते| कुक्कुटकुलीरशिंशुमारवराहवसाः पाययेत्| यवकोलकुलत्थमूलकदधिग़ृततैलसिद्धां च यवागूम्| सर्वाकारं च गतवेगः स्नेहविरेचनास्थापना नुवासनानि सेवेत||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apatAnake snehavirecanArthaM tilvakaghRutam (19) · Śloka 19
ത്രിവൃദ്ധന്തീസുവര്ണക്ഷീരീശങ്കിനീവിഡങ്ഗത്രിഫലാനാമക്ഷസമാഃ കല്കാഃ ബില്വമാത്രകം തില്വകമൂലാനാം ത്രിഫലാരസദധി പാത്രേ ദ്വേ ഘൃതപാത്രമേകം സര്വമൈകധ്യം പ്രതിസംസൃജ്യ വിപചേദേത ത്തില്വകസര്പിഃ സ്നേഹവിരേചനമനിലരോഗേഷു| തില്വകവിധി രേവ ചാശോകരമ്യകയോര്ദ്രഷ്ടവ്യഃ| ശുദ്ധവാതാപതാനകവി ധാനമേതത്| സംസൃഷ്ടേ യഥാസംസര്ഗമ്||൧൯||
त्रिवृद्धन्तीसुवर्णक्षीरीशङ्किनीविडङ्गत्रिफलानामक्षसमाः कल्काः बिल्वमात्रकं तिल्वकमूलानां त्रिफलारसदधि पात्रे द्वे घृतपात्रमेकं सर्वमैकध्यं प्रतिसंसृज्य विपचेदेत त्तिल्वकसर्पिः स्नेहविरेचनमनिलरोगेषु| तिल्वकविधि रेव चाशोकरम्यकयोर्द्रष्टव्यः| शुद्धवातापतानकवि धानमेतत्| संसृष्टे यथासंसर्गम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphasaMsRuShTe visheShaH (20) · Śloka 20
സകഫേ തു വാതേ തുമ്ബുരുഫലാഭയാഹിങ്ഗുപുഷ്കരമൂലലവണ ത്രയചൂര്ണം യവക്വാഥേന ഹൃത്പാര്ശ്വാര്തിഹരം പിബേത്| ഹിങ്ഗുനാഗ രദാഡിമാമ്ലവേതസസൌവര്ചലചൂര്ണം വാ| മുസ്തപിപ്പലീനാഗരാ തിവിഷാബിഭീതകഭാര്ങ്ഗീചൂര്ണം വാഗ് മദ്യേനോഷ്ണാമ്ബുനാ വാപ തന്ത്രകകാസഹൃദ്രോഗഹരമ്| സൌവര്ചലാഭയാവ്യോഷസിദ്ധം സര്പിഃ| രാസ്നാമ്ലവേതസസൈന്ധവവചാഹരീതകീകല്കശ്ച ഘൃതഭൃഷ്ടോ ഭക്ഷിതഃ||൨൦||
सकफे तु वाते तुम्बुरुफलाभयाहिङ्गुपुष्करमूललवण त्रयचूर्णं यवक्वाथेन हृत्पार्श्वार्तिहरं पिबेत्| हिङ्गुनाग रदाडिमाम्लवेतससौवर्चलचूर्णं वा| मुस्तपिप्पलीनागरा तिविषाबिभीतकभार्ङ्गीचूर्णं वाग् मद्येनोष्णाम्बुना वाप तन्त्रककासहृद्रोगहरम्| सौवर्चलाभयाव्योषसिद्धं सर्पिः| रास्नाम्लवेतससैन्धववचाहरीतकीकल्कश्च घृतभृष्टो भक्षितः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarbahirAyAmau (21) · Śloka 21
അന്തര്ബഹിരായാമാവേകായാമവത് സാധയേത്| തൈലദ്രോണ്യാം ചാത്ര ശയനമ്| അന്തരായാമശ്ചൈതയോര്ഘോരതരഃ| അപി ച വിവര്ണദന്തവദനഃ സ്രസ്താങ്ഗോ നഷ്ടചേതനഃ| പ്രസ്വിദ്യംശ്ച ധനുഷ്കമ്പീ ദശരാത്രം ന ജീവതി| വേഗേഷ്വതോऽന്യഥാ ജീവേന്മന്ദേഷു വിനതോ ജഡഃ| ഖഞ്ജഃ കുണിഃ പക്ഷഹതഃ പങ്ഗുലോ വികലോऽഥവാ||൨൧||
अन्तर्बहिरायामावेकायामवत् साधयेत्| तैलद्रोण्यां चात्र शयनम्| अन्तरायामश्चैतयोर्ग़ोरतरः| अपि च विवर्णदन्तवदनः स्रस्ताङ्गो नष्टचेतनः| प्रस्विद्यंश्च धनुष्कम्पी दशरात्रं न जीवति| वेगेष्वतोऽन्यथा जीवेन्मन्देषु विनतो जडः| ख़ञ्जः कुणिः पक्षहतः पङ्गुलो विकलोऽथवा||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hanustambhaH (22) · Śloka 22
ഹനുസ്തമ്ഭമയ്യര്ദിതവച്ചികിത്സേത്| സ്വേദയിത്വാ ച ഹനൂ സ്തബ്ധൌ സ്രസ്തൌ സ്വസ്ഥാനമാനീയ പാണിഭ്യാം പീഡയേത്| വിവൃതാ സ്യേ ചിബുകം ചോന്നാമയേത്| സംവൃതാസ്യേ ച നാമയേത്||൨൨||
हनुस्तम्भमय्यर्दितवच्चिकित्सेत्| स्वेदयित्वा च हनू स्तब्धौ स्रस्तौ स्वस्थानमानीय पाणिभ्यां पीडयेत्| विवृता स्ये चिबुकं चोन्नामयेत्| संवृतास्ये च नामयेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jihvAstambhArditayo kriyAkramaH (23) · Śloka 23
ജിഹ്വാസ്തമ്ഭേ സാമാന്യോക്തോ വിധിരേകായാമേ ച| തഥാ മഹാ തൃണപഞ്ചമൂലവിദാര്യാദിജീവനീയാനി മേദ്യമാംസാന്യൌദക കന്ദാംശ്ച ദ്വിഗുണോദകേ ക്ഷിരദ്രോണേ ക്ഷീരശേഷം നിഷ്ക്വാഥ്യ പരി സ്രാവ്യ തൈലപ്രസ്ഥേനോന്മിശ്രം പുനരധിശ്രയേത്| ക്ഷീരാനുഗമേ ചാവ താര്യ ശീതം മന്ഥയേത്| തതഃ സ്നേഹമാദായ പൂര്വവദ്വിപചേത്| ഏതത് ക്ഷീരതൈലം പാനാഭ്യങ്ഗാദിഷു വിധേയമ്| തൈലവിഹീനഗ് മിദമേവ ക്ഷീരഘൃതമക്ഷിതര്പണമ്||൨൩||
जिह्वास्तम्भे सामान्योक्तो विधिरेकायामे च| तथा महा तृणपञ्चमूलविदार्यादिजीवनीयानि मेद्यमांसान्यौदक कन्दांश्च द्विगुणोदके क्षिरद्रोणे क्षीरशेषं निष्क्वाथ्य परि स्राव्य तैलप्रस्थेनोन्मिश्रं पुनरधिश्रयेत्| क्षीरानुगमे चाव तार्य शीतं मन्थयेत्| ततः स्नेहमादाय पूर्ववद्विपचेत्| एतत् क्षीरतैलं पानाभ्यङ्गादिषु विधेयम्| तैलविहीनग् मिदमेव क्षीरघृतमक्षितर्पणम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhArakalpanAvisheShAH (24) · Śloka 24
തില്വകഫലസിദ്ധക്ഷീരദധ്നാ ച സഹ മാംസരസാന് കല്പ യേത്| യഥോക്താശ്ച യവാഗൂസ്നിഗ്ധാശ്ച നസ്യധൂമകവലഗ്രഹാഃ പ്രയോജ്യാഃ||൨൪||
तिल्वकफलसिद्धक्षीरदध्ना च सह मांसरसान् कल्प येत्| यथोक्ताश्च यवागूस्निग्धाश्च नस्यधूमकवलग्रहाः प्रयोज्याः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aNutailam (25) · Śloka 25
കൃഷ്ണഭൂമികേദാരം രോഹിണീകാഷ്ഠൈര്നാതിശുഷ്കൈര്ദാഹയേത്| ഉപ ലിപ്യ ച ഗോമയേന പുനഃ ഖദിരകാഷ്ഠൈര്ദഗ്ധ്വാ തദ്ഭസ്മാ പനീയ തത്ര ശീതീഭുതേ തൈലം നിഷേചയേത്| ഉഷിതം ച നിശാം ഖാനയേത്| താമനുഗതതൈലാം മൃത്തികാമാദായ പഞ്ചമൂലേന സഹ ക്വാഥയേത്| തമപി ക്വാഥം പരിസ്രുതമഷ്ടഗുണേന പയസാ തൈലാ വശേഷം പാചയേത്| ഏതദപ്യണുതൈലം നാവനാത് സര്വവാതവ്യാധി ഹരമ്||൨൫||
कृष्णभूमिकेदारं रोहिणीकाष्ठैर्नातिशुष्कैर्दाहयेत्| उप लिप्य च गोमयेन पुनः ख़दिरकाष्ठैर्दग्ध्वा तद्भस्मा पनीय तत्र शीतीभुते तैलं निषेचयेत्| उषितं च निशां ख़ानयेत्| तामनुगततैलां मृत्तिकामादाय पञ्चमूलेन सह क्वाथयेत्| तमपि क्वाथं परिस्रुतमष्टगुणेन पयसा तैला वशेषं पाचयेत्| एतदप्यणुतैलं नावनात् सर्ववातव्याधि हरम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aNutailaM dvitIyam (26) · Śloka 26
തദ്വച്ച പഞ്ചമൂലകാഷ്ഠൈര്ദധ്വാ ഭസ്മാപനീയ വിദാര്യാദിസിദ്ധേന തൈലേന ശതശോ നിഷിച്യ പൂര്വവന്മൃദമാദായോഷ്ണോകവതി കടാഹേऽഭ്യാസിച്ച തൈലം പാണിനാ പിചുനാ വാ ഗൃഹീത്വ വാത ഹരൌഷധക്വാഥമാംസരസക്ഷീരാമ്ലഭാഗസഹസ്രേണ സഹസ്രപാകം സാധയേദ്യാവതാ കാലേന ശക്നുയാത് പക്തും പ്രതിവാപശ്ചാത്ര ഹൈമവതാ ദക്ഷിണാപഥഗാ ചാശ്വഗന്ധാവാതഘ്നാനി ച ദ്രവ്യാണി| സിധ്യതി ചാസ്മിന് ശങ്കമാധ്മപയേത്| ദുന്ദുഭീന് വാദയേത്| ബ്രഹ്മണാനധ്യാപയേത് ഭോജയേത്| ഛത്രം ധാരയേത്| ബാലവ്യ ജനൈശ്ച ബീജയേത്| തത്സിദ്ധം നസ്യപാനാഭ്യങ്ഗബസ്തിഷു പ്രയുഞ്ജീത| ഏതത്സഹസ്രപാകമനിവാര്യവീര്യം തൈലമേവം ഭാഗശതപക്വം ശത പാകമ്| അഭീക്ഷ്ണം ച സ്വദയേത്| തതഃ സ്നിഗ്ധസ്വിന്നസ്യ ശ്ലക്ഷ്ണസ്യ മൃദുനശ്ചര്മണോ വാസസോ വാ ചതുരങ്ഗുലവിസ്തൃതാ ഭിഃ പട്ടികാഭിര്വക്രീഭൂതപ്രദേശാവഗൃഹ്ണ സര്വതോ വേഷ്ടയേത് ബധ്നീ യാത്| നിശി ബദ്ധ്വാ ദിവാ മുഞ്ചേദ്ദിവാ വാ നിശി| മോക്ഷാന്തേ ചോത്കാരികാഭിഃ സുസ്നിഗ്ധാഭിര്വാതഘ്നപ്രക്ലൃപ്താഭിഃ സ്വേദ യേത്| അവ്യഥം ച പ്രതിലോമം പ്രമാര്ജയന്നൃജുകുര്വംശ്ച പുനര്ബധ്നീ യാത്| ഏവം സപ്തരാത്രമ്| സശോഫേ തു വമനമാചരേത്| സദാ ഹരാഗേ ബലവതഃ സിരാവ്യധമ്| ഘൃതക്ഷീരബസ്തിസേകാന് വാത പിത്തഘ്നക്രിയാം ച||൨൬||
तद्वच्च पञ्चमूलकाष्ठैर्दध्वा भस्मापनीय विदार्यादिसिद्धेन तैलेन शतशो निषिच्य पूर्ववन्मृदमादायोष्णोकवति कटाहेऽभ्यासिच्च तैलं पाणिना पिचुना वा गृहीत्व वात हरौषधक्वाथमांसरसक्षीराम्लभागसहस्रेण सहस्रपाकं साधयेद्यावता कालेन शक्नुयात् पक्तुं प्रतिवापश्चात्र हैमवता दक्षिणापथगा चाश्वगन्धावातग़्नानि च द्रव्याणि| सिध्यति चास्मिन् शङ्कमाध्मपयेत्| दुन्दुभीन् वादयेत्| ब्रह्मणानध्यापयेत् भोजयेत्| छत्रं धारयेत्| बालव्य जनैश्च बीजयेत्| तत्सिद्धं नस्यपानाभ्यङ्गबस्तिषु प्रयुञ्जीत| एतत्सहस्रपाकमनिवार्यवीर्यं तैलमेवं भागशतपक्वं शत पाकम्| अभीक्ष्णं च स्वदयेत्| ततः स्निग्धस्विन्नस्य श्लक्ष्णस्य मृदुनश्चर्मणो वाससो वा चतुरङ्गुलविस्तृता भिः पट्टिकाभिर्वक्रीभूतप्रदेशावगृह्ण सर्वतो वेष्टयेत् बध्नी यात्| निशि बद्ध्वा दिवा मुञ्चेद्दिवा वा निशि| मोक्षान्ते चोत्कारिकाभिः सुस्निग्धाभिर्वातग़्नप्रक्लृप्ताभिः स्वेद येत्| अव्यथं च प्रतिलोमं प्रमार्जयन्नृजुकुर्वंश्च पुनर्बध्नी यात्| एवं सप्तरात्रम्| सशोफे तु वमनमाचरेत्| सदा हरागे बलवतः सिराव्यधम्| ग़ृतक्षीरबस्तिसेकान् वात पित्तग़्नक्रियां च||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ekA~ggaroge (27) · Śloka 27
ഏകാങ്ഗരോഗിണമമ്ലാനഗാത്രം സ്നേഹസ്വേദോപപന്നം മൃദുനാ സംശോ ധനേന സംശോധ്യാനുവാസ്യാസ്ഥാപ്യ ചോക്ഷേപകവിധാനേനോപചരേത്| വിശേഷതോ ബലാതൈലമനുവാസനാര്ഥേ| ദോഷസംസര്ഗേ യഥാസംസര്ഗമ്| കുക്കുടീം വാ രസായനവിധാനേനോപയുഞ്ജീത||൨൭||
एकाङ्गरोगिणमम्लानगात्रं स्नेहस्वेदोपपन्नं मृदुना संशो धनेन संशोध्यानुवास्यास्थाप्य चोक्षेपकविधानेनोपचरेत्| विशेषतो बलातैलमनुवासनार्थे| दोषसंसर्गे यथासंसर्गम्| कुक्कुटीं वा रसायनविधानेनोपयुञ्जीत||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apabAhukAdau (28) · Śloka 28
അപബാഹുകേ നാവനമൂര്ധ്വഭക്തം ച നിരാമേ സ്നേഹപാനമ്| വിശ്വ ഭീപ്രഭൃതിഷു പാദദാഹാന്തേഷു യഥോക്താം സിരാം വിദ്ധ്വാ വാത വ്യാധിവദുപാചരേത്||൨൮||
अपबाहुके नावनमूर्ध्वभक्तं च निरामे स्नेहपानम्| विश्व भीप्रभृतिषु पाददाहान्तेषु यथोक्तां सिरां विद्ध्वा वात व्याधिवदुपाचरेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Urustambhe kramaH (29) · Śloka 29
ഊരുസ്തമ്ഭേ തു സ്നേഹാസൃക്സ്രാവവമനവിരേചനബസ്തികര്മാണി പരിഹരേത്| ആമശ്ലേഷ്മണാ സഹ തേഷാം വിരോധാത്| ഊരുലീനാനാം വായുനാ സ്തബ്ധാനാം ച വമനദിഭിരുര്ധ്വം നേതുമമ്ഭസാമിവ നിമ്നാത് സ്ഥലമശക്യത്വാത്| തതസ്തത്ര തു ബഹുശഃ ശമന ശോഷണാനി യുക്ത്യാവേക്ഷ്യ യുഞ്ജീത| രൂക്ഷോപചാരാന് യവ ശ്യാമാകകോദ്രവോദ്ദാലകമലവണമല്പതൈലസിദ്ധം ശാകം ക്ഷാരാരിഷ്ടമധൂദകാനി ച ശീലയേത്||൨൯||
ऊरुस्तम्भे तु स्नेहासृक्स्राववमनविरेचनबस्तिकर्माणि परिहरेत्| आमश्लेष्मणा सह तेषां विरोधात्| ऊरुलीनानां वायुना स्तब्धानां च वमनदिभिरुर्ध्वं नेतुमम्भसामिव निम्नात् स्थलमशक्यत्वात्| ततस्तत्र तु बहुशः शमन शोषणानि युक्त्यावेक्ष्य युञ्जीत| रूक्षोपचारान् यव श्यामाककोद्रवोद्दालकमलवणमल्पतैलसिद्धं शाकं क्षारारिष्टमधूदकानि च शीलयेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Urustambhe auShadham (30) · Śloka 30
സസൈന്ധവം വചാദിം ഹരിദ്രാദിം വത്സകാദിം വാ| ഷഡ്ധാരണം വാ ഹരീതകീഃ പിപ്പലീര്വാ| ശാര്ങ്ഗാഷ്ഠാമദനദന്തീവത്സകം വാ| സ്വാദുകണ്ടകാരഗ്വധദാര്വീമദുബകപാഠാകരഞ്ജകൂല കചൂര്ണം വാ സക്ഷൌദ്രം മസ്തുനാ പിബേത്| ചിത്രകദേവദാരുകു ഷ്ഠപാഠാതിക്തകരോഹിണീര്വാ മധുനാ ലിഹ്യാത്| ത്രിഫലാ പിപ്പലീമുസ്തചവികാകടുരോഹിണീര്വാ| സ്വേദാംശ്ച രൂക്ഷാന് കുര്യാത്||൩൦||
ससैन्धवं वचादिं हरिद्रादिं वत्सकादिं वा| षड्धारणं वा हरीतकीः पिप्पलीर्वा| शार्ङ्गाष्ठामदनदन्तीवत्सकं वा| स्वादुकण्टकारग्वधदार्वीमदुबकपाठाकरञ्जकूल कचूर्णं वा सक्षौद्रं मस्तुना पिबेत्| चित्रकदेवदारुकु ष्ठपाठातिक्तकरोहिणीर्वा मधुना लिह्यात्| त्रिफला पिप्पलीमुस्तचविकाकटुरोहिणीर्वा| स्वेदांश्च रूक्षान् कुर्यात्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atyapatRupte tarpaNam (31) · Śloka 31
അത്യപതൃപ്തം തു രൂക്ഷം ക്ഷാമമനിദ്രം ജാങ്ഗലരസൈഃ ശാലി ഭിശ്ച തര്പയേത്| സര്ഷപതൈലം വാ സരലകുഷ്ഠശ്രീവേഷ്ടകസുര ദാരുനാഗകേസരാജഗന്ധാസിദ്ധം സക്ഷൌദ്രം പിബേത്||൩൧||
अत्यपतृप्तं तु रूक्षं क्षाममनिद्रं जाङ्गलरसैः शालि भिश्च तर्पयेत्| सर्षपतैलं वा सरलकुष्ठश्रीवेष्टकसुर दारुनागकेसराजगन्धासिद्धं सक्षौद्रं पिबेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sasaindhavAditalam (32) · Śloka 32
സസൈന്ധവപലം ശുണ്ഠീചിത്രകപിപ്പലീമൂലാനാം പൃഥഗ്ദ്വിപലം ദശ ഭല്ലാതകാസ്ഥീനി കല്കീകൃത്യൈകധ്യമാരനാലാഢകേന സഹ തൈലപ്രസ്ഥം പചേത്| തത്സര്വവാതവികാരേശു പഥ്യം വിശേഷാ ദൂരുസ്തമ്ഭാര്ശോഗൃധ്രസീഘ്നമപഥ്യദഞ്ച||൩൨||
ससैन्धवपलं शुण्ठीचित्रकपिप्पलीमूलानां पृथग्द्विपलं दश भल्लातकास्थीनि कल्कीकृत्यैकध्यमारनालाढकेन सह तैलप्रस्थं पचेत्| तत्सर्ववातविकारेशु पथ्यं विशेषा दूरुस्तम्भार्शोगृध्रसीग़्नमपथ्यदञ्च||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAhyopacArAH (33) · Śloka 33
ബഹിരപി ശ്ലേഷ്മക്ഷപണായ ക്ഷൌദ്രസര്ഷപരകരഞ്ജഫലവല്മീ കമൃദ്ഗോമൂത്രൈരുഷ്ണൈര്ലേപയേത്| സൌഭാഞ്ജനതക്കാരീദ്വയസരലാ ര്ജുനകരഞ്ജാഢകീഗോക്ഷുരകൈര്ലേപോന്മര്ദനസേകാന് കുര്യാത്| വ്യാ യാമൈശ്ച വിവിധൈര്മേദഃ ക്ഷപയേത്| സ്ഥാലാന്യുല്ലങ്ഘയേത്| പ്രതി സ്രോതഃ സരിതമവ്യാലാം തരേത്| ഏവമൂരുസ്തമ്ഭോ ഹി ശുഷ്കേ ശ്ലേഷ്മണി പ്രശാമ്യതീതി||൩൩||
बहिरपि श्लेष्मक्षपणाय क्षौद्रसर्षपरकरञ्जफलवल्मी कमृद्गोमूत्रैरुष्णैर्लेपयेत्| सौभाञ्जनतक्कारीद्वयसरला र्जुनकरञ्जाढकीगोक्षुरकैर्लेपोन्मर्दनसेकान् कुर्यात्| व्या यामैश्च विविधैर्मेदः क्षपयेत्| स्थालान्युल्लङ्ग़येत्| प्रति स्रोतः सरितमव्यालां तरेत्| एवमूरुस्तम्भो हि शुष्के श्लेष्मणि प्रशाम्यतीति||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyopacAraH sahacarAditailaM rAsnAdighRuta~jca (34) · Śloka 34
ഭവതി ചാത്ര- സഹചരം സുരദാരു സനാഗരം ക്വഥിതമമ്ഭസി തൈലവിമിശ്രിതമ്| പവനനീഡിതദേഹഗതിഃ പിബന് ദ്രുതവിലിമ്ഭിതഗോ ഭവതീച്ഛയാ| രാസ്നാമഹൌഷധദ്വീപി പിപ്പലീഷഠിപൌഷ്കരമ്| പിഷ്ട്വാ വിപാചയേത്സര്പിര്വാതരോഗഹരം പരമ്||൩൪||
भवति चात्र- सहचरं सुरदारु सनागरं क्वथितमम्भसि तैलविमिश्रितम्| पवननीडितदेहगतिः पिबन् द्रुतविलिम्भितगो भवतीच्छया| रास्नामहौषधद्वीपि पिप्पलीषठिपौष्करम्| पिष्ट्वा विपाचयेत्सर्पिर्वातरोगहरं परम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcatiktaM ghRutam (35) · Śloka 36
നിമ്ബാമൃതാവൃഷപടോലനിദഗ്ധികാനാം ഭാഗാന് പൃഥഗ്ദശപലാന് വിപചേദ് ഘടേऽപാമ്| അഷ്ടാംശശേഷിതരസേന പുനശ്ച തേന പ്രസ്ഥം ഘൃതസ്യ വിപചേത് പിചുഭാഗകല്കൈഃ| പാഠാവിഡങ്ഗസുരദാരുഗജോപകുല്യാ ദ്വിക്ഷാരനാഗരനിശാമിസിചവ്യ്ഗകുഷ്ഠൈഃ| തേജോവതീമരിചവത്സകദീപ്യകാഗ്നി രോഹിണ്യരുഷ്കരവചാകണമൂലയുക്തൈഃ| മഞ്ജിഷ്ഠയാതിവിഷയാ വിഷയാ യവാന്യാ സംശുദ്ധഗുഗ്ഗുലുപലൈരപി പഞ്ചസങ്ഖ്യൈഃ| തത് സേവിതം വിധമതി പ്രബലം സമീരം സന്ധ്യസ്ഥിമജ്ജഗതമപ്യഥ കുഷ്ഠമീദൃക്| നാഡീവ്രണാര്ബുദഭഗന്ദരഗണ്ഡമാലാ ജത്രൂര്ധ്വസര്വഗദഗുല്മഗുദോത്ഥമേഹാന്| യക്ഷ്മാരുചിശ്വസനപീനസകാസശോഷ ഹൃത്പാണ്ഡുരോഗമദവിദ്രധിവാതരക്തമ്||൩൫|| ഹ്|൩൬|
निम्बामृतावृषपटोलनिदग्धिकानां भागान् पृथग्दशपलान् विपचेद् घटेऽपाम्| अष्टांशशेषितरसेन पुनश्च तेन प्रस्थं घृतस्य विपचेत् पिचुभागकल्कैः| पाठाविडङ्गसुरदारुगजोपकुल्या द्विक्षारनागरनिशामिसिचव्य्गकुष्ठैः| तेजोवतीमरिचवत्सकदीप्यकाग्नि रोहिण्यरुष्करवचाकणमूलयुक्तैः| मञ्जिष्ठयातिविषया विषया यवान्या संशुद्धगुग्गुलुपलैरपि पञ्चसङ्ख्यैः| तत् सेवितं विधमति प्रबलं समीरं सन्ध्यस्थिमज्जगतमप्यथ कुष्ठमीदृक्| नाडीव्रणार्बुदभगन्दरगण्डमाला जत्रूर्ध्वसर्वगदगुल्मगुदोत्थमेहान्| यक्ष्मारुचिश्वसनपीनसकासशोष हृत्पाण्डुरोगमदविद्रधिवातरक्तम्||३५|| ह्|३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlaghRutam (36) · Śloka 36
ദ്രോണേऽമ്ഭസഃ പചേദ്ഭാഗാന് ദശമൂലച്ചതുഷ്പലാന്| യവകോലകുലത്ഥാനാം ഭാഗൈഃ പ്രസ്ഥോന്മിതൈഃ സഹ| പാദശേഷേ രസേ പിഷ്ടൈര്ജീവനീയൈഃ സശര്കരൈഃ| തദ്വത്ഖര്ജൂരകാശ്മര്യദ്രാക്ഷാബദരഫല്ഗുഭിഃ| സക്ഷീരൈഃ സര്പിഷഃ പ്രസ്ഥം സിദ്ധം കേവലവാതനുത്| യോജ്യോ നിരത്യയഃ പാനനസ്യാഭ്യഞ്ജനബസ്തിഷു||൩൬||
द्रोणेऽम्भसः पचेद्भागान् दशमूलच्चतुष्पलान्| यवकोलकुलत्थानां भागैः प्रस्थोन्मितैः सह| पादशेषे रसे पिष्टैर्जीवनीयैः सशर्करैः| तद्वत्ख़र्जूरकाश्मर्यद्राक्षाबदरफल्गुभिः| सक्षीरैः सर्पिषः प्रस्थं सिद्धं केवलवातनुत्| योज्यो निरत्ययः पाननस्याभ्यञ्जनबस्तिषु||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyam (snehanasyam) (37) · Śloka 37
ബലാവില്വശൃതേ ക്ഷീരേ ഘൃതമണ്ഡം വിപാചയേത്| തസ്യ ശുക്തിഃ പ്രകുഞ്ചോ വാ നസ്യം വാതേ ശിരോഗതേ| തദ്വത്സിദ്ധാ വസാ നക്രമത്സ്യകൂര്മബുലൂകജാ| പ്രത്യഗ്രാ വിധിനാനേന നസ്യപാനേശു യോജയേത്||൩൭||
बलाविल्वशृते क्षीरे घृतमण्डं विपाचयेत्| तस्य शुक्तिः प्रकुञ्चो वा नस्यं वाते शिरोगते| तद्वत्सिद्धा वसा नक्रमत्स्यकूर्मबुलूकजा| प्रत्यग्रा विधिनानेन नस्यपानेशु योजयेत्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNapiNyAkAditailam (38) · Śloka 38
ജീര്ണം പിണ്യാകം പഞ്ചമൂലം പൃഥക് ച ക്വാഥം ക്വാഥാഭ്യാമേകതസ്തൈലമാഭ്യാമ്| ക്ഷീരാദഷ്ടാംശം പായചേത്തേന പാനാ ദ്വാതാ നശ്യേയുഃ ശ്ലേഷ്മയുക്താ വിശേഷാത്||൩൮||
जीर्णं पिण्याकं पञ्चमूलं पृथक् च क्वाथं क्वाथाभ्यामेकतस्तैलमाभ्याम्| क्षीरादष्टांशं पायचेत्तेन पाना द्वाता नश्येयुः श्लेष्मयुक्ता विशेषात्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sahacarAditailamaparam (39) · Śloka 39
സമൂലശാഖസ്യ സഹാചരസ്യ തുലാം സമേതാം ദശമൂലതശ്ച| അഭീരുമൂലാച്ച തുലാര്ധമേതദ ഷ്ടാംശശേഷം വിപചേദ്വഹേऽപാമ്| തത്ര സേവ്യനഖകുഷ്ഠഹിമൈലാ സ്പൃക്പ്രയങ്ഗുനലികാമ്ബുശിലാജൈഃ| ലോഹിതാനലദലോഹസുരാഹ്വൈഃ കോപനാമിസിതുരുഷ്കനതൈശ്ച| തുല്യക്ഷീരം പാലികൈസ്തൈലപാത്രം സിദ്ധം കൃച്ഛ്രാന് ശീലിതം ഹന്തി വാതാന്| കമ്പാക്ഷേപസ്തമ്ഭശേഷാദിയുക്താന് ഗുല്മോന്മാദൌ പീനസാന് യോനിരോഗാന്|൩൯|
समूलशाख़स्य सहाचरस्य तुलां समेतां दशमूलतश्च| अभीरुमूलाच्च तुलार्धमेतद ष्टांशशेषं विपचेद्वहेऽपाम्| तत्र सेव्यनख़कुष्ठहिमैला स्पृक्प्रयङ्गुनलिकाम्बुशिलाजैः| लोहितानलदलोहसुराह्वैः कोपनामिसितुरुष्कनतैश्च| तुल्यक्षीरं पालिकैस्तैलपात्रं सिद्धं कृच्छ्रान् शीलितं हन्ति वातान्| कम्पाक्षेपस्तम्भशेषादियुक्तान् गुल्मोन्मादौ पीनसान् योनिरोगान्|३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ketakimUlAditailam lashunAditailam (39) · Śloka 39
കേതകിമൂലബലാതിബലാനാം യദ്ബഹലേന രസേന വിപക്വമ്| തൈലമനല്പതുഷോദകയുക്തം മാരുതമസ്ഥിഗതം തദപോഹേത്| തുലാം ലശുനകന്ദസ്യ തുലാര്ധം ജാങ്ഗലാത് പലാത്| ദശമൂലാച്ച വിപചേദ്ഭാഗാന് പഞ്ചപലാന് പൃഥക്| തോയാര്മണേന പാദസ്ഥേ സമം തൈലം പയോ ദധി| തത്ര ദദ്യാത്പലാംശാംശ്ച രാസ്നാമധുകജീവകാന്| മിസിസ്ഥിരാമഹാമേദാചപലാതിവിഷാബലാഃ| കാകോലീപൌഷ്കരം മൂലമശ്വഗന്ധാ ച സാധിതമ്| തത്പരം വാതരോഗഘ്നം ഗുല്മാനാഹാര്തിശൂലനുത്| ഭഗ്നജര്ജരിതാങ്ഗാനാം പഥ്യമഗ്നേശ്ച ദീപനമ്|൩൯|
केतकिमूलबलातिबलानां यद्बहलेन रसेन विपक्वम्| तैलमनल्पतुषोदकयुक्तं मारुतमस्थिगतं तदपोहेत्| तुलां लशुनकन्दस्य तुलार्धं जाङ्गलात् पलात्| दशमूलाच्च विपचेद्भागान् पञ्चपलान् पृथक्| तोयार्मणेन पादस्थे समं तैलं पयो दधि| तत्र दद्यात्पलांशांश्च रास्नामधुकजीवकान्| मिसिस्थिरामहामेदाचपलातिविषाबलाः| काकोलीपौष्करं मूलमश्वगन्धा च साधितम्| तत्परं वातरोगग़्नं गुल्मानाहार्तिशूलनुत्| भग्नजर्जरिताङ्गानां पथ्यमग्नेश्च दीपनम्|३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prasAriNItailam (39) · Śloka 39
സമൂലജാലാം വിപചേത് പ്രസാരിണീം തുലോന്മിതാം പാദധൃതേ ഘടേऽമ്ഭസഃ| പൃഥക്സതൈലം ദധി തത്സമം ക്ഷിപേത് സമം ച താഭ്യാം വിജയാം തതഃ പിബേത്| പ്രസാരിണീജീവകസിന്ധുജന്മ യഷ്ട്യാഹ്വരാസ്നാഗ്നികയാവശൂകൈഃ| സഗ്രന്ഥികാഖ്യൈര്ദ്വിപലൈഃ സുപിഷ്ടൈഃ ഭല്ലാതകാനാം ദശകൈസ്ത്രിഭിശ്ച| ശുണ്ഠീപലത്രയയുതൈര്വിനിഹന്തി പാന നസ്യാദിഭിസ്തദഖിലാന് മരുതോ വികാരാന്| കുഷ്ഠപ്രമേഹഹതനാമമനോവികാര ശ്വാസാസ്ഥിഭങ്ഗജഠരക്രിമിബീജദോഷാന്||൩൯||
समूलजालां विपचेत् प्रसारिणीं तुलोन्मितां पादधृते घटेऽम्भसः| पृथक्सतैलं दधि तत्समं क्षिपेत् समं च ताभ्यां विजयां ततः पिबेत्| प्रसारिणीजीवकसिन्धुजन्म यष्ट्याह्वरास्नाग्निकयावशूकैः| सग्रन्थिकाख्यैर्द्विपलैः सुपिष्टैः भल्लातकानां दशकैस्त्रिभिश्च| शुण्ठीपलत्रययुतैर्विनिहन्ति पान नस्यादिभिस्तदखिलान् मरुतो विकारान्| कुष्ठप्रमेहहतनाममनोविकार श्वासास्थिभङ्गजठरक्रिमिबीजदोषान्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhejasammataM sahacaratailam (40) · Śloka 40
പചേത് സഹാചരതുലാം ജലദ്രോണചതുഷ്ടയേ| ദ്രോണശേശേ സമക്ഷീരേ തത്ര തൈലാഢകം പചേത്| സഹാചരസ്യ മൂലാനാം കല്കിതൈര്ദശഭിഃ പലൈഃ| അഥവ നലഷഡ്ഗ്രന്ഥിസ്ഥിരാകുഷ്ഠസുരാഹ്വയാത്| സൈലാനലദശൈലേയശതഹ്വാരക്തചന്ദനാത്| സിദ്ധേऽസ്മിന് ശര്കരാചൂര്ണാദഷ്ഠാദശപലം ക്ഷിപേത്| ഭേലസ്യ സമ്മതം തൈലം തത് കൃച്ഛ്രാനനിലാമയാന്| വാതകുണ്ഡലികോന്മാദഭൂതാപസ്മാരവര്ധ്മ ച| ഗുല്മഹൃദ്രോഗഗദുര്നാമയോനിരോഗാംശ്ച നാശയേത്||൪൦||
पचेत् सहाचरतुलां जलद्रोणचतुष्टये| द्रोणशेशे समक्षीरे तत्र तैलाढकं पचेत्| सहाचरस्य मूलानां कल्कितैर्दशभिः पलैः| अथव नलषड्ग्रन्थिस्थिराकुष्ठसुराह्वयात्| सैलानलदशैलेयशतह्वारक्तचन्दनात्| सिद्धेऽस्मिन् शर्कराचूर्णादष्ठादशपलं क्षिपेत्| भेलस्य सम्मतं तैलं तत् कृच्छ्राननिलामयान्| वातकुण्डलिकोन्मादभूतापस्मारवर्ध्म च| गुल्महृद्रोगगदुर्नामयोनिरोगांश्च नाशयेत्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvadaMShTrakakaShAyaH (41) · Śloka 41
ശ്വദംഷ്ട്രകകഷായസ്യ പ്രസ്ഥൌ ദ്വൌ പയസാ സമൌ| ഷട്പലം ശൃങ്ഗിവേരസ്യ ഗുഡസ്യ ച പലാഷ്ടകമ്| തൈലപ്രസ്ഥം വിപക്വം തദ്ദദ്യാത് സര്വാനിലാര്തിഷു||൪൧||
श्वदंष्ट्रककषायस्य प्रस्थौ द्वौ पयसा समौ| षट्पलं शृङ्गिवेरस्य गुडस्य च पलाष्टकम्| तैलप्रस्थं विपक्वं तद्दद्यात् सर्वानिलार्तिषु||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balAtailam (42) · Śloka 42
ബലാശതം ഛിന്നരുഹാപാദം രാസ്നാഷ്ടഭാഗികമ്| ജലാഢകശതേ പക്ത്വാ ശതഭാഗസ്ഥിതേ രസേ| ദധിമസ്ത്വിക്ഷുനിര്യാസശുക്തൈസ്തൈലാഢകം സമൈഃ| പചേത്സജപയോര്ധാംശം കല്കൈരേഭിഃ പലോന്മിതൈഃ| ശഠീസരലദാര്വേലാമഞ്ജിഷ്ഠാഗരുചന്ദനൈഃ| പദ്മകാതിബലാമുസ്താസൂപ്യപര്ണിഹരേണുഭിഃ| യഷ്ട്യാഹ്വസുരസവ്യാഘ്രനഖര്ഷഭകജീവകൈഃ| പലാശരസകസ്തൂരീനലികാജാതികോഷകൈഃ| സ്പൃക്കാകുങ്കുമശൈലേയജാതീകടുഫലാമ്ബുഭിഃ| ത്വക്കുന്ദുരുഷ്കകര്പൂരതുരുഷ്കശ്രീനിവാസകൈഃ| ലവങ്ഗനഖതക്കോലകുഷ്ഠമാംസീപ്രിയങ്ഗുഭിഃ| സ്ഥൌണേയതഗരധ്യാമവചാമദനകധവൈഃ| സനാഗകേസരൈഃ സിദ്ധേ ദര്ദ്യാച്ചാത്രാവതാരിതേ| പന്നകല്കം തതഃ പൂതം വിധിനാ തത്പ്രയോജിതമ്| ശ്വാസം കാസം ജ്വരം മൂര്ച്ഛാം ഛര്ദിം തൃഷ്ണാം ക്ഷതം ക്ഷയമ്| പ്ലീഹശോഷാപസ്മാരമലക്ഷ്മീം ച പ്രണാശയേത്| ബലാതൈലമിദം ശ്രേഷ്ഠം വാതവ്യാധിവിനാശനമ്||൪൨||
बलाशतं छिन्नरुहापादं रास्नाष्टभागिकम्| जलाढकशते पक्त्वा शतभागस्थिते रसे| दधिमस्त्विक्षुनिर्यासशुक्तैस्तैलाढकं समैः| पचेत्सजपयोर्धांशं कल्कैरेभिः पलोन्मितैः| शठीसरलदार्वेलामञ्जिष्ठागरुचन्दनैः| पद्मकातिबलामुस्तासूप्यपर्णिहरेणुभिः| यष्ट्याह्वसुरसव्याग़्रनख़र्षभकजीवकैः| पलाशरसकस्तूरीनलिकाजातिकोषकैः| स्पृक्काकुङ्कुमशैलेयजातीकटुफलाम्बुभिः| त्वक्कुन्दुरुष्ककर्पूरतुरुष्कश्रीनिवासकैः| लवङ्गनख़तक्कोलकुष्ठमांसीप्रियङ्गुभिः| स्थौणेयतगरध्यामवचामदनकधवैः| सनागकेसरैः सिद्धे दर्द्याच्चात्रावतारिते| पन्नकल्कं ततः पूतं विधिना तत्प्रयोजितम्| श्वासं कासं ज्वरं मूर्च्छां छर्दिं तृष्णां क्षतं क्षयम्| प्लीहशोषापस्मारमलक्ष्मीं च प्रणाशयेत्| बलातैलमिदं श्रेष्ठं वातव्याधिविनाशनम्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amRutAhvaM tailam (43) · Śloka 43
അമൃതായാസ്തുലാഃ പഞ്ച പചേത്തോയവഹദ്വയേ| പാദശേഷേ സമക്ഷീരം തൈലസ്യ ദ്വ്യാഢകം പചേത്| ഏലാമാംസീനതോശീരസാരിവാകുഷ്ഠചന്ദനൈഃ| ശതപുഷ്പാബലാമേദാമഹാമേദര്ധിജീവകൈഃ| കാകോലീക്ഷീരകാകോലീശ്രാവണ്യതിബലാനഖൈഃ| മഹാശ്രാവണിജീവന്തീവിദാരീകപികച്ഛുഭിഃ| ശതാവരീതാമലകീകര്കടഹ്വാഹരേണുഭിഃ| വചാഗോക്ഷുരകൈരണ്ഡരാസ്നാകാലാസഹാചരൈഃ| വീരാമഹൈലര്ഷഭകത്രിദശാഹ്വൈശ്ച കാര്ഷികൈഃ| മഞ്ജിഷ്ഠായാസ്ത്രികര്ഷേണ മധുകാഷ്ടപലേന ച| കല്കൈസ്തത്ക്ഷീണവീര്യാഗ്നിബലസമ്മൂഢചേതസഃ| ഉന്മാദാരത്യപസ്മാരൈരാര്താംശ്ച പ്രകൃതിം നയേത്| വാതവ്യാധിഹരം ശ്രേഷ്ഠം തൈലാഗ്ര്യമമൃതാഹവമ്||൪൩||
अमृतायास्तुलाः पञ्च पचेत्तोयवहद्वये| पादशेषे समक्षीरं तैलस्य द्व्याढकं पचेत्| एलामांसीनतोशीरसारिवाकुष्ठचन्दनैः| शतपुष्पाबलामेदामहामेदर्धिजीवकैः| काकोलीक्षीरकाकोलीश्रावण्यतिबलानख़ैः| महाश्रावणिजीवन्तीविदारीकपिकच्छुभिः| शतावरीतामलकीकर्कटह्वाहरेणुभिः| वचागोक्षुरकैरण्डरास्नाकालासहाचरैः| वीरामहैलर्षभकत्रिदशाह्वैश्च कार्षिकैः| मञ्जिष्ठायास्त्रिकर्षेण मधुकाष्टपलेन च| कल्कैस्तत्क्षीणवीर्याग्निबलसम्मूढचेतसः| उन्मादारत्यपस्मारैरार्तांश्च प्रकृतिं नयेत्| वातव्याधिहरं श्रेष्ठं तैलाग्र्यममृताहवम्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAsnAditailAni (44) · Śloka 44
രാസ്നാസഹസ്രനിര്യൂഹേ തൈലദ്രോണം വിപാചയേത്| ഗന്ധൈര്ഹൈമവതൈഃ പിഷ്ടൈരേലാദ്യൈരശ്ചാനിലാര്തിനുത്| ഏഷ കല്പോऽശ്വഗന്ധായാ ബലാതിബലയോരപി||൪൪||
रास्नासहस्रनिर्यूहे तैलद्रोणं विपाचयेत्| गन्धैर्हैमवतैः पिष्टैरेलाद्यैरश्चानिलार्तिनुत्| एष कल्पोऽश्वगन्धाया बलातिबलयोरपि||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tailAntarANi (45) · Śloka 45
ക്വാഥകല്കപയോര്ഭിര്വാ ബലാദീനാം പൃഥക്പചേത്| യവകോലകുലത്ഥാനാം മത്സ്യാനാം ശിഗ്രുബില്വയോഃ| രസേന മൂലകാനാം ച തൈലം ദധിപയോന്വിതമ്| സാധയേത്തത് പരം സര്വപവനവ്യാധിഭേഷജമ്| യച്ച ശീതജ്വരേ തൈലമഗുര്വാദ്യമുദാഹൃതമ്| സഹസ്രശതശഃ പക്ത്വാ സിദ്ധം വാതാമയാപഹമ്||൪൫||
क्वाथकल्कपयोर्भिर्वा बलादीनां पृथक्पचेत्| यवकोलकुलत्थानां मत्स्यानां शिग्रुबिल्वयोः| रसेन मूलकानां च तैलं दधिपयोन्वितम्| साधयेत्तत् परं सर्वपवनव्याधिभेषजम्| यच्च शीतज्वरे तैलमगुर्वाद्यमुदाहृतम्| सहस्रशतशः पक्त्वा सिद्धं वातामयापहम्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana phalatrikAdimahAsnehaH (46) · Śloka 46
ഫലത്രികസ്യ പ്രസ്ഥം സ്യാത്കുലത്ഥം കുഡവദ്വയമ്| കൃഷ്ണഗന്ധാത്വഗാഢക്യോഃ പൃഥക്പഞ്ചപലാനി തു| രാസ്നാചിത്രകയോര്ദ്വേ ദ്വേ ദശമൂലാത് പലം പലമ്| ജലദ്രോണേ പചേത് പാദശേഷേ പ്രസ്ഥോന്മിതം പൃഥക്| സുരാരനാലദധ്യമ്ലസൌവീരകതുഷോദകമ്| കോലദാഡിമവൃക്ഷാമ്ലരസം ക്ഷീരം വസാം നവാമ്| മജ്ജാനം തൈലമാജ്യം ച ജീവനീയപലാനി ഷട്| കല്കമേകത്ര തത്സിദ്ധം സിദ്ധം ശുദ്ധാനിലാമയേ| സിരാപര്വാസ്ഥിഗേ വാതേ സര്വാങ്ഗൈകാങ്ഗരോഗിഷു| വേപനാക്ഷേപശൂലേഷു തമഭ്യങ്ഗം പ്രയോജയേത്||൪൬||
फलत्रिकस्य प्रस्थं स्यात्कुलत्थं कुडवद्वयम्| कृष्णगन्धात्वगाढक्योः पृथक्पञ्चपलानि तु| रास्नाचित्रकयोर्द्वे द्वे दशमूलात् पलं पलम्| जलद्रोणे पचेत् पादशेषे प्रस्थोन्मितं पृथक्| सुरारनालदध्यम्लसौवीरकतुषोदकम्| कोलदाडिमवृक्षाम्लरसं क्षीरं वसां नवाम्| मज्जानं तैलमाज्यं च जीवनीयपलानि षट्| कल्कमेकत्र तत्सिद्धं सिद्धं शुद्धानिलामये| सिरापर्वास्थिगे वाते सर्वाङ्गैकाङ्गरोगिषु| वेपनाक्षेपशूलेषु तमभ्यङ्गं प्रयोजयेत्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AnUpajAdyasthisiddhaM tailam (47) · Śloka 47
ആനൂപജാങ്ഗലോത്ഥാനാമസ്ഥീനി വിപചേജ്ജലേ| തത്സ്നേഹം ദശമൂലസ്യ കശായേണ പുനഃ പചേത്| ജീവകര്ഷഭകാസ്ഫോതവിദാരീകപികച്ഛുഭിഃ| വാതഘ്നൈര്ദീപനീയൈശ്ച കല്കൈര്ദ്വിക്ഷീരഭാഗികൈഃ| സിരാപര്വാസ്ഥികോഷ്ഠസ്ഥം പാനാദ്യൈര്ഹന്തി തച്ചലമ്| ക്ഷീണൌജോമജ്ജശുക്രാണാമേതത് സ്യാദമൃതോപമമ്||൪൭||
आनूपजाङ्गलोत्थानामस्थीनि विपचेज्जले| तत्स्नेहं दशमूलस्य कशायेण पुनः पचेत्| जीवकर्षभकास्फोतविदारीकपिकच्छुभिः| वातग़्नैर्दीपनीयैश्च कल्कैर्द्विक्षीरभागिकैः| सिरापर्वास्थिकोष्ठस्थं पानाद्यैर्हन्ति तच्चलम्| क्षीणौजोमज्जशुक्राणामेतत् स्यादमृतोपमम्||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehapAnaprashaMsA (48) · Śloka 48
പാനേ നസ്യേऽന്വാസനേऽഭ്യഞ്ജനേ ച സ്നേഹാഃ കാലേ സമ്യഗേതേ പ്രയുക്താഃ| ദുഷ്ടാന് വാതാനാശു ശാന്തിം നയേയു ര്വന്ധ്യാ നാരീ പുത്രഭാജശ്ച കുര്യുഃ||൪൮||
पाने नस्येऽन्वासनेऽभ्यञ्जने च स्नेहाः काले सम्यगेते प्रयुक्ताः| दुष्टान् वातानाशु शान्तिं नयेयु र्वन्ध्या नारी पुत्रभाजश्च कुर्युः||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastikAlanirdeshaH (49-50) · Śloka 50
സ്നേഹസ്വേദൈര്ദുതഃ ശ്ലേഷ്മാ യദാ പക്വാശയേ സ്ഥിതഃ| പിത്തം വാ ദര്ശയദ്രൂപം ബസ്തിഭിസ്തം വിനിര്ജയേത്||൪൯|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവ ഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ വാത വ്യാധിചികിത്സിതന്നാമ ത്രയോവിംശോऽധ്യായഃ||൫൦||
स्नेहस्वेदैर्दुतः श्लेष्मा यदा पक्वाशये स्थितः| पित्तं वा दर्शयद्रूपं बस्तिभिस्तं विनिर्जयेत्||४९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने वात व्याधिचिकित्सितन्नाम त्रयोविंशोऽध्यायः||५०||
🔊 Audio coming soon