Adhikarana atha siddhabastikalpo nAma pa~jcamo~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತಃ ಸಿದ್ಧಬಸ್ತಿಕಲ್ಪಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾಽಽತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातः सिद्धबस्तिकल्पं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुराऽऽत्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana siddhabastisvarUpam (2) · Śloka 2
ಸಿದ್ಧಬಸ್ತೀನ್ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಸರ್ವದಾ ಸರ್ವದೇಹಿನಾಮ್| ನಿರ್ವ್ಯಾಪದೋ ಬಹುಫಲಾನ್ ಬಲಪುಷ್ಟಿಕರಾನ್ ಸುಖಾನ್||೨||
सिद्धबस्तीन् प्रयुञ्जीत सर्वदा सर्वदेहिनाम्| निर्व्यापदो बहुफलान् बलपुष्टिकरान् सुखान्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAdhutailiko bastiH (3) · Śloka 3
ಮಧುತೈಲೇ ಸಮೇ ಕರ್ಷಃ ಸೈನ್ಧವಾದ್ ದ್ವಿಪಿಚುರ್ಮಿಸಃ| ಏರಣ್ಡಮೂಲಕ್ವಾಥೇನ ನಿರೂಹೋ ಮಾಧುತೈಲಿಕಃ| ರಸಾಯನಂ ಪ್ರಮೇಹಾಽರ್ಶಃ ಕೃಮಿಗುಲ್ಮಾಽನ್ತ್ರವೃದ್ಧಿನುತ್| ಸಯಷ್ಟಿಮಧುಕಶ್ಚೈಷ ಚಕ್ಷುಷ್ಯೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಜಿತ್||೩||
मधुतैले समे कर्षः सैन्धवाद् द्विपिचुर्मिसः| एरण्डमूलक्वाथेन निरूहो माधुतैलिकः| रसायनं प्रमेहाऽर्शः कृमिगुल्माऽन्त्रवृद्धिनुत्| सयष्टिमधुकश्चैष चक्षुष्यो रक्तपित्तजित्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApanAkhyo bastI (4) · Śloka 4
ಯಾಪನೋ ಘನಕಲ್ಕೇನ ಮಧುತೈಲರಸಾಜ್ಯವಾನ್| ಪಾಯುಜಾನೂರೂಬೃಷಣಬಸ್ತಿಮೇಹನಶೂಲಜಿತ್| ಪ್ರಸೃತಾಂಶೈರ್ಘೃತಕ್ಷೌದ್ರವಸಾ ತೈಲೈಃ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್| ಯಾಪನಂ ಸೈನ್ಧವಾರ್ಧಾಕ್ಷಹಪುಷಾಽರ್ಧಪಲಾನ್ವಿತಮ್||೪||
यापनो घनकल्केन मधुतैलरसाज्यवान्| पायुजानूरूबृषणबस्तिमेहनशूलजित्| प्रसृतांशैर्घृतक्षौद्रवसा तैलैः प्रकल्पयेत्| यापनं सैन्धवार्धाक्षहपुषाऽर्धपलान्वितम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yuktarathAkhyo bastiH (5) · Śloka 5
ಏರಣ್ಡಮೂಲನಿಷ್ಕ್ವಾಥೋ ಮಧುತೈಲಂ ಸಸೈನ್ಧವಮ್| ಏಷ ಯುಕ್ತರಥೋ ಬಸ್ತಿಃ ಸವಚಾಪಿಪ್ಪಲೀಫಲಃ||೫||
एरण्डमूलनिष्क्वाथो मधुतैलं ससैन्धवम्| एष युक्तरथो बस्तिः सवचापिप्पलीफलः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShaharaH bastiH (6) · Śloka 6
ಸಕ್ವಾಥೋ ಮಧುಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಾ ಶತಾಹ್ವಾ ಹಿಙ್ಗುಸೈನ್ಧವಃ| ಸುರದಾರು ಚ ರಾಸ್ನಾ ಚ ಬಸ್ತಿರ್ದೋಷಹರಃ ಶಿವಃ||೬||
सक्वाथो मधुषड्ग्रन्था शताह्वा हिङ्गुसैन्धवः| सुरदारु च रास्ना च बस्तिर्दोषहरः शिवः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana siddhabastiH (7) · Śloka 7
ಪಞ್ಚಮೂಲಸ್ಯ ನಿಷ್ಕ್ವಾಥಸ್ತೈಲಂ ಮಾಗಧಿಕಾ ಮಧು| ಸಸೈನ್ಧವಃ ಸಮಧುಕಃ ಸಿದ್ಧಬಸ್ತಿರಿತಿ ಸ್ಮೃತಃ||೭||
पञ्चमूलस्य निष्क्वाथस्तैलं मागधिका मधु| ससैन्धवः समधुकः सिद्धबस्तिरिति स्मृतः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphavyAdhyAdiharo bastiH (8) · Śloka 8
ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲತ್ರಿಫಲಾಫಲಬಿಲ್ವಾನಿ ಪಾಚಯೇತ್| ಗೋಮೂತ್ರೇ ತೇನ ಪಿಷ್ಟೈಶ್ಚ ಪಾಠಾತೋಯದವತ್ಸಕೈಃ| ಸಫಲೈಃ ಕ್ಷೌದ್ರತೈಲಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ಷಾರೇಣ ಲವಣೇನ ಚ| ಯುಕ್ತೋ ಬಸ್ತಿಃ ಕಫವ್ಯಾಧಿಪಾಣ್ಡುರೋಗವಿಷೂಚಿಷು| ಶುಕ್ರಾಽನಿಲವಿಬನ್ಧೇಷು ಬಸ್ತ್ಯಾಟೋಪೇ ಚ ಪೂಜಿತಃ||೮||
द्विपञ्चमूलत्रिफलाफलबिल्वानि पाचयेत्| गोमूत्रे तेन पिष्टैश्च पाठातोयदवत्सकैः| सफलैः क्षौद्रतैलाभ्यां क्षारेण लवणेन च| युक्तो बस्तिः कफव्याधिपाण्डुरोगविषूचिषु| शुक्राऽनिलविबन्धेषु बस्त्याटोपे च पूजितः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shreShTho yApano bastiH (9) · Śloka 9
ಮುಸ್ತಾಪಾಠಾಽಮೃತೈರಣ್ಡಬಲಾರಾಸ್ನಾಪುನರ್ನವಮ್| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಽಽರಗ್ವಧೋಶೀರತ್ರಾಯಮಾಣಾಽಕ್ಷರೋಹಿಣೀಃ| ಕನೀಯಃ ಪಞ್ಚಮೂಲಞ್ಚ ಪಾಲಿಕಂ ಮದನಾಽಷ್ಟಕಮ್| ಜಲಾಢಕೇ ಪಚೇತ್ತಚ್ಚ ಪಾದಶೇಷಂ ಪರಿಸ್ರುತಮ್| ಕ್ಷೀರದ್ವಿಪ್ರಸ್ಥಸಂಯುಕ್ತಂ ಕ್ಷೀರಶೇಷಂ ಪುನಃ ಪಚೇತ್| ಸಪಾದಜಾಙ್ಗಲರಸಃ ಸಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಸೈನ್ಧವಃ| ಪಿಷ್ಟೈರ್ಯಷ್ಟೀಮಿಸಿಶ್ಯಾಮಾಕಲಿಙ್ಗಕರಸಾಞ್ಜನೈಃ| ಬಸ್ತಿಃ ಸುಖೋಷ್ಣೋ ಮಾಂಸಾಗ್ನಿಬಲಶುಕ್ರವಿವರ್ದ್ಧನಃ| ವಾತಾಽಸೃಙ್ಮೋಹಮೇಹಾಽರ್ಶೋಗುಲ್ಮವಿಣ್ಮೂತ್ರಸಂಗ್ರಹಮ್| ವಿಷಮಜ್ವರವೀಸರ್ಪವರ್ಧ್ಮಾಽಽಧ್ಮಾನಪ್ರವಾಹಿಕಾಃ| ವಙ್ಕ್ಷಣೋರೂಕಟೀಕುಕ್ಷಿಮನ್ಯಾಶ್ರೋತ್ರಶಿರೋರುಜಃ| ಹನ್ಯಾದಸೃಗ್ದರೋನ್ಮಾದಶೋಫಕಾಸಾಽಶ್ಮಕುಣ್ಡಲಾನ್| ಚಕ್ಷುಷ್ಯಃ ಪುತ್ರದೋ ರಾಜಾ ಯಾಪನಾನಾಂ ರಸಾಯನಮ್||೯||
मुस्तापाठाऽमृतैरण्डबलारास्नापुनर्नवम्| मञ्जिष्ठाऽऽरग्वधोशीरत्रायमाणाऽक्षरोहिणीः| कनीयः पञ्चमूलञ्च पालिकं मदनाऽष्टकम्| जलाढके पचेत्तच्च पादशेषं परिस्रुतम्| क्षीरद्विप्रस्थसंयुक्तं क्षीरशेषं पुनः पचेत्| सपादजाङ्गलरसः ससर्पिर्मधुसैन्धवः| पिष्टैर्यष्टीमिसिश्यामाकलिङ्गकरसाञ्जनैः| बस्तिः सुखोष्णो मांसाग्निबलशुक्रविवर्द्धनः| वाताऽसृङ्मोहमेहाऽर्शोगुल्मविण्मूत्रसंग्रहम्| विषमज्वरवीसर्पवर्ध्माऽऽध्मानप्रवाहिकाः| वङ्क्षणोरूकटीकुक्षिमन्याश्रोत्रशिरोरुजः| हन्यादसृग्दरोन्मादशोफकासाऽश्मकुण्डलान्| चक्षुष्यः पुत्रदो राजा यापनानां रसायनम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukumArAdInAM hito basti (10) · Śloka 10
ಪೃಥಕ್ ಪಲಾಂಶಂ ವಿಪಚೇತ್ ಪಞ್ಚಮೂಲಮಗೋಕ್ಷುರಮ್| ಕ್ಷೀರಾಢಕೇ ಚತುರ್ಥಸ್ಥಂ ಪಿಷ್ಟೈರ್ಯಷ್ಟ್ಯಾದಿಭಿರ್ಯುತಮ್| ಕ್ಷೌದ್ರತೈಲಾಽಜ್ಯಸಿನ್ಧೂತ್ಥಯುಕ್ತಂ ಬಸ್ತಿಃ ಸುಪೂಜಿತಃ| ವಿಶೇಷಾದ್ ಬಾಲವೃದ್ಧಸ್ತ್ರೀಸುಕುಮಾರಸುಕಾತ್ಮನಾಮ್| ತದ್ವತ್ ಸಹಾಚರಬಲಾಸಾರಿವಾದರ್ಭಸಾಧಿತಮ್| ಕ್ಷೀರಂ ಬಸ್ತಿಸ್ಥಾಽಭೀರೂ ಗುಡೂಚೀಬೃಹತೀದ್ವಯೈಃ| ಸಿದ್ಧಂ ಪಯೋ ಮಾಗಧಿಕಾಯಷ್ಟೀಮಧುಕಕಲ್ಕವತ್||೧೦||
पृथक् पलांशं विपचेत् पञ्चमूलमगोक्षुरम्| क्षीराढके चतुर्थस्थं पिष्टैर्यष्ट्यादिभिर्युतम्| क्षौद्रतैलाऽज्यसिन्धूत्थयुक्तं बस्तिः सुपूजितः| विशेषाद् बालवृद्धस्त्रीसुकुमारसुकात्मनाम्| तद्वत् सहाचरबलासारिवादर्भसाधितम्| क्षीरं बस्तिस्थाऽभीरू गुडूचीबृहतीद्वयैः| सिद्धं पयो मागधिकायष्टीमधुककल्कवत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuShyAH bastayaH vidhishca (11) · Śloka 11
ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಬೃಹತ್ಯಾದಿ ಪ್ರತಿದ್ರವ್ಯಂ ಪಲೋನ್ಮಿತಮ್| ದ್ವಿಪಲಂ ಶಾಲಿಗೋಧೂಮಯವಮಾಷಂ ಸಯಷ್ಟಿಕಮ್| ತೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ಛಾಗಲಂ ಕ್ಷೀರಂ ಕುಕ್ಕುಟಾಣ್ಡರಸಃ ಸಿತಾ| ಸಾಽಽಜ್ಯಕ್ಷೌದ್ರದ್ವಿಲವಣಸ್ತೈರ್ಬಸ್ತಿಃ ಶುಕ್ರಕೃತ್ ಪರಮ್| ಕಲ್ಪೋಽಯಂ ಶಿಖಿಗೋನರ್ದಮತ್ಸ್ಯಾದ್ಯಣ್ಡರಸೇಷ್ವಪಿ| ರಸಃ ಕುಲೀರಮಾಂಸಸ್ಯ ಚಟಕಾಽಣ್ಡರಸಾನ್ವಿತಃ| ಸಶರ್ಕರಾಘೃತಮಧುರ್ಬಸ್ತ್ರಿರ್ವೃಷ್ಯತಮೋ ಮತಃ| ಬಸ್ತಸೂಕರಜೈರ್ಮುಷ್ಕೈಃ ಕುಲೀರಚಟಕಾಽಽಮಿಷೈಃ| ಸಿದ್ಧಂ ಪಯೋಬಸ್ತಶುಕ್ರಮುಚ್ಚಟೇಕ್ಷುರಕಂ ಮಧು| ತೈರ್ಘೃತಾಢ್ಯೋಽಲ್ಪಲವಣೋ ಬಸ್ತಿರ್ವೃಷ್ಯತಮಃ ಪರಮ್| ಸಿದ್ಧೇನ ಪಯಸಾ ಭೋಜ್ಯಮಾತ್ಮಗುಪ್ತೋಚ್ಚಟೇಕ್ಷುರೈಃ| ಅತೋ ದಶದಶಾಽಹೇನ ಯಸ್ತು ಬಸ್ತೀನ್ ನಿಷೇವತೇ| ವಾಜೀವ ಪುಷ್ಟಃ ಸ ವೃಷೋ ಗಚ್ಛತಿ ಪ್ರಮದಾಶತಮ್| ಏತೇ ಮಾಕ್ಷಿಕಸಂಯುಕ್ತಾಃ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯತಿVವೃಷಂ ನರಮ್| ನಾಽತಿಯೋಗಂ ನ ಚಾಽಯೋಗಂ ಸ್ತಮ್ಭಿನಸ್ತೇ ಚ ಕುರ್ವತೇ||೧೧||
पञ्चमूलं बृहत्यादि प्रतिद्रव्यं पलोन्मितम्| द्विपलं शालिगोधूमयवमाषं सयष्टिकम्| तैः सिद्धं छागलं क्षीरं कुक्कुटाण्डरसः सिता| साऽऽज्यक्षौद्रद्विलवणस्तैर्बस्तिः शुक्रकृत् परम्| कल्पोऽयं शिखिगोनर्दमत्स्याद्यण्डरसेष्वपि| रसः कुलीरमांसस्य चटकाऽण्डरसान्वितः| सशर्कराघृतमधुर्बस्त्रिर्वृष्यतमो मतः| बस्तसूकरजैर्मुष्कैः कुलीरचटकाऽऽमिषैः| सिद्धं पयोबस्तशुक्रमुच्चटेक्षुरकं मधु| तैर्घृताढ्योऽल्पलवणो बस्तिर्वृष्यतमः परम्| सिद्धेन पयसा भोज्यमात्मगुप्तोच्चटेक्षुरैः| अतो दशदशाऽहेन यस्तु बस्तीन् निषेवते| वाजीव पुष्टः स वृषो गच्छति प्रमदाशतम्| एते माक्षिकसंयुक्ताः कुर्वन्त्यतिVवृषं नरम्| नाऽतियोगं न चाऽयोगं स्तम्भिनस्ते च कुर्वते||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApaneShvanuvAsanasyA~anA~a ~avashyakatA (12) · Śloka 12
ನಿರೂಹಾ ಲೇಖನಾಃ ಪ್ರಾಯೋ ಬೃಂಹಣಾಃ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಯಃ| ಯಾಪನೇಷೂಭಯಂ ತಸ್ಮಾನ್ನೇಷ್ಟಂ ತೇಷ್ವನುವಾಸನಮ್||೧೨||
निरूहा लेखनाः प्रायो बृंहणाः स्नेहबस्तयः| यापनेषूभयं तस्मान्नेष्टं तेष्वनुवासनम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApanAnAM vyApatpratikArAshca (13) · Śloka 13
ಮೃದುತ್ವಾನ್ನ ನಿವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಯಸ್ಯ ತ್ವೇತೇ ಪ್ರಯೋಜಿತಾಃ| ಸಮೂತ್ರೈರ್ಬಸ್ತಿಭಿಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈರಾಽಽಸ್ಥಾಪ್ಯಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ಸಃ| ಶೋಫಽಗ್ನಿನಾಶಪಾಣ್ಡುತ್ವಶೂಲಾಽರ್ಶಃಪರಿಕರ್ತ್ತಿಕಾಃ| ಸ್ಯುರ್ಜ್ವರಾಶ್ಚಾಽತಿಸಾರಾಶ್ಚ ಯಾಪನಾತ್ಯರ್ಥಸೇವನಾತ್| ಅರಿಷ್ಟಕ್ಷಾರಶೀಧ್ವಾದ್ಯೈಸ್ತತ್ರೇಷ್ಟಾ ದೀಪನೀ ಕ್ರಿಯಾ| ಯುಕ್ತ್ಯ ತಸ್ಮಾನ್ನಿಷೇವೇತ ಯಾಪನಾನ್ನ ಪ್ರಸಙ್ಗತಃ||೧೩||
मृदुत्वान्न निवर्त्तन्ते यस्य त्वेते प्रयोजिताः| समूत्रैर्बस्तिभिस्तीक्ष्णैराऽऽस्थाप्यः क्षिप्रमेव सः| शोफऽग्निनाशपाण्डुत्वशूलाऽर्शःपरिकर्त्तिकाः| स्युर्ज्वराश्चाऽतिसाराश्च यापनात्यर्थसेवनात्| अरिष्टक्षारशीध्वाद्यैस्तत्रेष्टा दीपनी क्रिया| युक्त्य तस्मान्निषेवेत यापनान्न प्रसङ्गतः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApaneShu niShparihAryatvam (14) · Śloka 14
ಮೃದ್ವಲ್ಪೌಷಧಸಂಯೋಗಾತ್ ಪಾದಹೀನಪ್ರಮಾಣತಃ| ಅಲ್ಪಕಾಲೋಪಯೋಗಾಚ್ಚ ತೇಷು ನಿಷ್ಪರಿಹಾರತಾ| ದ್ರವ್ಯೇಷು ಯಾಪನೀಯೇಷು ಸಿದ್ಧಾನ್ ಸ್ನೇಹಾನ್ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್| ಬಸ್ತೀನ್ ಸರ್ವೇಷು ವಾ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ ಪರಿಹಾರವಿವರ್ಜಿತಾನ್||೧೪||
मृद्वल्पौषधसंयोगात् पादहीनप्रमाणतः| अल्पकालोपयोगाच्च तेषु निष्परिहारता| द्रव्येषु यापनीयेषु सिद्धान् स्नेहान् पृथक्पृथक्| बस्तीन् सर्वेषु वा युञ्ज्यात् परिहारविवर्जितान्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana putrado rasAyanashca bastiH (15) · Śloka 15
ಸಹಾಚರಾಽಭೀರುಬಲಾರಾಸ್ನಾಗೋಕ್ಷುರಕಾತ್ ಪೃಥಕ್| ತುಲಾಂ ಜಲದ್ರೋಣಶತೇ ಪಚೇದ್ ದ್ರೋಣಾಽವಶೇಷಿತೇ| ಪೂತಶೀತೇ ವಿಸದ್ರಾಕ್ಷಾತವಕ್ಷೀರೀನಿದಿಗ್ಧಿಕಾಃ| ಮಹಾಸಹಾಕ್ಷುದ್ರಸಹಾಯಷ್ಟೀಮಧುಮಧೂಲಿಕಾಃ| ಜೀವಕರ್ಷಭಕೋದೀಚ್ಯಮೃಣಾಲೋತ್ಪಲಚನ್ದನಮ್| ಖರ್ಜೂರತಾಲಮಜ್ಜಾತ್ಮಗುಪ್ತಾತಾಮಲಕೀಕಣಾಃ| ಪಟೋಲಮೇದಾತ್ವಕ್ಪತ್ರಶೀತಪಾಕ್ಯೋದನಾಹ್ವಯಾಃ| ಕಲ್ಕೀಕೃತ್ಯ ಕ್ಷಿಪೇತ್ತಸ್ಮಿನ್ ಪೃಥಕ್ಚ ಪ್ರಸ್ಥಸಮ್ಮಿತಮ್| ರಸಂ ವರಾಹಮಹಿಷಬಸ್ತಮುಷ್ಕೋದ್ಭವಂ ತಥಾ| ಶಿಖಿಕುಕ್ಕುಟಹಂಸಾಣ್ಡಸಮ್ಭವಂ ತೈಲಸರ್ಪಿಷೀ| ಧಾತ್ರೀಬಿದಾರೀಸ್ವರಸಂ ಗವ್ಯಕ್ಷೀರಾಽಽಢಕದ್ವಯಮ್| ಬ್ರಹ್ಮಭೇರೀಮೃದಙ್ಗಾದಿನಿನಾದೈಃ ಸಾಧಿತಂ ಚ ತತ್| ಸಿತಚ್ಛತ್ರಕೃತಚ್ಛಾಯಂ ಸಿತವಸ್ತ್ರಾವಗುಣ್ಠಿತಮ್| ಆರೋಪಿತಂ ಗಜಸ್ಕನ್ಧೇ ಪೂಜಯಿತ್ವಾ ವೃಷಧ್ವಜಮ್| ಕೃತ್ವಾ ಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಂ ದದ್ಯಾತ್ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಮಯನ್ತ್ರಣಮ್| ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ತೇನಾಽತಿವೃಷತಾಂ ಶ್ರಮಯೇದ್ವನಿತಾಶತಮ್| ನಿರ್ವಲೀಪಲಿತಃ ಕಾನ್ತಶ್ಚಿರಞ್ಜೀವೀ ಭವೇತ್ಸ ಚ| ನಷ್ಟಶುಕ್ರಕ್ಷತಕ್ಷೀಣವಿಷಮಜ್ವರಿಣಾಂ ಹಿತಃ| ವ್ಯಾಪನ್ನಾರ್ತ್ತವಶುಕ್ರಾಣಾಂ ಪುತ್ರದಾತಾ ರಸಾಯನಮ್||೧೫||
सहाचराऽभीरुबलारास्नागोक्षुरकात् पृथक्| तुलां जलद्रोणशते पचेद् द्रोणाऽवशेषिते| पूतशीते विसद्राक्षातवक्षीरीनिदिग्धिकाः| महासहाक्षुद्रसहायष्टीमधुमधूलिकाः| जीवकर्षभकोदीच्यमृणालोत्पलचन्दनम्| खर्जूरतालमज्जात्मगुप्तातामलकीकणाः| पटोलमेदात्वक्पत्रशीतपाक्योदनाह्वयाः| कल्कीकृत्य क्षिपेत्तस्मिन् पृथक्च प्रस्थसम्मितम्| रसं वराहमहिषबस्तमुष्कोद्भवं तथा| शिखिकुक्कुटहंसाण्डसम्भवं तैलसर्पिषी| धात्रीबिदारीस्वरसं गव्यक्षीराऽऽढकद्वयम्| ब्रह्मभेरीमृदङ्गादिनिनादैः साधितं च तत्| सितच्छत्रकृतच्छायं सितवस्त्रावगुण्ठितम्| आरोपितं गजस्कन्धे पूजयित्वा वृषध्वजम्| कृत्वा स्वस्त्ययनं दद्यात्स्नेहबस्तिमयन्त्रणम्| प्राप्तस्तेनाऽतिवृषतां श्रमयेद्वनिताशतम्| निर्वलीपलितः कान्तश्चिरञ्जीवी भवेत्स च| नष्टशुक्रक्षतक्षीणविषमज्वरिणां हितः| व्यापन्नार्त्तवशुक्राणां पुत्रदाता रसायनम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshenA~anuktanirdeshaH (16) · Śloka 16
ಏವಂ ಚ ಬಸ್ತಯೋಽನ್ಯೇಽಪಿ ಕಲ್ಪ್ಯಾಃ ಪಾಕ್ಯಾಶ್ಚ ನೈಕಶಃ| ಶತಂ ವಾರಾನ್ ಸಹಸ್ರಂ ವಾ ಪಾಚಯೇತ್ ಸಮ್ಭವೇ ಸತಿ||೧೬||
एवं च बस्तयोऽन्येऽपि कल्प्याः पाक्याश्च नैकशः| शतं वारान् सहस्रं वा पाचयेत् सम्भवे सति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saparihArAH snehabastayaH vAtaghnAH snehabastayaH| (17) · Śloka 17
ದೋಷಘ್ನಾಃ ಸಪರೀಹಾರಾ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಯಃ| ದಶಮೂಲಂ ಬಲಾಂ ರಾಸ್ನಾಮಶ್ವಗನ್ಧಾಂ ಪುನರ್ನವಾಮ್| ಗುಡೂಚ್ಯೈರಣ್ಡಪೂತೀಕಭಾರ್ಙ್ಹ್ಗೀವೃಷಕರೋಹಿಷಮ್| ಶತಾವರೀಂ ಸಹಚರಂ ಕಾಕನಾಸಾಂ ಪಲಾಂಶಕಮ್| ಯವಮಾಷಾತಸೀಕೋಲಕುಲತ್ಥಾನ್ ಪ್ರಸೃತೋನ್ಮಿತಾನ್| ವಹೇ ವಿಪಾಚ್ಯ ತೋಯಸ್ಯ ದ್ರೋಣಶೇಷೇಣ ತೇನ ಚ| ಪಚೇತ್ತೈಲಾಢಕಂ ಪೇಷ್ಯೈರ್ಜೀವನೀಯೈಃ ಪಲೋನ್ಮಿತೈಃ| ಅನುವಾಸನಮಿತ್ಯೇತತ್ ಸರ್ವವಾತವಿಕಾರನುತ್| ಆನೂಪಾನಾಂ ವಸಾ ತದ್ವಜ್ಜೀವನೀಯೋಪಸಾಧಿತಾ| ಶತಾಹ್ವಾಯವಬಿಲ್ವಾಮ್ಲೈಸ್ತೈಲಂ ಸಿದ್ಧಂ ಸಮೀರಣೇ| ಸೈನ್ಧವೇನಾಽಗ್ನಿವರ್ಣೇನ ತಪ್ತಂ ಚಾಽನಿಲಜಿದ್ಘೃತಮ್||೧೭||
दोषघ्नाः सपरीहारा वक्ष्यन्ते स्नेहबस्तयः| दशमूलं बलां रास्नामश्वगन्धां पुनर्नवाम्| गुडूच्यैरण्डपूतीकभार्ङ्ह्गीवृषकरोहिषम्| शतावरीं सहचरं काकनासां पलांशकम्| यवमाषातसीकोलकुलत्थान् प्रसृतोन्मितान्| वहे विपाच्य तोयस्य द्रोणशेषेण तेन च| पचेत्तैलाढकं पेष्यैर्जीवनीयैः पलोन्मितैः| अनुवासनमित्येतत् सर्ववातविकारनुत्| आनूपानां वसा तद्वज्जीवनीयोपसाधिता| शताह्वायवबिल्वाम्लैस्तैलं सिद्धं समीरणे| सैन्धवेनाऽग्निवर्णेन तप्तं चाऽनिलजिद्घृतम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuMhaNatvAdiguNamanuvAsanam (18) · Śloka 18
ಜೀವನ್ತೀಂ ಮದನಂ ಮೇದಾಂ ಶ್ರಾವಣೀಂ ಮಧುಕಂ ಬಲಾಮ್| ಶತಾಹ್ವರ್ಷಭಕೌ ಕೃಷ್ಣಾಂ ಕಾಕನಾಸಾಂ ಶತಾವರೀಮ್| ಸ್ವಗುಪ್ತಾಂ ಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀಂ ಕರ್ಕಟಾಖ್ಯಾಂ ಶಠೀಂ ವಚಾಮ್| ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ತೈಲಂ ಘೃತಂ ಕ್ಷೀರೇ ಸಾಧಯೇತ ಚತುರ್ಗುಣೇ| ಬೄಂಹಣಂ ವಾತಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಬಲಶುಕ್ರಾಗ್ನಿವರ್ದ್ಧನಮ್| ರಜಃಶುಕ್ರಾಽಽಮಯಹರಂ ಪುತ್ರೀಯಂ ಚಾಽನುವಾಸನಮ್||೧೮||
जीवन्तीं मदनं मेदां श्रावणीं मधुकं बलाम्| शताह्वर्षभकौ कृष्णां काकनासां शतावरीम्| स्वगुप्तां क्षीरकाकोलीं कर्कटाख्यां शठीं वचाम्| पिष्ट्वा तैलं घृतं क्षीरे साधयेत चतुर्गुणे| बॄंहणं वातपित्तघ्नं बलशुक्राग्निवर्द्धनम्| रजःशुक्राऽऽमयहरं पुत्रीयं चाऽनुवासनम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaghnamanuvAsanam (19) · Śloka 19
ಶಿಶಿರಸ್ಪರ್ಶವೀರ್ಯೈಶ್ಚ ಪಿಷ್ಟೈಃ ಕ್ಷೀರೇ ಚತುರ್ಗುಣೇ| ತೈಲಪಾದಂ ಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಂ ಪಿತ್ತಘ್ನಮನುವಾಸನಮ್||೧೯||
शिशिरस्पर्शवीर्यैश्च पिष्टैः क्षीरे चतुर्गुणे| तैलपादं घृतं सिद्धं पित्तघ्नमनुवासनम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaghnAnyanuvAsanAni (20) · Śloka 20
ಸೈನ್ಧವಂ ಮದನಂ ಕುಷ್ಠಂ ಶತಾಹ್ವಾ ನಿಚುಲೋ ವಚಾ| ಹ್ನೀಬೇರಂ ಮಧುಕಂ ಭಾರ್ಙ್ಗೀ ದೇವದಾರು ಸಕಟ್ಫಲಮ್| ನಾಗರಂ ಪುಷ್ಕರಂ ಮೇದಾ ಚವಿಕಾ ಚಿತ್ರಕಃ ಶಠೀ| ವಿಡಙ್ಗಾಽತಿವಿಷೇ ಶ್ಯಾಮಾ ಹರೇಣುರ್ನೀಲಿನೀ ಸ್ಥಿರಾ| ಬಿಲ್ವಾಽಽಜಮೋದಚಪಲಾ ದನ್ತೀ ರಾಸ್ನಾ ಚ ತೈಃ ಸಮೈಃ| ಸಾಧ್ಯಮೇರಣ್ಡತೈಲಂ ವಾ ತೈಲಂ ವಾ ಕಫರೋಗನುತ್| ವರ್ಧ್ಮೋದಾವರ್ತಗುಲ್ಮಾಽರ್ಶಃ ಪ್ಲೀಹಮೇಹಾಽಽದ್ಯಮಾರುತಾನ್| ಆನಾಹಮಶ್ಮರೀಂ ಚಾಽಽಶು ಹನ್ಯಾತ್ ತದನುವಾಸನಮ್| ಸಾಧಿತಂ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ತೈಲಂ ಬಿಲ್ವಾದಿನಾಽಥವಾ| ಅನ್ವಾಸನಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಂ ದ್ರವ್ಯೈರ್ವಾ ಕಫಘಾತಿಭಿಃ| ಫಲೈರಷ್ಟಗುಣೇ ಚಾಽಮ್ಲೇ ಸಿದ್ಧಮನ್ವಾಸನಂ ಕಫೇ||೨೦||
सैन्धवं मदनं कुष्ठं शताह्वा निचुलो वचा| ह्नीबेरं मधुकं भार्ङ्गी देवदारु सकट्फलम्| नागरं पुष्करं मेदा चविका चित्रकः शठी| विडङ्गाऽतिविषे श्यामा हरेणुर्नीलिनी स्थिरा| बिल्वाऽऽजमोदचपला दन्ती रास्ना च तैः समैः| साध्यमेरण्डतैलं वा तैलं वा कफरोगनुत्| वर्ध्मोदावर्तगुल्माऽर्शः प्लीहमेहाऽऽद्यमारुतान्| आनाहमश्मरीं चाऽऽशु हन्यात् तदनुवासनम्| साधितं पञ्चमूलेन तैलं बिल्वादिनाऽथवा| अन्वासनं श्लेष्महरं द्रव्यैर्वा कफघातिभिः| फलैरष्टगुणे चाऽम्ले सिद्धमन्वासनं कफे||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sakaPAdiShu nirUhaH (21) · Śloka 21
ಶೂಲಾಽಽನಾಹೇ ತು ತದ್ಯುಕ್ತೋ ನಿರೂಹಃ ಪಟುಮೂತ್ರವಾನ್||೨೧||
शूलाऽऽनाहे तु तद्युक्तो निरूहः पटुमूत्रवान्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastyupayogiPalAnAmadhikAravisheShaH (22) · Śloka 22
ಪೃಚ್ಛತಿಸ್ಮ ಮುನಿಮಿತ್ಯಥ ಧೀಮಾ- ನಗ್ನಿವೇಶ ಇಹ ಕಿನ್ತು ಫಲಾನಾಮ್| ಬಸ್ತಿಕರ್ಮಣಿ ಹಿತಂ ಸತತಂ ಸ್ಯಾ- ತ್ತಂ ಪುನರ್ವಸುರಿತಿ ಪ್ರಶಶಾಸ| ಇಹ ಕುಷ್ಠಹಿತಾ ಗರಾಗರೀ ಹಿತಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುಫಲಂ ಪ್ರಮೇಹಿಣಾಮ್| ಕುಟಜಸ್ಯ ಫಲಂ ಹೃದಾಮಯೇ ಪ್ರವರಂ ಕೋಶಫಲಂ ತು ಪಾಣ್ಡುಷು| ಉದರೇ ಕೃತವೇಧನಂ ಹಿತಂ ಮದನಂ ಸರ್ವಗದಾಽವಿರೋಧಿ ಚ| ಮಧುರಂ ಸಕಷಾಯತಿಕ್ತಕಂ ತದರೂಕ್ಷಂ ಸಕಟೂಷ್ಣಾಪಿಚ್ಛಿಲಮ್| ಕಫಪಿತ್ತಹೃದಾಽಽಶುಕಾರಿ ಯ- ನ್ನಿರಪಾಯಂ ಪವನಾಽನುಲೋಮಿ ಚ| ಪ್ರವರಂ ತದತಃ ಫಲಾದಿಷು ಸ್ಮೃತಮಾಸ್ಥಾಪನಯೋಜನಾಸ್ವಿತಿ||೨೨||
पृच्छतिस्म मुनिमित्यथ धीमा- नग्निवेश इह किन्तु फलानाम्| बस्तिकर्मणि हितं सततं स्या- त्तं पुनर्वसुरिति प्रशशास| इह कुष्ठहिता गरागरी हितमिक्ष्वाकुफलं प्रमेहिणाम्| कुटजस्य फलं हृदामये प्रवरं कोशफलं तु पाण्डुषु| उदरे कृतवेधनं हितं मदनं सर्वगदाऽविरोधि च| मधुरं सकषायतिक्तकं तदरूक्षं सकटूष्णापिच्छिलम्| कफपित्तहृदाऽऽशुकारि य- न्निरपायं पवनाऽनुलोमि च| प्रवरं तदतः फलादिषु स्मृतमास्थापनयोजनास्विति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAyAM basteH prAdhAnyam (23) · Śloka 23
ಅಥ ಮುನಿವೃಷಭೇ ನಿಗದ್ಯ ವಾಕ್ಯಂ ಸ್ಥಿತವತಿ ವಿಜ್ಞಪಯಾಮ್ಬಭೂವ ಭೂಯಃ| ಇದಮತಿಗಹನಂ ಸಹಾನ್ಯಶಿಷ್ಯೈ- ರವನಿಗತೋಽಞ್ಜಲಿಮಗ್ರತೋ ನಿಧಾಯ| ಚಿತ್ರಕರ್ಮಗುಣಕೃದ್ ಗುರುಣೋಕ್ತೋ ಬಸ್ತಿರೂರ್ಧ್ವಮಥ ಚೈತಿ ನ ನಾಭೇಃ| ಶೀಘ್ರಮಾಪತತಿ ಚಾಽನು ಸ ದೇಹಾತ್ ಸರ್ವತಃ ಕಥಮಪೋಹತಿ ದೋಷಾನ್| ಊಚೇ ಗುರುಸ್ತಿಮಿತಮಾರುತವಶ್ಯಮೇತತ್ ದೇಹಸ್ಯ ಯದ್ಬಹಿರುಪಾಶ್ರಿತಮನ್ತರೇ ವಾ| ದುಷ್ಟಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಜನಯನ್ನನುಲೋಮತಾಂ ತು ಬಸ್ತಿರ್ಹಿನಸ್ತಿ ವಿಷಮಾನಪಿ ರೋಗಪೂಗಾನ್| ಶಾಖಾಗತಾಃ ಕೋಷ್ಠಗತಾಶ್ಚ ರೋಗಾ ಮರ್ಮೋರ್ಧ್ವಸರ್ವಾಽವಯವಾಙ್ಗಜಾಶ್ಚ| ಯೇ ಸನ್ತಿ ತೇಷಾಂ ನ ತು ಕಶ್ಚಿದನ್ಯೋ ವಾಯೋಃ ಪರಂ ಜನ್ಮನಿ ಹೇತುರಸ್ತಿ| ವಿಟ್ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಾದಿಮಲಾಚಯಾನಾಂ ವಿಕ್ಷೇಪಸಂಹಾರಕರೋ ಹಿ ವಾಯುಃ| ತಸ್ಯಾಽತಿವೃದ್ಧಸ್ಯ ಶಮಾಯ ನಾನ್ಯ- ದ್ಬಸ್ತೇಃ ಸಮಂ ಭೇಷಜಮಸ್ತಿ ಯಸ್ಮಾತ್| ಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ಯತ್ನೇನ ಜಿತೇಽನಿಲೇ ಚ ತದೀರಿತಾಃ ಪಿತ್ತಕಫಾದಯೋಽಪಿ| ತಸ್ಮಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಽರ್ಧಮಿತಿ ಬ್ರುವನ್ತಿ ಸರ್ವಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಪಿ ಬಸ್ತಿಮೇಕೇ||೨೩||
अथ मुनिवृषभे निगद्य वाक्यं स्थितवति विज्ञपयाम्बभूव भूयः| इदमतिगहनं सहान्यशिष्यै- रवनिगतोऽञ्जलिमग्रतो निधाय| चित्रकर्मगुणकृद् गुरुणोक्तो बस्तिरूर्ध्वमथ चैति न नाभेः| शीघ्रमापतति चाऽनु स देहात् सर्वतः कथमपोहति दोषान्| ऊचे गुरुस्तिमितमारुतवश्यमेतत् देहस्य यद्बहिरुपाश्रितमन्तरे वा| दुष्टस्य तस्य जनयन्ननुलोमतां तु बस्तिर्हिनस्ति विषमानपि रोगपूगान्| शाख़ागताः कोष्ठगताश्च रोगा मर्मोर्ध्वसर्वाऽवयवाङ्गजाश्च| ये सन्ति तेषां न तु कश्चिदन्यो वायोः परं जन्मनि हेतुरस्ति| विट्श्लेष्मपित्तादिमलाचयानां विक्षेपसंहारकरो हि वायुः| तस्याऽतिवृद्धस्य शमाय नान्य- द्बस्तेः समं भेषजमस्ति यस्मात्| शाम्यन्ति यत्नेन जितेऽनिले च तदीरिताः पित्तकफादयोऽपि| तस्माच्चिकित्साऽर्धमिति ब्रुवन्ति सर्वां चिकित्सामपि बस्तिमेके||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAdhanye yuktayaH (24) · Śloka 24
ಯಚ್ಚ ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥೋಽಪಿ ದೋಷಾನಾಪಾದಮಸ್ತಕಮ್| ವೀರ್ಯೇಣ ಬಸ್ತಿರಾದತ್ತೇ ಸ್ವಸ್ಥೋಽರ್ಕೋ ಭೂರಸಾನಿವ| ಯತ್ತತ್ರೌಷಧವೀರ್ಯಂ ಹಿ ತದಪಾನೇನ ವಾಯುನಾ| ಪರ್ಯಾಪ್ತಮಚಿರಾದೇವ ಸಮಾನಃ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ| ಸಮಾನಾದುತ್ತರಂ ಚೈವಂ ವ್ಯಾನಾದ್ಯಾಃ ಪವನಾಃ ಕ್ರಮಾತ್| ತೇ ತೃಪ್ತಾಃ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಯಾತಾಃ ಶರೀರಾನುಗ್ರಹೇ ಸ್ಥಿತಾಃ| ಪ್ರಸಹ್ಯ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣೌ ಯಥಾಸ್ಥಾನಂ ನಿವೇಶ್ಯ ಚ| ಸನ್ತರ್ಪಯನ್ತಿ ಪರಿತಃ ಸ್ವಾನ್ ಸ್ವಾನ್ ಭೂತಗುಣಾಂಸ್ತನೌ| ವ್ಯಾನಸ್ತಿರ್ಯಗಪಾನೋಽಧಃ ಪ್ರಾಣಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಕರ್ಷತಿ| ಯಥಾಸ್ವಮೇವ ನಾಡೀಭಿರ್ಹಾರಿಣೀಭರಿವೋದಕಮ್| ಏವಂ ವಾತೈಃ ಸಿರಾಭಿಶ್ಚ ವಪುರ್ಬಸ್ತಿಃ ಸುಯೋಜಿತಃ| ವ್ಯಾಪ್ನುವತ್ಪ್ರಸಭಂ ಹನ್ತಿ ಸಕೃಚ್ಛಾನಪಿ ಯಕ್ಷ್ಮಣಃ||೨೪||
यच्च पक्वाशयस्थोऽपि दोषानापादमस्तकम्| वीर्येण बस्तिरादत्ते स्वस्थोऽर्को भूरसानिव| यत्तत्रौषधवीर्यं हि तदपानेन वायुना| पर्याप्तमचिरादेव समानः प्रतिपद्यते| समानादुत्तरं चैवं व्यानाद्याः पवनाः क्रमात्| ते तृप्ताः प्रकृतिं याताः शरीरानुग्रहे स्थिताः| प्रसह्य पित्तश्लेष्माणौ यथास्थानं निवेश्य च| सन्तर्पयन्ति परितः स्वान् स्वान् भूतगुणांस्तनौ| व्यानस्तिर्यगपानोऽधः प्राणश्चोर्ध्वं प्रकर्षति| यथास्वमेव नाडीभिर्हारिणीभरिवोदकम्| एवं वातैः सिराभिश्च वपुर्बस्तिः सुयोजितः| व्याप्नुवत्प्रसभं हन्ति सकृच्छानपि यक्ष्मणः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastiguNasaMgrahaH (25-26) · Śloka 26
ಬಸ್ತಿಸ್ತಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವಕರ್ಮಪ್ರಧಾನಂ ಸರ್ವಾತಙ್ಕಾನ್ ಹನ್ತಿ ನಿಃಶೇಷತಶ್ಚ| ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯನ್ತಃ ಶೋಧಯಿತ್ವಾ ಚ ಕುರ್ಯಾ- ದೋಜಸ್ತೇಜಃ ಶುಕ್ರಮೇಧಾಗ್ನಿದೀಪ್ತಿಮ್||೨೫|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹ- ಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ಸಿದ್ಧಬಸ್ತಿಕಲ್ಪೋನಾಮ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೬||
बस्तिस्तस्मात् सर्वकर्मप्रधानं सर्वातङ्कान् हन्ति निःशेषतश्च| स्रोतांस्यन्तः शोधयित्वा च कुर्या- दोजस्तेजः शुक्रमेधाग्निदीप्तिम्||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रह- संहितायां कल्पस्थाने सिद्धबस्तिकल्पोनाम पञ्चमोऽध्यायः||२६||
🔊 Audio coming soon