Adhikarana atha siddhabastikalpo nAma pa~jcamo~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః సిద్ధబస్తికల్పం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాఽఽత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः सिद्धबस्तिकल्पं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुराऽऽत्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana siddhabastisvarUpam (2) · Śloka 2
సిద్ధబస్తీన్ ప్రయుంజీత సర్వదా సర్వదేహినాం| నిర్వ్యాపదో బహుఫలాన్ బలపుష్టికరాన్ సుఖాన్||2||
सिद्धबस्तीन् प्रयुञ्जीत सर्वदा सर्वदेहिनाम्| निर्व्यापदो बहुफलान् बलपुष्टिकरान् सुखान्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAdhutailiko bastiH (3) · Śloka 3
మధుతైలే సమే కర్షః సైంధవాద్ ద్విపిచుర్మిసః| ఏరండమూలక్వాథేన నిరూహో మాధుతైలికః| రసాయనం ప్రమేహాఽర్శః కృమిగుల్మాఽంత్రవృద్ధినుత్| సయష్టిమధుకశ్చైష చక్షుష్యో రక్తపిత్తజిత్||3||
मधुतैले समे कर्षः सैन्धवाद् द्विपिचुर्मिसः| एरण्डमूलक्वाथेन निरूहो माधुतैलिकः| रसायनं प्रमेहाऽर्शः कृमिगुल्माऽन्त्रवृद्धिनुत्| सयष्टिमधुकश्चैष चक्षुष्यो रक्तपित्तजित्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApanAkhyo bastI (4) · Śloka 4
యాపనో ఘనకల్కేన మధుతైలరసాజ్యవాన్| పాయుజానూరూబృషణబస్తిమేహనశూలజిత్| ప్రసృతాంశైర్ఘృతక్షౌద్రవసా తైలైః ప్రకల్పయేత్| యాపనం సైంధవార్ధాక్షహపుషాఽర్ధపలాన్వితం||4||
यापनो घनकल्केन मधुतैलरसाज्यवान्| पायुजानूरूबृषणबस्तिमेहनशूलजित्| प्रसृतांशैर्घृतक्षौद्रवसा तैलैः प्रकल्पयेत्| यापनं सैन्धवार्धाक्षहपुषाऽर्धपलान्वितम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yuktarathAkhyo bastiH (5) · Śloka 5
ఏరండమూలనిష్క్వాథో మధుతైలం ససైంధవం| ఏష యుక్తరథో బస్తిః సవచాపిప్పలీఫలః||5||
एरण्डमूलनिष्क्वाथो मधुतैलं ससैन्धवम्| एष युक्तरथो बस्तिः सवचापिप्पलीफलः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShaharaH bastiH (6) · Śloka 6
సక్వాథో మధుషడ్గ్రంథా శతాహ్వా హింగుసైంధవః| సురదారు చ రాస్నా చ బస్తిర్దోషహరః శివః||6||
सक्वाथो मधुषड्ग्रन्था शताह्वा हिङ्गुसैन्धवः| सुरदारु च रास्ना च बस्तिर्दोषहरः शिवः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana siddhabastiH (7) · Śloka 7
పంచమూలస్య నిష్క్వాథస్తైలం మాగధికా మధు| ససైంధవః సమధుకః సిద్ధబస్తిరితి స్మృతః||7||
पञ्चमूलस्य निष्क्वाथस्तैलं मागधिका मधु| ससैन्धवः समधुकः सिद्धबस्तिरिति स्मृतः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphavyAdhyAdiharo bastiH (8) · Śloka 8
ద్విపంచమూలత్రిఫలాఫలబిల్వాని పాచయేత్| గోమూత్రే తేన పిష్టైశ్చ పాఠాతోయదవత్సకైః| సఫలైః క్షౌద్రతైలాభ్యాం క్షారేణ లవణేన చ| యుక్తో బస్తిః కఫవ్యాధిపాండురోగవిషూచిషు| శుక్రాఽనిలవిబంధేషు బస్త్యాటోపే చ పూజితః||8||
द्विपञ्चमूलत्रिफलाफलबिल्वानि पाचयेत्| गोमूत्रे तेन पिष्टैश्च पाठातोयदवत्सकैः| सफलैः क्षौद्रतैलाभ्यां क्षारेण लवणेन च| युक्तो बस्तिः कफव्याधिपाण्डुरोगविषूचिषु| शुक्राऽनिलविबन्धेषु बस्त्याटोपे च पूजितः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shreShTho yApano bastiH (9) · Śloka 9
ముస్తాపాఠాఽమృతైరండబలారాస్నాపునర్నవం| మంజిష్ఠాఽఽరగ్వధోశీరత్రాయమాణాఽక్షరోహిణీః| కనీయః పంచమూలంచ పాలికం మదనాఽష్టకం| జలాఢకే పచేత్తచ్చ పాదశేషం పరిస్రుతం| క్షీరద్విప్రస్థసంయుక్తం క్షీరశేషం పునః పచేత్| సపాదజాంగలరసః ససర్పిర్మధుసైంధవః| పిష్టైర్యష్టీమిసిశ్యామాకలింగకరసాంజనైః| బస్తిః సుఖోష్ణో మాంసాగ్నిబలశుక్రవివర్ద్ధనః| వాతాఽసృఙ్మోహమేహాఽర్శోగుల్మవిణ్మూత్రసంగ్రహం| విషమజ్వరవీసర్పవర్ధ్మాఽఽధ్మానప్రవాహికాః| వంక్షణోరూకటీకుక్షిమన్యాశ్రోత్రశిరోరుజః| హన్యాదసృగ్దరోన్మాదశోఫకాసాఽశ్మకుండలాన్| చక్షుష్యః పుత్రదో రాజా యాపనానాం రసాయనం||9||
मुस्तापाठाऽमृतैरण्डबलारास्नापुनर्नवम्| मञ्जिष्ठाऽऽरग्वधोशीरत्रायमाणाऽक्षरोहिणीः| कनीयः पञ्चमूलञ्च पालिकं मदनाऽष्टकम्| जलाढके पचेत्तच्च पादशेषं परिस्रुतम्| क्षीरद्विप्रस्थसंयुक्तं क्षीरशेषं पुनः पचेत्| सपादजाङ्गलरसः ससर्पिर्मधुसैन्धवः| पिष्टैर्यष्टीमिसिश्यामाकलिङ्गकरसाञ्जनैः| बस्तिः सुखोष्णो मांसाग्निबलशुक्रविवर्द्धनः| वाताऽसृङ्मोहमेहाऽर्शोगुल्मविण्मूत्रसंग्रहम्| विषमज्वरवीसर्पवर्ध्माऽऽध्मानप्रवाहिकाः| वङ्क्षणोरूकटीकुक्षिमन्याश्रोत्रशिरोरुजः| हन्यादसृग्दरोन्मादशोफकासाऽश्मकुण्डलान्| चक्षुष्यः पुत्रदो राजा यापनानां रसायनम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukumArAdInAM hito basti (10) · Śloka 10
పృథక్ పలాంశం విపచేత్ పంచమూలమగోక్షురం| క్షీరాఢకే చతుర్థస్థం పిష్టైర్యష్ట్యాదిభిర్యుతం| క్షౌద్రతైలాఽజ్యసింధూత్థయుక్తం బస్తిః సుపూజితః| విశేషాద్ బాలవృద్ధస్త్రీసుకుమారసుకాత్మనాం| తద్వత్ సహాచరబలాసారివాదర్భసాధితం| క్షీరం బస్తిస్థాఽభీరూ గుడూచీబృహతీద్వయైః| సిద్ధం పయో మాగధికాయష్టీమధుకకల్కవత్||10||
पृथक् पलांशं विपचेत् पञ्चमूलमगोक्षुरम्| क्षीराढके चतुर्थस्थं पिष्टैर्यष्ट्यादिभिर्युतम्| क्षौद्रतैलाऽज्यसिन्धूत्थयुक्तं बस्तिः सुपूजितः| विशेषाद् बालवृद्धस्त्रीसुकुमारसुकात्मनाम्| तद्वत् सहाचरबलासारिवादर्भसाधितम्| क्षीरं बस्तिस्थाऽभीरू गुडूचीबृहतीद्वयैः| सिद्धं पयो मागधिकायष्टीमधुककल्कवत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuShyAH bastayaH vidhishca (11) · Śloka 11
పంచమూలం బృహత్యాది ప్రతిద్రవ్యం పలోన్మితం| ద్విపలం శాలిగోధూమయవమాషం సయష్టికం| తైః సిద్ధం ఛాగలం క్షీరం కుక్కుటాండరసః సితా| సాఽఽజ్యక్షౌద్రద్విలవణస్తైర్బస్తిః శుక్రకృత్ పరం| కల్పోఽయం శిఖిగోనర్దమత్స్యాద్యండరసేష్వపి| రసః కులీరమాంసస్య చటకాఽండరసాన్వితః| సశర్కరాఘృతమధుర్బస్త్రిర్వృష్యతమో మతః| బస్తసూకరజైర్ముష్కైః కులీరచటకాఽఽమిషైః| సిద్ధం పయోబస్తశుక్రముచ్చటేక్షురకం మధు| తైర్ఘృతాఢ్యోఽల్పలవణో బస్తిర్వృష్యతమః పరం| సిద్ధేన పయసా భోజ్యమాత్మగుప్తోచ్చటేక్షురైః| అతో దశదశాఽహేన యస్తు బస్తీన్ నిషేవతే| వాజీవ పుష్టః స వృషో గచ్ఛతి ప్రమదాశతం| ఏతే మాక్షికసంయుక్తాః కుర్వంత్యతివ్వృషం నరం| నాఽతియోగం న చాఽయోగం స్తంభినస్తే చ కుర్వతే||11||
पञ्चमूलं बृहत्यादि प्रतिद्रव्यं पलोन्मितम्| द्विपलं शालिगोधूमयवमाषं सयष्टिकम्| तैः सिद्धं छागलं क्षीरं कुक्कुटाण्डरसः सिता| साऽऽज्यक्षौद्रद्विलवणस्तैर्बस्तिः शुक्रकृत् परम्| कल्पोऽयं शिखिगोनर्दमत्स्याद्यण्डरसेष्वपि| रसः कुलीरमांसस्य चटकाऽण्डरसान्वितः| सशर्कराघृतमधुर्बस्त्रिर्वृष्यतमो मतः| बस्तसूकरजैर्मुष्कैः कुलीरचटकाऽऽमिषैः| सिद्धं पयोबस्तशुक्रमुच्चटेक्षुरकं मधु| तैर्घृताढ्योऽल्पलवणो बस्तिर्वृष्यतमः परम्| सिद्धेन पयसा भोज्यमात्मगुप्तोच्चटेक्षुरैः| अतो दशदशाऽहेन यस्तु बस्तीन् निषेवते| वाजीव पुष्टः स वृषो गच्छति प्रमदाशतम्| एते माक्षिकसंयुक्ताः कुर्वन्त्यतिVवृषं नरम्| नाऽतियोगं न चाऽयोगं स्तम्भिनस्ते च कुर्वते||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApaneShvanuvAsanasyA~anA~a ~avashyakatA (12) · Śloka 12
నిరూహా లేఖనాః ప్రాయో బృంహణాః స్నేహబస్తయః| యాపనేషూభయం తస్మాన్నేష్టం తేష్వనువాసనం||12||
निरूहा लेखनाः प्रायो बृंहणाः स्नेहबस्तयः| यापनेषूभयं तस्मान्नेष्टं तेष्वनुवासनम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApanAnAM vyApatpratikArAshca (13) · Śloka 13
మృదుత్వాన్న నివర్త్తంతే యస్య త్వేతే ప్రయోజితాః| సమూత్రైర్బస్తిభిస్తీక్ష్ణైరాఽఽస్థాప్యః క్షిప్రమేవ సః| శోఫఽగ్నినాశపాండుత్వశూలాఽర్శఃపరికర్త్తికాః| స్యుర్జ్వరాశ్చాఽతిసారాశ్చ యాపనాత్యర్థసేవనాత్| అరిష్టక్షారశీధ్వాద్యైస్తత్రేష్టా దీపనీ క్రియా| యుక్త్య తస్మాన్నిషేవేత యాపనాన్న ప్రసంగతః||13||
मृदुत्वान्न निवर्त्तन्ते यस्य त्वेते प्रयोजिताः| समूत्रैर्बस्तिभिस्तीक्ष्णैराऽऽस्थाप्यः क्षिप्रमेव सः| शोफऽग्निनाशपाण्डुत्वशूलाऽर्शःपरिकर्त्तिकाः| स्युर्ज्वराश्चाऽतिसाराश्च यापनात्यर्थसेवनात्| अरिष्टक्षारशीध्वाद्यैस्तत्रेष्टा दीपनी क्रिया| युक्त्य तस्मान्निषेवेत यापनान्न प्रसङ्गतः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApaneShu niShparihAryatvam (14) · Śloka 14
మృద్వల్పౌషధసంయోగాత్ పాదహీనప్రమాణతః| అల్పకాలోపయోగాచ్చ తేషు నిష్పరిహారతా| ద్రవ్యేషు యాపనీయేషు సిద్ధాన్ స్నేహాన్ పృథక్పృథక్| బస్తీన్ సర్వేషు వా యుంజ్యాత్ పరిహారవివర్జితాన్||14||
मृद्वल्पौषधसंयोगात् पादहीनप्रमाणतः| अल्पकालोपयोगाच्च तेषु निष्परिहारता| द्रव्येषु यापनीयेषु सिद्धान् स्नेहान् पृथक्पृथक्| बस्तीन् सर्वेषु वा युञ्ज्यात् परिहारविवर्जितान्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana putrado rasAyanashca bastiH (15) · Śloka 15
సహాచరాఽభీరుబలారాస్నాగోక్షురకాత్ పృథక్| తులాం జలద్రోణశతే పచేద్ ద్రోణాఽవశేషితే| పూతశీతే విసద్రాక్షాతవక్షీరీనిదిగ్ధికాః| మహాసహాక్షుద్రసహాయష్టీమధుమధూలికాః| జీవకర్షభకోదీచ్యమృణాలోత్పలచందనం| ఖర్జూరతాలమజ్జాత్మగుప్తాతామలకీకణాః| పటోలమేదాత్వక్పత్రశీతపాక్యోదనాహ్వయాః| కల్కీకృత్య క్షిపేత్తస్మిన్ పృథక్చ ప్రస్థసమ్మితం| రసం వరాహమహిషబస్తముష్కోద్భవం తథా| శిఖికుక్కుటహంసాండసంభవం తైలసర్పిషీ| ధాత్రీబిదారీస్వరసం గవ్యక్షీరాఽఽఢకద్వయం| బ్రహ్మభేరీమృదంగాదినినాదైః సాధితం చ తత్| సితచ్ఛత్రకృతచ్ఛాయం సితవస్త్రావగుంఠితం| ఆరోపితం గజస్కంధే పూజయిత్వా వృషధ్వజం| కృత్వా స్వస్త్యయనం దద్యాత్స్నేహబస్తిమయంత్రణం| ప్రాప్తస్తేనాఽతివృషతాం శ్రమయేద్వనితాశతం| నిర్వలీపలితః కాంతశ్చిరంజీవీ భవేత్స చ| నష్టశుక్రక్షతక్షీణవిషమజ్వరిణాం హితః| వ్యాపన్నార్త్తవశుక్రాణాం పుత్రదాతా రసాయనం||15||
सहाचराऽभीरुबलारास्नागोक्षुरकात् पृथक्| तुलां जलद्रोणशते पचेद् द्रोणाऽवशेषिते| पूतशीते विसद्राक्षातवक्षीरीनिदिग्धिकाः| महासहाक्षुद्रसहायष्टीमधुमधूलिकाः| जीवकर्षभकोदीच्यमृणालोत्पलचन्दनम्| खर्जूरतालमज्जात्मगुप्तातामलकीकणाः| पटोलमेदात्वक्पत्रशीतपाक्योदनाह्वयाः| कल्कीकृत्य क्षिपेत्तस्मिन् पृथक्च प्रस्थसम्मितम्| रसं वराहमहिषबस्तमुष्कोद्भवं तथा| शिखिकुक्कुटहंसाण्डसम्भवं तैलसर्पिषी| धात्रीबिदारीस्वरसं गव्यक्षीराऽऽढकद्वयम्| ब्रह्मभेरीमृदङ्गादिनिनादैः साधितं च तत्| सितच्छत्रकृतच्छायं सितवस्त्रावगुण्ठितम्| आरोपितं गजस्कन्धे पूजयित्वा वृषध्वजम्| कृत्वा स्वस्त्ययनं दद्यात्स्नेहबस्तिमयन्त्रणम्| प्राप्तस्तेनाऽतिवृषतां श्रमयेद्वनिताशतम्| निर्वलीपलितः कान्तश्चिरञ्जीवी भवेत्स च| नष्टशुक्रक्षतक्षीणविषमज्वरिणां हितः| व्यापन्नार्त्तवशुक्राणां पुत्रदाता रसायनम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshenA~anuktanirdeshaH (16) · Śloka 16
ఏవం చ బస్తయోఽన్యేఽపి కల్ప్యాః పాక్యాశ్చ నైకశః| శతం వారాన్ సహస్రం వా పాచయేత్ సంభవే సతి||16||
एवं च बस्तयोऽन्येऽपि कल्प्याः पाक्याश्च नैकशः| शतं वारान् सहस्रं वा पाचयेत् सम्भवे सति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saparihArAH snehabastayaH vAtaghnAH snehabastayaH| (17) · Śloka 17
దోషఘ్నాః సపరీహారా వక్ష్యంతే స్నేహబస్తయః| దశమూలం బలాం రాస్నామశ్వగంధాం పునర్నవాం| గుడూచ్యైరండపూతీకభార్ఙ్హ్గీవృషకరోహిషం| శతావరీం సహచరం కాకనాసాం పలాంశకం| యవమాషాతసీకోలకులత్థాన్ ప్రసృతోన్మితాన్| వహే విపాచ్య తోయస్య ద్రోణశేషేణ తేన చ| పచేత్తైలాఢకం పేష్యైర్జీవనీయైః పలోన్మితైః| అనువాసనమిత్యేతత్ సర్వవాతవికారనుత్| ఆనూపానాం వసా తద్వజ్జీవనీయోపసాధితా| శతాహ్వాయవబిల్వామ్లైస్తైలం సిద్ధం సమీరణే| సైంధవేనాఽగ్నివర్ణేన తప్తం చాఽనిలజిద్ఘృతం||17||
दोषघ्नाः सपरीहारा वक्ष्यन्ते स्नेहबस्तयः| दशमूलं बलां रास्नामश्वगन्धां पुनर्नवाम्| गुडूच्यैरण्डपूतीकभार्ङ्ह्गीवृषकरोहिषम्| शतावरीं सहचरं काकनासां पलांशकम्| यवमाषातसीकोलकुलत्थान् प्रसृतोन्मितान्| वहे विपाच्य तोयस्य द्रोणशेषेण तेन च| पचेत्तैलाढकं पेष्यैर्जीवनीयैः पलोन्मितैः| अनुवासनमित्येतत् सर्ववातविकारनुत्| आनूपानां वसा तद्वज्जीवनीयोपसाधिता| शताह्वायवबिल्वाम्लैस्तैलं सिद्धं समीरणे| सैन्धवेनाऽग्निवर्णेन तप्तं चाऽनिलजिद्घृतम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuMhaNatvAdiguNamanuvAsanam (18) · Śloka 18
జీవంతీం మదనం మేదాం శ్రావణీం మధుకం బలాం| శతాహ్వర్షభకౌ కృష్ణాం కాకనాసాం శతావరీం| స్వగుప్తాం క్షీరకాకోలీం కర్కటాఖ్యాం శఠీం వచాం| పిష్ట్వా తైలం ఘృతం క్షీరే సాధయేత చతుర్గుణే| బౄంహణం వాతపిత్తఘ్నం బలశుక్రాగ్నివర్ద్ధనం| రజఃశుక్రాఽఽమయహరం పుత్రీయం చాఽనువాసనం||18||
जीवन्तीं मदनं मेदां श्रावणीं मधुकं बलाम्| शताह्वर्षभकौ कृष्णां काकनासां शतावरीम्| स्वगुप्तां क्षीरकाकोलीं कर्कटाख्यां शठीं वचाम्| पिष्ट्वा तैलं घृतं क्षीरे साधयेत चतुर्गुणे| बॄंहणं वातपित्तघ्नं बलशुक्राग्निवर्द्धनम्| रजःशुक्राऽऽमयहरं पुत्रीयं चाऽनुवासनम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaghnamanuvAsanam (19) · Śloka 19
శిశిరస్పర్శవీర్యైశ్చ పిష్టైః క్షీరే చతుర్గుణే| తైలపాదం ఘృతం సిద్ధం పిత్తఘ్నమనువాసనం||19||
शिशिरस्पर्शवीर्यैश्च पिष्टैः क्षीरे चतुर्गुणे| तैलपादं घृतं सिद्धं पित्तघ्नमनुवासनम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaghnAnyanuvAsanAni (20) · Śloka 20
సైంధవం మదనం కుష్ఠం శతాహ్వా నిచులో వచా| హ్నీబేరం మధుకం భారంగీ దేవదారు సకట్ఫలం| నాగరం పుష్కరం మేదా చవికా చిత్రకః శఠీ| విడంగాఽతివిషే శ్యామా హరేణుర్నీలినీ స్థిరా| బిల్వాఽఽజమోదచపలా దంతీ రాస్నా చ తైః సమైః| సాధ్యమేరండతైలం వా తైలం వా కఫరోగనుత్| వర్ధ్మోదావర్తగుల్మాఽర్శః ప్లీహమేహాఽఽద్యమారుతాన్| ఆనాహమశ్మరీం చాఽఽశు హన్యాత్ తదనువాసనం| సాధితం పంచమూలేన తైలం బిల్వాదినాఽథవా| అన్వాసనం శ్లేష్మహరం ద్రవ్యైర్వా కఫఘాతిభిః| ఫలైరష్టగుణే చాఽమ్లే సిద్ధమన్వాసనం కఫే||20||
सैन्धवं मदनं कुष्ठं शताह्वा निचुलो वचा| ह्नीबेरं मधुकं भार्ङ्गी देवदारु सकट्फलम्| नागरं पुष्करं मेदा चविका चित्रकः शठी| विडङ्गाऽतिविषे श्यामा हरेणुर्नीलिनी स्थिरा| बिल्वाऽऽजमोदचपला दन्ती रास्ना च तैः समैः| साध्यमेरण्डतैलं वा तैलं वा कफरोगनुत्| वर्ध्मोदावर्तगुल्माऽर्शः प्लीहमेहाऽऽद्यमारुतान्| आनाहमश्मरीं चाऽऽशु हन्यात् तदनुवासनम्| साधितं पञ्चमूलेन तैलं बिल्वादिनाऽथवा| अन्वासनं श्लेष्महरं द्रव्यैर्वा कफघातिभिः| फलैरष्टगुणे चाऽम्ले सिद्धमन्वासनं कफे||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sakaPAdiShu nirUhaH (21) · Śloka 21
శూలాఽఽనాహే తు తద్యుక్తో నిరూహః పటుమూత్రవాన్||21||
शूलाऽऽनाहे तु तद्युक्तो निरूहः पटुमूत्रवान्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastyupayogiPalAnAmadhikAravisheShaH (22) · Śloka 22
పృచ్ఛతిస్మ మునిమిత్యథ ధీమా- నగ్నివేశ ఇహ కింతు ఫలానాం| బస్తికర్మణి హితం సతతం స్యా- త్తం పునర్వసురితి ప్రశశాస| ఇహ కుష్ఠహితా గరాగరీ హితమిక్ష్వాకుఫలం ప్రమేహిణాం| కుటజస్య ఫలం హృదామయే ప్రవరం కోశఫలం తు పాండుషు| ఉదరే కృతవేధనం హితం మదనం సర్వగదాఽవిరోధి చ| మధురం సకషాయతిక్తకం తదరూక్షం సకటూష్ణాపిచ్ఛిలం| కఫపిత్తహృదాఽఽశుకారి య- న్నిరపాయం పవనాఽనులోమి చ| ప్రవరం తదతః ఫలాదిషు స్మృతమాస్థాపనయోజనాస్వితి||22||
पृच्छतिस्म मुनिमित्यथ धीमा- नग्निवेश इह किन्तु फलानाम्| बस्तिकर्मणि हितं सततं स्या- त्तं पुनर्वसुरिति प्रशशास| इह कुष्ठहिता गरागरी हितमिक्ष्वाकुफलं प्रमेहिणाम्| कुटजस्य फलं हृदामये प्रवरं कोशफलं तु पाण्डुषु| उदरे कृतवेधनं हितं मदनं सर्वगदाऽविरोधि च| मधुरं सकषायतिक्तकं तदरूक्षं सकटूष्णापिच्छिलम्| कफपित्तहृदाऽऽशुकारि य- न्निरपायं पवनाऽनुलोमि च| प्रवरं तदतः फलादिषु स्मृतमास्थापनयोजनास्विति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAyAM basteH prAdhAnyam (23) · Śloka 23
అథ మునివృషభే నిగద్య వాక్యం స్థితవతి విజ్ఞపయాంబభూవ భూయః| ఇదమతిగహనం సహాన్యశిష్యై- రవనిగతోఽంజలిమగ్రతో నిధాయ| చిత్రకర్మగుణకృద్ గురుణోక్తో బస్తిరూర్ధ్వమథ చైతి న నాభేః| శీఘ్రమాపతతి చాఽను స దేహాత్ సర్వతః కథమపోహతి దోషాన్| ఊచే గురుస్తిమితమారుతవశ్యమేతత్ దేహస్య యద్బహిరుపాశ్రితమంతరే వా| దుష్టస్య తస్య జనయన్ననులోమతాం తు బస్తిర్హినస్తి విషమానపి రోగపూగాన్| శాఖాగతాః కోష్ఠగతాశ్చ రోగా మర్మోర్ధ్వసర్వాఽవయవాంగజాశ్చ| యే సంతి తేషాం న తు కశ్చిదన్యో వాయోః పరం జన్మని హేతురస్తి| విట్శ్లేష్మపిత్తాదిమలాచయానాం విక్షేపసంహారకరో హి వాయుః| తస్యాఽతివృద్ధస్య శమాయ నాన్య- ద్బస్తేః సమం భేషజమస్తి యస్మాత్| శామ్యంతి యత్నేన జితేఽనిలే చ తదీరితాః పిత్తకఫాదయోఽపి| తస్మాచ్చికిత్సాఽర్ధమితి బ్రువంతి సర్వాం చికిత్సామపి బస్తిమేకే||23||
अथ मुनिवृषभे निगद्य वाक्यं स्थितवति विज्ञपयाम्बभूव भूयः| इदमतिगहनं सहान्यशिष्यै- रवनिगतोऽञ्जलिमग्रतो निधाय| चित्रकर्मगुणकृद् गुरुणोक्तो बस्तिरूर्ध्वमथ चैति न नाभेः| शीघ्रमापतति चाऽनु स देहात् सर्वतः कथमपोहति दोषान्| ऊचे गुरुस्तिमितमारुतवश्यमेतत् देहस्य यद्बहिरुपाश्रितमन्तरे वा| दुष्टस्य तस्य जनयन्ननुलोमतां तु बस्तिर्हिनस्ति विषमानपि रोगपूगान्| शाख़ागताः कोष्ठगताश्च रोगा मर्मोर्ध्वसर्वाऽवयवाङ्गजाश्च| ये सन्ति तेषां न तु कश्चिदन्यो वायोः परं जन्मनि हेतुरस्ति| विट्श्लेष्मपित्तादिमलाचयानां विक्षेपसंहारकरो हि वायुः| तस्याऽतिवृद्धस्य शमाय नान्य- द्बस्तेः समं भेषजमस्ति यस्मात्| शाम्यन्ति यत्नेन जितेऽनिले च तदीरिताः पित्तकफादयोऽपि| तस्माच्चिकित्साऽर्धमिति ब्रुवन्ति सर्वां चिकित्सामपि बस्तिमेके||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAdhanye yuktayaH (24) · Śloka 24
యచ్చ పక్వాశయస్థోఽపి దోషానాపాదమస్తకం| వీర్యేణ బస్తిరాదత్తే స్వస్థోఽర్కో భూరసానివ| యత్తత్రౌషధవీర్యం హి తదపానేన వాయునా| పర్యాప్తమచిరాదేవ సమానః ప్రతిపద్యతే| సమానాదుత్తరం చైవం వ్యానాద్యాః పవనాః క్రమాత్| తే తృప్తాః ప్రకృతిం యాతాః శరీరానుగ్రహే స్థితాః| ప్రసహ్య పిత్తశ్లేష్మాణౌ యథాస్థానం నివేశ్య చ| సంతర్పయంతి పరితః స్వాన్ స్వాన్ భూతగుణాంస్తనౌ| వ్యానస్తిర్యగపానోఽధః ప్రాణశ్చోర్ధ్వం ప్రకర్షతి| యథాస్వమేవ నాడీభిర్హారిణీభరివోదకం| ఏవం వాతైః సిరాభిశ్చ వపుర్బస్తిః సుయోజితః| వ్యాప్నువత్ప్రసభం హంతి సకృచ్ఛానపి యక్ష్మణః||24||
यच्च पक्वाशयस्थोऽपि दोषानापादमस्तकम्| वीर्येण बस्तिरादत्ते स्वस्थोऽर्को भूरसानिव| यत्तत्रौषधवीर्यं हि तदपानेन वायुना| पर्याप्तमचिरादेव समानः प्रतिपद्यते| समानादुत्तरं चैवं व्यानाद्याः पवनाः क्रमात्| ते तृप्ताः प्रकृतिं याताः शरीरानुग्रहे स्थिताः| प्रसह्य पित्तश्लेष्माणौ यथास्थानं निवेश्य च| सन्तर्पयन्ति परितः स्वान् स्वान् भूतगुणांस्तनौ| व्यानस्तिर्यगपानोऽधः प्राणश्चोर्ध्वं प्रकर्षति| यथास्वमेव नाडीभिर्हारिणीभरिवोदकम्| एवं वातैः सिराभिश्च वपुर्बस्तिः सुयोजितः| व्याप्नुवत्प्रसभं हन्ति सकृच्छानपि यक्ष्मणः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastiguNasaMgrahaH (25-26) · Śloka 26
బస్తిస్తస్మాత్ సర్వకర్మప్రధానం సర్వాతంకాన్ హంతి నిఃశేషతశ్చ| స్రోతాంస్యంతః శోధయిత్వా చ కుర్యా- దోజస్తేజః శుక్రమేధాగ్నిదీప్తిం||25|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహ- సంహితాయాం కల్పస్థానే సిద్ధబస్తికల్పోనామ పంచమోఽధ్యాయః||26||
बस्तिस्तस्मात् सर्वकर्मप्रधानं सर्वातङ्कान् हन्ति निःशेषतश्च| स्रोतांस्यन्तः शोधयित्वा च कुर्या- दोजस्तेजः शुक्रमेधाग्निदीप्तिम्||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रह- संहितायां कल्पस्थाने सिद्धबस्तिकल्पोनाम पञ्चमोऽध्यायः||२६||
🔊 Audio coming soon