Adhikarana atha kuShThashvitrakRuminidAnaM nAma caturdasho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤਃ ਕੁਸ੍ਠਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਕਮਿਨਿਦਾਨ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातः कुष्ठश्वित्रकृमिनिदान नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuShThanidAnaM samprAptishca (2) · Śloka 2
ਮਿਥ੍ਯਾਹਾਰਵਿਹਾਰੇਣ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਰੋਧਿਨਾ| ਸਾਧੁਨਿਨ੍ਦਾਵਧਾਨ੍ਯਸ੍ਵਹਰਣਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸੇਵਿਤੈਃ| ਪਾਪ੍ਮਭਿਃ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਸਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੈਰ੍ਵੇਰਿਤਾ ਮਲਾਃ| ਸਿਰਾਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗ੍ਗਾਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਲਸੀਕਾਸਗਾਮਿਸਮ੍| ਦੂਸਯਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਲਥੀਕਤ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਸ੍ਤਤੋ ਬਹਿਃ| ਤ੍ਵਚਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਦੁਸ੍ਟਾਃ ਕੁਸ੍ਠਮੁਸ਼ਨ੍ਤਿ ਤਤ੍||੨||
मिथ्याहारविहारेण विशेषेण विरोधिना| साधुनिन्दावधान्यस्वहरणाद्यैश्च सेवितैः| पाप्मभिः कर्मभिः सद्यः प्राक्तनैर्वेरिता मलाः| सिराः प्रपद्य तिर्य्यग्गास्त्वग्लसीकासृगामिषम्| दूषयन्तः श्लथीकृत्य निश्चरन्तस्ततो बहिः| त्वचः कुर्वन्ति वैवर्ण्यं दुष्टाः कुष्ठमुशन्ति तत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuShThashabdanirvacanam (3) · Śloka 3
ਕਾਲੇਨੋਪੇਕ੍ਸਿਤਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕੁਸ੍ਣਾਤਿ ਤਦ੍ਵਪੁਃ||੩||
कालेनोपेक्षितं यस्मात्सर्वं कुष्णाति तद्वपुः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAhyakuShThasya samprAptiH (4) · Śloka 4
ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਧਾਤੂਨ੍ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਨ੍ ਸਂਕ੍ਲੇਦ੍ਯ ਚਾਵਹੇਤ੍| ਸਸ੍ਵੇਦਕ੍ਲੇਦਸਙ੍ਕੋਥਾਨ੍ ਕਮੀਨ੍ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਨ੍ ਸੁਦਾਰੁਣਾਨ੍| ਲੋਮਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਨਾਯੁਧਮਨੀਸ੍ਤਰੁਣਾਸ੍ਥੀਨਿ ਯੈਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਭਕ੍ਸਯੇਚ੍ਛ੍ਵਿਤ੍ਰਮਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਕੁਸ੍ਠਂ ਬਾਹ੍ਯਮੁਦਾਹਤਮ੍||੪||
प्रपद्य धातून् व्याप्यान्तः सर्वन् संक्लेद्य चावहेत्| सस्वेदक्लेदसङ्कोथान् कृमीन् सूक्ष्मान् सुदारुणान्| लोमत्वक्स्नायुधमनीस्तरुणाऽस्थीनि यैः क्रमात्| भक्षयेच्छ्वित्रमस्माच्च कुष्ठं बाह्यमुदाहृतम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuShThaprabhedAH (5) · Śloka 5
ਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਸਪ੍ਤਧਾ ਦੋਸੈਃ ਪਥਙ੍ਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਸਮਾਗਤੈਃ||੫||
कुष्ठानि सप्तधा दोषैः पृथङ्मिश्रैः समागतैः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShajatve~api kuShThAnAM doShAdhikyAnurodhena vyapadeshaH (6) · Śloka 6
ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਪਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸੇਸੁ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ੋਧਿਕਤ੍ਵਤਃ||੬||
सर्वेष्वपि त्रिदोषेषु व्यपदेशोऽधिकत्वतः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuShThaprabhedeShu doShAdhikyAnmahAkuShThAni (7) · Śloka 7
ਵਾਤੇਨ ਕੁਸ੍ਠਂ ਕਾਪਾਲਂ ਪਿਤ੍ਤਾਦੌਦੁਮ੍ਬਰਂ ਕਫਾਤ੍| ਮਣ੍ਡਲਾਖ੍ਯਂ ਵਿਚਰ੍ਚੀ ਚ ਸ਼੍ਯਾਖ੍ਯਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਮ੍| ਚਰ੍ਮੈਕਕੁਸ੍ਠਕਿਟਿਭਸਿਧ੍ਮਾਲਸਵਿਪਾਦਿਕਾਃ| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਰੁਦ੍ਦਸ਼ਤਾਰੁਸੀ| ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਂ ਸਵਿਸ੍ਫੋਟਂ ਪਾਮਾ ਚਰ੍ਮਦਲਂ ਤਥਾ| ਸਰ੍ਵੈਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਾਕਣਂ ਪਰ੍ਵਂ ਤ੍ਰਿਕਂ ਦਦ੍ਰੁ ਸਕਾਕਣਮ੍| ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਰ੍ਸ਼੍ਯਜਿਹ੍ਵੇ ਚ ਮਹਾਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਤੁ||੭||
वातेन कुष्ठं कापालं पित्तादौदुम्बरं कफात्| मण्डलाख्यं विचर्ची च ऋश्याख्यं वातपित्तजम्| चर्मैककुष्ठकिटिभसिध्मालसविपादिकाः| वातश्लेष्मोद्भवाः श्लेष्मपित्ताद्रुद्दशतारुषी| पुण्डरीकं सविस्फोटं पामा चर्मदलं तथा| सर्वैः स्यात्काकणं पर्वं त्रिकं दद्रु सकाकणम्| पुण्डरीकर्श्यजिह्वे च महाकुष्ठानि सप्त तु||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuShThapUrvarUpam (8) · Śloka 8
ਅਤਿਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਖਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ੍ਵੇਦਾਸ੍ਵੇਦਵਿਵਰ੍ਣਤਾਃ| ਦਾਹਃ ਕਣ੍ਡੂਸ੍ਤ੍ਵਚਿ ਸ੍ਵਾਪਸ੍ਤੋਦਃ ਕੋਠੋਨ੍ਨਤਿਃ ਸ਼੍ਰਮਃ| ਵ੍ਰਣਾਨਾਮਧਿਕਂ ਸ਼ੂਲਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚਿਰਸ੍ਥਿਤਿਃ| ਰੂਢਾਨਾਮਪਿ ਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤੇਲ੍ਪੇਪਿ ਕੋਥਨਮ੍| ਰੋਮਹਰ੍ਸੋਸਜਃ ਕਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯਂ ਕੁਸ੍ਠਲਕ੍ਸਣਮਗ੍ਰਜਮ੍||੮||
अतिश्लक्ष्णखरस्पर्शस्वेदास्वेदविवर्णताः| दाहः कण्डूस्त्वचि स्वापस्तोदः कोठोन्नतिः श्रमः| व्रणानामधिकं शूलं शीघ्रोत्पत्तिश्चिरस्थितिः| रूढानामपि रूक्षत्वं निमित्तेऽल्पेऽपि कोथनम्| रोमहर्षोऽसृजः कार्ष्ण्यं कुष्ठलक्षणमग्रजम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kApAlakuShThalakShaNam (9) · Śloka 9
ਕਸ੍ਣਾਰੁਣਕਪਾਲਾਭਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸੁਪ੍ਤਂ ਖਰਂ ਤਨੁ| ਵਿਸ੍ਤਤਾਸਮਪਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤਂ ਹਸਿਤੈਰ੍ਲੋਮਭਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍| ਤੋਦਾਢ੍ਯਮਲ੍ਪਕਣ੍ਡੂਕਂ ਕਾਪਾਲਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਸਰ੍ਪਿ ਚ||੯||
कृष्णारुणकपालाभं रूक्षं सुप्तं खरं तनु| विस्तृतासमपर्य्यन्तं हृषितैर्लोमभिश्चितम्| तोदाढ्यमल्पकण्डूकं कापालं शीघ्रसर्पि च||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana audumbarakuShThalakShaNam (10) · Śloka 10
ਪਕ੍ਵੋਦੁਮ੍ਬਰਤਾਮ੍ਰਤ੍ਵਗ੍ਰੋਮਗੌਰਸਿਰਾਚਿਤਮ੍| ਬਹਲਂ ਬਹੁਲਕ੍ਲੇਦਂ ਰਕ੍ਤਂ ਦਾਹਰੁਜਾਕਰਮ੍| ਆਸ਼ੂਤ੍ਥਾਨਾਵਦਰਣਕਮਿਵਿਦ੍ਯਾਦੁਦੁਮ੍ਬਰਮ੍||੧੦||
पक्वोदुम्बरताम्रत्वग्रोमगौरसिराचितम्| बहलं बहुलक्लेदं रक्तं दाहरुजाकरम्| आशूत्थानावदरणकृमिविद्यादुदुम्बरम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maNDalakuShThalakShaNam (11) · Śloka 11
ਸ੍ਥਿਰਂ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਂ ਗੁਰੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼੍ਵੇਤਰਕ੍ਤਮਨਾਸ਼ੁਗਮ੍| ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾਸਕ੍ਤਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨਂ ਬਹੁਕਣ੍ਡੂਸ੍ਰੁਤਿਕ੍ਰਿਮੀ| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪੀਤਾਭਪਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਮ੍||੧੧||
स्थिरं स्त्यानं गुरु स्निग्धं श्वेतरक्तमनाशुगम्| अन्योन्यासक्तमुत्सन्नं बहुकण्डूस्रुतिक्रिमी| श्लक्ष्णपीताभपर्य्यन्तं मण्डलं परिमण्डलम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vicarcikAkuShThalakShaNam (12) · Śloka 12
ਸਕਣ੍ਡੂਪਿਟਕਾਸ਼੍ਯਾਵਾਲਸੀਕਾਢ੍ਯਾ ਵਿਚਰ੍ਚਿਕਾ||੧੨||
सकण्डूपिटकाश्यावालसीकाढ्या विचर्चिका||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana RuShyajihvakuShThalakShaNam (13) · Śloka 13
ਪਰੁਸਂ ਤਨੁਰਕ੍ਤਾਨ੍ਤਮਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਯਾਵਂ ਸਮੁਨ੍ਨਤਮ੍| ਸਤੋਦਦਾਹਸਕ੍ਕ੍ਲੇਦਂ ਕਰ੍ਕਸ਼ੈਃ ਪਿਟਕੈਸ਼੍ਚਿਤਮ੍| ਸ੍ਯਜਿਹ੍ਵਾਕਤਿਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਸ੍ਯਜਿਹ੍ਵਂ ਬਹਿਕਮਿ||੧੩||
परुषं तनुरक्तान्तमन्तः श्यावं समुन्नतम्| सतोददाहसृक्क्लेदं कर्कशैः पिटकैश्चितम्| ऋष्यजिह्वाकृतिप्रोक्तमृष्यजिह्वं बहिकृमि||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana carmaikakuShThalakShaNam (14) · Śloka 14
ਹਸ੍ਤਿਚਰ੍ਮਖਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਚਰ੍ਮ .......................||੧੪||
हस्तिचर्मखरस्पर्शं चर्म .......................||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ekAkhyakuShThalakShaNam (15) · Śloka 15
.................................. ਏਕਾਖ੍ਯਂ ਮਹਾਸ਼੍ਰਯਮ੍| ਅਸ੍ਵੇਦਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਸ਼ਕਲਸਨ੍ਨਿਭਂ .........................||੧੫||
.................................. एकाख्यं महाश्रयम्| अस्वेदं मत्स्यशकलसन्निभं .........................||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kiTibhakuShThalakShaNam (16) · Śloka 16
................................... ਕਿਟਿਭਂ ਪੁਨਃ| ਰੂਕ੍ਸਂ ਕਿਣਖਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਕਣ੍ਡੂਮਤ੍ਪਰੁਸਾਸਿਤਮ੍||੧੬||
................................... किटिभं पुनः| रूक्षं किणखरस्पर्शं कण्डूमत्परुषासितम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sidhmakuShThalakShaNam (17) · Śloka 17
ਸਿਧ੍ਮਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਬਹਿਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਨ੍ਤਰ੍ਘਸ੍ਟਂ ਰਜਃ ਕਿਰੇਤ੍| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਤਨੁਸ਼੍ਵੇਤਤਾਮ੍ਰਂ ਦੌਗ੍ਧਿਕਪੁਸ੍ਪਵਤ੍| ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਕਾਯੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ ...........................||੧੭||
सिध्मं रूक्षं बहिः स्निग्धमन्तर्घृष्टं रजः किरेत्| श्लक्ष्णस्पर्शं तनुश्वेतताम्रं दौग्धिकपुष्पवत्| प्रायेण चोर्ध्वकाये स्यात् ...........................||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasakuShThalakShaNam (18) · Śloka 18
.............................. ਗਣ੍ਡੈਃ ਕਣ੍ਡੂਯੁਤੈਸ਼੍ਚਿਤਮ੍| ਰਕ੍ਤੈਰਲਸਕਂ ..........................................||੧੮||
.............................. गण्डैः कण्डूयुतैश्चितम्| रक्तैरलसकं ..........................................||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vipAdikAkuShThalakShaNam (19) · Śloka 19
....................... ਪਾਣਿਪਾਦਦਾਰ੍ਯੋ ਵਿਪਾਦਿਕਾਃ| ਤੀਵ੍ਰਾਤ੍ਯੋ ਮਨ੍ਦਕਣ੍ਡ੍ਵਸ਼੍ਚ ਸਰਾਗਪਿਟਕਾਚਿਤਾਃ||੧੯||
....................... पाणिपाददार्यो विपादिकाः| तीव्रात्यो मन्दकण्ड्वश्च सरागपिटकाचिताः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dadrukuShThalakShaNam (20) · Śloka 20
ਦੀਰ੍ਘਪ੍ਰਤਾਨਾ ਦੂਰ੍ਵਾਵਦਤਸੀਕੁਸੁਮਚ੍ਛਵਿਃ| ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਮਣ੍ਡਲਾ ਦਦ੍ਰੁਃ ਕਣ੍ਡੂਮਤ੍ਯਨੁਸਙ੍ਗਿਣੀ||੨੦||
दीर्घप्रताना दूर्वावदतसीकुसुमच्छविः| उत्सन्नमण्डला दद्रुः कण्डूमत्यनुषङ्गिणी||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shatArukuShTham (21) · Śloka 21
ਸ੍ਥੂਲਮੂਲਂ ਸਦਾਹਾਰ੍ਤਿਰਕ੍ਤਸ਼੍ਯਾਵਂ ਬਹੁਵ੍ਰਣਮ੍| ਸ਼ਤਾਰੁਃ ਕ੍ਲੇਦਜਨ੍ਤ੍ਵਾਢ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮ ਚ||੨੧||
स्थूलमूलं सदाहार्तिरक्तश्यावं बहुव्रणम्| शतारुः क्लेदजन्त्वाढ्यं प्रायशः पूर्वजन्म च||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puNDarIkakuShTham (22) · Śloka 22
ਰਕ੍ਤਾਨ੍ਤਮਨ੍ਤਰਾਪਾਣ੍ਡੁਕਣ੍ਡੂਦਾਹਰੁਜਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਸੋਤ੍ਸੇਧਮਾਚਿਤਂ ਰਕ੍ਤੈਃ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਮਿਵਾਂਸ਼ੁਭਿਃ| ਘਨਭੂਰਿਲਸੀਕਾਸਕ੍ਪ੍ਰਾਯਮਾਸ਼ੁ ਬਿਭੇਦਿ ਚ| ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਮ੍ ............................||੨੨||
रक्तान्तमन्तरापाण्डुकण्डूदाहरुजान्वितम्| सोत्सेधमाचितं रक्तैः पद्मपत्रमिवांशुभिः| घनभूरिलसीकासृक्प्रायमाशु बिभेदि च| पुण्डरीकम् ............................||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visphoTakuShTham (23) · Śloka 23
........... ਤਨੁਤ੍ਵਗ੍ਭਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਸ੍ਫੋਟੈਃ ਸਿਰਾਰੁਣੈਃ| ਵਿਸ੍ਫੋਟਃ ............................................||੨੩||
........... तनुत्वग्भिश्चितं स्फोटैः सिरारुणैः| विस्फोटः ............................................||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAmAkuShThalakShaNam (24) · Śloka 24
............................. ਪਿਟਕਾਃ ਪਾਮਾਕਣ੍ਡੂਕ੍ਲੇਦਰੁਜਾਧਿਕਾਃ| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਃ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਾਃ ਬਹ੍ਵਯਃ ਪ੍ਰਾਯਃ ਸ੍ਫਿਕ੍ਪਾਣਿਕੂਰ੍ਪਰੇ||੨੪||
............................. पिटकाः पामाकण्डूक्लेदरुजाधिकाः| सूक्ष्माः श्यावारुणाः बह्वयः प्रायः स्फिक्पाणिकूर्परे||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana carmadalakuShThalakShaNam (25) · Śloka 25
ਸਸ੍ਫੋਟਮਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਹਂ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਤੋਦਦਾਹਵਤ੍| ਰਕ੍ਤਂ ਦਲਚ੍ਚਰ੍ਮਦਲਃ ..................||੨੫||
सस्फोटमस्पर्शसहं कण्ड्वातोददाहवत्| रक्तं दलच्चर्मदलः ..................||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAkaNakuShThalakShaNam (26) · Śloka 26
........................... ਕਾਕਣਂ ਤੀਵ੍ਰਦਾਹਰੁਕ੍| ਪੂਰ੍ਵਂ ਰਕ੍ਤਞ੍ਚ ਕਸ੍ਣਞ੍ਚ ਕਾਕਨਨ੍ਦੀਫਲੋਪਮਮ੍| ਕੁਸ੍ਠਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਯੁਤਂ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਨੈਕਵਰ੍ਣਂ ਤਤੋ ਭਵੇਤ੍||੨੬||
........................... काकणं तीव्रदाहरुक्| पूर्वं रक्तञ्च कॄष्णञ्च काकनन्दीफलोपमम्| कुष्ठलिङ्गैर्युतं सर्वैर्नैकवर्णं ततो भवेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuShTheShu doSholbaNatAM tattalli~ggakarmabhirvidyAt (27) · Śloka 27
ਦੋਸਭੇਦੀਯਵਿਹਿਤੈਰਾਦਿਸ਼ੇਲ੍ਲਿਙ੍ਗਕਰ੍ਮਭਿਃ| ਕੁਸ੍ਠੇਸੁ ਦੋਸੋਲ੍ਬਣਤਾਂ .................||੨੭||
दोषभेदीयविहितैरादिशेल्लिङ्गकर्मभिः| कुष्ठेषु दोषोल्बणतां .................||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuShThe asAdhyaM kuShTham (28) · Śloka 28
............................... ਸਰ੍ਵਦੋਸੋਲ੍ਬਣਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਰਿਸ੍ਟੋਕ੍ਤਂ ਯਚ੍ਚ ਯਚ੍ਚਾਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਸ਼ੁਕ੍ਰਸਮਾਸ਼੍ਰਯਮ੍||੨੮||
............................... सर्वदोषोल्बणं त्यजेत्| रिष्टोक्तं यच्च यच्चास्थिमज्जशुक्रसमाश्रयम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApyakuShTham (29) · Śloka 29
ਯਾਪ੍ਯਂ ਮੇਦੋਗਤਂ ..............................||੨੯||
याप्यं मेदोगतं ..............................||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRucchrakuShTham (30) · Śloka 30
.............................. ਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਸ੍ਰਮਾਂਸਗਮ੍||੩੦||
.............................. कृच्छ्रं पित्ताद्वन्द्वास्रमांसगम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukhasAdhyaM kuShTham (31) · Śloka 31
ਅਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਕਫਵਾਤਢ੍ਯਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਥਮੇਕਮਲਞ੍ਚ ਯਤ੍||੩੧||
अकृच्छ्रं कफवातढ्यं त्वक्स्थमेकमलञ्च यत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvaggatakuShThalakShaNam (32) · Śloka 32
ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਵਚਿ ਸ੍ਥਿਤੇ ਕੁਸ੍ਠੇ ਤੋਦਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਰੂਕ੍ਸਤਾਃ||੩੨||
तत्र त्वचि स्थिते कुष्ठे तोदवैवर्ण्यरूक्षताः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvaggatakuShThalakShaNam (33) · Śloka 33
ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਵਾਪਸ਼੍ਵਯਥਵਃ ਸ਼ੋਣਿਤੇ||੩੩||
स्वेदस्वापश्वयथवः शोणिते||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsagatakuShThalakShaNam (34) · Śloka 1
ਪਾਣਿਪਾਦਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਸ੍ਫੋਟਾਃ ਕ੍ਲੇਦਃ ਸਨ੍ਧਿਸੁ ਚਾਧਿਕਮ੍||੧||
पाणिपादाश्रिताः स्फोटाः क्लेदः सन्धिषु चाधिकम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medogatakuShThalakShaNam (35) · Śloka 35
ਕੌਣ੍ਯਂ ਗਤਿਕ੍ਸਯੋਙ੍ਗਾਨਾਂ ਦੂਲਨਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚ ਮੇਦਸਿ||੩੫||
कौण्यं गतिक्षयोऽङ्गानां दूलनं स्याच्च मेदसि||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthimajjagatakuShTha lakShaNam (36) · Śloka 36
ਨਾਸਾਭਙ੍ਗੋਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਸ੍ਥੇ ਨੇਤ੍ਰਰਾਗਃ ਸ੍ਵਰਕ੍ਸਯਃ| ਕ੍ਸਤੇ ਚ ਕਮਯਃ ..............................||੩੬||
नासाभङ्गोऽस्थिमज्जस्थे नेत्ररागः स्वरक्षयः| क्षते च कृमयः ..............................||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukragatakuShThalakShaNam (37) · Śloka 37
........................ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਸ੍ਵਦਾਰਾਪਤ੍ਯਬਾਧਨਮ੍||੩੭||
........................ शुक्रे स्वदारापत्यबाधनम्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAdyAshritakuShTheShu yathApUrvaM li~ggAnA~jca sambhavaH (38) · Śloka 38
ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਞ੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਸਗਾਦਿਸੁ||੩੮||
यथापूर्वञ्च सर्वाणि स्युर्लिङ्गान्यसृगादिषु||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvitrasya nidAnAdi (39) · Śloka 39
ਕੁਸ੍ਠੈਕਸਮ੍ਭਵਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਕਿਲਾਸਂ ਚਾਰੁਣਞ੍ਚ ਤਤ੍| ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮਪਰਿਸ੍ਰਾਵਿਤ੍ਰਿਧਾਤੂਦ੍ਭਵਸਂਸ਼੍ਰਯਮ੍||੩੯||
कुष्ठैकसम्भवं श्वित्रं किलासं चारुणञ्च तत्| निर्दिष्टमपरिस्रावित्रिधातूद्भवसंश्रयम्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvitre doShabhedena varNabhedaH (40) · Śloka 40
ਵਾਤਾਦ੍ਰੂਕ੍ਸਾਰੁਣਂ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਤਾਮ੍ਰਂ ਕਮਲਪਤ੍ਰਵਤ੍| ਸਦਾਹਂ ਰੋਮਵਿਧ੍ਵਂਸਿਕਫਾਚ੍ਛ੍ਵੇਤਂ ਘਨਂ ਗੁਰੁਃ| ਸਕਣ੍ਡੂ ਚ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਮੇਦਸ੍ਸੁ ਚਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੪੦||
वाताद्रूक्षारुणं पित्तात्ताम्रं कमलपत्रवत्| सदाहं रोमविध्वंसिकफाच्छ्वेतं घनं गुरुः| सकण्डू च क्रमाद्रक्तमांसमेदस्सु चादिशेत्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvitre yathottaraM kRucchratvam (41) · Śloka 41
ਵਰ੍ਣੇਨੈਵੇਦਗੁਭਯਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਤਚ੍ਚੋਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍||੪੧||
वर्णेनैवेदृगुभयं कृच्छ्रं तच्चोत्तरोत्तरम्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyashvitralakShaNam (42) · Śloka 42
ਅਸ਼ੁਕ੍ਲਰੋਮਾ ਬਹੁਲਮਸਂਸਸ੍ਟਂ ਮਿਥੋਨਵਮ੍| ਅਨਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਜਂ ਸਾਧ੍ਯਂ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ ..........||੪੨||
अशुक्लरोमा बहुलमसंसृष्टं मिथोनवम्| अनग्निदग्धजं साध्यं श्वित्रं ..........||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyashvitralakShaNam (43) · Śloka 43
.......................... ਵਰ੍ਜ੍ਯਮਤੋਨ੍ਯਥਾ| ਗੁਹ੍ਯਪਾਣਿਤਲੋਸ੍ਠੇਸ਼ੁ ਜਾਤਮਪ੍ਯਚਿਰਨ੍ਤਨਮ੍| ਵਰ੍ਜਨੀਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕਿਲਾਸਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਿਚ੍ਛਤਾ||੪੩||
.......................... वर्ज्यमतोऽन्यथा| गुह्यपाणितलोष्ठेशु जातमप्यचिरन्तनम्| वर्जनीयं विशेषेण किलासं सिद्धिमिच्छता||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvarogANAM sa~gkrAmakatvam (44) · Śloka 44
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਕਾਹਾਰਸ਼੍ਯ੍ਯਾਦਿਸੇਵਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਗਦਾਃ| ਸਰ੍ਵੇ ਸਞ੍ਚਾਰਿਣੋ ਨੇਤ੍ਰਤ੍ਵਗ੍ਵਿਕਾਰਾਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੪੪||
स्पर्शैकाहारश्य्यादिसेवनात् प्रायशो गदाः| सर्वे सञ्चारिणो नेत्रत्वग्विकाराविशेषतः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumINAM dvaividhyam (45) · Śloka 45
ਕਮਯਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਧਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਭੇਦਤਃ||੪੫||
कृमयस्तु द्विधा प्रोक्ता बाह्याभ्यन्तरभेदतः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumINAM cAturvidhyam (46) · Śloka 46
ਬਹਿਰ੍ਮਲਕਫਾਸਗ੍ਵਿਡ੍ਜਨ੍ਮਭੇਦਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਃ||੪੬||
बहिर्मलकफासृग्विड्जन्मभेदाच्चतुर्विधाः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumINAM sa~gkhyA (47) · Śloka 47
ਨਾਮਤੋ ਵਿਂਸ਼ਤਿਵਿਧਾਃ ..............................||੪੭||
नामतो विंशतिविधाः ..............................||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAhyakRuminidAnapramANAdi (48) · Śloka 48
.................................ਬਾਹ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰਾਮਤੋਦ੍ਭਵਾਃ| ਤਿਲਪ੍ਰਮਾਣਸਂਸ੍ਥਾਨਵਰ੍ਣਾਃ ਕੇਸ਼ਾਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਰਯਾਃ| ਬਹੁਪਾਦਾਸ਼੍ਚ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਯੂਕਾ ਲਿਕ੍ਸਾਸ਼੍ਚ ਨਾਮਤਃ| ਦ੍ਵਿਧਾ ਤੇ ਕੋਠਪਿਟਕਾਕਣ੍ਡੂਕਣ੍ਡਾਨ੍ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਤੇ||੪੮||
.................................बाह्यास्तत्रामृतोद्भवाः| तिलप्रमाणसंस्थानवर्णाः केशाम्बराश्रयाः| बहुपादाश्च सूक्ष्माश्च यूका लिक्षाश्च नामतः| द्विधा ते कोठपिटकाकण्डूकण्डान् प्रकुर्वते||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AntarakRumINAM kAraNAtkuShThotpattiH (49) · Śloka 49
ਕੁਸ੍ਠੈਕਸਮ੍ਭਵੋਨ੍ਤਰ੍ਜਾਃ...........................||੪੯||
कुष्ठैकसम्भवोऽन्तर्जाः...........................||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmajakRumINAM visheShanidAnam (50) · Śloka 50
............................ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਾਸ੍ਤੇਸੁ ਚਾਧਿਕਮ੍| ਮਧੁਰਾਨ੍ਨਗੁਡਕ੍ਸੀਰਦਧਿਸਕ੍ਤੁਨਵੋਦਨੈਃ||੫੦||
............................ श्लेष्मजास्तेषु चाधिकम्| मधुरान्नगुडक्षीरदधिसक्तुनवोदनैः||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purIShajakRumINAM visheShanidAnam (51) · Śloka 51
ਸ਼ਕਜ੍ਜਾ ਬਹੁਵਿਡ੍ਧਾਨ੍ਯਪਰ੍ਣਸ਼ਾਕੌਕੁਲਾਦਿਭਿਃ||੫੧||
शकृज्जा बहुविड्धान्यपर्णशाकौकुलादिभिः||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajakRumINAM sambhavasthAnAni (52) · Śloka 52
ਕਫਾਦਾਮਾਸ਼ਯੇ ਜਾਤਾ ਬਦ੍ਧਾ ਸਰ੍ਪਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਤਃ| ਪਥੁਬ੍ਰਧ੍ਨਨਿਭਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਕੇਚਿਤ੍ ਗਣ੍ਡੂਪਦੋਪਮਾਃ| ਰੂਢਧਾਨ੍ਯਾਙ੍ਕੁਰਾਕਾਰਾਸ੍ਤਨੁਦੀਰ੍ਘਾਸ੍ਤਥਾਣਵਃ| ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਤਾਮ੍ਰਾਵਭਾਸਾਸ਼੍ਚ ਨਾਮਤਃ ਸਪ੍ਤਧਾ ਤੁ ਤੇ| ਅਨ੍ਤ੍ਰਾਦਾ ਉਦਰਵੇਸ੍ਟਾਹਦਯਾਦਾ ਮਹਾਰੂਹਾਃ| ਚੁਰਵੋ ਦਰ੍ਭਕੁਸੁਮਾਃ ਸੁਗਨ੍ਧਾਃ ਤੇ ਤੁ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਹਲ੍ਲਾਸਮਾਸ੍ਯਸ੍ਰਵਣਮਵਿਪਾਕਮਰੋਚਕਮ੍| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਜ੍ਵਰਾਨਾਹਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਕ੍ਸਵਥੁਪੀਨਸਾਨ੍||੫੨||
कफादाऽऽमाशये जाता बद्धा सर्पन्ति सर्वतः| पृथुब्रध्ननिभाः केचित्केचित् गण्डूपदोपमाः| रूढधान्याङ्कुराकारास्तनुदीर्घास्तथाणवः| श्वेता ताम्रावभासाश्च नामतः सप्तधा तु ते| अन्त्रादा उदरवेष्टाहृदयादा महारूहाः| चुरवो दर्भकुसुमाः सुगन्धाः ते तु कुर्वते| हृल्लासमास्यस्रवणमविपाकमरोचकम्| मूर्च्छाच्छर्दिज्वरानाहकार्श्यक्षवथुपीनसान्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajakRumINAM sthAnamAkRutishca (53) · Śloka 53
ਰਕ੍ਤਵਾਹਿਸਿਰਾਸ੍ਥਾਨਾਰਕ੍ਤਜਾ ਜਨ੍ਤਵੋਸ੍ਣਵਃ| ਅਪਾਦਾਵਤ੍ਤਤਾਮ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ਕੇਚਿਦਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ||੫੩||
रक्तवाहिसिरास्थानारक्तजा जन्तवोष्णवः| अपादावृत्तताम्राश्च सौक्ष्म्यात्केचिददर्शनाः||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajakRumINAM nAmAni (54) · Śloka 54
ਕੇਸ਼ਾਦਾ ਲੋਮਵਿਧ੍ਵਂਸਾ ਲੋਮਦ੍ਵੀਪਾ ਉਦੁਮ੍ਬਰਾਃ| ਸਟ੍ ਤੇ ਕੁਸ੍ਠੈਕਕਰ੍ਮਾਣਃ ਸਹਸੌਰਸਮਾਤਰਃ||੫੪||
केशादा लोमविध्वंसा लोमद्वीपा उदुम्बराः| षट् ते कुष्ठैककर्माणः सहसौरसमातरः||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purIShajakRumINAM sthAnam (55) · Śloka 55
ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇ ਪੁਰੀਸੋਤ੍ਥਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇਧੋਵਿਸਰ੍ਪਿਣਃ||੫੫||
पक्वाशये पुरीषोत्था जायन्तेऽधोविसर्पिणः||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purIShajakRumINAM vRuddhau lakShaNAni (56) · Śloka 56
ਵਦ੍ਧਾਸ੍ਤੇ ਸ੍ਯੁਰ੍ਭਵੇਯੁਸ਼੍ਚ ਤੇ ਯਦਾਮਾਸ਼ਯੋਨ੍ਮੁਖਾਃ| ਤਦਾਸ੍ਯੋਦ੍ਗਾਰਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਾਵਿਡ੍ਗਨ੍ਧਾਨੁਵਿਧਾਯਿਨਃ||੫੬||
वृद्धास्ते स्युर्भवेयुश्च ते यदामाशयोन्मुखाः| तदाऽस्योद्गारनिःश्वासाविड्गन्धानुविधायिनः||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purIShajakRumINAmAkRutirvarNashca (57) · Śloka 57
ਪੁਥੁਵਤ੍ਤਤਨੁਸ੍ਥੂਲਾਃ ਸ਼੍ਯਾਵਪੀਤਸਿਤਾਸਿਤਾਃ||੫੭||
पुथुवृत्ततनुस्थूलाः श्यावपीतसितासिताः||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purIShajakRumINAM nAmAni (58) · Śloka 58
ਤੇ ਪਞ੍ਚ ਨਾਮ੍ਨਾ ਕਮਯਃ ਕਕੇਤੁਕਮਕੇਰੁਕਾਃ| ਸੌਸੁਰਾਦਾਃ ਸਲੂਨਾਖ੍ਯਾ ਲੇਹਿਹਾਃ...............||੫੮||
ते पञ्च नाम्ना कृमयः ककेतुकमकेरुकाः| सौसुरादाः सलूनाख्या लेहिहाः...............||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purIShajakRumivikArAH (59-14) · Śloka 14
.................................ਜਨਯਨ੍ਤਿ ਚ| ਵਿਡ੍ਭੇਦਸ਼ੂਲਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਪਾਰੁਸ੍ਯਪਾਣ੍ਡੁਤਃ| ਰੋਮਹਰ੍ਸਾਗ੍ਨਿਸਦਨਗੁਦਕਣ੍ਡੂਵਿਨਿਰ੍ਗਮਾਨ੍||੫੯|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗ- ਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤ੍ਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਕੁਸ੍ਠਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਕਮਿ- ਨਿਦਾਨਂਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੪||
.................................जनयन्ति च| विड्भेदशूलविष्टम्भकार्श्यपारुष्यपाण्डुतः| रोमहर्षाग्निसदनगुदकण्डूविनिर्गमान्||५९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्ग- संग्रहसंहित्यां निदानस्थाने कुष्ठश्वित्रकृमि- निदानंनाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon