Adhikarana atha mUtrAghAtanidAnaM nAma navamo~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో మూత్రాఘాతనిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो मूत्राघातनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरत्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrAghAtaprabhedAH (2) · Śloka 2
వింశతిర్మూత్రాఘాతా భవంతి| తద్యథా వాతాపిత్తకఫసన్ని- పాతకృచ్ఛ్రాణి| వాతపిత్తశ్లేష్మశుక్రాశ్మర్య్యః| వాత- బస్త్యష్ఠీలాకుండలికామూత్రాతీతజఠరోత్సంగగ్రంథిశుక్ర- విడ్విఘాతోష్ణవాతమూత్రక్షయావసాదాశ్చేతి||2||
विंशतिर्मूत्राघाता भवन्ति| तद्यथा वातापित्तकफ़सन्नि- पातकृच्छ्राणि| वातपित्तश्लेष्मशुक्राश्मर्य्यः| वात- बस्त्यष्ठीलाकुण्डलिकामूत्रातीतजठरोत्सङ्गग्रन्थिशुक्र- विड्विघातोष्णवातमूत्रक्षयावसादाश्चेति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtottarA mUtrAghAtAH (3) · Śloka 3
తత్ర వాతబస్త్యాదయో నవ వాతోల్బణాః||3||
तत्र वातबस्त्यादयो नव वातोल्बणाः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittolbaNAvuShNavAtamUtrakShayau (4) · Śloka 4
తతో ద్వౌ వాతపిత్తోల్బణౌ||4||
ततो द्वौ वातपित्तोल्बणौ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphapittolbaNo mUtrAvasAdaH (5) · Śloka 5
అంత్యః కఫపిత్తోల్బణః||5||
अन्त्यः कफपित्तोल्बणः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrarogA~adhiShThAnasya basteH rogajananaprakriyA (6) · Śloka 6
సర్వేషాం పునర్మూత్రరోగాణామధిష్ఠినం బస్తిః| స మర్మస్వభిహితః ప్రాక్| స చాఽధోముఖోఽపి మూత్రవహాసు నాడీషు సూక్ష్మముఖసహస్రనిష్యందేన మూత్రాఖ్యేనావిరతం నవో ఘట ఇవాప్సు నిమగ్నముఖోఽపి పార్శ్వేభ్యోఽంభసా పూర్య్యతే| తైరేవ చ స్త్రోతోభిర్వాతాదయోఽపి దుష్టాః ప్రవిశ్య బస్తిం యథా- స్వమాఘాతాన్ ప్రమేహా~ంశ్చ జనయంతి||6||
सर्वेषां पुनर्मूत्ररोगाणामधिष्ठिनं बस्तिः| स मर्मस्वभिहितः प्राक्| स चाऽधोमुखोऽपि मूत्रवहासु नाडीषु सूक्ष्ममुख़सहस्रनिष्यन्देन मूत्राख़्येनाविरतं नवो ग़ट इवाप्सु निमग्नमुखोऽपि पार्श्वेभ्योऽम्भसा पूर्य्यते| तैरेव च स्त्रोतोभिर्वातादयोऽपि दुष्टाः प्रविश्य बस्तिं यथा- स्वमाघातान् प्रमेहा~ंश्च जनयन्ति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrakRucchranidAnam, vAtajamUtrakRucchralakShaNam (7) · Śloka 7
తత్రాల్పశో ముహుర్ముహుర్బస్తిమేఢ్రవంక్షణేషు తీవ్రశూలః కృచ్ఛ్రా- న్మూత్రయతి వాతకృచ్ఛ్రే||7||
तत्राल्पशो मुहुर्मुहुर्बस्तिमेढ्रवंक्षणेषु तीव्रशूलः कृच्छ्रा- न्मूत्रयति वातकृच्छ्रे||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajamUtrakRucchralakShaNam (8) · Śloka 8
సదాహం సరుజం రక్తం పీతం కృష్ణం వా పిత్తకృచ్ఛ్రే||8||
सदाहं सरुजं रक्तं पीतं कृष्णं वा पित्तकृच्छ्रे||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphamUtrakRucchralakShaNam (9) · Śloka 9
బస్తిమేఢ్రయోర్గౌరవం శోఫో మూత్రం చ సపిచ్ఛం మేహతి కఫకృచ్ఛ్రే||9||
बस्तिमेढ्रयोर्गौरवं शोफो मूत्रं च सपिच्छं मेहति कफकृच्छ्रे||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajamUtrakRucchralakShaNam, tasya kRucchratamatva~jca (10) · Śloka 10
సర్వలక్షణం సన్నిపాతేన సన్నిపాతకృచ్ఛ్రే| స చ కృచ్ఛ్రతమః||10||
सर्वलक्षणं सन्निपातेन सन्निपातकृच्छ्रे| स च कृच्छ्रतमः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmarInidAnam, ashmaryyAH nidAnasamprAptyAdi (11) · Śloka 11
యదా తు వాయుర్బస్తిముఖమావృత్య సపిత్తం సకఫం సశక్రం వా మూత్రం పరిశోషయతి తదా క్రమేణ గోరివ పిత్తాద్రోచనా మణీకస్యేవ స్వఛాదపి జలాత్ పంకస్తద్వదశ్మర్య్యభినిర్వర్త్తతే| సర్వా చ సా శ్లేష్మాశ్రయా||11||
यदा तु वायुर्बस्तिमुखमावृत्य सपित्तं सकफ़ं सशक्रं वा मूत्रं परिशोषयति तदा क्रमेण गोरिव पित्ताद्रोचना मणीकस्येव स्वछादपि जलात् पङ्कस्तद्वदश्मर्य्यभिनिर्वर्त्तते| सर्वा च सा श्लेष्माश्रया||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmarIpUrvarUpam (12) · Śloka 12
అథాఽస్యాః పూర్వరూపాణి జ్వరో బస్త్యాఽధ్మానమరుచిర్మూత్ర- కృచ్ఛ్రం బస్తిశిరోముష్కశేఫసాం వేదనా బస్తగంధిత్వం మూత్రస్యేతి||12||
अथाऽस्याः पूर्वरूपाणि ज्वरो बस्त्याऽध्मानमरुचिर्मूत्र- कृच्छ्रं बस्तिशिरोमुष्कशेफ़सां वेदना बस्तगन्धित्वं मूत्रस्येति||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmarIsAmAnyalakShaNam (13) · Śloka 13
సామాన్యలింగాని తు నాభిబస్తిసేవనీషుమేహతస్తయా మార్గ- నిరోధనే వేదనా మూత్రాధారాసంగస్తద్వయాపాయే చ గోమేదక- ప్రకాశమనావిలమసిక్తం సుసుఖం మూత్రం విసృజతి| తత్సంక్షో- భణాచ్చ సరుధిరం| ధావనలంఘనాదిభిశ్చాస్య వివిధా వేదనా భవంతి| యథైవ చ పక్వాశయాత్స్త్రస్తేన శకృతా- ధిష్ఠితేబస్తౌ మూత్రం న ప్రవర్తేతే తథాఽశ్మర్య్యాఽపి||13||
सामान्यलिङ्गानि तु नाभिबस्तिसेवनीषुमेहतस्तया मार्ग- निरोधने वेदना मूत्राधारासङ्गस्तद्वयापाये च गोमेदक- प्रकाशमनाविलमसिक्तं सुसुखं मूत्रं विसृजति| तत्संक्षो- भणाच्च सरुधिरम्| धावनलङ्घनादिभिश्चास्य विविधा वेदना भवन्ति| यथैव च पक्वाशयात्स्त्रस्तेन शकृता- धिष्ठितेबस्तौ मूत्रं न प्रवर्तेते तथाऽश्मर्य्याऽपि||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajA~ashmarIlakShaNam (14) · Śloka 14
తత్ర వాయునా బస్తిసేవనీమేహనేషు తీవ్రవేదనార్దితోదంతాన్ ఖాదతి| నాభిం ప్రపీడయతి| మేఢ్రం మృద్నాతి| ముహుర్ముహువేపథు- మాంకృచ్ఛ్రాత్ సవాతం శకృద్ విముంచతి| విశీర్ణధారం చ మూత్రయత్యశ్మరీ చాస్య శ్యావా పరుషా విషమా కదంబపుష్పవత్ కంటకాచితా భవతి||14||
तत्र वायुना बस्तिसेवनीमेहनेषु तीव्रवेदनार्दितोदन्तान् खादति| नाभिं प्रपीडयति| मेढ्रं मृद्नाति| मुहुर्मुहुवेपथु- मान्कृच्छ्रात् सवातं शकृद् विमुञ्चति| विशीर्णधारं च मूत्रयत्यश्मरी चास्य श्यावा परुषा विषमा कदम्बपुष्पवत् कण्टकाचिता भवति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajAshmarIlakShaNam (15) · Śloka 15
పిత్తేన పచ్యమాన ఇవ దహ్యతే బస్తిః| అశ్మరీ చ రక్తా పీతావభాసా కృష్ణా భల్లాతకాస్థిసంస్థానా||15||
पित्तेन पच्यमान इव दह्यते बस्तिः| अश्मरी च रक्ता पीतावभासा कृष्णा भल्लातकास्थिसंस्थाना||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajAshmarIlakShaNam (16) · Śloka 16
శ్లేష్మణా భిద్యతే నిస్తుద్యత ఇవ గురుః శీతశ్చ బస్తిరశ్మరీ చ శ్వేతా మహతీ కుక్కుటాండప్రతిమా మధువర్ణా వా భవతి||16||
श्लेष्मणा भिद्यते निस्तुद्यत इव गुरुः शीतश्च बस्तिरश्मरी च श्वेता महती कुक्कुटाण्डप्रतिमा मधुवर्णा वा भवति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmarINAM bAlasulabhatvaM, sukhasAdhyatva~jca (17) · Śloka 17
ప్రాయేణైతాస్తిస్త్రోఽశ్మర్య్యో బాలానాం జాయంతే| తేషామేవ చాఽల్పబస్తిత్వాదల్పమాంసోపచయత్వాచ్చ సుఖగ్రహణాహరణా భవంతి||17||
प्रायेणैतास्तिस्त्रोऽश्मर्य्यो बालानां जायन्ते| तेषामेव चाऽल्पबस्तित्वादल्पमांसोपचयत्वाच्च सुखग्रहणाहरणा भवन्ति||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukrAshmarInidAnAdi (18) · Śloka 18
మహతాం తు శుక్రాశ్మరీక్రనిమిత్తా భవతి| మైథునవిఘా- తాచ్ఛుక్రముపస్థితమనిరస్యమానం విమార్గగమనిలో విగృహ్య వృషణతోరంతరే సంహరతి| సంహృత్యోపశోషయతి| తతః శుష్క- మశ్మరీ భవతి| సా శుక్రమార్గమావృణోతి| ముత్రకృచ్ఛ్రం బస్తివేదనాం వృషణయోశ్చ శ్వయథుమాపాదయతి| ఉత్పన్నమా- త్రాయ చ శుక్రం నిరోతి| ప్రపీడితమాత్రే చ తస్మిన్నేవావకాశే విలీయత ఇతి||18||
महतां तु शुक्राश्मरीक्रनिमित्ता भवति| मैथुनविघा- ताच्छुक्रमुपस्थितमनिरस्यमानं विमार्गगमनिलो विगृह्य वृषणतोरन्तरे संहरति| संहृत्योपशोषयति| ततः शुष्क- मश्मरी भवति| सा शुक्रमार्गमावृणोति| मुत्रकृच्छ्रं बस्तिवेदनां वृषणयोश्च श्वयथुमापादयति| उत्पन्नमा- त्राय च शुक्रं निरोति| प्रपीडितमात्रे च तस्मिन्नेवावकाशे विलीयत इति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharkarAnidAnam, sharkarAlakShaNam (19) · Śloka 19
అశ్మర్య్యేవ తు వాయునాఽణుశో విభిన్నా శర్కరేత్యుచ్యతే| అనులోమేచ మారుతే సా సికతేవ మూత్రేణ సహ చ్యవతే||19||
अश्मर्य्येव तु वायुनाऽणुशो विभिन्ना शर्करेत्युच्यते| अनुलोमेच मारुते सा सिकतेव मूत्रेण सह च्यवते||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtabastilakShaNam (20) · Śloka 20
వాయుస్తు నూత్రవేగరోధాద్బస్తిముఖమావృణోతి| తతో మూత్రసంగం వేదనాం కండూం చ కరోతి||20||
वायुस्तु नूत्रवेगरोधाद्बस्तिमुखमावृणोति| ततो मूत्रसङ्गं वेदनां कण्डूं च करोति||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhikavAyukopajanyavAtabastilakShaNam (21) · Śloka 21
కదాచిచ్చ బస్తిం స్వస్థానాత్ ప్రచ్యావ్య గర్భమివోద్వృంతం స్థలం పరిప్లుతం చ కురుతే| తత్ర శూలస్పందనదాహోద్వేష్టనాని బిందుశశ్చ మూత్రస్త్రావణం| పీడితే చ బస్తౌ ధారాయా ప్రవృత్తిః||21||
कदाचिच्च बस्तिं स्वस्थानात् प्रच्याव्य गर्भमिवोद्वृन्तं स्थलं परिप्लुतं च कुरुते| तत्र शूलस्पन्दनदाहोद्वेष्टनानि बिन्दुशश्च मूत्रस्त्रावणम्| पीडिते च बस्तौ धाराया प्रवृत्तिः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtabastilakShaNam, vAtabasteH kRucchrasAdhyatvam (22) · Śloka 22
అయం ద్వివిధోఽపి వాతబస్తిః కృచ్ఛ్రసాధ్యః| తయోరపి ద్వితీయోఽనిలప్రబలః కృచ్ఛ్రసాధ్యతరః||22||
अयं द्विविधोऽपि वातबस्तिः कृच्छ्रसाध्यः| तयोरपि द्वितीयोऽनिलप्रबलः कृच्छ्रसाध्यतरः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAShThIlAnidAnAdi, vAtAShThIlAnidAnAdisamprAptirlakShaNa~jca (23) · Śloka 23
బస్తివిణ్మార్గాంతరే వాయుర్ఘనోన్నతం తీవ్రరుజమచలమష్ఠీ- లాభం గ్రంథిం కరోతి| తేనాఽనిలవిణ్మూత్రసంగో భవత్యా- ఽఽధ్మానంచ| సా వాతాష్ఠీలా||23||
बस्तिविण्मार्गान्तरे वायुर्घनोन्नतं तीव्ररुजमचलमष्ठी- लाभं ग्रन्थिं करोति| तेनाऽनिलविण्मूत्रसङ्गो भवत्या- ऽऽध्मानञ्च| सा वाताष्ठीला||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtakuNDalikAnidAnam, vAtakuNDalikAnidAnAdi (24) · Śloka 24
విగుణో వాయుర్బస్తౌ కుండలీభూతస్తీవ్రశూలస్తంభగౌరవా- న్వితో మూత్రమావిధ్యాఽల్పశో వా ప్రవర్త్తయన్ భ్రమతి| సా వాతకుండలికా||24||
विगुणो वायुर्बस्तौ कुण्डलीभूतस्तीव्रशूलस्तम्भगौरवा- न्वितो मूत्रमाविध्याऽल्पशो वा प्रवर्त्तयन् भ्रमति| सा वातकुण्डलिका||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrAtItanidAnAdi (25) · Śloka 25
మూత్రమతివేలం విధార్య్యవిముచ్యమానం న ప్రవర్త్తతే| వాహమానస్య తు కృచ్ఛ్రాదల్పం ప్రవర్త్తతే| తన్మూత్రాతీతం||25||
मूत्रमतिवेलं विधार्य्यविमुच्यमानं न प्रवर्त्तते| वाहमानस्य तु कृच्छ्रादल्पं प्रवर्त्तते| तन्मूत्रातीतम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrajaTharanidAnam, mUtrajaTharanidAnAdi (26) · Śloka 26
మూత్రరోధపానో వాయుర్నాభేరధస్తాత్ తీవ్రరుజామాధ్మానం మల- సంగంచ కుర్వన్నుదరమభిపూరయేత్| తన్మూత్రజఠరం||26||
मूत्ररोधपानो वायुर्नाभेरधस्तात् तीव्ररुजामाध्मानं मल- सङ्गञ्च कुर्वन्नुदरमभिपूरयेत्| तन्मूत्रजठरम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrotsa~gganidAnAdi (27) · Śloka 17
మారుతేనాక్షిప్తం ఛిద్రవైగుణ్యేన వా మూత్రయతో మూత్రమల్పం బస్తౌ నాలే మణౌ వా స్థిత్వా తచ్ఛేషగురుమేఢ్రస్య సరుజమరుజం వా శనైః స్త్రవేత్| స మూత్రోత్సంగః||17||
मारुतेनाक्षिप्तं छिद्रवैगुण्येन वा मूत्रयतो मूत्रमल्पं बस्तौ नाले मणौ वा स्थित्वा तच्छेषगुरुमेढ्रस्य सरुजमरुजं वा शनैः स्त्रवेत्| स मूत्रोत्सङ्गः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mutragranthiH (28) · Śloka 28
బస్తిద్వారేఽల్పో వృత్తః శీఘ్రసంభవోఽశ్మరీతుల్యలింగో మూత్ర- గ్రంథిః||28||
बस्तिद्वारेऽल्पो वृत्तः शीघ्रसम्भवोऽश्मरीतुल्यलिङ्गो मूत्र- ग्रन्थिः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrashukranidAnAdi (29) · Śloka 29
మూత్రితస్య వ్యవాయగమనాద్వాతోద్భతం స్వస్థానాచ్చ్యుతం శుక్రం మేహతో మూత్రస్య ప్రాక్పశ్చాద్వా భస్మోదకసంకాశం ప్రవృర్త్తతే| తన్మూత్రశుక్రం||29||
मूत्रितस्य व्यवायगमनाद्वातोद्भतं स्वस्थानाच्च्युतं शुक्रं मेहतो मूत्रस्य प्राक्पश्चाद्वा भस्मोदकसङ्काशं प्रवृर्त्तते| तन्मूत्रशुक्रम्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viDvighAtanidAnAdi (30) · Śloka 30
వాయునా పీడితం శకృన్మూత్రస్త్రోతః ప్రపద్యతే| తతో విడ్గంధి- విట్సంసృష్టంచ కృచ్ఛ్రాన్మూత్రయతి| స విడ్విధాతః||30||
वायुना पीडितं शकृन्मूत्रस्त्रोतः प्रपद्यते| ततो विड्गन्धि- विट्संसृष्टञ्च कृच्छ्रान्मूत्रयति| स विड्विधातः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNavAtanidAnAdi (31) · Śloka 31
అత్యధ్వా ఽఽ తపోష్ణభోజనాదిభిః పిత్తం ప్రవృద్ధమనిలేరితం బస్తిమేఢ్రగుదదాహం కుర్వద్ధరితహారిద్రరక్తం సరస్తం వా మూత్రం కృచ్ఛ్రాత్ప్రవర్త్తయేత్స తూష్ణవాతః||31||
अत्यध्वा ऽऽ तपोष्णभोजनादिभिः पित्तं प्रवृद्धमनिलेरितं बस्तिमेढ्रगुददाहं कुर्वद्धरितहारिद्ररक्तं सरस्तं वा मूत्रं कृच्छ्रात्प्रवर्त्तयेत्स तूष्णवातः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrakShayanidAnAdi samprAptirlakShaNa~jca (32) · Śloka 32
వాతపిత్తం బస్తిమాశ్రిత్య మూత్రం సశూలదాహం క్షపయతి| స మూత్రక్షయః||32||
वातपित्तं बस्तिमाश्रित्य मूत्रं सशूलदाहं क्षपयति| स मूत्रक्षयः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrAvasAdanidAnAdi (33) · Śloka 33
పిత్తం శ్లేష్మోభయమపి వా వాతేన బస్తౌ సంహన్యతే| తతో మూత్రం సదాహం సరక్తం పీతం శ్వేతం సాంద్రం కృచ్ఛ్రప్రవృత్తిః శుష్కం చ శంకరోచననాన్యతరచూర్ణం వా సర్వవర్ణయుక్తం వా భవతి||33||
पित्तं श्लेष्मोभयमपि वा वातेन बस्तौ संहन्यते| ततो मूत्रं सदाहं सरक्तं पीतं श्वेतं सान्द्रं कृच्छ्रप्रवृत्तिः शुष्कं च शङ्करोचननान्यतरचूर्णं वा सर्ववर्णयुक्तं वा भवति||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakaraNopasaMhAraH prakaraNAntaraprastAvashca (34-9) · Śloka 9
ఇతి విస్తరతః ప్రోక్తా రోగా మూత్రాప్రవృత్తిజాః| నిదానలక్షణైరూర్ధ్వం వక్ష్యంతేఽతిప్రవృత్తిజాః||34|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం నిదానస్థానే నవమోధ్యాయః||9||
इति विस्तरतः प्रोक्ता रोगा मूत्राप्रवृत्तिजाः| निदानलक्षणैरूर्ध्वं वक्ष्यन्तेऽतिप्रवृत्तिजाः||३४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने नवमोध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon