Adhikarana atha mUtrAghAtanidAnaM nAma navamo~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो मूत्राघातनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरत्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrAghAtaprabhedAH (2) · Śloka 2
ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਦ੍ਯਥਾ ਵਾਤਾਪਿਤ੍ਤਕਫ਼ਸਨ੍ਨਿ- ਪਾਤਕਚ੍ਛ੍ਰਾਣਿ| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯ੍ਯਃ| ਵਾਤ- ਬਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਠੀਲਾਕੁਣ੍ਡਲਿਕਾਮੂਤ੍ਰਾਤੀਤਜਠਰੋਤ੍ਸਙ੍ਗਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼ੁਕ੍ਰ- ਵਿਡ੍ਵਿਘਾਤੋਸ੍ਣਵਾਤਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਯਾਵਸਾਦਾਸ਼੍ਚੇਤਿ||੨||
विंशतिर्मूत्राघाता भवन्ति| तद्यथा वातापित्तकफ़सन्नि- पातकृच्छ्राणि| वातपित्तश्लेष्मशुक्राश्मर्य्यः| वात- बस्त्यष्ठीलाकुण्डलिकामूत्रातीतजठरोत्सङ्गग्रन्थिशुक्र- विड्विघातोष्णवातमूत्रक्षयावसादाश्चेति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtottarA mUtrAghAtAH (3) · Śloka 3
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਯੋ ਨਵ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣਾਃ||੩||
तत्र वातबस्त्यादयो नव वातोल्बणाः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittolbaNAvuShNavAtamUtrakShayau (4) · Śloka 4
ਤਤੋ ਦ੍ਵੌ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣੌ||੪||
ततो द्वौ वातपित्तोल्बणौ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphapittolbaNo mUtrAvasAdaH (5) · Śloka 5
ਅਨ੍ਤ੍ਯਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣਃ||੫||
अन्त्यः कफपित्तोल्बणः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrarogA~adhiShThAnasya basteH rogajananaprakriyA (6) · Śloka 6
ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਪੁਨਰ੍ਮੂਤ੍ਰਰੋਗਾਣਾਮਧਿਸ੍ਠਿਨਂ ਬਸ੍ਤਿਃ| ਸ ਮਰ੍ਮਸ੍ਵਭਿਹਿਤਃ ਪ੍ਰਾਕ੍| ਸ ਚਾਧੋਮੁਖੋਪਿ ਮੂਤ੍ਰਵਹਾਸੁ ਨਾਡੀਸੁ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮੁਖ਼ਸਹਸ੍ਰਨਿਸ੍ਯਨ੍ਦੇਨ ਮੂਤ੍ਰਾਖ਼੍ਯੇਨਾਵਿਰਤਂ ਨਵੋ ਗ਼ਟ ਇਵਾਪ੍ਸੁ ਨਿਮਗ੍ਨਮੁਖੋਪਿ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਭ੍ਯੋਮ੍ਭਸਾ ਪੂਰ੍ਯ੍ਯਤੇ| ਤੈਰੇਵ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੋਤੋਭਿਰ੍ਵਾਤਾਦਯੋਪਿ ਦੁਸ੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਂ ਯਥਾ- ਸ੍ਵਮਾਘਾਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਮੇਹਾ~ਂਸ਼੍ਚ ਜਨਯਨ੍ਤਿ||੬||
सर्वेषां पुनर्मूत्ररोगाणामधिष्ठिनं बस्तिः| स मर्मस्वभिहितः प्राक्| स चाऽधोमुखोऽपि मूत्रवहासु नाडीषु सूक्ष्ममुख़सहस्रनिष्यन्देन मूत्राख़्येनाविरतं नवो ग़ट इवाप्सु निमग्नमुखोऽपि पार्श्वेभ्योऽम्भसा पूर्य्यते| तैरेव च स्त्रोतोभिर्वातादयोऽपि दुष्टाः प्रविश्य बस्तिं यथा- स्वमाघातान् प्रमेहा~ंश्च जनयन्ति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrakRucchranidAnam, vAtajamUtrakRucchralakShaNam (7) · Śloka 7
ਤਤ੍ਰਾਲ੍ਪਸ਼ੋ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਬਸ੍ਤਿਮੇਢ੍ਰਵਂਕ੍ਸਣੇਸੁ ਤੀਵ੍ਰਸ਼ੂਲਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾ- ਨ੍ਮੂਤ੍ਰਯਤਿ ਵਾਤਕਚ੍ਛ੍ਰੇ||੭||
तत्राल्पशो मुहुर्मुहुर्बस्तिमेढ्रवंक्षणेषु तीव्रशूलः कृच्छ्रा- न्मूत्रयति वातकृच्छ्रे||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajamUtrakRucchralakShaNam (8) · Śloka 8
ਸਦਾਹਂ ਸਰੁਜਂ ਰਕ੍ਤਂ ਪੀਤਂ ਕਸ੍ਣਂ ਵਾ ਪਿਤ੍ਤਕਚ੍ਛ੍ਰੇ||੮||
सदाहं सरुजं रक्तं पीतं कृष्णं वा पित्तकृच्छ्रे||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphamUtrakRucchralakShaNam (9) · Śloka 9
ਬਸ੍ਤਿਮੇਢ੍ਰਯੋਰ੍ਗੌਰਵਂ ਸ਼ੋਫੋ ਮੂਤ੍ਰਂ ਚ ਸਪਿਚ੍ਛਂ ਮੇਹਤਿ ਕਫਕਚ੍ਛ੍ਰੇ||੯||
बस्तिमेढ्रयोर्गौरवं शोफो मूत्रं च सपिच्छं मेहति कफकृच्छ्रे||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajamUtrakRucchralakShaNam, tasya kRucchratamatva~jca (10) · Śloka 10
ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਕਚ੍ਛ੍ਰੇ| ਸ ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰਤਮਃ||੧੦||
सर्वलक्षणं सन्निपातेन सन्निपातकृच्छ्रे| स च कृच्छ्रतमः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmarInidAnam, ashmaryyAH nidAnasamprAptyAdi (11) · Śloka 11
ਯਦਾ ਤੁ ਵਾਯੁਰ੍ਬਸ੍ਤਿਮੁਖਮਾਵਤ੍ਯ ਸਪਿਤ੍ਤਂ ਸਕਫ਼ਂ ਸਸ਼ਕ੍ਰਂ ਵਾ ਮੂਤ੍ਰਂ ਪਰਿਸ਼ੋਸਯਤਿ ਤਦਾ ਕ੍ਰਮੇਣ ਗੋਰਿਵ ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਰੋਚਨਾ ਮਣੀਕਸ੍ਯੇਵ ਸ੍ਵਛਾਦਪਿ ਜਲਾਤ੍ ਪਙ੍ਕਸ੍ਤਦ੍ਵਦਸ਼੍ਮਰ੍ਯ੍ਯਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ| ਸਰ੍ਵਾ ਚ ਸਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ਼੍ਰਯਾ||੧੧||
यदा तु वायुर्बस्तिमुखमावृत्य सपित्तं सकफ़ं सशक्रं वा मूत्रं परिशोषयति तदा क्रमेण गोरिव पित्ताद्रोचना मणीकस्येव स्वछादपि जलात् पङ्कस्तद्वदश्मर्य्यभिनिर्वर्त्तते| सर्वा च सा श्लेष्माश्रया||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmarIpUrvarUpam (12) · Śloka 12
ਅਥਾਸ੍ਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਜ੍ਵਰੋ ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨਮਰੁਚਿਰ੍ਮੂਤ੍ਰ- ਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ਿਰੋਮੁਸ੍ਕਸ਼ੇਫ਼ਸਾਂ ਵੇਦਨਾ ਬਸ੍ਤਗਨ੍ਧਿਤ੍ਵਂ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯੇਤਿ||੧੨||
अथाऽस्याः पूर्वरूपाणि ज्वरो बस्त्याऽध्मानमरुचिर्मूत्र- कृच्छ्रं बस्तिशिरोमुष्कशेफ़सां वेदना बस्तगन्धित्वं मूत्रस्येति||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmarIsAmAnyalakShaNam (13) · Śloka 13
ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਤੁ ਨਾਭਿਬਸ੍ਤਿਸੇਵਨੀਸੁਮੇਹਤਸ੍ਤਯਾ ਮਾਰ੍ਗ- ਨਿਰੋਧਨੇ ਵੇਦਨਾ ਮੂਤ੍ਰਾਧਾਰਾਸਙ੍ਗਸ੍ਤਦ੍ਵਯਾਪਾਯੇ ਚ ਗੋਮੇਦਕ- ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਨਾਵਿਲਮਸਿਕ੍ਤਂ ਸੁਸੁਖਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਵਿਸਜਤਿ| ਤਤ੍ਸਂਕ੍ਸੋ- ਭਣਾਚ੍ਚ ਸਰੁਧਿਰਮ੍| ਧਾਵਨਲਙ੍ਘਨਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਵਿਵਿਧਾ ਵੇਦਨਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਯਥੈਵ ਚ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਤ੍ਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤੇਨ ਸ਼ਕਤਾ- ਧਿਸ੍ਠਿਤੇਬਸ੍ਤੌ ਮੂਤ੍ਰਂ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤੇਤੇ ਤਥਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯ੍ਯਾਪਿ||੧੩||
सामान्यलिङ्गानि तु नाभिबस्तिसेवनीषुमेहतस्तया मार्ग- निरोधने वेदना मूत्राधारासङ्गस्तद्वयापाये च गोमेदक- प्रकाशमनाविलमसिक्तं सुसुखं मूत्रं विसृजति| तत्संक्षो- भणाच्च सरुधिरम्| धावनलङ्घनादिभिश्चास्य विविधा वेदना भवन्ति| यथैव च पक्वाशयात्स्त्रस्तेन शकृता- धिष्ठितेबस्तौ मूत्रं न प्रवर्तेते तथाऽश्मर्य्याऽपि||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajA~ashmarIlakShaNam (14) · Śloka 14
ਤਤ੍ਰ ਵਾਯੁਨਾ ਬਸ੍ਤਿਸੇਵਨੀਮੇਹਨੇਸੁ ਤੀਵ੍ਰਵੇਦਨਾਰ੍ਦਿਤੋਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਖਾਦਤਿ| ਨਾਭਿਂ ਪ੍ਰਪੀਡਯਤਿ| ਮੇਢ੍ਰਂ ਮਦ੍ਨਾਤਿ| ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਵੇਪਥੁ- ਮਾਨ੍ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ ਸਵਾਤਂ ਸ਼ਕਦ੍ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ| ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਧਾਰਂ ਚ ਮੂਤ੍ਰਯਤ੍ਯਸ਼੍ਮਰੀ ਚਾਸ੍ਯ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਪਰੁਸਾ ਵਿਸਮਾ ਕਦਮ੍ਬਪੁਸ੍ਪਵਤ੍ ਕਣ੍ਟਕਾਚਿਤਾ ਭਵਤਿ||੧੪||
तत्र वायुना बस्तिसेवनीमेहनेषु तीव्रवेदनार्दितोदन्तान् खादति| नाभिं प्रपीडयति| मेढ्रं मृद्नाति| मुहुर्मुहुवेपथु- मान्कृच्छ्रात् सवातं शकृद् विमुञ्चति| विशीर्णधारं च मूत्रयत्यश्मरी चास्य श्यावा परुषा विषमा कदम्बपुष्पवत् कण्टकाचिता भवति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajAshmarIlakShaNam (15) · Śloka 15
ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਪਚ੍ਯਮਾਨ ਇਵ ਦਹ੍ਯਤੇ ਬਸ੍ਤਿਃ| ਅਸ਼੍ਮਰੀ ਚ ਰਕ੍ਤਾ ਪੀਤਾਵਭਾਸਾ ਕਸ੍ਣਾ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਸ੍ਥਿਸਂਸ੍ਥਾਨਾ||੧੫||
पित्तेन पच्यमान इव दह्यते बस्तिः| अश्मरी च रक्ता पीतावभासा कृष्णा भल्लातकास्थिसंस्थाना||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajAshmarIlakShaNam (16) · Śloka 16
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਨਿਸ੍ਤੁਦ੍ਯਤ ਇਵ ਗੁਰੁਃ ਸ਼ੀਤਸ਼੍ਚ ਬਸ੍ਤਿਰਸ਼੍ਮਰੀ ਚ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਮਹਤੀ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਪ੍ਰਤਿਮਾ ਮਧੁਵਰ੍ਣਾ ਵਾ ਭਵਤਿ||੧੬||
श्लेष्मणा भिद्यते निस्तुद्यत इव गुरुः शीतश्च बस्तिरश्मरी च श्वेता महती कुक्कुटाण्डप्रतिमा मधुवर्णा वा भवति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmarINAM bAlasulabhatvaM, sukhasAdhyatva~jca (17) · Śloka 17
ਪ੍ਰਾਯੇਣੈਤਾਸ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਰੋਸ਼੍ਮਰ੍ਯ੍ਯੋ ਬਾਲਾਨਾਂ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਤੇਸਾਮੇਵ ਚਾਲ੍ਪਬਸ੍ਤਿਤ੍ਵਾਦਲ੍ਪਮਾਂਸੋਪਚਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸੁਖਗ੍ਰਹਣਾਹਰਣਾ ਭਵਨ੍ਤਿ||੧੭||
प्रायेणैतास्तिस्त्रोऽश्मर्य्यो बालानां जायन्ते| तेषामेव चाऽल्पबस्तित्वादल्पमांसोपचयत्वाच्च सुखग्रहणाहरणा भवन्ति||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukrAshmarInidAnAdi (18) · Śloka 18
ਮਹਤਾਂ ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀਕ੍ਰਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਭਵਤਿ| ਮੈਥੁਨਵਿਘਾ- ਤਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮਨਿਰਸ੍ਯਮਾਨਂ ਵਿਮਾਰ੍ਗਗਮਨਿਲੋ ਵਿਗਹ੍ਯ ਵਸਣਤੋਰਨ੍ਤਰੇ ਸਂਹਰਤਿ| ਸਂਹਤ੍ਯੋਪਸ਼ੋਸਯਤਿ| ਤਤਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕ- ਮਸ਼੍ਮਰੀ ਭਵਤਿ| ਸਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਾਰ੍ਗਮਾਵਣੋਤਿ| ਮੁਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਬਸ੍ਤਿਵੇਦਨਾਂ ਵਸਣਯੋਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਵਯਥੁਮਾਪਾਦਯਤਿ| ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਮਾ- ਤ੍ਰਾਯ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਨਿਰੋਤਿ| ਪ੍ਰਪੀਡਿਤਮਾਤ੍ਰੇ ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਾਵਕਾਸ਼ੇ ਵਿਲੀਯਤ ਇਤਿ||੧੮||
महतां तु शुक्राश्मरीक्रनिमित्ता भवति| मैथुनविघा- ताच्छुक्रमुपस्थितमनिरस्यमानं विमार्गगमनिलो विगृह्य वृषणतोरन्तरे संहरति| संहृत्योपशोषयति| ततः शुष्क- मश्मरी भवति| सा शुक्रमार्गमावृणोति| मुत्रकृच्छ्रं बस्तिवेदनां वृषणयोश्च श्वयथुमापादयति| उत्पन्नमा- त्राय च शुक्रं निरोति| प्रपीडितमात्रे च तस्मिन्नेवावकाशे विलीयत इति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharkarAnidAnam, sharkarAlakShaNam (19) · Śloka 19
ਅਸ਼੍ਮਰ੍ਯ੍ਯੇਵ ਤੁ ਵਾਯੁਨਾਣੁਸ਼ੋ ਵਿਭਿਨ੍ਨਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਅਨੁਲੋਮੇਚ ਮਾਰੁਤੇ ਸਾ ਸਿਕਤੇਵ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਹ ਚ੍ਯਵਤੇ||੧੯||
अश्मर्य्येव तु वायुनाऽणुशो विभिन्ना शर्करेत्युच्यते| अनुलोमेच मारुते सा सिकतेव मूत्रेण सह च्यवते||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtabastilakShaNam (20) · Śloka 20
ਵਾਯੁਸ੍ਤੁ ਨੂਤ੍ਰਵੇਗਰੋਧਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਮੁਖਮਾਵਣੋਤਿ| ਤਤੋ ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਂ ਵੇਦਨਾਂ ਕਣ੍ਡੂਂ ਚ ਕਰੋਤਿ||੨੦||
वायुस्तु नूत्रवेगरोधाद्बस्तिमुखमावृणोति| ततो मूत्रसङ्गं वेदनां कण्डूं च करोति||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhikavAyukopajanyavAtabastilakShaNam (21) · Śloka 21
ਕਦਾਚਿਚ੍ਚ ਬਸ੍ਤਿਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਚ੍ਯਾਵ੍ਯ ਗਰ੍ਭਮਿਵੋਦ੍ਵਨ੍ਤਂ ਸ੍ਥਲਂ ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਂ ਚ ਕੁਰੁਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੂਲਸ੍ਪਨ੍ਦਨਦਾਹੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਾਨਿ ਬਿਨ੍ਦੁਸ਼ਸ਼੍ਚ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਾਵਣਮ੍| ਪੀਡਿਤੇ ਚ ਬਸ੍ਤੌ ਧਾਰਾਯਾ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ||੨੧||
कदाचिच्च बस्तिं स्वस्थानात् प्रच्याव्य गर्भमिवोद्वृन्तं स्थलं परिप्लुतं च कुरुते| तत्र शूलस्पन्दनदाहोद्वेष्टनानि बिन्दुशश्च मूत्रस्त्रावणम्| पीडिते च बस्तौ धाराया प्रवृत्तिः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtabastilakShaNam, vAtabasteH kRucchrasAdhyatvam (22) · Śloka 22
ਅਯਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋਪਿ ਵਾਤਬਸ੍ਤਿਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਃ| ਤਯੋਰਪਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਨਿਲਪ੍ਰਬਲਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਤਰਃ||੨੨||
अयं द्विविधोऽपि वातबस्तिः कृच्छ्रसाध्यः| तयोरपि द्वितीयोऽनिलप्रबलः कृच्छ्रसाध्यतरः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAShThIlAnidAnAdi, vAtAShThIlAnidAnAdisamprAptirlakShaNa~jca (23) · Śloka 23
ਬਸ੍ਤਿਵਿਣ੍ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ਤਰੇ ਵਾਯੁਰ੍ਘਨੋਨ੍ਨਤਂ ਤੀਵ੍ਰਰੁਜਮਚਲਮਸ੍ਠੀ- ਲਾਭਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਕਰੋਤਿ| ਤੇਨਾਨਿਲਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗੋ ਭਵਤ੍ਯਾ- ਧ੍ਮਾਨਞ੍ਚ| ਸਾ ਵਾਤਾਸ੍ਠੀਲਾ||੨੩||
बस्तिविण्मार्गान्तरे वायुर्घनोन्नतं तीव्ररुजमचलमष्ठी- लाभं ग्रन्थिं करोति| तेनाऽनिलविण्मूत्रसङ्गो भवत्या- ऽऽध्मानञ्च| सा वाताष्ठीला||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtakuNDalikAnidAnam, vAtakuNDalikAnidAnAdi (24) · Śloka 24
ਵਿਗੁਣੋ ਵਾਯੁਰ੍ਬਸ੍ਤੌ ਕੁਣ੍ਡਲੀਭੂਤਸ੍ਤੀਵ੍ਰਸ਼ੂਲਸ੍ਤਮ੍ਭਗੌਰਵਾ- ਨ੍ਵਿਤੋ ਮੂਤ੍ਰਮਾਵਿਧ੍ਯਾਲ੍ਪਸ਼ੋ ਵਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਯਨ੍ ਭ੍ਰਮਤਿ| ਸਾ ਵਾਤਕੁਣ੍ਡਲਿਕਾ||੨੪||
विगुणो वायुर्बस्तौ कुण्डलीभूतस्तीव्रशूलस्तम्भगौरवा- न्वितो मूत्रमाविध्याऽल्पशो वा प्रवर्त्तयन् भ्रमति| सा वातकुण्डलिका||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrAtItanidAnAdi (25) · Śloka 25
ਮੂਤ੍ਰਮਤਿਵੇਲਂ ਵਿਧਾਰ੍ਯ੍ਯਵਿਮੁਚ੍ਯਮਾਨਂ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ| ਵਾਹਮਾਨਸ੍ਯ ਤੁ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦਲ੍ਪਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ| ਤਨ੍ਮੂਤ੍ਰਾਤੀਤਮ੍||੨੫||
मूत्रमतिवेलं विधार्य्यविमुच्यमानं न प्रवर्त्तते| वाहमानस्य तु कृच्छ्रादल्पं प्रवर्त्तते| तन्मूत्रातीतम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrajaTharanidAnam, mUtrajaTharanidAnAdi (26) · Śloka 26
ਮੂਤ੍ਰਰੋਧਪਾਨੋ ਵਾਯੁਰ੍ਨਾਭੇਰਧਸ੍ਤਾਤ੍ ਤੀਵ੍ਰਰੁਜਾਮਾਧ੍ਮਾਨਂ ਮਲ- ਸਙ੍ਗਞ੍ਚ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨੁਦਰਮਭਿਪੂਰਯੇਤ੍| ਤਨ੍ਮੂਤ੍ਰਜਠਰਮ੍||੨੬||
मूत्ररोधपानो वायुर्नाभेरधस्तात् तीव्ररुजामाध्मानं मल- सङ्गञ्च कुर्वन्नुदरमभिपूरयेत्| तन्मूत्रजठरम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrotsa~gganidAnAdi (27) · Śloka 17
ਮਾਰੁਤੇਨਾਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਛਿਦ੍ਰਵੈਗੁਣ੍ਯੇਨ ਵਾ ਮੂਤ੍ਰਯਤੋ ਮੂਤ੍ਰਮਲ੍ਪਂ ਬਸ੍ਤੌ ਨਾਲੇ ਮਣੌ ਵਾ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਤਚ੍ਛੇਸਗੁਰੁਮੇਢ੍ਰਸ੍ਯ ਸਰੁਜਮਰੁਜਂ ਵਾ ਸ਼ਨੈਃ ਸ੍ਤ੍ਰਵੇਤ੍| ਸ ਮੂਤ੍ਰੋਤ੍ਸਙ੍ਗਃ||੧੭||
मारुतेनाक्षिप्तं छिद्रवैगुण्येन वा मूत्रयतो मूत्रमल्पं बस्तौ नाले मणौ वा स्थित्वा तच्छेषगुरुमेढ्रस्य सरुजमरुजं वा शनैः स्त्रवेत्| स मूत्रोत्सङ्गः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mutragranthiH (28) · Śloka 28
ਬਸ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰੇਲ੍ਪੋ ਵਤ੍ਤਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਸਮ੍ਭਵੋਸ਼੍ਮਰੀਤੁਲ੍ਯਲਿਙ੍ਗੋ ਮੂਤ੍ਰ- ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ||੨੮||
बस्तिद्वारेऽल्पो वृत्तः शीघ्रसम्भवोऽश्मरीतुल्यलिङ्गो मूत्र- ग्रन्थिः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrashukranidAnAdi (29) · Śloka 29
ਮੂਤ੍ਰਿਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਵਾਯਗਮਨਾਦ੍ਵਾਤੋਦ੍ਭਤਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਮੇਹਤੋ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਕ੍ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਾ ਭਸ੍ਮੋਦਕਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ| ਤਨ੍ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍||੨੯||
मूत्रितस्य व्यवायगमनाद्वातोद्भतं स्वस्थानाच्च्युतं शुक्रं मेहतो मूत्रस्य प्राक्पश्चाद्वा भस्मोदकसङ्काशं प्रवृर्त्तते| तन्मूत्रशुक्रम्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viDvighAtanidAnAdi (30) · Śloka 30
ਵਾਯੁਨਾ ਪੀਡਿਤਂ ਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰੋਤਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ| ਤਤੋ ਵਿਡ੍ਗਨ੍ਧਿ- ਵਿਟ੍ਸਂਸਸ੍ਟਞ੍ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਯਤਿ| ਸ ਵਿਡ੍ਵਿਧਾਤਃ||੩੦||
वायुना पीडितं शकृन्मूत्रस्त्रोतः प्रपद्यते| ततो विड्गन्धि- विट्संसृष्टञ्च कृच्छ्रान्मूत्रयति| स विड्विधातः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNavAtanidAnAdi (31) · Śloka 31
ਅਤ੍ਯਧ੍ਵਾ ਤਪੋਸ੍ਣਭੋਜਨਾਦਿਭਿਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਮਨਿਲੇਰਿਤਂ ਬਸ੍ਤਿਮੇਢ੍ਰਗੁਦਦਾਹਂ ਕੁਰ੍ਵਦ੍ਧਰਿਤਹਾਰਿਦ੍ਰਰਕ੍ਤਂ ਸਰਸ੍ਤਂ ਵਾ ਮੂਤ੍ਰਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਯੇਤ੍ਸ ਤੂਸ੍ਣਵਾਤਃ||੩੧||
अत्यध्वा ऽऽ तपोष्णभोजनादिभिः पित्तं प्रवृद्धमनिलेरितं बस्तिमेढ्रगुददाहं कुर्वद्धरितहारिद्ररक्तं सरस्तं वा मूत्रं कृच्छ्रात्प्रवर्त्तयेत्स तूष्णवातः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrakShayanidAnAdi samprAptirlakShaNa~jca (32) · Śloka 32
ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਂ ਸਸ਼ੂਲਦਾਹਂ ਕ੍ਸਪਯਤਿ| ਸ ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਯਃ||੩੨||
वातपित्तं बस्तिमाश्रित्य मूत्रं सशूलदाहं क्षपयति| स मूत्रक्षयः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrAvasAdanidAnAdi (33) · Śloka 33
ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਭਯਮਪਿ ਵਾ ਵਾਤੇਨ ਬਸ੍ਤੌ ਸਂਹਨ੍ਯਤੇ| ਤਤੋ ਮੂਤ੍ਰਂ ਸਦਾਹਂ ਸਰਕ੍ਤਂ ਪੀਤਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਚ ਸ਼ਙ੍ਕਰੋਚਨਨਾਨ੍ਯਤਰਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਭਵਤਿ||੩੩||
पित्तं श्लेष्मोभयमपि वा वातेन बस्तौ संहन्यते| ततो मूत्रं सदाहं सरक्तं पीतं श्वेतं सान्द्रं कृच्छ्रप्रवृत्तिः शुष्कं च शङ्करोचननान्यतरचूर्णं वा सर्ववर्णयुक्तं वा भवति||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakaraNopasaMhAraH prakaraNAntaraprastAvashca (34-9) · Śloka 9
ਇਤਿ ਵਿਸ੍ਤਰਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਰੋਗਾ ਮੂਤ੍ਰਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਜਾਃ| ਨਿਦਾਨਲਕ੍ਸਣੈਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਜਾਃ||੩੪|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਨਵਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੯||
इति विस्तरतः प्रोक्ता रोगा मूत्राप्रवृत्तिजाः| निदानलक्षणैरूर्ध्वं वक्ष्यन्तेऽतिप्रवृत्तिजाः||३४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने नवमोध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon