Adhikarana atha madAtyayanidAnaM nAma ShaShTho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਮਦਾਤ੍ਯਯਨਿਦਾਨਂਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो मदात्ययनिदानंनामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyaujasorguNAH (2) · Śloka 2
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਾਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮਾਮ੍ਲਂ ਵ੍ਯਵਾਯ੍ਯਾਸ਼ੁਕਰਂ ਲਘੁ| ਵਿਕਾਸ਼ਿ ਵਿਸ਼ਦਂ ਮਦ੍ਯਮੋਜਸੋਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ||੨||
तीक्ष्णोष्णरूक्षासूक्ष्ममाम्लं व्यवाय्याशुकरं लघु| विकाशि विशदं मद्यमोजसोऽस्माद्विपर्ययः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyatulyatve~api viShasya mArakatve hetuH (3) · Śloka 3
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਯੋ ਵਿਸੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੋਪਪ੍ਲਾਵਿਨੋ ਗੁਣਾਃ| ਜੀਵਿਤਾਨ੍ਤਾਯ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਿਸੇ ਤੂਤ੍ਕਰ੍ਸਵਤ੍ਤਿਤਃ||੩||
तीक्ष्णादयो विषेऽप्युक्ताश्चित्तोपप्लाविनो गुणाः| जीवितान्ताय जायन्ते विषे तूत्कर्षवृत्तितः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prathamamadaH (4) · Śloka 4
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਮਦ੍ਯਂ ਮਨ੍ਦਾਦੀਨੋਜਸੋ ਗੁਣਾਨ੍| ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਦਸ਼ਸਂਕ੍ਸੋਭ੍ਯ ਚੇਤੋ ਨਯਤਿ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਮ੍| ਆਦ੍ਯੇ ਮਦ੍ਯੇ...............................||੪||
तीक्ष्णादिभिर्गुणैर्मद्यं मन्दादीनोजसो गुणान्| दशभिर्दशसंक्षोभ्य चेतो नयति विक्रियाम्| आद्ये मद्ये...............................||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyamadaH (5) · Śloka 5
...............ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਤੁ ਪ੍ਰਮਾਦਾਯਤਨੇ ਸ੍ਥਿਤਃ| ਦੁਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਹਤੋ ਮੂਢਃ ਸੁਖਮਿਤ੍ਯਵਬੁਧ੍ਯਤੇ||੫||
...............द्वितीये तु प्रमादायतने स्थितः| दुर्विकल्पहतो मूढः सुखमित्यवबुध्यते||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyamadaH (6) · Śloka 6
ਮਧ੍ਯਮੋਤ੍ਤਮਯੋਃ ਸਨ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਾਜਸਤਾਮਸਃ| ਨਿਰਙ੍ਕੁਸ਼ ਇਵ ਵ੍ਯਾਲੋ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਚਰੇਜ੍ਜਡਃ||੬||
मध्यमोत्तमयोः सन्धिं प्राप्य राजसतामसः| निरङ्कुश इव व्यालो न किञ्चिन्नाचरेज्जडः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyamadanindA (7) · Śloka 7
ਇਯਂ ਭੂਮਿਰਵਦ੍ਯਾਨਾਂ ਦੌਸ਼੍ਸ਼ੀਲ੍ਯਸ੍ਯੇਦਮਾਸ੍ਪਦਮ੍| ਏਕੋਯਂ ਬਹੁਮਾਰ੍ਗਾਯਾ ਦੁਰ੍ਗਤੇਰ੍ਦੇਸ਼ਿਕਃ ਪਰਮ੍||੭||
इयं भूमिरवद्यानां दौश्शील्यस्येदमास्पदम्| एकोऽयं बहुमार्गाया दुर्गतेर्देशिकः परम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sampUrNasya tRutIyamadasya lakShaNam (8) · Śloka 8
ਨਿਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਃ ਸ਼ਵਵਚ੍ਛੇਤੇ ਤਤੀਯੇ ਤੁ ਮਦੇ ਸ੍ਥਿਤਃ| ਮਰਣਾਦਪਿ ਪਾਪਾਤ੍ਮਾ ਗਤਃ ਪਾਪਤਰਾਂ ਦਸ਼ਾਮ੍||੮||
निश्चेष्टः शववच्छेते तृतीये तु मदे स्थितः| मरणादपि पापात्मा गतः पापतरां दशाम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyAsaktAvasthA (9) · Śloka 9
ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਂ ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਮਰ੍ਥਾਨਰ੍ਥਂ ਹਿਤਾਹਿਤਮ੍| ਯਦਾਸ੍ਕ੍ਤੋ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਕਥਂ ਤਚ੍ਛੀਲਯੇਦ੍ਬੁਧਃ||੯||
धर्माधर्मं सुखं दुःखमर्थानर्थं हिताहितम्| यदाऽस्क्तो न जानाति कथं तच्छीलयेद्बुधः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyapAne doShAH (10) · Śloka 10
ਮਦ੍ਯੇ ਮੋਹੋ ਭਯਂ ਸ਼ੋਕਃ ਕ੍ਰੋਧੋ ਮਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਃ| ਸੋਨ੍ਮਾਦਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਃ ਸਾਪਸ੍ਮਾਰਾਪਤਾਨਕਾਃ||੧੦||
मद्ये मोहो भयं शोकः क्रोधो मृत्युश्च संश्रिताः| सोन्मादमदमूर्च्छायाः साऽपस्मारापतानकाः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyasyA~asAdhutvam (11) · Śloka 11
ਯਤ੍ਰੈਕਃ ਸ੍ਮਤਿਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਮਸਾਧੁ ਯਤ੍| ਅਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਹਿ ਵ੍ਯਾਧਯੇ ਮਰਣਾਯ ਵਾ| ਮਦ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਧੀਧੈਰ੍ਯਲਜ੍ਜਾਦੇਰਪਿ ਨਾਸ਼ਨਮ੍||੧੧||
यत्रैकः स्मृतिविभ्रंशस्तत्र सर्वमसाधु यत्| अयुक्तियुक्तमन्नं हि व्याधये मरणाय वा| मद्यं त्रिवर्गधीधैर्यलज्जादेरपि नाशनम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balyAdayo madyena nAtimAdyanti (12) · Śloka 12
ਨਾਤਿਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਬਲਿਨਃ ਕਤਾਹਾਰਾ ਮਹਾਸ਼ਨਾਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਸਤ੍ਵਵਯੋਯੁਕ੍ਤਾ ਮਦ੍ਯਨਿਤ੍ਯਾਸ੍ਤਦਨ੍ਵਯਾਃ| ਮੇਦਃ ਕਫ਼ਾਧਿਕਾ ਮਨ੍ਦਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਃ ਦਢਾਗ੍ਨਯਃ||੧੨||
नाऽतिमाद्यन्ति बलिनः कृताहारा महाशनाः| स्निग्धाः सत्ववयोयुक्ता मद्यनित्यास्तदन्वयाः| मेदः कफ़ाधिका मन्दवातपित्ताः दृढाग्नयः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durbalAH amlamadyAdinA cAdimAdyanti (13) · Śloka 13
ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਤਿਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਬ੍ਧਾਃ ਕੁਪਿਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ| ਮਦ੍ਯੇਨ ਚਾਮ੍ਲਰੂਕ੍ਸੇਣ ਸਾਜੀਰ੍ਣੇ ਬਹੁਨਾਤਿ ਚ||੧੩||
विपर्ययेऽतिमाद्यन्ति विस्त्रब्धाः कुपिताश्च ये| मद्येन चाम्लरूक्षेण साऽजीर्णे बहुनाति च||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madAtyayaprabhedAH (14) · Śloka 14
ਵਾਤਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਕਫਾਤ੍ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਃ| ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਸ੍ਤੁ ਭੂਯਸਾ||੧੪||
वातात्पित्तात्कफात्सर्वैश्चत्वारः स्युर्मदात्ययाः| सर्वेऽपि सर्वैर्जायन्ते व्यपदेशस्तु भूयसा||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madAtyayasAmAnyalakShaNam (15) · Śloka 15
ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਮੇਹਾ ਹਦਯਵ੍ਯਥਾ| ਵਿਡ੍ਭੇਦਃ ਸਤਤਂ ਤਸ੍ਣਾ ਸੌਮ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯਾ ਜ੍ਵਰੋਰੁਚਿਃ| ਸ਼ਿਰਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਸ੍ਥਿਕ੍ਕਮ੍ਪੋ ਮਰ੍ਮਭੇਦਸ੍ਤ੍ਰਿਕਗ੍ਰਹਃ| ਜ੍ਵਰੋ ਵਿਬਨ੍ਧਸ੍ਤਿਮਿਰਂ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਪ੍ਰਜਾਗਰਾਃ| ਸ੍ਵੇਦੋਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਵਿਭ੍ਰਮਃ| ਪ੍ਰਲਾਪਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੋ ਭ੍ਰਮੋ ਦੁਃਸ੍ਵਪ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੧੫||
सामान्यं लक्षणं तेषां प्रमेहा हृदयव्यथा| विड्भेदः सततं तृष्णा सौम्याग्नेया ज्वरोऽरुचिः| शिरः पार्श्वास्थिक्कम्पो मर्मभेदस्त्रिकग्रहः| ज्वरो विबन्धस्तिमिरं कासश्वासप्रजागराः| स्वेदोऽतिमात्रं विष्टम्भः श्वयथुश्चित्तविभ्रमः| प्रलापश्छर्दिरुत्क्लेशो भ्रमो दुःस्वप्नदर्शनम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikamadAtyayalakShaNAni (16) · Śloka 16
ਵਿਸ਼ੇਸਾਜ੍ਜਾਗਰਸ਼੍ਵਾਸਕਮ੍ਪਮੂਰ੍ਧਰੁਜੋਨਿਲਾਤ੍| ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਭ੍ਰਮਤ੍ਯੁਤ੍ਪਤਤਿ ਪ੍ਰੇਤੈਸ਼੍ਚ ਸਹ ਭਾਸਤੇ||੧੬||
विशेषाज्जागरश्वासकम्पमूर्धरुजोऽनिलात्| स्वप्ने भ्रमत्युत्पतति प्रेतैश्च सह भाषते||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikamadAtyayalakShaNAni (17) · Śloka 17
ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਦਾਹਜ੍ਵਰਸ੍ਵੇਦਮੋਹਾਤੀਸਾਰਤਡ੍ਭ੍ਰਮਾਃ| ਦੇਹੋ ਹਰਿਤਹਾਰਿਦ੍ਰੋ ਰਕ੍ਤਨੇਤ੍ਰਕਪਾਲਤਾ||੧੭||
पित्ताद्दाहज्वरस्वेदमोहातीसारतृड्भ्रमाः| देहो हरितहारिद्रो रक्तनेत्रकपालता||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikamadAtyayalakShaNAni (18) · Śloka 18
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਛਰ੍ਦਿਹਲ੍ਲਾਸਨਿਦ੍ਰੋਦਰ੍ਦਾਙ੍ਗਗੌਰਮ੍||੧੮||
श्लेष्मणा छर्दिहृल्लासनिद्रोदर्दाङ्गगौरम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikamadAtyayalakShaNAni (19) · Śloka 19
ਸਰ੍ਵਜੇ ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਤ੍ਵਂ...............||੧੯||
सर्वजे सर्वलिङ्गत्वं...............||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhvaMsakavikShayau dhvaMsakavikShayasambhavahetuH (20) · Śloka 20
...................ਂਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬੇਸੁ ਯਃ| ਸਹਸਾਨੁਚਿਤਂ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਤਸ੍ਯ ਧ੍ਵਂਸਕਵਿਕ੍ਸਯੌ| ਭਵੇਤਾਂ ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਕਸ੍ਟੌ ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੨੦||
...................ंउक्त्वा मद्यं पिबेषु यः| सहसाऽनुचितं चान्यत्तस्य ध्वंसकविक्षयौ| भवेतां मारुतात्कष्टौ दुर्बलस्य विशेषतः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhvaMsakalakShaNam (21) · Śloka 21
ਧ੍ਵਂਸਕੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਨਿਸ੍ਠੀਵਃ ਕਣ੍ਠਸ਼ੋਸੋਤਿਨਿਦ੍ਰਤਾ| ਸ਼ਬ੍ਦਾਸਹਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਚ ........................||੨੧||
ध्वंसके श्लेष्मनिष्ठीवः कण्ठशोषोऽतिनिद्रता| शब्दाऽसहत्त्वं तन्द्रा च ........................||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikShayalakShaNam (22) · Śloka 22
...................ਵਿਕ੍ਸਯੇਙ੍ਗਸ਼ਿਰੋਤਿਰੁਕ੍| ਹਤ੍ਕਣ੍ਠਰੋਧਃ ਸਮ੍ਮੋਹਃ ਕਾਸਸ੍ਤਸ੍ਣਾਵਮਿਜ੍ਵਰਃ||੨੨||
...................विक्षयेऽङ्गशिरोऽतिरुक्| हृत्कण्ठरोधः सम्मोहः कासस्तृष्णावमिज्वरः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tyaktamadyasya lAbhAH (23) · Śloka 23
ਨਿਵਤ੍ਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਮਦ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਜਿਤਾਤ੍ਮਾ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਤ੍| ਵਿਕਾਰੈਃ ਸ੍ਪਸ਼੍ਯਤੇ ਜਾਤੁ ਨ ਸ ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਨਸੈਃ||੨੩||
निवृत्तो यस्तु मद्येभ्यो जितात्मा बुद्धिपूर्वकृत्| विकारैः स्पृश्यते जातु न स शारीरमानसैः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madamUrcchAsaMnyAsAnAM nidAnAdi (24) · Śloka 24
ਰਜੋਮੋਹਾਹਿਤਾਹਾਰਪਰਸ੍ਯ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਗਦਾਃ| ਰਸਾਸਕ੍ਚੇਤਨਾਵਾਹਿਸ੍ਤ੍ਰੋਤੋਰੋਧਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ| ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਸਂਨ੍ਯਾਸਾ ਯਥੋਤ੍ਤਰਬਲੋਤ੍ਤਰਾਃ||੨੪||
रजोमोहाहिताहारपरस्य स्युस्त्रयो गदाः| रसासृक्चेतनावाहिस्त्रोतोरोधसमुद्भवाः| मदमूर्च्छायसंन्यासा यथोत्तरबलोत्तराः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madanidAnam, madaprabhedAH (25) · Śloka 25
ਮਦੋਤ੍ਰ ਦੋਸੈਃ ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਤਮਦ੍ਯਵਿਸੈਰਪਿ||੨੫||
मदोऽत्र दोषैः सर्वैश्च रक्तमद्यविषैरपि||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtamadalakShaNam (26) · Śloka 26
ਸਕ੍ਤਾਨਲ੍ਪਦ੍ਰੁਤਾਭਾਸਸ਼੍ਚਲਸ੍ਖਲਿਤਚੇਸ੍ਟਿਤਃ| ਰੂਕ੍ਸਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਤਨੁਰ੍ਮਦੇ ਵਾਤੋਦ੍ਭਵੇ ਭਵੇਤ੍||੨੬||
सक्ताऽनल्पद्रुताभाषश्चलस्खलितचेष्टितः| रूक्षश्यावारुणतनुर्मदे वातोद्भवे भवेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittamadalakShaNam (27) · Śloka 27
ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਕ੍ਰੋਧਨੋ ਰਕ੍ਤਪੀਤਾਭਃ ਕਲਹਪ੍ਰਿਯਃ||੨੭||
पित्तेन क्रोधनो रक्तपीताभः कलहप्रियः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphamadalakShaNam (28) · Śloka 28
ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਸਮ੍ਬਦ੍ਧਵਾਕ੍ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਕਫਾਦ੍ਧਯਾਨਪਰੋਲਸਃ||੨੮||
स्वल्पासम्बद्धवाक्पाण्डुः कफाद्धयानपरोऽलसः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikamadalakShaNam (29) · Śloka 29
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ.................||੨੯||
सर्वात्मा सन्निपातेन.................||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajamadalakShaNam (30) · Śloka 30
............................. ਰਕ੍ਤਾਤ੍ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਙ੍ਗਦਸ੍ਟਿਤਾ| ਪਿਤ੍ਤਲਿਙ੍ਗਞ੍ਚ ......................................||੩੦||
............................. रक्तात्स्तब्धाङ्गदृष्टिता| पित्तलिङ्गञ्च ......................................||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyajamadalakShaNam (31) · Śloka 31
.................... ਮਦ੍ਯੇਨ ਵਿਕਤੇਹਾਸ੍ਵਰਾਙ੍ਗਤਾ||੩੧||
.................... मद्येन विकॄतेहास्वराङ्गता||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShajamadalakShaNam (32) · Śloka 32
ਵਿਸਾਤ੍ਕਮ੍ਪੋਤਿਨਿਦ੍ਰਾ ਚ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋਭ੍ਯਧਿਕਸ਼੍ਚ ਸਃ||੩੨||
विषात्कम्पोऽतिनिद्रा च सर्वेभ्योऽभ्यधिकश्च सः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajAdimadeShu lakShaNaiH doShasa~ggatirj~jeyA (33) · Śloka 33
ਲਕ੍ਸਯੇਲ੍ਲਕ੍ਸਣੋਤ੍ਕਰ੍ਸਾਦ੍ਵਾਤਾਦੀਨ੍ ਸ਼ੋਣਿਤਾਦਿਸੁ||੩੩||
लक्षयेल्लक्षणोत्कर्षाद्वातादीन् शोणितादिषु||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrcchAyanidAnam, vAtamUrcchAlakShaNam (34) · Śloka 34
ਅਰੁਣਂ ਨੀਲਕਸ੍ਣਂ ਵਾ ਖਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਤ੍ਤਮਃ| ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯੇਤ ਹਤ੍ਪੀਡਾ ਵੇਪਰ੍ਭ੍ਰਮਃ| ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ ਚ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਾ ਛਾਯਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੇ ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਕੇ||੩੪||
अरुणं नीलकृष्णं वा खं पश्यन् प्रविशेत्तमः| शीघ्रं च प्रतिबुध्येत हृत्पीडा वेपर्भ्रमः| कार्श्यं च श्यावारुणा छाया मूर्च्छाये मारुतात्मके||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittamUrcchAlakShaNam (35) · Śloka 35
ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਰਕ੍ਤਂ ਪੀਤਂ ਵਾ ਨਭਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਵਿਸ਼ੇਤ੍ਤਮਃ| ਵਿਬੁਧ੍ਯੇਤ ਚ ਸਸ੍ਵੇਦੋ ਦਾਹਤਟ੍ਤਾਪਪੀਡਿਤਃ| ਭਿਨ੍ਨਵਿਣ੍ਨੀਲਪੀਤਾਭੋ ਰਕ੍ਤਪੀਤਾਕੁਲੇਕ੍ਸਣਃ||੩੫||
पित्तेन रक्तं पीतं वा नभः पश्यन् विशेत्तमः| विबुध्येत च सस्वेदो दाहतृट्तापपीडितः| भिन्नविण्नीलपीताभो रक्तपीताकुलेक्षणः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphamUrcchAlakShaNam (36) · Śloka 36
ਕਫੇਨ ਮੇਘਸਙ੍ਗਾਸ਼ਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਾਕਾਸ਼ਮਾਵਿਸ਼ੇਤ੍| ਤਮਸ਼੍ਚਿਰਾਚ੍ਚ ਬੁਧ੍ਯੇਤ ਸਹਲ੍ਲਾਸਪ੍ਰਸੇਕਵਾਨ੍| ਗੁਰੁਭਿਸ੍ਤਿਮਿਤੈਰਙ੍ਗੈਰਾਦ੍ਰਚਰ੍ਮਾਵਨਦ੍ਧਵਤ੍||੩੬||
कफेन मेघसङ्गाशं पश्यन्नाकाशमाविशेत्| तमश्चिराच्च बुध्येत सहृल्लासप्रसेकवान्| गुरुभिस्तिमितैरङ्गैराद्रचर्मावनद्धवत्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikamUrcchAyalakShaNam (37) · Śloka 37
ਸਰ੍ਵਾਕਤਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦੋਸੈਰਪਸ੍ਮਾਰ ਇਵਾਪਰਃ| ਪਾਤਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਨਿਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਂ ਵਿਨਾ ਬੀਭਤ੍ਸਚੇਸ੍ਟਿਤੈਃ||੩੭||
सर्वाकृतिस्त्रिभिर्दोषैरपस्मार इवाऽपरः| पातयत्याशु निश्चेष्टं विना बीभत्सचेष्टितैः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madamUrcchAyayoH saMnyAsAt bhedaH (38) · Śloka 38
ਦੋਸੇਸੁ ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਃ ਕਤਵੇਗੇਸੁ ਦੇਹਿਨਾਮ੍| ਸ੍ਵਯਮੇਵੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਂਨ੍ਯਾਸੇਨੌਸਧੈਰ੍ਵਿਨਾ||੩੮||
दोषेषु मदमूर्च्छायाः कृतवेगेषु देहिनाम्| स्वयमेवोपशाम्यन्ति संन्यासेनौषधैर्विना||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMnyAsanidAnAdi saMnyAsastadasAdhyatva~jca (39) · Śloka 39
ਵਾਗ੍ਦੇਹਮਨਸਾਂ ਚੇਸ੍ਟਾਮਾਕ੍ਸਿਪ੍ਯਾਤਿਬਲਾ ਮਲਾਃ| ਸਂਨ੍ਯਾਸਂ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾਯਤਨਸਂਸ਼੍ਰਯਾਃ| ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤੇਨ ਪੁਰੁਸਃ ਕਾਸ੍ਠਭੂਤੋ ਮਤੋਪਮਃ| ਮ੍ਰਿਯੇਤ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ-ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਚੇਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਨ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ||੩੯||
वाग्देहमनसां चेष्टामाऽऽक्षिप्यातिबला मलाः| संन्यासं सन्निपतिताः प्राणायतनसंश्रयाः| कुर्वन्ति तेन पुरुषः काष्ठभूतो मृतोपमः| म्रियेत शीघ्रं-शीघ्रं चेच्चिकित्सा न प्रयुज्यते||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMnyAse Ashu cikitsA yojyA (40) · Śloka 40
ਅਗਾਧੇ ਗ੍ਰਾਹਬਹੁਲੇ ਸਲਿਲੌਘ ਇਵਾਤਟੇ| ਸਂਨ੍ਯਾਸੇ ਵਿਨਿਮਜ੍ਜਨ੍ਤਂ ਨਰਮਾਸ਼ੁ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਯੇਤ੍||੪੦||
अगाधे ग्राहबहुले सलिलौघ इवातटे| संन्यासे विनिमज्जन्तं नरमाशु निवर्त्तयेत्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yuktiviyuktamadyadeShAH (41) · Śloka 41
ਮਦਮਾਨਰੋਸਤੋਪ੍ਰਭਤਿਭਿਰਭਿਰ੍ਨਿਜੈਃ ਪਰਿਸ੍ਵਙ੍ਗਃ| ਯੁਕ੍ਤਾਯੁਕ੍ਤਂ ਚ ਸਮਂ ਯੁਕ੍ਤਿਵਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਮਦ੍ਯੇਨ||੪੧||
मदमानरोषतोप्रभृतिभिरभिर्निजैः परिष्वङ्गः| युक्तायुक्तं च समं युक्तिवियुक्तेन मद्येन||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yuktiyuktamadyaguNAH (42-6) · Śloka 6
ਬਲਕਾਲਦੇਸ਼ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਪ੍ਰਕਤਿਸਹਾਯਾਮਵਯਵਾਂਸਿ| ਪ੍ਰਵਿਭਜ੍ਯ ਤਦਨੁਰੂਪ ਯਦਿ ਪਿਬਤਿ ਤਤਃ ਪਿਬਤ੍ਯਮਤਮ੍||੪੨|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||
बलकालदेशसात्म्यप्रकृतिसहायामवयवांसि| प्रविभज्य तदनुरूप यदि पिबति ततः पिबत्यमृतम्||४२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने मदात्ययनिदानं नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon