Adhikarana aShTA~ggasaMgraha-shArIrasthAne-pa~jcamo~adhyAyaH athA~ggavibhAgo nAma pa~jcamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
athātō'ṅgavibhāgaṁ śārīraṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ||1||
अथातोऽङ्गविभागं शारीरं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~gga-pratya~ggAni (2) · Śloka 2
sakalamapi śarīramaṅgamityucyatē| tatra punaḥ ṣaḍaṅgam| śirē'ntarādhirdvau bāhū sakthinī ca| nētranābhipāṇipādā dīni tvasya pratyaṅgāni||2||
सकलमपि शरीरमङ्गमित्युच्यते| तत्र पुनः षडङ्गम्| शिरेऽन्तराधिर्द्वौ बाहू सक्थिनी च| नेत्रनाभिपाणिपादा दीनि त्वस्य प्रत्यङ्गानि||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAbhUtebhyo~a~gganirvRuttiH (3) · Śloka 3
mahāguṇamayēbhyaśca khapavanatējōjalabhūmyākhyēbhyō mahā bhūtēbhyaścētanādhiṣṭhitēbhyō'bhinirvr̥ttiraṅgasya||3||
महागुणमयेभ्यश्च खपवनतेजोजलभूम्याख्येभ्यो महा भूतेभ्यश्चेतनाधिष्ठितेभ्योऽभिनिर्वृत्तिरङ्गस्य||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANinAM sArupyAsArUpya tvasya kAraNam (4) · Śloka 4
bhūtānāmēva ca dr̥ṣṭādr̥ṣṭavividhakarmavaśādanēkarūpāt sanni vēśaṣadākr̥tipramāṇasnēhadīptisvarādīnāṁ sārupyamasā rūpyaṁ vā sūkṣmasthūlatāratamyabhēdabhinnamatibahuprakāraṁ niṣpa dyatē||4||
भूतानामेव च दृष्टादृष्टविविधकर्मवशादनेकरूपात् सन्नि वेशषदाकृतिप्रमाणस्नेहदीप्तिस्वरादीनां सारुप्यमसा रूप्यं वा सूक्ष्मस्थूलतारतम्यभेदभिन्नमतिबहुप्रकारं निष्प द्यते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkAshalakShaNam (5) · Śloka 5
tatra sattbahulamākaśam||5||
तत्र सत्त्बहुलमाकशम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAyorlakShaNam (1) · Śloka 1
rajōbahulō vāyuḥ|1|
रजोबहुलो वायुः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnilakShaNam (1) · Śloka 1
ubhayabahulō'gniḥ|1|
उभयबहुलोऽग्निः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalalakShaNam (1) · Śloka 1
sattvatamōbahulamambu|1|
सत्त्वतमोबहुलमम्बु|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pRuthivyA lakShaNam (1) · Śloka 1
tamōbahulā bhūḥ||1||
तमोबहुला भूः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkAshAdInAM li~ggAni (6) · Śloka 6
tēṣāmapratighātaścalatvamauṣṇyaṁ dravatā kāṭhinyamiti kramā lliṅgāni||6||
तेषामप्रतिघातश्चलत्वमौष्ण्यं द्रवता काठिन्यमिति क्रमा ल्लिङ्गानि||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkAshAdInAM visheShAdhiShThAnam (7) · Śloka 7
viśēṣataśca śrōtrādiṣvindriyēṣvavasthānam||7||
विशेषतश्च श्रोत्रादिष्विन्द्रियेष्ववस्थानम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkAshAdInAM guNAH (8) · Śloka 8
śabdasparśarūparasagandhairēkaikapravr̥ddhairanvayaḥ||8||
शब्दस्पर्शरूपरसगन्धैरेकैकप्रवृद्धैरन्वयः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkAshajA bhAvAH (9) · Śloka 9
tatrā''kāśajāni śrōtraṁ śabdaḥ sarvastrōtāṁsi vivi ktatā||9||
तत्राऽऽकाशजानि श्रोत्रं शब्दः सर्वस्त्रोतांसि विवि क्तता||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAyavIyA bhAvAH (10) · Śloka 10
vāyavīyāni sparśanaṁ sparśaḥ praśvāsōcchvāsādipari spandanāni lāghavaṁ ca||10||
वायवीयानि स्पर्शनं स्पर्शः प्रश्वासोच्छ्वासादिपरि स्पन्दनानि लाघवं च||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgneyA bhAvAH (11) · Śloka 11
āgnēyāni darśanaṁ rūpaṁ pittamūṣmā paktiḥ santāpō mēdhā varṇō bhāstējaḥ śauryyañca||11||
आग्नेयानि दर्शनं रूपं पित्तमूष्मा पक्तिः सन्तापो मेधा वर्णो भास्तेजः शौर्य्यञ्च||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmbhasA bhAvAH (12) · Śloka 12
āmbhasāni rasanaṁ rasaḥ svēdaklēdavasā'sr̥kaśukra mūtrādidravasamūhaḥ śaityaṁ snēhaśca||12||
आम्भसानि रसनं रसः स्वेदक्लेदवसाऽसृकशुक्र मूत्रादिद्रवसमूहः शैत्यं स्नेहश्च||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pArthIvA bhAvAH (13) · Śloka 13
pārthīvāni ghrāṇaṁ gandhaḥ kēśanakhāsthyādimūrtasamūhō dhairyya- sthairyyañca||13||
पार्थीवानि घ्राणं गन्धः केशनखास्थ्यादिमूर्तसमूहो धैर्य्य- स्थैर्य्यञ्च||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtRujAH bhAvAH (14) · Śloka 14
tēśu mātr̥jāni mr̥dūni tvagraktamāṁsamēdōmajjanābhihr̥dayāmā śayagarbhāśayayakr̥tplīhāklōmāntragudādīni||14||
तेशु मातृजानि मृदूनि त्वग्रक्तमांसमेदोमज्जनाभिहृदयामा शयगर्भाशययकृत्प्लीहाक्लोमान्त्रगुदादीनि||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pitRujAH bhAvAH (15) · Śloka 15
pitr̥jāni sthirāṇi kēśanakhāsthiśukrasirāsnāyvā dīni||15||
पितृजानि स्थिराणि केशनखास्थिशुक्रसिरास्नाय्वा दीनि||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AtmajAH bhAvAH (16) · Śloka 16
ātmajāni nānāyōniṣūtpittirmanaścētanēndriyāṇi prāṇā pānau dhāraṇamākr̥tisvaravarṇaviśēṣāḥ kāmakrōdhalōbha bhayaharṣadharmaśīlatāsmr̥tibuddhīcchādvēṣaprayatnāhaṅkāra sukhaduḥkhāyurātmajñānāni ca||16||
आत्मजानि नानायोनिषूत्पित्तिर्मनश्चेतनेन्द्रियाणि प्राणा पानौ धारणमाकृतिस्वरवर्णविशेषाः कामक्रोधलोभ भयहर्षधर्मशीलतास्मृतिबुद्धीच्छाद्वेषप्रयत्नाहङ्कार सुखदुःखायुरात्मज्ञानानि च||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAtmyajA bhAvAH (17) · Śloka 17
sātmyajānyāyurārōgyamanālāsyalōlupatvamindriyaprasā dasvaravarṇaujaḥ sampatpraśastatā praharṣabhūyastvaṁ mēdhābalaṁ ca||17||
सात्म्यजान्यायुरारोग्यमनालास्यलोलुपत्वमिन्द्रियप्रसा दस्वरवर्णौजः सम्पत्प्रशस्तता प्रहर्षभूयस्त्वं मेधाबलं च||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasajA bhAvAH (18) · Śloka 18
rasajāni kr̥tsnasya dēhasya sambhavō vr̥ttirvr̥ddhistr̥pti- ralaulyaṁ puṣṭirutsāhaśca||18||
रसजानि कृत्स्नस्य देहस्य सम्भवो वृत्तिर्वृद्धिस्तृप्ति- रलौल्यं पुष्टिरुत्साहश्च||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddhasattvajA bhAvAH (19) · Śloka 19
śuddhasattvajāni śaucamāstikatvaṁ, kr̥tajñatā, dākṣiṇyaṁ, vyavasāyaḥ, śauryyaṁ, gāmbhiryaṁ buddhirmēdhā, smr̥tiḥ śukla vartmarucirbhaktirabhiṣaṅgābhāvastamōguṇō viparyayaśca||19||
शुद्धसत्त्वजानि शौचमास्तिकत्वं, कृतज्ञता, दाक्षिण्यं, व्यवसायः, शौर्य्यं, गाम्भिर्यं बुद्धिर्मेधा, स्मृतिः शुक्ल वर्त्मरुचिर्भक्तिरभिषङ्गाभावस्तमोगुणो विपर्ययश्च||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjasA bhAvAH (20) · Śloka 20
rājasāni durupacāratā'nāryaṁ śauryyaṁ mātsaryamamita bhāṣitvamahaṅkārō lōlupatvaṁ dambhō mānaḥ krōdhō harṣaḥ kāmaśca||20||
राजसानि दुरुपचारताऽनार्यं शौर्य्यं मात्सर्यममित भाषित्वमहङ्कारो लोलुपत्वं दम्भो मानः क्रोधो हर्षः कामश्च||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAmasA bhAvAH (21) · Śloka 21
tāmasānyajñānaṁ viṣādaḥ pramādō nidrā''lasyaṁ kṣuttr̥ṣṇā śōkō mātsaryaṁ vipratipattiḥ parātisandhānaṁ sattvaguṇa- vaiparītyaṁ ca||21||
तामसान्यज्ञानं विषादः प्रमादो निद्राऽऽलस्यं क्षुत्तृष्णा शोको मात्सर्यं विप्रतिपत्तिः परातिसन्धानं सत्त्वगुण- वैपरीत्यं च||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana manasaH upaplavau dehasya bhUtAtmakatAbhisandhishca (22) · Śloka 22
tatra sattvaṁ manastasyōpaplavō rajastamaśca ityēvambhūtātmakaṁ dēhamāhuḥ||22||
तत्र सत्त्वं मनस्तस्योपप्लवो रजस्तमश्च इत्येवम्भूतात्मकं देहमाहुः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dehasya pravibhAgaH (23) · Śloka 23
tasya punaḥ pravibhāgaḥ-tvacaḥ kalā dōṣā dhātavō malā buddhīndriyāṇi tadadhiṣṭhitāni karmēndriyāṇyatī ndriyamāśayāḥ prāṇāyatanāni kaṇḍarājālāni kūrcāra jjvassīvanyō'sthisaṅghātāḥ sīmantā asthīnyasthi sandhayaḥ snāyūni pēśyaḥ sirā dhamanyaḥ srōtāṁsyūṣmāṇō marmaṇi kēśaśmaśrulōmāni prakr̥tivikr̥tibhēdāśca||23||
तस्य पुनः प्रविभागः-त्वचः कला दोषा धातवो मला बुद्धीन्द्रियाणि तदधिष्ठितानि कर्मेन्द्रियाण्यती न्द्रियमाशयाः प्राणायतनानि कण्डराजालानि कूर्चार ज्ज्वस्सीवन्योऽस्थिसङ्घाताः सीमन्ता अस्थीन्यस्थि सन्धयः स्नायूनि पेश्यः सिरा धमन्यः स्रोतांस्यूष्माणो मर्मणि केशश्मश्रुलोमानि प्रकृतिविकृतिभेदाश्च||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvacolakShaNaM sa~gkhyA ca (24) · Śloka 24
tatrā'sr̥jaḥ pacyamānasya kṣīrasyēva santānikāḥ ṣaṭ tvacō bhavanti||24||
तत्राऽसृजः पच्यमानस्य क्षीरस्येव सन्तानिकाः षट् त्वचो भवन्ति||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvakprasAdaphalam (1) · Śloka 1
tvakprasādādraktasya prasādaḥ||1||
त्वक्प्रसादाद्रक्तस्य प्रसादः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udakadharA tvak (25) · Śloka 25
tāsāmudakadharā cādyā||25||
तासामुदकधरा चाद्या||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asRugdharA tvak (26) · Śloka 26
dvitīyā'sr̥gdharā||26||
द्वितीयाऽसृग्धरा||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sidhmakilAsAdhiShThAnA tvak (27) · Śloka 27
tr̥tīyā sidhmakilāsādhiṣṭhānā||27||
तृतीया सिध्मकिलासाधिष्ठाना||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvakuShThAdhiShThAnA tvak (1) · Śloka 1
pañcamī punaralajīvidradhyadhiṣṭhānā||1||
पञ्चमी पुनरलजीविद्रध्यधिष्ठाना||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANadharA tvak (28) · Śloka 28
ṣaṣṭhī tu prāṇadhara| yasyāṁ chinnāyāṁ tāmyatyandhamiva ca tamaḥ praviśati yāṁ cādhiṣṭhāyārūṁṣi jāyantē| parvasu kr̥ṣṇaraktāni sthūlamūlāni duścikitsyatamāni||28||
षष्ठी तु प्राणधर| यस्यां छिन्नायां ताम्यत्यन्धमिव च तमः प्रविशति यां चाधिष्ठायारूंषि जायन्ते| पर्वसु कृष्णरक्तानि स्थूलमूलानि दुश्चिकित्स्यतमानि||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matAntareNa tvacAM saptavidhatvam (1) · Śloka 1
anyē sapta tvacō vadanti||1||
अन्ये सप्त त्वचो वदन्ति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BAsinI tvak (29) · Śloka 29
tatra prathamā bhāsinī nāma yā varṇānāmavabhāsinī khādīnāṁ ca pañcānāṁ chāyānāṁ sā vrīhēraṣṭādaśabhāgapramāṇā||29||
तत्र प्रथमा भासिनी नाम या वर्णानामवभासिनी खादीनां च पञ्चानां छायानां सा व्रीहेरष्टादशभागप्रमाणा||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lohinI tvak (1) · Śloka 1
dvitīyā lōhinī nāma ṣōḍaśabhāgapramāṇā|1|
द्वितीया लोहिनी नाम षोडशभागप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvetA tvak (1) · Śloka 1
tr̥tīyā śvētā nāma dvādaśabhāgapramāṇā|1|
तृतीया श्वेता नाम द्वादशभागप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAmrA tvak (1) · Śloka 1
caturthī tāmrā nāmā'ṣṭabhāgapramāṇā|1|
चतुर्थी ताम्रा नामाऽष्टभागप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vedinI tvak (1) · Śloka 1
pañcamī vēdinī nāma pāñcabhāgapramāṇā|1|
पञ्चमी वेदिनी नाम पाञ्चभागप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rohiNI tvak (1) · Śloka 1
ṣaṣṭhī rōhiṇī nāma vrīhipramāṇā|1|
षष्ठी रोहिणी नाम व्रीहिप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsadharA tvak (1) · Śloka 1
saptamī māṁsadharā nāma vrīhidvayapramāṇā||1||
सप्तमी मांसधरा नाम व्रीहिद्वयप्रमाणा||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalAlakShaNam (30) · Śloka 30
yastu dhātvāśayāntarēṣu klēdō'vatiṣṭhatē sa yathā sva mūṣmabhirvipakvaḥ snāyuślēṣmajarāyucchannaḥ kāṣṭha iva sārō dhātusāraśēṣō rasaśēṣōlpatvāt kalāsaṁjñaḥ||30||
यस्तु धात्वाशयान्तरेषु क्लेदोऽवतिष्ठते स यथा स्व मूष्मभिर्विपक्वः स्नायुश्लेष्मजरायुच्छन्नः काष्ठ इव सारो धातुसारशेषो रसशेषोल्पत्वात् कलासंज्ञः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saptakalAH (1) · Śloka 1
tā dhātvāśayantaramaryādāḥ sapta kalāḥ||1||
ता धात्वाशयन्तरमर्यादाः सप्त कलाः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsadhara kalA (31) · Śloka 31
tāsāṁ prathamā māṁsadharā nāma| yasyāṁ māṁsē sirāsnāyu dhamanīsrōtasāṁ bhūmāviva paṅkōdakēna bisamr̥ṇālānāṁ pratā nāni bhavanti||31||
तासां प्रथमा मांसधरा नाम| यस्यां मांसे सिरास्नायु धमनीस्रोतसां भूमाविव पङ्कोदकेन बिसमृणालानां प्रता नानि भवन्ति||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktadharA kalA (32) · Śloka 32
dvitīyā raktadhara nāma māṁsasyābhyantaratastasyāṁ śōṇitaṁ viśēṣataśca sirāplīhayakr̥tsu bhavati| māṁsācca kṣatāt kṣatajaṁ vr̥kṣādiva kṣīriṇaḥ kṣīraṁ pravarttatē||32||
द्वितीया रक्तधर नाम मांसस्याभ्यन्तरतस्तस्यां शोणितं विशेषतश्च सिराप्लीहयकृत्सु भवति| मांसाच्च क्षतात् क्षतजं वृक्षादिव क्षीरिणः क्षीरं प्रवर्त्तते||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medodharA kalA (33) · Śloka 33
tr̥tīyā mēdōdharā nāma| mēdō hi tasyāmudarē'ṇvasthiṣu ca saraktaṁ bhavati| tadēva ca śirasi kapālapraticchannaṁ mastiṣkākhyaṁ mastuluṅgākhyaṁ ca sthūlāsthiṣu ca majjā||33||
तृतीया मेदोधरा नाम| मेदो हि तस्यामुदरेऽण्वस्थिषु च सरक्तं भवति| तदेव च शिरसि कपालप्रतिच्छन्नं मस्तिष्काख्यं मस्तुलुङ्गाख्यं च स्थूलास्थिषु च मज्जा||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmadhara kalA (34) · Śloka 34
caturthī ślēṣmadharā nāma| tatsthēna hi ślēṣmaṇā ślēṣitāḥ sarvasandhayō dr̥ḍhā bhavanti sōpāṅgā sābhyaṅgā||34||
चतुर्थी श्लेष्मधरा नाम| तत्स्थेन हि श्लेष्मणा श्लेषिताः सर्वसन्धयो दृढा भवन्ति सोपाङ्गा साभ्यङ्गा||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purIShadhara kalA (35) · Śloka 35
pañcamī purīṣadharā nāma| sā hyantrāmapakvāśayāśritā kōṣṭhāntaruṇḍukasthaṁ malaṁ vibhajati||35||
पञ्चमी पुरीषधरा नाम| सा ह्यन्त्रामपक्वाशयाश्रिता कोष्ठान्तरुण्डुकस्थं मलं विभजति||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittadharA kalA (grahaNI) (36) · Śloka 36
ṣaṣṭhī pittadhara nāma pakvāmāśamadhyasthā| sā hyanta ragnēradhiṣṭhānatayā''māśayāt pakvāśayōnmukhamannaṁ balēna vidhārya pittatējasa śōṣayati pacati pakvañca vimuñcati| dōṣādhiṣṭhitā tu daurbalyādāmamēvātatō'sāvannasya graha ṇāt punargrahaṇīsaṁjñā| balaṁ ca tasyāḥ pittamēvāgnyabhi dhānamataḥ sā'gnistabdhōpabr̥ṁhitaikayōgakṣēmā śarīraṁ varta yati||36||
षष्ठी पित्तधर नाम पक्वामाशमध्यस्था| सा ह्यन्त रग्नेरधिष्ठानतयाऽऽमाशयात् पक्वाशयोन्मुखमन्नं बलेन विधार्य पित्ततेजस शोषयति पचति पक्वञ्च विमुञ्चति| दोषाधिष्ठिता तु दौर्बल्यादाममेवाततोऽसावन्नस्य ग्रह णात् पुनर्ग्रहणीसंज्ञा| बलं च तस्याः पित्तमेवाग्न्यभि धानमतः साऽग्निस्तब्धोपबृंहितैकयोगक्षेमा शरीरं वर्त यति||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukradhara kalA (37) · Śloka 37
saptamī śukradharā nāma dvyaṅgulē dakṣiṇē pārśvē basti- dvārasyādhō mūtramārgamāśritā sakalaśarīravyāpinī śukraṁ pravartayati||37||
सप्तमी शुक्रधरा नाम द्व्यङ्गुले दक्षिणे पार्श्वे बस्ति- द्वारस्याधो मूत्रमार्गमाश्रिता सकलशरीरव्यापिनी शुक्रं प्रवर्तयति||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShadhAtumalAtideshaH (38) · Śloka 38
dōṣā dhātavō malāśca prāguditāḥ||38||
दोषा धातवो मलाश्च प्रागुदिताः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana buddhIndriyANi (39) · Śloka 39
pañca buddhīndriyāṇi-śrōtraṁ sparśanaṁ darśanaṁ rasanaṁ ghrāṇañca||39||
पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि-श्रोत्रं स्पर्शनं दर्शनं रसनं घ्राणञ्च||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana buddhIndriyANAM viShayAH (40) · Śloka 40
tēṣāṁ sabhāgatayā kramādviṣayaḥ śabdasparśarūparasagandhāḥ||40||
तेषां सभागतया क्रमाद्विषयः शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana buddhIndriyANAmadhiShThAnAni (41) · Śloka 41
pañca buddhīndriyādhiṣṭhānāni-karṇau tvagakṣiṇī jihvā nāsikē ca||41||
पञ्च बुद्धीन्द्रियाधिष्ठानानि-कर्णौ त्वगक्षिणी जिह्वा नासिके च||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karmedriyANi teShAM kAryAni ca (42) · Śloka 42
pañca karmēdriyāṇi vākpāyūpasthapāṇipādasaṁjñakāni||42||
पञ्च कर्मेद्रियाणि वाक्पायूपस्थपाणिपादसंज्ञकानि||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karmendriyANAM karmANi (43) · Śloka 43
tānyapi ca vacanōtsargaharṣādānagamanārthāni||43||
तान्यपि च वचनोत्सर्गहर्षादानगमनार्थानि||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana manasaH atIndriyatvam (44) · Śloka 44
atīndriyantu manaḥ sarvārthairanvayāt tadyōgēna pañcēndriyā ṇāmarthapravr̥ttēḥ| buddhikarmēndriyōbhayātmakatvācca||44||
अतीन्द्रियन्तु मनः सर्वार्थैरन्वयात् तद्योगेन पञ्चेन्द्रिया णामर्थप्रवृत्तेः| बुद्धिकर्मेन्द्रियोभयात्मकत्वाच्च||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sapta AshayAH strINAmaShTamashca (45) · Śloka 45
saptāśayāḥ kramādasr̥kkaphāmapittapakvavāyumūtrādhārāḥ| strīṇāṁ pittapakvāśayayōrmadhyē garbhāśayō'ṣṭamaḥ||45||
सप्ताशयाः क्रमादसृक्कफामपित्तपक्ववायुमूत्राधाराः| स्त्रीणां पित्तपक्वाशययोर्मध्ये गर्भाशयोऽष्टमः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AshayoShvantarbhUtA avayavAH (46) · Śloka 46
tēṣu saptasu pratibaddhāni kōṣṭhāṅgāni hr̥dayakr̥tplīhaphupphu sōṇḍukavr̥kkāntrādīni||46||
तेषु सप्तसु प्रतिबद्धानि कोष्ठाङ्गानि हृदयकृत्प्लीहफुप्फु सोण्डुकवृक्कान्त्रादीनि||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yakRutplIhayorupattiH (1) · Śloka 1
tatra samānēnādhmāyamānasya dēhōṣmaṇā pacyamāmānasya śōṇitasyācchatō jāyatē yakr̥t plīhā ca|1|
तत्र समानेनाध्मायमानस्य देहोष्मणा पच्यमामानस्य शोणितस्याच्छतो जायते यकृत् प्लीहा च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana phupphusasyotpattiH (1) · Śloka 1
raktaphēnāt phupphusam|1|
रक्तफेनात् फुप्फुसम्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uNDukasyotpattiH (1) · Śloka 1
raktakiṭṭāduṇḍukaḥ|1|
रक्तकिट्टादुण्डुकः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRukkayorutpattiH (1) · Śloka 1
raktamēdaḥ prasādād vr̥kkau|1|
रक्तमेदः प्रसादाद् वृक्कौ|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antrANAmutpattiH (1) · Śloka 1
raktamāṁsaprasādādāpramāṇaṁ||1||
रक्तमांसप्रसादादाप्रमाणं||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strIpuMsayorAntrapramANamatAni (2) · Śloka 2
sārdhatrivyāmāni puṁsām| trivyāmāni strīṇām||2||
सार्धत्रिव्यामानि पुंसाम्| त्रिव्यामानि स्त्रीणाम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlIyasyotpattiH (1) · Śloka 1
raktasyānilayōgāt kālīyam||1||
रक्तस्यानिलयोगात् कालीयम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRudayasyotpattiH svarUpa~jca (47) · Śloka 47
hr̥dayaṁ punaḥ ślēṣmaraktaprasādāt sambhavati padmakōśa saṅkāśaṁ suṣiramadhōmukham| tadviśēṣēṇa cētanāyāḥ sthānaṁ sarvabhāvānāṁ ca cētanānugatānām| tasya vāmapārśvē plīhā phupphusaśc| dakṣiṇatō yakr̥t klōma ca||47||
हृदयं पुनः श्लेष्मरक्तप्रसादात् सम्भवति पद्मकोश सङ्काशं सुषिरमधोमुखम्| तद्विशेषेण चेतनायाः स्थानं सर्वभावानां च चेतनानुगतानाम्| तस्य वामपार्श्वे प्लीहा फुप्फुसश्च्| दक्षिणतो यकृत् क्लोम च||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana indriyasAmAnyotpattiH (48) · Śloka 48
tathā kapharaktavāhināṁ srōtasāṁ mahābhūtānāṁ ca prasādā- dindriyāṇi||48||
तथा कफरक्तवाहिनां स्रोतसां महाभूतानां च प्रसादा- दिन्द्रियाणि||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netrotpattistatsvarUpa~jca (49) · Śloka 49
tēṣvapi ca nētrē ślēṣmaṇaḥ prasādācchuklamaṇḍalaṁ tat pitr̥jam| asr̥jaḥ kr̥ṣṇamaṇḍalaṁ tanmātr̥jam| madhyē dr̥ṣṭi maṇḍalaṁ tadubhayātmakam||49||
तेष्वपि च नेत्रे श्लेष्मणः प्रसादाच्छुक्लमण्डलं तत् पितृजम्| असृजः कृष्णमण्डलं तन्मातृजम्| मध्ये दृष्टि मण्डलं तदुभयात्मकम्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netramaNDalAni paTalAni ca (50) · Śloka 50
pakṣmavartmaśuklakr̥ṣṇadr̥ṣṭyākhyāni pañca maṇḍalāni| tatsandhayaścatvāraḥ| dvau cāpāṅgakanīnayōḥ iti tē ṣaṭ| ṣaṭ ca paṭalāni| dvē vartmanī| bāhyaṁ cāśritamagnyambhasī| dvitīyaṁ māṁsaṁ tr̥tīyaṁ mēdaścaturthamasthi| tēśāṁ bahalata dr̥ṣṭēḥ pañcamāṁśēna||50||
पक्ष्मवर्त्मशुक्लकृष्णदृष्ट्याख्यानि पञ्च मण्डलानि| तत्सन्धयश्चत्वारः| द्वौ चापाङ्गकनीनयोः इति ते षट्| षट् च पटलानि| द्वे वर्त्मनी| बाह्यं चाश्रितमग्न्यम्भसी| द्वितीयं मांसं तृतीयं मेदश्चतुर्थमस्थि| तेशां बहलत दृष्टेः पञ्चमांशेन||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana catasro bandhanarajjavaH (51) · Śloka 51
bandhanaguṇāstu catvāraḥ sirākaṇḍarāmēdaḥkaphātmakāḥ||51||
बन्धनगुणास्तु चत्वारः सिराकण्डरामेदःकफात्मकाः||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmaNaH sarvasandhibandhana- tvAtideshaH (1) · Śloka 1
ślēṣmā tu paraṁ sarvasandhibandhanamityuktaṁ prāk||1||
श्लेष्मा तु परं सर्वसन्धिबन्धनमित्युक्तं प्राक्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netratejasaH karmaNyata upaghAte ca hetuH (2) · Śloka 2
nētrāśritaṁ tu tējō bāhyatējasā svayōninā yōgāccha- sramivāśmanā karmaṇyaṁ bhavati| atiyōgādupahanyatē||2||
नेत्राश्रितं तु तेजो बाह्यतेजसा स्वयोनिना योगाच्छ- स्रमिवाश्मना कर्मण्यं भवति| अतियोगादुपहन्यते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ambhomadhyagasyApi netratejasaH na tejastvahAniH (1) · Śloka 1
tacca vaidyutavadbaḍavāmukhavaccāmbhōmadhyagamapi vīryyō- tkarṣāttējastvaṁ na jahāti|1|
तच्च वैद्युतवद्बडवामुखवच्चाम्भोमध्यगमपि वीर्य्यो- त्कर्षात्तेजस्त्वं न जहाति|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jihvotpattiH (1) · Śloka 1
māṁsāsr̥kkaphaprasādāttu jihvā jāyatē||1||
मांसासृक्कफप्रसादात्तु जिह्वा जायते||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuShaNotpattiH (52) · Śloka 52
māṁsāsr̥kkaphamēdaḥprasādād vr̥ṣaṇāviti||52||
मांसासृक्कफमेदःप्रसादाद् वृषणाविति||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dasha prANAyatanAni mahAmarmasaMj~jA ca (53) · Śloka 53
daśa prāṇāyatanāni mūrdhā jihvābandhanaṁ kaṇṭhō hr̥dayaṁ nābhirbastirgudaḥ śukramōjō raktañca| tēṣāmādyāni sapta punarmahāmarmasaṁjñāni||53||
दश प्राणायतनानि मूर्धा जिह्वाबन्धनं कण्ठो हृदयं नाभिर्बस्तिर्गुदः शुक्रमोजो रक्तञ्च| तेषामाद्यानि सप्त पुनर्महामर्मसंज्ञानि||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShoDasha kaNDarAH teshAM sthAnAni ca (54) · Śloka 54
ṣōḍaśa kaṇḍarāḥ| tāsāṁ dvē dvē karacaraṇēṣucatasraḥ pr̥tha- ggrīvāpr̥ṣṭhayōḥ||54||
षोडश कण्डराः| तासां द्वे द्वे करचरणेषुचतस्रः पृथ- ग्ग्रीवापृष्ठयोः||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShoDasha jAlakAni teShAM sthAnAni ca (55) · Śloka 55
ṣōḍaśa jālāni, tēṣāṁ māṁsasirāsnāyvasthijāni catvā ryyaikaikatra gulphē maṇibandhē ca parasparagavākṣitāni tāni sthitāni||55||
षोडश जालानि, तेषां मांससिरास्नाय्वस्थिजानि चत्वा र्य्यैकैकत्र गुल्फे मणिबन्धे च परस्परगवाक्षितानि तानि स्थितानि||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaT kUrcAsteShAM sthAnAni ca (56) · Śloka 56
ṣaṭ kūrcāḥ hastapādagrīvāmēḍhrēṣu||56||
षट् कूर्चाः हस्तपादग्रीवामेढ्रेषु||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana catasro mAMsarajjavaH teShAM sthAnAni ca (57) · Śloka 57
catasrō māṁsarajjavaḥ pr̥ṣṭhavaṁśamubhayataḥ pēśīnibandhanārthaṁ tāsāṁ dvē bāhyē| dvē cābhyantarasthitē||57||
चतस्रो मांसरज्जवः पृष्ठवंशमुभयतः पेशीनिबन्धनार्थं तासां द्वे बाह्ये| द्वे चाभ्यन्तरस्थिते||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sapta sIvanyasteShAM sthAnAni ca (58) · Śloka 58
sapta sīvanyaḥ| tāḥ pañca śirasi jihvāmēhanayōrēkaikā| parihāryāśca śastrēṇa||58||
सप्त सीवन्यः| ताः पञ्च शिरसि जिह्वामेहनयोरेकैका| परिहार्याश्च शस्त्रेण||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturdashAsthisa~gghAtAH (59) · Śloka 59
caturdaśāsthisaṅghātāḥ| tēṣāmēkaikō gulphajānuvaṅkṣaṇa maṇibandhakarpūrakakṣyāsu trikaśirasōśca||59||
चतुर्दशास्थिसङ्घाताः| तेषामेकैको गुल्फजानुवङ्क्षण मणिबन्धकर्पूरकक्ष्यासु त्रिकशिरसोश्च||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTAdasha sImantAH (60) · Śloka 60
tadvatsīmantāḥ, tē tu pañca śirasītyaṣṭādaśa||60||
तद्वत्सीमन्ताः, ते तु पञ्च शिरसीत्यष्टादश||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthIni teShAM sthAnAni ca (61) · Śloka 61
trīṇi ṣaṣṭya'dhikānyasthiśatāni| tēṣāṁ ca catvāriṁśacchataṁ śākhāsu| saviṁśaṁ śatamantarādhau| śatamurdhvamiti||61||
त्रीणि षष्ट्यऽधिकान्यस्थिशतानि| तेषां च चत्वारिंशच्छतं शाखासु| सविंशं शतमन्तराधौ| शतमुर्ध्वमिति||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkhAsthIni (62) · Śloka 62
tatraikaikasmin sakthni pañca pādanakhāḥ pratyēkamaṅgulyāṁ trīṇyasthīni tāni pañcadaśa| pañca pādaśalākāḥ| tatprati bandhakamēkam| dvē dvē kūrcagulphajaṅghāsvēkaikaṁ pārṣṇajān ruṣu| sarvāṇi ca nakhāsthyādīni sakthivad bāhvōśca||62||
तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पञ्च पादनखाः प्रत्येकमङ्गुल्यां त्रीण्यस्थीनि तानि पञ्चदश| पञ्च पादशलाकाः| तत्प्रति बन्धकमेकम्| द्वे द्वे कूर्चगुल्फजङ्घास्वेकैकं पार्ष्णजान् रुषु| सर्वाणि च नखास्थ्यादीनि सक्थिवद् बाह्वोश्च||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAdhyasthIni (63) · Śloka 63
caturviṁśatiḥ paraśukāḥ| tāvantyēva sthālakānyarbudāni ca| triṁśat pr̥ṣṭhē| aṣṭāvurasi ēkaikaṁ bhāgē trikē| nitambayōśca dvē| tadvadakṣakāṁsāṁsaphalakēṣu||63||
चतुर्विंशतिः परशुकाः| तावन्त्येव स्थालकान्यर्बुदानि च| त्रिंशत् पृष्ठे| अष्टावुरसि एकैकं भागे त्रिके| नितम्बयोश्च द्वे| तद्वदक्षकांसांसफलकेषु||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrddhAsthIni (64) · Śloka 64
tathā gaṇḍakarṇaśaṅkhēṣu jatrutālunōśca| trayōdaśa grīvāyām| catvāri kaṇṭhanāḍyām| dvē hanubandhanē| dvātriṁśaddantāḥ| tadvadulūkhalāni ca| trīṇi nāsāyām| ṣaṭ śirasi||64||
तथा गण्डकर्णशङ्खेषु जत्रुतालुनोश्च| त्रयोदश ग्रीवायाम्| चत्वारि कण्ठनाड्याम्| द्वे हनुबन्धने| द्वात्रिंशद्दन्ताः| तद्वदुलूखलानि च| त्रीणि नासायाम्| षट् शिरसि||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcavidhAnyasthIni (65) · Śloka 65
tāni jānunitambāṁsagaṇḍatāluśaṅkhavaṅkṣaṇamadhyaśirassu kapālasaṁjñāni| daśanāstu rucakāḥ| ghrāṇakarṇagrīvā kṣikōśēṣu taruṇāni| pāṇipādapārśvapr̥ṣṭhēṣu balayāni| śēṣāṇi nalakānīti| nāmānugatākr̥tīni pañcavidhānya sthīni| tēṣu hi sirābhiḥ snāyubhiśca nibaddhāni māṁsāni||65||
तानि जानुनितम्बांसगण्डतालुशङ्खवङ्क्षणमध्यशिरस्सु कपालसंज्ञानि| दशनास्तु रुचकाः| घ्राणकर्णग्रीवा क्षिकोशेषु तरुणानि| पाणिपादपार्श्वपृष्ठेषु बलयानि| शेषाणि नलकानीति| नामानुगताकृतीनि पञ्चविधान्य स्थीनि| तेषु हि सिराभिः स्नायुभिश्च निबद्धानि मांसानि||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhyastAsAM sthAnAni ca (66) · Śloka 66
daśōttaraṁ śatadvayamasthisandhīnām| tēśāmaṣṭaṣaṣṭiḥ śākhāsu| ēkōnaṣaṣṭirantarādhau| tryaśītirurdhvam||66||
दशोत्तरं शतद्वयमस्थिसन्धीनाम्| तेशामष्टषष्टिः शाखासु| एकोनषष्टिरन्तराधौ| त्र्यशीतिरुर्ध्वम्||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkhAgatAH sandhayaH (67) · Śloka 67
tatraikaikasmin sakthni pādāṅgulau pratyēkaṁ trayaḥ| dvāva ṅguṣṭhē| tē caturdaśa| ēkaikō gulphajānuvaṅkṣaṇēṣu||67||
तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पादाङ्गुलौ प्रत्येकं त्रयः| द्वाव ङ्गुष्ठे| ते चतुर्दश| एकैको गुल्फजानुवङ्क्षणेषु||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAdhigatAH sandhayaH (68) · Śloka 68
trayaḥ kaṭikapālēṣu| caturviṁśatiḥ pr̥ṣṭhavaṁśē| tadvat pārśvayōḥ| aṣṭāvurasi||68||
त्रयः कटिकपालेषु| चतुर्विंशतिः पृष्ठवंशे| तद्वत् पार्श्वयोः| अष्टावुरसि||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrddhagatAH sandhayaH (69) · Śloka 69
aṣṭau grīvāyām| trayaḥ kaṇṭhanāḍyām| aṣṭādaśa kaṇṭha nāḍīnibaddhā hr̥dayayakr̥tklōmanāḍīṣu| dvātriṁśaddantamūlēṣu| ēkaikaḥ kākalanāsāmūrddhasu| dvau dvau gaṇḍakarṇaśaṅkha vartmanētrahanusandhiṣu| dvāvupariṣṭāt bhruvōḥ| pañca śiraḥ kapālēṣu||69||
अष्टौ ग्रीवायाम्| त्रयः कण्ठनाड्याम्| अष्टादश कण्ठ नाडीनिबद्धा हृदययकृत्क्लोमनाडीषु| द्वात्रिंशद्दन्तमूलेषु| एकैकः काकलनासामूर्द्धसु| द्वौ द्वौ गण्डकर्णशङ्ख वर्त्मनेत्रहनुसन्धिषु| द्वावुपरिष्टात् भ्रुवोः| पञ्च शिरः कपालेषु||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhInAmaShTavidhatvam (70) · Śloka 70
tē'ṅguligulphalajānumaṇibandhakūrparēṣu kōrasaṁjñāḥ| kakṣā vaṅkṣaṇadantamūlēṣūlūkhasaṁjñāḥ| aṁsapīṭhagudabhaganitambēṣu sāmudgāḥ| gīvāpr̥ṣṭhavaṁśayōḥ pratarāḥ| śiraḥkaṭīkapālēṣu tunnasēvanīsaṁjñāḥ| hanūbhayatō vāyasatuṇḍāḥ| kaṇṭhanētra- hr̥dayayakr̥tplīhaklōmanāḍīṣu maṇḍalasaṁjñāḥ| śrōtraśr̥ṅgā ṭakēṣu śaṅkhāvartāḥ| ityasthisandhayō'ṣṭavidhāḥ||70||
तेऽङ्गुलिगुल्फलजानुमणिबन्धकूर्परेषु कोरसंज्ञाः| कक्षा वङ्क्षणदन्तमूलेषूलूखसंज्ञाः| अंसपीठगुदभगनितम्बेषु सामुद्गाः| गीवापृष्ठवंशयोः प्रतराः| शिरःकटीकपालेषु तुन्नसेवनीसंज्ञाः| हनूभयतो वायसतुण्डाः| कण्ठनेत्र- हृदययकृत्प्लीहक्लोमनाडीषु मण्डलसंज्ञाः| श्रोत्रशृङ्गा टकेषु शङ्खावर्ताः| इत्यस्थिसन्धयोऽष्टविधाः||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAyupeshIsirAshritAH sandhayaH (71) · Śloka 71
snāyupēśīsirāśritaistu sahasradvayaṁ na punaḥ śastrapraṇidhānē tēṣu vācyamastīti pr̥thaṅnōcyatē||71||
स्नायुपेशीसिराश्रितैस्तु सहस्रद्वयं न पुनः शस्त्रप्रणिधाने तेषु वाच्यमस्तीति पृथङ्नोच्यते||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAyavasteShAM sthAnAni ca (72) · Śloka 72
nava snāyuśatāni| tēṣāṁ ṣaṭ śatāni śākhāsu| triṁśa cchatadvayamantarādhau| ūrdhvaṁ saptatiḥ||72||
नव स्नायुशतानि| तेषां षट् शतानि शाखासु| त्रिंश च्छतद्वयमन्तराधौ| ऊर्ध्वं सप्ततिः||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkhAgatAH snAyavaH (73) · Śloka 73
tatraikaikasmin sakthni pādāṅgulyāṁ pratyēkaṁ ṣaṭṣaṭ| tāni triṁśat| daśa daśa pādatalakūrcagulphēṣu triṁśa jjaṅghāyām| daśa jānuni| catvāriṁdūrau| daśa vaṅ kṣaṇē||73||
तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पादाङ्गुल्यां प्रत्येकं षट्षट्| तानि त्रिंशत्| दश दश पादतलकूर्चगुल्फेषु त्रिंश ज्जङ्घायाम्| दश जानुनि| चत्वारिंदूरौ| दश वङ् क्षणे||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAdhigatAH snAyavaH (74) · Śloka 74
catvāriṁśat kaṭyām| viṁśatirmuṣkamēḍhrabastyantrēṣu| aśītiḥ pr̥ṣṭhē| ṣaṣṭiḥ pārśvayōḥ| aṣṭādaśōrasi| catvāryakṣakayōḥ| aṣṭāvaṁsayōḥ||74||
चत्वारिंशत् कट्याम्| विंशतिर्मुष्कमेढ्रबस्त्यन्त्रेषु| अशीतिः पृष्ठे| षष्टिः पार्श्वयोः| अष्टादशोरसि| चत्वार्यक्षकयोः| अष्टावंसयोः||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrddhagatAH snAyavaH (75) · Śloka 75
dvē dvē manyāvaṭunētrauṣṭhatāluṣu| triṁśad grīvāyām| trīṇi jatruṇi| catvāri hanvōḥ| pañca jihvāyām| dvādaśōttarādha- rēśu dantamāṁsēṣu| ṣaṇmūrdhani||75||
द्वे द्वे मन्यावटुनेत्रौष्ठतालुषु| त्रिंशद् ग्रीवायाम्| त्रीणि जत्रुणि| चत्वारि हन्वोः| पञ्च जिह्वायाम्| द्वादशोत्तराध- रेशु दन्तमांसेषु| षण्मूर्धनि||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAyUnAM prakAshavisheShAH (76) · Śloka 76
tatra śākhāsu sandhiṣu ca pratānavanti| mahāsnāyvāni tu vr̥ttāni tāni kaṇḍarāsaṁjñāni| bastyāmapakvāśayāntrēṣu suṣirāṇi| pārśvapr̥ṣṭhōraśiśarastu pr̥thūni||76||
तत्र शाखासु सन्धिषु च प्रतानवन्ति| महास्नाय्वानि तु वृत्तानि तानि कण्डरासंज्ञानि| बस्त्यामपक्वाशयान्त्रेषु सुषिराणि| पार्श्वपृष्ठोरशिशरस्तु पृथूनि||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAyUnAM rakShaNam (77) · Śloka 77
snāyubandhanairhi sandhiṣu subaddhā tanurnauriva samyagīhatē| tasmādasthisirādibhyō'pi tāni yatnatō rakṣēt||77||
स्नायुबन्धनैर्हि सन्धिषु सुबद्धा तनुर्नौरिव सम्यगीहते| तस्मादस्थिसिरादिभ्योऽपि तानि यत्नतो रक्षेत्||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gUDhashalyoddharaNe snAyUnAM samya- gj~jAnasyAvanivAryatvam (78) · Śloka 78
yaśca snāyvāni bāhyānyabhyantarāṇi ca samyag jānāti sa gūḍhamapi śalyamāhartuṁ samarthō bhavati||78||
यश्च स्नाय्वानि बाह्यान्यभ्यन्तराणि च सम्यग् जानाति स गूढमपि शल्यमाहर्तुं समर्थो भवति||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peshyastAsAM sthAnAni ca (79) · Śloka 79
pañca pēśīśatāni| tāsāṁ catvāri śatāni śākhāsu ṣaṣṭirantarādhau| catvāriṁśadūrdhvam||79||
पञ्च पेशीशतानि| तासां चत्वारि शतानि शाखासु षष्टिरन्तराधौ| चत्वारिंशदूर्ध्वम्||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkhAgatAH peshyaH (80) · Śloka 80
tatraikaikasmin sakthni pādāṅgulyāṁ pratyēkaṁ tisraḥ| tāḥ pañcadaśa| daśa daśa prapadē pādatalē gulphē ca, tathā pādasyōpari kūrcē sanniviṣṭāḥ| viṁśatirjaṅghāyām| pañca jānuni viṁśatirūrau||80||
तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पादाङ्गुल्यां प्रत्येकं तिस्रः| ताः पञ्चदश| दश दश प्रपदे पादतले गुल्फे च, तथा पादस्योपरि कूर्चे सन्निविष्टाः| विंशतिर्जङ्घायाम्| पञ्च जानुनि विंशतिरूरौ||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAdhigatAH peshyaH (81) · Śloka 81
ēkaikā mēḍhrasēvanyōḥ| dvē vr̥ṣaṇayōḥ| daśa sphijōḥ| tisrō gudē, tāstu valīsaṁjñāḥ| dvē bastiśirasi| catasra udarē| nābhyāmēkā| hr̥dyāmāśayē ca| ṣaṭ yakr̥tplīhōṇḍu kēṣu| pr̥ṣṭhē pañcōrdhvasanniviṣṭāḥ| daśa dīrghāḥ pāRśvayōḥ| daśa vakṣasi| tisrōṁ'sākṣakōparitaḥ||81||
एकैका मेढ्रसेवन्योः| द्वे वृषणयोः| दश स्फिजोः| तिस्रो गुदे, तास्तु वलीसंज्ञाः| द्वे बस्तिशिरसि| चतस्र उदरे| नाभ्यामेका| हृद्यामाशये च| षट् यकृत्प्लीहोण्डु केषु| पृष्ठे पञ्चोर्ध्वसन्निविष्टाः| दश दीर्घाः पाऱ्श्वयोः| दश वक्षसि| तिस्रोंऽसाक्षकोपरितः||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrddhagatAH peshyaH (82) · Śloka 82
daśa grīvāyām| aṣṭau gaṇḍayōḥ| aṣṭau hanvōḥ| ēkaikā galakākalajihvāmūrdhasu| dvē dvē tālulalāṭayōḥ| nāsauṣṭha- karṇēṣu ca||82||
दश ग्रीवायाम्| अष्टौ गण्डयोः| अष्टौ हन्वोः| एकैका गलकाकलजिह्वामूर्धसु| द्वे द्वे तालुललाटयोः| नासौष्ठ- कर्णेषु च||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAmadhikAH peshyastAsAM sthAnAni ca (83) · Śloka 83
strīṇāṁ tu viṁśatiradhika| tatra daśa stanayōḥ| tāsāṁ yauvanē parivr̥ddhirbhavati| daśa yōnau||83||
स्त्रीणां तु विंशतिरधिक| तत्र दश स्तनयोः| तासां यौवने परिवृद्धिर्भवति| दश योनौ||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yonigarbhAshayasvarUpaM tadgatAH peshyashca (84) · Śloka 84
tāsāmabhyantarāśritē dvē| mukhāśritē vr̥ttē dvē| tisrō garbha mārgāśrayāḥ| yasyāṁ garbhastiṣṭhati| yōnistu śaṅkhanā bhyākr̥tistryāvartā| tasyāstr̥tīya āvartē pittapakvā śayāntarē rōhitamatsyamukhākārā garbhaśayyā| tasyāṁ śukrārttavapradēśinyastisraḥ pēśyaḥ||84||
तासामभ्यन्तराश्रिते द्वे| मुखाश्रिते वृत्ते द्वे| तिस्रो गर्भ मार्गाश्रयाः| यस्यां गर्भस्तिष्ठति| योनिस्तु शङ्खना भ्याकृतिस्त्र्यावर्ता| तस्यास्तृतीय आवर्ते पित्तपक्वा शयान्तरे रोहितमत्स्यमुखाकारा गर्भशय्या| तस्यां शुक्रार्त्तवप्रदेशिन्यस्तिस्रः पेश्यः||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peshInAM svarUpaM prayojana~jca (85) · Śloka 85
tābhirhi śarīrē tanubahalasthūlāṇupr̥thuvr̥ttahrasvadīrghasthira mr̥duślakṣṇakarkaśābhiḥ sandhyasthisirāsnāyvani praccha ditāni||85||
ताभिर्हि शरीरे तनुबहलस्थूलाणुपृथुवृत्तह्रस्वदीर्घस्थिर मृदुश्लक्ष्णकर्कशाभिः सन्ध्यस्थिसिरास्नाय्वनि प्रच्छ दितानि||८५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAdhamanImukhAnAM keshAdI nA~jca saMkhyAnam (86) · Śloka 86
sirādhamanīmukhānāṁ tvaṇuśē vibhajyamānānāmēkōna triṁśacchatasahasrāṇi nava ca śatāni ṣaṭpañcāśatāni bhavanti| tābhiridaṁ śarīraṁ gavākṣitaṁ pinaddhamātatañca| tāvanti ca kēśaśmaśrulōmāni||86||
सिराधमनीमुखानां त्वणुशे विभज्यमानानामेकोन त्रिंशच्छतसहस्राणि नव च शतानि षट्पञ्चाशतानि भवन्ति| ताभिरिदं शरीरं गवाक्षितं पिनद्धमाततञ्च| तावन्ति च केशश्मश्रुलोमानि||८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAdhamanInAM karma (87) · Śloka 87
tāsāṁ hi mukhāni tatpratibaddhānyatastāni tābhirāpyāyyantē| taiśca tāḥ svadēmabhivahanti| tathā'bhyaṅgalēpādivīryyaṁ tvaci vipakvamantarnayanti sparśañca gr̥hṇanti||87||
तासां हि मुखानि तत्प्रतिबद्धान्यतस्तानि ताभिराप्याय्यन्ते| तैश्च ताः स्वदेमभिवहन्ति| तथाऽभ्यङ्गलेपादिवीर्य्यं त्वचि विपक्वमन्तर्नयन्ति स्पर्शञ्च गृह्णन्ति||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotasAM sa~gkhyeyatvAdi (88) · Śloka 88
srōtāṁsi punarasaṅkhyēyānyēva| tathāpi tu sirādīni yathā- sthūlaṁ yathōpayōgaṁ cānyatrōpadēkṣyantē||88||
स्रोतांसि पुनरसङ्ख्येयान्येव| तथापि तु सिरादीनि यथा- स्थूलं यथोपयोगं चान्यत्रोपदेक्ष्यन्ते||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakaraNopasaMhAraH (89) · Śloka 89
ityēvaṁ parisaṅkhyātāḥ śarīrē mūrtimantaḥ sthirā bhāvāḥ||89||
इत्येवं परिसङ्ख्याताः शरीरे मूर्तिमन्तः स्थिरा भावाः||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharIre udakAMshAH (90) · Śloka 90
dravāstu yattadatiyōgēna cyavamānaṁ purīṣamanubadhnāti| tathā mūtraṁ rudhiramanyāṁśca śarīrē dhātūn| yacca sarvaśarīragataṁ bāhyā tvagvibharti| yacca tvagantarē vraṇagataṁ lasīkā śabdavācyam| yaccōṣmānubaddhaṁ rōmakūpēbhyō'bhiniṣpa tatsvēdavācyam| tadudakam||90||
द्रवास्तु यत्तदतियोगेन च्यवमानं पुरीषमनुबध्नाति| तथा मूत्रं रुधिरमन्यांश्च शरीरे धातून्| यच्च सर्वशरीरगतं बाह्या त्वग्विभर्ति| यच्च त्वगन्तरे व्रणगतं लसीका शब्दवाच्यम्| यच्चोष्मानुबद्धं रोमकूपेभ्योऽभिनिष्प तत्स्वेदवाच्यम्| तदुदकम्||९०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svasthasharIre rasAdInAM mAnam (91) · Śloka 91
tasyādyasya cāhārasārasya rasākhyasya raktasya śakr̥taḥ ślēṣmaṇaḥ pittasya mūtrasya vasāyāḥ mēdasō majjñaśca svēna svēnāñjalipramāṇēna yathāpūrvamēkādisaṅkhyāpravr̥ddhiḥ||91||
तस्याद्यस्य चाहारसारस्य रसाख्यस्य रक्तस्य शकृतः श्लेष्मणः पित्तस्य मूत्रस्य वसायाः मेदसो मज्ज्ञश्च स्वेन स्वेनाञ्जलिप्रमाणेन यथापूर्वमेकादिसङ्ख्याप्रवृद्धिः||९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukrasya parimANamam (1) · Śloka 1
arddhāñjaliḥ śukrasya||1||
अर्द्धाञ्जलिः शुक्रस्य||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mastiShkamojasoH parimANam (92) · Śloka 92
tāvadēva mastiṣkamōjaśca||92||
तावदेव मस्तिष्कमोजश्च||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana stanyayormAnaM tatsambhavashca (93) · Śloka 93
strīṇāṁ rajasō'ñjalayaścatvāraḥ| stanyasya dvau| ubhayamapi caitadrasaprasādātmakamiti| samadhātōḥ parimāṇamidam| atō vr̥ddhikṣayau yathāsvaṁ lakṣaṇairvibhāvayēdaparāṁścāparisaṅkhyātānmūrtōmūrtān bhāvān| tadyathā-māṁsakarṇādimalān vāyubuddhismr̥tyādīṁśca||93||
स्त्रीणां रजसोऽञ्जलयश्चत्वारः| स्तन्यस्य द्वौ| उभयमपि चैतद्रसप्रसादात्मकमिति| समधातोः परिमाणमिदम्| अतो वृद्धिक्षयौ यथास्वं लक्षणैर्विभावयेदपरांश्चापरिसङ्ख्यातान्मूर्तोमूर्तान् भावान्| तद्यथा-मांसकर्णादिमलान् वायुबुद्धिस्मृत्यादींश्च||९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAdInAM mAnaviShaye dhAnvantarI- yANAmmatam (94) · Śloka 94
dhānvantarīyāḥ punaḥ paṭhanti| vilakṣaṇāni hi śarīrāṇi nityamēva ca calā dōṣadhātumalāḥ| tasmādudakādīnāmapi samatvaṁ māṁsādivat parimāṇatō nirdēṣṭumaśakyam| kēvalaṁ svāsthyamātrēṇānumānatō lakṣayēt iti||94||
धान्वन्तरीयाः पुनः पठन्ति| विलक्षणानि हि शरीराणि नित्यमेव च चला दोषधातुमलाः| तस्मादुदकादीनामपि समत्वं मांसादिवत् परिमाणतो निर्देष्टुमशक्यम्| केवलं स्वास्थ्यमात्रेणानुमानतो लक्षयेत् इति||९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvAvayavAnAM paramANubhede- nAsa~gkhyeyatvam (95) · Śloka 95
sarva ēva tvavayavāḥ paramāṇubhēdēnātisaukṣmyādasaṅkhyēyatāṁ yānti||95||
सर्व एव त्ववयवाः परमाणुभेदेनातिसौक्ष्म्यादसङ्ख्येयतां यान्ति||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paramANUnAM saMyogavibhAge vAyuH kAraNam (96) · Śloka 96
tēṣāṁ saṁyōgavibhāgē paramāṇūnāṁ karmaprēritō vāyuḥ kāra ṇam||96||
तेषां संयोगविभागे परमाणूनां कर्मप्रेरितो वायुः कार णम्||९६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhedAbhedAbhyAM gRuhItena sharIreNa yathA- kramaM bandhamokShayoH prAptiH (97) · Śloka 97
tadētadaṅgamabhēdēna bhēdataśca gr̥hyamāṇaṁ bandhāya mōkṣāya ca bhavatīti||97||
तदेतदङ्गमभेदेन भेदतश्च गृह्यमाणं बन्धाय मोक्षाय च भवतीति||९७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avayavashaH yathAvaraM sharIraj~jAnaphalam (98-5) · Śloka 5
bhavati cātra- iti sarvāvayaśō yō jānāti kalēvaram| ahitēṣu sa mōhēna na kadācit pravartatē||98|| iti vaidyapatisiṁhaguptasya sūnōrvāgbhaṭasya kr̥tau aṣṭāṅgasaṁgrahasaṁhitāyāṁ śārīrasthānē'ṅga- vibhāgō nāma pañcamō'dhyāyaḥ||5||
भवति चात्र- इति सर्वावयशो यो जानाति कलेवरम्| अहितेषु स मोहेन न कदाचित् प्रवर्तते||९८|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां शारीरस्थानेऽङ्ग- विभागो नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon