Adhikarana aShTA~ggasaMgraha-shArIrasthAne-pa~jcamo~adhyAyaH athA~ggavibhAgo nAma pa~jcamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতোঽঙ্গবিভাগং শারীরং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातोऽङ्गविभागं शारीरं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~gga-pratya~ggAni (2) · Śloka 2
সকলমপি শরীরমঙ্গমিত্যুচ্যতে| তত্র পুনঃ ষডঙ্গম্| শিরেঽন্তরাধির্দ্বৌ বাহূ সক্থিনী চ| নেত্রনাভিপাণিপাদা দীনি ত্বস্য প্রত্যঙ্গানি||২||
सकलमपि शरीरमङ्गमित्युच्यते| तत्र पुनः षडङ्गम्| शिरेऽन्तराधिर्द्वौ बाहू सक्थिनी च| नेत्रनाभिपाणिपादा दीनि त्वस्य प्रत्यङ्गानि||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAbhUtebhyo~a~gganirvRuttiH (3) · Śloka 3
মহাগুণমযেভ্যশ্চ খপবনতেজোজলভূম্যাখ্যেভ্যো মহা ভূতেভ্যশ্চেতনাধিষ্ঠিতেভ্যোঽভিনির্বৃত্তিরঙ্গস্য||৩||
महागुणमयेभ्यश्च खपवनतेजोजलभूम्याख्येभ्यो महा भूतेभ्यश्चेतनाधिष्ठितेभ्योऽभिनिर्वृत्तिरङ्गस्य||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANinAM sArupyAsArUpya tvasya kAraNam (4) · Śloka 4
ভূতানামেব চ দৃষ্টাদৃষ্টবিবিধকর্মবশাদনেকরূপাত্ সন্নি বেশষদাকৃতিপ্রমাণস্নেহদীপ্তিস্বরাদীনাং সারুপ্যমসা রূপ্যং বা সূক্ষ্মস্থূলতারতম্যভেদভিন্নমতিবহুপ্রকারং নিষ্প দ্যতে||৪||
भूतानामेव च दृष्टादृष्टविविधकर्मवशादनेकरूपात् सन्नि वेशषदाकृतिप्रमाणस्नेहदीप्तिस्वरादीनां सारुप्यमसा रूप्यं वा सूक्ष्मस्थूलतारतम्यभेदभिन्नमतिबहुप्रकारं निष्प द्यते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkAshalakShaNam (5) · Śloka 5
তত্র সত্ত্বহুলমাকশম্||৫||
तत्र सत्त्बहुलमाकशम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAyorlakShaNam (1) · Śloka 1
রজোবহুলো বাযুঃ|১|
रजोबहुलो वायुः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnilakShaNam (1) · Śloka 1
উভযবহুলোঽগ্নিঃ|১|
उभयबहुलोऽग्निः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalalakShaNam (1) · Śloka 1
সত্ত্বতমোবহুলমম্বু|১|
सत्त्वतमोबहुलमम्बु|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pRuthivyA lakShaNam (1) · Śloka 1
তমোবহুলা ভূঃ||১||
तमोबहुला भूः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkAshAdInAM li~ggAni (6) · Śloka 6
তেষামপ্রতিঘাতশ্চলত্বমৌষ্ণ্যং দ্রবতা কাঠিন্যমিতি ক্রমা ল্লিঙ্গানি||৬||
तेषामप्रतिघातश्चलत्वमौष्ण्यं द्रवता काठिन्यमिति क्रमा ल्लिङ्गानि||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkAshAdInAM visheShAdhiShThAnam (7) · Śloka 7
বিশেষতশ্চ শ্রোত্রাদিষ্বিন্দ্রিযেষ্ববস্থানম্||৭||
विशेषतश्च श्रोत्रादिष्विन्द्रियेष्ववस्थानम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkAshAdInAM guNAH (8) · Śloka 8
শব্দস্পর্শরূপরসগন্ধৈরেকৈকপ্রবৃদ্ধৈরন্বযঃ||৮||
शब्दस्पर्शरूपरसगन्धैरेकैकप्रवृद्धैरन्वयः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkAshajA bhAvAH (9) · Śloka 9
তত্রাঽঽকাশজানি শ্রোত্রং শব্দঃ সর্বস্ত্রোতাংসি বিবি ক্ততা||৯||
तत्राऽऽकाशजानि श्रोत्रं शब्दः सर्वस्त्रोतांसि विवि क्तता||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAyavIyA bhAvAH (10) · Śloka 10
বাযবীযানি স্পর্শনং স্পর্শঃ প্রশ্বাসোচ্ছ্বাসাদিপরি স্পন্দনানি লাঘবং চ||১০||
वायवीयानि स्पर्शनं स्पर्शः प्रश्वासोच्छ्वासादिपरि स्पन्दनानि लाघवं च||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgneyA bhAvAH (11) · Śloka 11
আগ্নেযানি দর্শনং রূপং পিত্তমূষ্মা পক্তিঃ সন্তাপো মেধা বর্ণো ভাস্তেজঃ শৌর্য্যঞ্চ||১১||
आग्नेयानि दर्शनं रूपं पित्तमूष्मा पक्तिः सन्तापो मेधा वर्णो भास्तेजः शौर्य्यञ्च||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmbhasA bhAvAH (12) · Śloka 12
আম্ভসানি রসনং রসঃ স্বেদক্লেদবসাঽসৃকশুক্র মূত্রাদিদ্রবসমূহঃ শৈত্যং স্নেহশ্চ||১২||
आम्भसानि रसनं रसः स्वेदक्लेदवसाऽसृकशुक्र मूत्रादिद्रवसमूहः शैत्यं स्नेहश्च||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pArthIvA bhAvAH (13) · Śloka 13
পার্থীবানি ঘ্রাণং গন্ধঃ কেশনখাস্থ্যাদিমূর্তসমূহো ধৈর্য্য- স্থৈর্য্যঞ্চ||১৩||
पार्थीवानि घ्राणं गन्धः केशनखास्थ्यादिमूर्तसमूहो धैर्य्य- स्थैर्य्यञ्च||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtRujAH bhAvAH (14) · Śloka 14
তেশু মাতৃজানি মৃদূনি ত্বগ্রক্তমাংসমেদোমজ্জনাভিহৃদযামা শযগর্ভাশযযকৃত্প্লীহাক্লোমান্ত্রগুদাদীনি||১৪||
तेशु मातृजानि मृदूनि त्वग्रक्तमांसमेदोमज्जनाभिहृदयामा शयगर्भाशययकृत्प्लीहाक्लोमान्त्रगुदादीनि||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pitRujAH bhAvAH (15) · Śloka 15
পিতৃজানি স্থিরাণি কেশনখাস্থিশুক্রসিরাস্নায্বা দীনি||১৫||
पितृजानि स्थिराणि केशनखास्थिशुक्रसिरास्नाय्वा दीनि||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AtmajAH bhAvAH (16) · Śloka 16
আত্মজানি নানাযোনিষূত্পিত্তির্মনশ্চেতনেন্দ্রিযাণি প্রাণা পানৌ ধারণমাকৃতিস্বরবর্ণবিশেষাঃ কামক্রোধলোভ ভযহর্ষধর্মশীলতাস্মৃতিবুদ্ধীচ্ছাদ্বেষপ্রযত্নাহঙ্কার সুখদুঃখাযুরাত্মজ্ঞানানি চ||১৬||
आत्मजानि नानायोनिषूत्पित्तिर्मनश्चेतनेन्द्रियाणि प्राणा पानौ धारणमाकृतिस्वरवर्णविशेषाः कामक्रोधलोभ भयहर्षधर्मशीलतास्मृतिबुद्धीच्छाद्वेषप्रयत्नाहङ्कार सुखदुःखायुरात्मज्ञानानि च||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAtmyajA bhAvAH (17) · Śloka 17
সাত্ম্যজান্যাযুরারোগ্যমনালাস্যলোলুপত্বমিন্দ্রিযপ্রসা দস্বরবর্ণৌজঃ সম্পত্প্রশস্ততা প্রহর্ষভূযস্ত্বং মেধাবলং চ||১৭||
सात्म्यजान्यायुरारोग्यमनालास्यलोलुपत्वमिन्द्रियप्रसा दस्वरवर्णौजः सम्पत्प्रशस्तता प्रहर्षभूयस्त्वं मेधाबलं च||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasajA bhAvAH (18) · Śloka 18
রসজানি কৃত্স্নস্য দেহস্য সম্ভবো বৃত্তির্বৃদ্ধিস্তৃপ্তি- রলৌল্যং পুষ্টিরুত্সাহশ্চ||১৮||
रसजानि कृत्स्नस्य देहस्य सम्भवो वृत्तिर्वृद्धिस्तृप्ति- रलौल्यं पुष्टिरुत्साहश्च||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddhasattvajA bhAvAH (19) · Śloka 19
শুদ্ধসত্ত্বজানি শৌচমাস্তিকত্বং, কৃতজ্ঞতা, দাক্ষিণ্যং, ব্যবসাযঃ, শৌর্য্যং, গাম্ভির্যং বুদ্ধির্মেধা, স্মৃতিঃ শুক্ল বর্ত্মরুচির্ভক্তিরভিষঙ্গাভাবস্তমোগুণো বিপর্যযশ্চ||১৯||
शुद्धसत्त्वजानि शौचमास्तिकत्वं, कृतज्ञता, दाक्षिण्यं, व्यवसायः, शौर्य्यं, गाम्भिर्यं बुद्धिर्मेधा, स्मृतिः शुक्ल वर्त्मरुचिर्भक्तिरभिषङ्गाभावस्तमोगुणो विपर्ययश्च||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjasA bhAvAH (20) · Śloka 20
রাজসানি দুরুপচারতাঽনার্যং শৌর্য্যং মাত্সর্যমমিত ভাষিত্বমহঙ্কারো লোলুপত্বং দম্ভো মানঃ ক্রোধো হর্ষঃ কামশ্চ||২০||
राजसानि दुरुपचारताऽनार्यं शौर्य्यं मात्सर्यममित भाषित्वमहङ्कारो लोलुपत्वं दम्भो मानः क्रोधो हर्षः कामश्च||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAmasA bhAvAH (21) · Śloka 21
তামসান্যজ্ঞানং বিষাদঃ প্রমাদো নিদ্রাঽঽলস্যং ক্ষুত্তৃষ্ণা শোকো মাত্সর্যং বিপ্রতিপত্তিঃ পরাতিসন্ধানং সত্ত্বগুণ- বৈপরীত্যং চ||২১||
तामसान्यज्ञानं विषादः प्रमादो निद्राऽऽलस्यं क्षुत्तृष्णा शोको मात्सर्यं विप्रतिपत्तिः परातिसन्धानं सत्त्वगुण- वैपरीत्यं च||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana manasaH upaplavau dehasya bhUtAtmakatAbhisandhishca (22) · Śloka 22
তত্র সত্ত্বং মনস্তস্যোপপ্লবো রজস্তমশ্চ ইত্যেবম্ভূতাত্মকং দেহমাহুঃ||২২||
तत्र सत्त्वं मनस्तस्योपप्लवो रजस्तमश्च इत्येवम्भूतात्मकं देहमाहुः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dehasya pravibhAgaH (23) · Śloka 23
তস্য পুনঃ প্রবিভাগঃ-ত্বচঃ কলা দোষা ধাতবো মলা বুদ্ধীন্দ্রিযাণি তদধিষ্ঠিতানি কর্মেন্দ্রিযাণ্যতী ন্দ্রিযমাশযাঃ প্রাণাযতনানি কণ্ডরাজালানি কূর্চার জ্জ্বস্সীবন্যোঽস্থিসঙ্ঘাতাঃ সীমন্তা অস্থীন্যস্থি সন্ধযঃ স্নাযূনি পেশ্যঃ সিরা ধমন্যঃ স্রোতাংস্যূষ্মাণো মর্মণি কেশশ্মশ্রুলোমানি প্রকৃতিবিকৃতিভেদাশ্চ||২৩||
तस्य पुनः प्रविभागः-त्वचः कला दोषा धातवो मला बुद्धीन्द्रियाणि तदधिष्ठितानि कर्मेन्द्रियाण्यती न्द्रियमाशयाः प्राणायतनानि कण्डराजालानि कूर्चार ज्ज्वस्सीवन्योऽस्थिसङ्घाताः सीमन्ता अस्थीन्यस्थि सन्धयः स्नायूनि पेश्यः सिरा धमन्यः स्रोतांस्यूष्माणो मर्मणि केशश्मश्रुलोमानि प्रकृतिविकृतिभेदाश्च||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvacolakShaNaM sa~gkhyA ca (24) · Śloka 24
তত্রাঽসৃজঃ পচ্যমানস্য ক্ষীরস্যেব সন্তানিকাঃ ষট্ ত্বচো ভবন্তি||২৪||
तत्राऽसृजः पच्यमानस्य क्षीरस्येव सन्तानिकाः षट् त्वचो भवन्ति||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvakprasAdaphalam (1) · Śloka 1
ত্বক্প্রসাদাদ্রক্তস্য প্রসাদঃ||১||
त्वक्प्रसादाद्रक्तस्य प्रसादः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udakadharA tvak (25) · Śloka 25
তাসামুদকধরা চাদ্যা||২৫||
तासामुदकधरा चाद्या||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asRugdharA tvak (26) · Śloka 26
দ্বিতীযাঽসৃগ্ধরা||২৬||
द्वितीयाऽसृग्धरा||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sidhmakilAsAdhiShThAnA tvak (27) · Śloka 27
তৃতীযা সিধ্মকিলাসাধিষ্ঠানা||২৭||
तृतीया सिध्मकिलासाधिष्ठाना||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvakuShThAdhiShThAnA tvak (1) · Śloka 1
পঞ্চমী পুনরলজীবিদ্রধ্যধিষ্ঠানা||১||
पञ्चमी पुनरलजीविद्रध्यधिष्ठाना||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANadharA tvak (28) · Śloka 28
ষষ্ঠী তু প্রাণধর| যস্যাং ছিন্নাযাং তাম্যত্যন্ধমিব চ তমঃ প্রবিশতি যাং চাধিষ্ঠাযারূংষি জাযন্তে| পর্বসু কৃষ্ণরক্তানি স্থূলমূলানি দুশ্চিকিত্স্যতমানি||২৮||
षष्ठी तु प्राणधर| यस्यां छिन्नायां ताम्यत्यन्धमिव च तमः प्रविशति यां चाधिष्ठायारूंषि जायन्ते| पर्वसु कृष्णरक्तानि स्थूलमूलानि दुश्चिकित्स्यतमानि||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matAntareNa tvacAM saptavidhatvam (1) · Śloka 1
অন্যে সপ্ত ত্বচো বদন্তি||১||
अन्ये सप्त त्वचो वदन्ति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BAsinI tvak (29) · Śloka 29
তত্র প্রথমা ভাসিনী নাম যা বর্ণানামবভাসিনী খাদীনাং চ পঞ্চানাং ছাযানাং সা ব্রীহেরষ্টাদশভাগপ্রমাণা||২৯||
तत्र प्रथमा भासिनी नाम या वर्णानामवभासिनी खादीनां च पञ्चानां छायानां सा व्रीहेरष्टादशभागप्रमाणा||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lohinI tvak (1) · Śloka 1
দ্বিতীযা লোহিনী নাম ষোডশভাগপ্রমাণা|১|
द्वितीया लोहिनी नाम षोडशभागप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvetA tvak (1) · Śloka 1
তৃতীযা শ্বেতা নাম দ্বাদশভাগপ্রমাণা|১|
तृतीया श्वेता नाम द्वादशभागप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAmrA tvak (1) · Śloka 1
চতুর্থী তাম্রা নামাঽষ্টভাগপ্রমাণা|১|
चतुर्थी ताम्रा नामाऽष्टभागप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vedinI tvak (1) · Śloka 1
পঞ্চমী বেদিনী নাম পাঞ্চভাগপ্রমাণা|১|
पञ्चमी वेदिनी नाम पाञ्चभागप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rohiNI tvak (1) · Śloka 1
ষষ্ঠী রোহিণী নাম ব্রীহিপ্রমাণা|১|
षष्ठी रोहिणी नाम व्रीहिप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsadharA tvak (1) · Śloka 1
সপ্তমী মাংসধরা নাম ব্রীহিদ্বযপ্রমাণা||১||
सप्तमी मांसधरा नाम व्रीहिद्वयप्रमाणा||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalAlakShaNam (30) · Śloka 30
যস্তু ধাত্বাশযান্তরেষু ক্লেদোঽবতিষ্ঠতে স যথা স্ব মূষ্মভির্বিপক্বঃ স্নাযুশ্লেষ্মজরাযুচ্ছন্নঃ কাষ্ঠ ইব সারো ধাতুসারশেষো রসশেষোল্পত্বাত্ কলাসংজ্ঞঃ||৩০||
यस्तु धात्वाशयान्तरेषु क्लेदोऽवतिष्ठते स यथा स्व मूष्मभिर्विपक्वः स्नायुश्लेष्मजरायुच्छन्नः काष्ठ इव सारो धातुसारशेषो रसशेषोल्पत्वात् कलासंज्ञः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saptakalAH (1) · Śloka 1
তা ধাত্বাশযন্তরমর্যাদাঃ সপ্ত কলাঃ||১||
ता धात्वाशयन्तरमर्यादाः सप्त कलाः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsadhara kalA (31) · Śloka 31
তাসাং প্রথমা মাংসধরা নাম| যস্যাং মাংসে সিরাস্নাযু ধমনীস্রোতসাং ভূমাবিব পঙ্কোদকেন বিসমৃণালানাং প্রতা নানি ভবন্তি||৩১||
तासां प्रथमा मांसधरा नाम| यस्यां मांसे सिरास्नायु धमनीस्रोतसां भूमाविव पङ्कोदकेन बिसमृणालानां प्रता नानि भवन्ति||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktadharA kalA (32) · Śloka 32
দ্বিতীযা রক্তধর নাম মাংসস্যাভ্যন্তরতস্তস্যাং শোণিতং বিশেষতশ্চ সিরাপ্লীহযকৃত্সু ভবতি| মাংসাচ্চ ক্ষতাত্ ক্ষতজং বৃক্ষাদিব ক্ষীরিণঃ ক্ষীরং প্রবর্ত্ততে||৩২||
द्वितीया रक्तधर नाम मांसस्याभ्यन्तरतस्तस्यां शोणितं विशेषतश्च सिराप्लीहयकृत्सु भवति| मांसाच्च क्षतात् क्षतजं वृक्षादिव क्षीरिणः क्षीरं प्रवर्त्तते||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medodharA kalA (33) · Śloka 33
তৃতীযা মেদোধরা নাম| মেদো হি তস্যামুদরেঽণ্বস্থিষু চ সরক্তং ভবতি| তদেব চ শিরসি কপালপ্রতিচ্ছন্নং মস্তিষ্কাখ্যং মস্তুলুঙ্গাখ্যং চ স্থূলাস্থিষু চ মজ্জা||৩৩||
तृतीया मेदोधरा नाम| मेदो हि तस्यामुदरेऽण्वस्थिषु च सरक्तं भवति| तदेव च शिरसि कपालप्रतिच्छन्नं मस्तिष्काख्यं मस्तुलुङ्गाख्यं च स्थूलास्थिषु च मज्जा||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmadhara kalA (34) · Śloka 34
চতুর্থী শ্লেষ্মধরা নাম| তত্স্থেন হি শ্লেষ্মণা শ্লেষিতাঃ সর্বসন্ধযো দৃঢা ভবন্তি সোপাঙ্গা সাভ্যঙ্গা||৩৪||
चतुर्थी श्लेष्मधरा नाम| तत्स्थेन हि श्लेष्मणा श्लेषिताः सर्वसन्धयो दृढा भवन्ति सोपाङ्गा साभ्यङ्गा||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purIShadhara kalA (35) · Śloka 35
পঞ্চমী পুরীষধরা নাম| সা হ্যন্ত্রামপক্বাশযাশ্রিতা কোষ্ঠান্তরুণ্ডুকস্থং মলং বিভজতি||৩৫||
पञ्चमी पुरीषधरा नाम| सा ह्यन्त्रामपक्वाशयाश्रिता कोष्ठान्तरुण्डुकस्थं मलं विभजति||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittadharA kalA (grahaNI) (36) · Śloka 36
ষষ্ঠী পিত্তধর নাম পক্বামাশমধ্যস্থা| সা হ্যন্ত রগ্নেরধিষ্ঠানতযাঽঽমাশযাত্ পক্বাশযোন্মুখমন্নং বলেন বিধার্য পিত্ততেজস শোষযতি পচতি পক্বঞ্চ বিমুঞ্চতি| দোষাধিষ্ঠিতা তু দৌর্বল্যাদামমেবাততোঽসাবন্নস্য গ্রহ ণাত্ পুনর্গ্রহণীসংজ্ঞা| বলং চ তস্যাঃ পিত্তমেবাগ্ন্যভি ধানমতঃ সাঽগ্নিস্তব্ধোপবৃংহিতৈকযোগক্ষেমা শরীরং বর্ত যতি||৩৬||
षष्ठी पित्तधर नाम पक्वामाशमध्यस्था| सा ह्यन्त रग्नेरधिष्ठानतयाऽऽमाशयात् पक्वाशयोन्मुखमन्नं बलेन विधार्य पित्ततेजस शोषयति पचति पक्वञ्च विमुञ्चति| दोषाधिष्ठिता तु दौर्बल्यादाममेवाततोऽसावन्नस्य ग्रह णात् पुनर्ग्रहणीसंज्ञा| बलं च तस्याः पित्तमेवाग्न्यभि धानमतः साऽग्निस्तब्धोपबृंहितैकयोगक्षेमा शरीरं वर्त यति||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukradhara kalA (37) · Śloka 37
সপ্তমী শুক্রধরা নাম দ্ব্যঙ্গুলে দক্ষিণে পার্শ্বে বস্তি- দ্বারস্যাধো মূত্রমার্গমাশ্রিতা সকলশরীরব্যাপিনী শুক্রং প্রবর্তযতি||৩৭||
सप्तमी शुक्रधरा नाम द्व्यङ्गुले दक्षिणे पार्श्वे बस्ति- द्वारस्याधो मूत्रमार्गमाश्रिता सकलशरीरव्यापिनी शुक्रं प्रवर्तयति||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShadhAtumalAtideshaH (38) · Śloka 38
দোষা ধাতবো মলাশ্চ প্রাগুদিতাঃ||৩৮||
दोषा धातवो मलाश्च प्रागुदिताः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana buddhIndriyANi (39) · Śloka 39
পঞ্চ বুদ্ধীন্দ্রিযাণি-শ্রোত্রং স্পর্শনং দর্শনং রসনং ঘ্রাণঞ্চ||৩৯||
पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि-श्रोत्रं स्पर्शनं दर्शनं रसनं घ्राणञ्च||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana buddhIndriyANAM viShayAH (40) · Śloka 40
তেষাং সভাগতযা ক্রমাদ্বিষযঃ শব্দস্পর্শরূপরসগন্ধাঃ||৪০||
तेषां सभागतया क्रमाद्विषयः शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana buddhIndriyANAmadhiShThAnAni (41) · Śloka 41
পঞ্চ বুদ্ধীন্দ্রিযাধিষ্ঠানানি-কর্ণৌ ত্বগক্ষিণী জিহ্বা নাসিকে চ||৪১||
पञ्च बुद्धीन्द्रियाधिष्ठानानि-कर्णौ त्वगक्षिणी जिह्वा नासिके च||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karmedriyANi teShAM kAryAni ca (42) · Śloka 42
পঞ্চ কর্মেদ্রিযাণি বাক্পাযূপস্থপাণিপাদসংজ্ঞকানি||৪২||
पञ्च कर्मेद्रियाणि वाक्पायूपस्थपाणिपादसंज्ञकानि||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karmendriyANAM karmANi (43) · Śloka 43
তান্যপি চ বচনোত্সর্গহর্ষাদানগমনার্থানি||৪৩||
तान्यपि च वचनोत्सर्गहर्षादानगमनार्थानि||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana manasaH atIndriyatvam (44) · Śloka 44
অতীন্দ্রিযন্তু মনঃ সর্বার্থৈরন্বযাত্ তদ্যোগেন পঞ্চেন্দ্রিযা ণামর্থপ্রবৃত্তেঃ| বুদ্ধিকর্মেন্দ্রিযোভযাত্মকত্বাচ্চ||৪৪||
अतीन्द्रियन्तु मनः सर्वार्थैरन्वयात् तद्योगेन पञ्चेन्द्रिया णामर्थप्रवृत्तेः| बुद्धिकर्मेन्द्रियोभयात्मकत्वाच्च||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sapta AshayAH strINAmaShTamashca (45) · Śloka 45
সপ্তাশযাঃ ক্রমাদসৃক্কফামপিত্তপক্ববাযুমূত্রাধারাঃ| স্ত্রীণাং পিত্তপক্বাশযযোর্মধ্যে গর্ভাশযোঽষ্টমঃ||৪৫||
सप्ताशयाः क्रमादसृक्कफामपित्तपक्ववायुमूत्राधाराः| स्त्रीणां पित्तपक्वाशययोर्मध्ये गर्भाशयोऽष्टमः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AshayoShvantarbhUtA avayavAH (46) · Śloka 46
তেষু সপ্তসু প্রতিবদ্ধানি কোষ্ঠাঙ্গানি হৃদযকৃত্প্লীহফুপ্ফু সোণ্ডুকবৃক্কান্ত্রাদীনি||৪৬||
तेषु सप्तसु प्रतिबद्धानि कोष्ठाङ्गानि हृदयकृत्प्लीहफुप्फु सोण्डुकवृक्कान्त्रादीनि||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yakRutplIhayorupattiH (1) · Śloka 1
তত্র সমানেনাধ্মাযমানস্য দেহোষ্মণা পচ্যমামানস্য শোণিতস্যাচ্ছতো জাযতে যকৃত্ প্লীহা চ|১|
तत्र समानेनाध्मायमानस्य देहोष्मणा पच्यमामानस्य शोणितस्याच्छतो जायते यकृत् प्लीहा च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana phupphusasyotpattiH (1) · Śloka 1
রক্তফেনাত্ ফুপ্ফুসম্|১|
रक्तफेनात् फुप्फुसम्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uNDukasyotpattiH (1) · Śloka 1
রক্তকিট্টাদুণ্ডুকঃ|১|
रक्तकिट्टादुण्डुकः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRukkayorutpattiH (1) · Śloka 1
রক্তমেদঃ প্রসাদাদ্ বৃক্কৌ|১|
रक्तमेदः प्रसादाद् वृक्कौ|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antrANAmutpattiH (1) · Śloka 1
রক্তমাংসপ্রসাদাদাপ্রমাণং||১||
रक्तमांसप्रसादादाप्रमाणं||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strIpuMsayorAntrapramANamatAni (2) · Śloka 2
সার্ধত্রিব্যামানি পুংসাম্| ত্রিব্যামানি স্ত্রীণাম্||২||
सार्धत्रिव्यामानि पुंसाम्| त्रिव्यामानि स्त्रीणाम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlIyasyotpattiH (1) · Śloka 1
রক্তস্যানিলযোগাত্ কালীযম্||১||
रक्तस्यानिलयोगात् कालीयम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRudayasyotpattiH svarUpa~jca (47) · Śloka 47
হৃদযং পুনঃ শ্লেষ্মরক্তপ্রসাদাত্ সম্ভবতি পদ্মকোশ সঙ্কাশং সুষিরমধোমুখম্| তদ্বিশেষেণ চেতনাযাঃ স্থানং সর্বভাবানাং চ চেতনানুগতানাম্| তস্য বামপার্শ্বে প্লীহা ফুপ্ফুসশ্চ্| দক্ষিণতো যকৃত্ ক্লোম চ||৪৭||
हृदयं पुनः श्लेष्मरक्तप्रसादात् सम्भवति पद्मकोश सङ्काशं सुषिरमधोमुखम्| तद्विशेषेण चेतनायाः स्थानं सर्वभावानां च चेतनानुगतानाम्| तस्य वामपार्श्वे प्लीहा फुप्फुसश्च्| दक्षिणतो यकृत् क्लोम च||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana indriyasAmAnyotpattiH (48) · Śloka 48
তথা কফরক্তবাহিনাং স্রোতসাং মহাভূতানাং চ প্রসাদা- দিন্দ্রিযাণি||৪৮||
तथा कफरक्तवाहिनां स्रोतसां महाभूतानां च प्रसादा- दिन्द्रियाणि||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netrotpattistatsvarUpa~jca (49) · Śloka 49
তেষ্বপি চ নেত্রে শ্লেষ্মণঃ প্রসাদাচ্ছুক্লমণ্ডলং তত্ পিতৃজম্| অসৃজঃ কৃষ্ণমণ্ডলং তন্মাতৃজম্| মধ্যে দৃষ্টি মণ্ডলং তদুভযাত্মকম্||৪৯||
तेष्वपि च नेत्रे श्लेष्मणः प्रसादाच्छुक्लमण्डलं तत् पितृजम्| असृजः कृष्णमण्डलं तन्मातृजम्| मध्ये दृष्टि मण्डलं तदुभयात्मकम्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netramaNDalAni paTalAni ca (50) · Śloka 50
পক্ষ্মবর্ত্মশুক্লকৃষ্ণদৃষ্ট্যাখ্যানি পঞ্চ মণ্ডলানি| তত্সন্ধযশ্চত্বারঃ| দ্বৌ চাপাঙ্গকনীনযোঃ ইতি তে ষট্| ষট্ চ পটলানি| দ্বে বর্ত্মনী| বাহ্যং চাশ্রিতমগ্ন্যম্ভসী| দ্বিতীযং মাংসং তৃতীযং মেদশ্চতুর্থমস্থি| তেশাং বহলত দৃষ্টেঃ পঞ্চমাংশেন||৫০||
पक्ष्मवर्त्मशुक्लकृष्णदृष्ट्याख्यानि पञ्च मण्डलानि| तत्सन्धयश्चत्वारः| द्वौ चापाङ्गकनीनयोः इति ते षट्| षट् च पटलानि| द्वे वर्त्मनी| बाह्यं चाश्रितमग्न्यम्भसी| द्वितीयं मांसं तृतीयं मेदश्चतुर्थमस्थि| तेशां बहलत दृष्टेः पञ्चमांशेन||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana catasro bandhanarajjavaH (51) · Śloka 51
বন্ধনগুণাস্তু চত্বারঃ সিরাকণ্ডরামেদঃকফাত্মকাঃ||৫১||
बन्धनगुणास्तु चत्वारः सिराकण्डरामेदःकफात्मकाः||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmaNaH sarvasandhibandhana- tvAtideshaH (1) · Śloka 1
শ্লেষ্মা তু পরং সর্বসন্ধিবন্ধনমিত্যুক্তং প্রাক্||১||
श्लेष्मा तु परं सर्वसन्धिबन्धनमित्युक्तं प्राक्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netratejasaH karmaNyata upaghAte ca hetuH (2) · Śloka 2
নেত্রাশ্রিতং তু তেজো বাহ্যতেজসা স্বযোনিনা যোগাচ্ছ- স্রমিবাশ্মনা কর্মণ্যং ভবতি| অতিযোগাদুপহন্যতে||২||
नेत्राश्रितं तु तेजो बाह्यतेजसा स्वयोनिना योगाच्छ- स्रमिवाश्मना कर्मण्यं भवति| अतियोगादुपहन्यते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ambhomadhyagasyApi netratejasaH na tejastvahAniH (1) · Śloka 1
তচ্চ বৈদ্যুতবদ্বডবামুখবচ্চাম্ভোমধ্যগমপি বীর্য্যো- ত্কর্ষাত্তেজস্ত্বং ন জহাতি|১|
तच्च वैद्युतवद्बडवामुखवच्चाम्भोमध्यगमपि वीर्य्यो- त्कर्षात्तेजस्त्वं न जहाति|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jihvotpattiH (1) · Śloka 1
মাংসাসৃক্কফপ্রসাদাত্তু জিহ্বা জাযতে||১||
मांसासृक्कफप्रसादात्तु जिह्वा जायते||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuShaNotpattiH (52) · Śloka 52
মাংসাসৃক্কফমেদঃপ্রসাদাদ্ বৃষণাবিতি||৫২||
मांसासृक्कफमेदःप्रसादाद् वृषणाविति||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dasha prANAyatanAni mahAmarmasaMj~jA ca (53) · Śloka 53
দশ প্রাণাযতনানি মূর্ধা জিহ্বাবন্ধনং কণ্ঠো হৃদযং নাভির্বস্তির্গুদঃ শুক্রমোজো রক্তঞ্চ| তেষামাদ্যানি সপ্ত পুনর্মহামর্মসংজ্ঞানি||৫৩||
दश प्राणायतनानि मूर्धा जिह्वाबन्धनं कण्ठो हृदयं नाभिर्बस्तिर्गुदः शुक्रमोजो रक्तञ्च| तेषामाद्यानि सप्त पुनर्महामर्मसंज्ञानि||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShoDasha kaNDarAH teshAM sthAnAni ca (54) · Śloka 54
ষোডশ কণ্ডরাঃ| তাসাং দ্বে দ্বে করচরণেষুচতস্রঃ পৃথ- গ্গ্রীবাপৃষ্ঠযোঃ||৫৪||
षोडश कण्डराः| तासां द्वे द्वे करचरणेषुचतस्रः पृथ- ग्ग्रीवापृष्ठयोः||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShoDasha jAlakAni teShAM sthAnAni ca (55) · Śloka 55
ষোডশ জালানি, তেষাং মাংসসিরাস্নায্বস্থিজানি চত্বা র্য্যৈকৈকত্র গুল্ফে মণিবন্ধে চ পরস্পরগবাক্ষিতানি তানি স্থিতানি||৫৫||
षोडश जालानि, तेषां मांससिरास्नाय्वस्थिजानि चत्वा र्य्यैकैकत्र गुल्फे मणिबन्धे च परस्परगवाक्षितानि तानि स्थितानि||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaT kUrcAsteShAM sthAnAni ca (56) · Śloka 56
ষট্ কূর্চাঃ হস্তপাদগ্রীবামেঢ্রেষু||৫৬||
षट् कूर्चाः हस्तपादग्रीवामेढ्रेषु||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana catasro mAMsarajjavaH teShAM sthAnAni ca (57) · Śloka 57
চতস্রো মাংসরজ্জবঃ পৃষ্ঠবংশমুভযতঃ পেশীনিবন্ধনার্থং তাসাং দ্বে বাহ্যে| দ্বে চাভ্যন্তরস্থিতে||৫৭||
चतस्रो मांसरज्जवः पृष्ठवंशमुभयतः पेशीनिबन्धनार्थं तासां द्वे बाह्ये| द्वे चाभ्यन्तरस्थिते||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sapta sIvanyasteShAM sthAnAni ca (58) · Śloka 58
সপ্ত সীবন্যঃ| তাঃ পঞ্চ শিরসি জিহ্বামেহনযোরেকৈকা| পরিহার্যাশ্চ শস্ত্রেণ||৫৮||
सप्त सीवन्यः| ताः पञ्च शिरसि जिह्वामेहनयोरेकैका| परिहार्याश्च शस्त्रेण||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturdashAsthisa~gghAtAH (59) · Śloka 59
চতুর্দশাস্থিসঙ্ঘাতাঃ| তেষামেকৈকো গুল্ফজানুবঙ্ক্ষণ মণিবন্ধকর্পূরকক্ষ্যাসু ত্রিকশিরসোশ্চ||৫৯||
चतुर्दशास्थिसङ्घाताः| तेषामेकैको गुल्फजानुवङ्क्षण मणिबन्धकर्पूरकक्ष्यासु त्रिकशिरसोश्च||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTAdasha sImantAH (60) · Śloka 60
তদ্বত্সীমন্তাঃ, তে তু পঞ্চ শিরসীত্যষ্টাদশ||৬০||
तद्वत्सीमन्ताः, ते तु पञ्च शिरसीत्यष्टादश||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthIni teShAM sthAnAni ca (61) · Śloka 61
ত্রীণি ষষ্ট্যঽধিকান্যস্থিশতানি| তেষাং চ চত্বারিংশচ্ছতং শাখাসু| সবিংশং শতমন্তরাধৌ| শতমুর্ধ্বমিতি||৬১||
त्रीणि षष्ट्यऽधिकान्यस्थिशतानि| तेषां च चत्वारिंशच्छतं शाखासु| सविंशं शतमन्तराधौ| शतमुर्ध्वमिति||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkhAsthIni (62) · Śloka 62
তত্রৈকৈকস্মিন্ সক্থ্নি পঞ্চ পাদনখাঃ প্রত্যেকমঙ্গুল্যাং ত্রীণ্যস্থীনি তানি পঞ্চদশ| পঞ্চ পাদশলাকাঃ| তত্প্রতি বন্ধকমেকম্| দ্বে দ্বে কূর্চগুল্ফজঙ্ঘাস্বেকৈকং পার্ষ্ণজান্ রুষু| সর্বাণি চ নখাস্থ্যাদীনি সক্থিবদ্ বাহ্বোশ্চ||৬২||
तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पञ्च पादनखाः प्रत्येकमङ्गुल्यां त्रीण्यस्थीनि तानि पञ्चदश| पञ्च पादशलाकाः| तत्प्रति बन्धकमेकम्| द्वे द्वे कूर्चगुल्फजङ्घास्वेकैकं पार्ष्णजान् रुषु| सर्वाणि च नखास्थ्यादीनि सक्थिवद् बाह्वोश्च||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAdhyasthIni (63) · Śloka 63
চতুর্বিংশতিঃ পরশুকাঃ| তাবন্ত্যেব স্থালকান্যর্বুদানি চ| ত্রিংশত্ পৃষ্ঠে| অষ্টাবুরসি একৈকং ভাগে ত্রিকে| নিতম্বযোশ্চ দ্বে| তদ্বদক্ষকাংসাংসফলকেষু||৬৩||
चतुर्विंशतिः परशुकाः| तावन्त्येव स्थालकान्यर्बुदानि च| त्रिंशत् पृष्ठे| अष्टावुरसि एकैकं भागे त्रिके| नितम्बयोश्च द्वे| तद्वदक्षकांसांसफलकेषु||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrddhAsthIni (64) · Śloka 64
তথা গণ্ডকর্ণশঙ্খেষু জত্রুতালুনোশ্চ| ত্রযোদশ গ্রীবাযাম্| চত্বারি কণ্ঠনাড্যাম্| দ্বে হনুবন্ধনে| দ্বাত্রিংশদ্দন্তাঃ| তদ্বদুলূখলানি চ| ত্রীণি নাসাযাম্| ষট্ শিরসি||৬৪||
तथा गण्डकर्णशङ्खेषु जत्रुतालुनोश्च| त्रयोदश ग्रीवायाम्| चत्वारि कण्ठनाड्याम्| द्वे हनुबन्धने| द्वात्रिंशद्दन्ताः| तद्वदुलूखलानि च| त्रीणि नासायाम्| षट् शिरसि||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcavidhAnyasthIni (65) · Śloka 65
তানি জানুনিতম্বাংসগণ্ডতালুশঙ্খবঙ্ক্ষণমধ্যশিরস্সু কপালসংজ্ঞানি| দশনাস্তু রুচকাঃ| ঘ্রাণকর্ণগ্রীবা ক্ষিকোশেষু তরুণানি| পাণিপাদপার্শ্বপৃষ্ঠেষু বলযানি| শেষাণি নলকানীতি| নামানুগতাকৃতীনি পঞ্চবিধান্য স্থীনি| তেষু হি সিরাভিঃ স্নাযুভিশ্চ নিবদ্ধানি মাংসানি||৬৫||
तानि जानुनितम्बांसगण्डतालुशङ्खवङ्क्षणमध्यशिरस्सु कपालसंज्ञानि| दशनास्तु रुचकाः| घ्राणकर्णग्रीवा क्षिकोशेषु तरुणानि| पाणिपादपार्श्वपृष्ठेषु बलयानि| शेषाणि नलकानीति| नामानुगताकृतीनि पञ्चविधान्य स्थीनि| तेषु हि सिराभिः स्नायुभिश्च निबद्धानि मांसानि||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhyastAsAM sthAnAni ca (66) · Śloka 66
দশোত্তরং শতদ্বযমস্থিসন্ধীনাম্| তেশামষ্টষষ্টিঃ শাখাসু| একোনষষ্টিরন্তরাধৌ| ত্র্যশীতিরুর্ধ্বম্||৬৬||
दशोत्तरं शतद्वयमस्थिसन्धीनाम्| तेशामष्टषष्टिः शाखासु| एकोनषष्टिरन्तराधौ| त्र्यशीतिरुर्ध्वम्||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkhAgatAH sandhayaH (67) · Śloka 67
তত্রৈকৈকস্মিন্ সক্থ্নি পাদাঙ্গুলৌ প্রত্যেকং ত্রযঃ| দ্বাব ঙ্গুষ্ঠে| তে চতুর্দশ| একৈকো গুল্ফজানুবঙ্ক্ষণেষু||৬৭||
तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पादाङ्गुलौ प्रत्येकं त्रयः| द्वाव ङ्गुष्ठे| ते चतुर्दश| एकैको गुल्फजानुवङ्क्षणेषु||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAdhigatAH sandhayaH (68) · Śloka 68
ত্রযঃ কটিকপালেষু| চতুর্বিংশতিঃ পৃষ্ঠবংশে| তদ্বত্ পার্শ্বযোঃ| অষ্টাবুরসি||৬৮||
त्रयः कटिकपालेषु| चतुर्विंशतिः पृष्ठवंशे| तद्वत् पार्श्वयोः| अष्टावुरसि||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrddhagatAH sandhayaH (69) · Śloka 69
অষ্টৌ গ্রীবাযাম্| ত্রযঃ কণ্ঠনাড্যাম্| অষ্টাদশ কণ্ঠ নাডীনিবদ্ধা হৃদযযকৃত্ক্লোমনাডীষু| দ্বাত্রিংশদ্দন্তমূলেষু| একৈকঃ কাকলনাসামূর্দ্ধসু| দ্বৌ দ্বৌ গণ্ডকর্ণশঙ্খ বর্ত্মনেত্রহনুসন্ধিষু| দ্বাবুপরিষ্টাত্ ভ্রুবোঃ| পঞ্চ শিরঃ কপালেষু||৬৯||
अष्टौ ग्रीवायाम्| त्रयः कण्ठनाड्याम्| अष्टादश कण्ठ नाडीनिबद्धा हृदययकृत्क्लोमनाडीषु| द्वात्रिंशद्दन्तमूलेषु| एकैकः काकलनासामूर्द्धसु| द्वौ द्वौ गण्डकर्णशङ्ख वर्त्मनेत्रहनुसन्धिषु| द्वावुपरिष्टात् भ्रुवोः| पञ्च शिरः कपालेषु||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhInAmaShTavidhatvam (70) · Śloka 70
তেঽঙ্গুলিগুল্ফলজানুমণিবন্ধকূর্পরেষু কোরসংজ্ঞাঃ| কক্ষা বঙ্ক্ষণদন্তমূলেষূলূখসংজ্ঞাঃ| অংসপীঠগুদভগনিতম্বেষু সামুদ্গাঃ| গীবাপৃষ্ঠবংশযোঃ প্রতরাঃ| শিরঃকটীকপালেষু তুন্নসেবনীসংজ্ঞাঃ| হনূভযতো বাযসতুণ্ডাঃ| কণ্ঠনেত্র- হৃদযযকৃত্প্লীহক্লোমনাডীষু মণ্ডলসংজ্ঞাঃ| শ্রোত্রশৃঙ্গা টকেষু শঙ্খাবর্তাঃ| ইত্যস্থিসন্ধযোঽষ্টবিধাঃ||৭০||
तेऽङ्गुलिगुल्फलजानुमणिबन्धकूर्परेषु कोरसंज्ञाः| कक्षा वङ्क्षणदन्तमूलेषूलूखसंज्ञाः| अंसपीठगुदभगनितम्बेषु सामुद्गाः| गीवापृष्ठवंशयोः प्रतराः| शिरःकटीकपालेषु तुन्नसेवनीसंज्ञाः| हनूभयतो वायसतुण्डाः| कण्ठनेत्र- हृदययकृत्प्लीहक्लोमनाडीषु मण्डलसंज्ञाः| श्रोत्रशृङ्गा टकेषु शङ्खावर्ताः| इत्यस्थिसन्धयोऽष्टविधाः||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAyupeshIsirAshritAH sandhayaH (71) · Śloka 71
স্নাযুপেশীসিরাশ্রিতৈস্তু সহস্রদ্বযং ন পুনঃ শস্ত্রপ্রণিধানে তেষু বাচ্যমস্তীতি পৃথঙ্নোচ্যতে||৭১||
स्नायुपेशीसिराश्रितैस्तु सहस्रद्वयं न पुनः शस्त्रप्रणिधाने तेषु वाच्यमस्तीति पृथङ्नोच्यते||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAyavasteShAM sthAnAni ca (72) · Śloka 72
নব স্নাযুশতানি| তেষাং ষট্ শতানি শাখাসু| ত্রিংশ চ্ছতদ্বযমন্তরাধৌ| ঊর্ধ্বং সপ্ততিঃ||৭২||
नव स्नायुशतानि| तेषां षट् शतानि शाखासु| त्रिंश च्छतद्वयमन्तराधौ| ऊर्ध्वं सप्ततिः||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkhAgatAH snAyavaH (73) · Śloka 73
তত্রৈকৈকস্মিন্ সক্থ্নি পাদাঙ্গুল্যাং প্রত্যেকং ষট্ষট্| তানি ত্রিংশত্| দশ দশ পাদতলকূর্চগুল্ফেষু ত্রিংশ জ্জঙ্ঘাযাম্| দশ জানুনি| চত্বারিংদূরৌ| দশ বঙ্ ক্ষণে||৭৩||
तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पादाङ्गुल्यां प्रत्येकं षट्षट्| तानि त्रिंशत्| दश दश पादतलकूर्चगुल्फेषु त्रिंश ज्जङ्घायाम्| दश जानुनि| चत्वारिंदूरौ| दश वङ् क्षणे||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAdhigatAH snAyavaH (74) · Śloka 74
চত্বারিংশত্ কট্যাম্| বিংশতির্মুষ্কমেঢ্রবস্ত্যন্ত্রেষু| অশীতিঃ পৃষ্ঠে| ষষ্টিঃ পার্শ্বযোঃ| অষ্টাদশোরসি| চত্বার্যক্ষকযোঃ| অষ্টাবংসযোঃ||৭৪||
चत्वारिंशत् कट्याम्| विंशतिर्मुष्कमेढ्रबस्त्यन्त्रेषु| अशीतिः पृष्ठे| षष्टिः पार्श्वयोः| अष्टादशोरसि| चत्वार्यक्षकयोः| अष्टावंसयोः||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrddhagatAH snAyavaH (75) · Śloka 75
দ্বে দ্বে মন্যাবটুনেত্রৌষ্ঠতালুষু| ত্রিংশদ্ গ্রীবাযাম্| ত্রীণি জত্রুণি| চত্বারি হন্বোঃ| পঞ্চ জিহ্বাযাম্| দ্বাদশোত্তরাধ- রেশু দন্তমাংসেষু| ষণ্মূর্ধনি||৭৫||
द्वे द्वे मन्यावटुनेत्रौष्ठतालुषु| त्रिंशद् ग्रीवायाम्| त्रीणि जत्रुणि| चत्वारि हन्वोः| पञ्च जिह्वायाम्| द्वादशोत्तराध- रेशु दन्तमांसेषु| षण्मूर्धनि||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAyUnAM prakAshavisheShAH (76) · Śloka 76
তত্র শাখাসু সন্ধিষু চ প্রতানবন্তি| মহাস্নায্বানি তু বৃত্তানি তানি কণ্ডরাসংজ্ঞানি| বস্ত্যামপক্বাশযান্ত্রেষু সুষিরাণি| পার্শ্বপৃষ্ঠোরশিশরস্তু পৃথূনি||৭৬||
तत्र शाखासु सन्धिषु च प्रतानवन्ति| महास्नाय्वानि तु वृत्तानि तानि कण्डरासंज्ञानि| बस्त्यामपक्वाशयान्त्रेषु सुषिराणि| पार्श्वपृष्ठोरशिशरस्तु पृथूनि||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAyUnAM rakShaNam (77) · Śloka 77
স্নাযুবন্ধনৈর্হি সন্ধিষু সুবদ্ধা তনুর্নৌরিব সম্যগীহতে| তস্মাদস্থিসিরাদিভ্যোঽপি তানি যত্নতো রক্ষেত্||৭৭||
स्नायुबन्धनैर्हि सन्धिषु सुबद्धा तनुर्नौरिव सम्यगीहते| तस्मादस्थिसिरादिभ्योऽपि तानि यत्नतो रक्षेत्||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gUDhashalyoddharaNe snAyUnAM samya- gj~jAnasyAvanivAryatvam (78) · Śloka 78
যশ্চ স্নায্বানি বাহ্যান্যভ্যন্তরাণি চ সম্যগ্ জানাতি স গূঢমপি শল্যমাহর্তুং সমর্থো ভবতি||৭৮||
यश्च स्नाय्वानि बाह्यान्यभ्यन्तराणि च सम्यग् जानाति स गूढमपि शल्यमाहर्तुं समर्थो भवति||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peshyastAsAM sthAnAni ca (79) · Śloka 79
পঞ্চ পেশীশতানি| তাসাং চত্বারি শতানি শাখাসু ষষ্টিরন্তরাধৌ| চত্বারিংশদূর্ধ্বম্||৭৯||
पञ्च पेशीशतानि| तासां चत्वारि शतानि शाखासु षष्टिरन्तराधौ| चत्वारिंशदूर्ध्वम्||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkhAgatAH peshyaH (80) · Śloka 80
তত্রৈকৈকস্মিন্ সক্থ্নি পাদাঙ্গুল্যাং প্রত্যেকং তিস্রঃ| তাঃ পঞ্চদশ| দশ দশ প্রপদে পাদতলে গুল্ফে চ, তথা পাদস্যোপরি কূর্চে সন্নিবিষ্টাঃ| বিংশতির্জঙ্ঘাযাম্| পঞ্চ জানুনি বিংশতিরূরৌ||৮০||
तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पादाङ्गुल्यां प्रत्येकं तिस्रः| ताः पञ्चदश| दश दश प्रपदे पादतले गुल्फे च, तथा पादस्योपरि कूर्चे सन्निविष्टाः| विंशतिर्जङ्घायाम्| पञ्च जानुनि विंशतिरूरौ||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAdhigatAH peshyaH (81) · Śloka 81
একৈকা মেঢ্রসেবন্যোঃ| দ্বে বৃষণযোঃ| দশ স্ফিজোঃ| তিস্রো গুদে, তাস্তু বলীসংজ্ঞাঃ| দ্বে বস্তিশিরসি| চতস্র উদরে| নাভ্যামেকা| হৃদ্যামাশযে চ| ষট্ যকৃত্প্লীহোণ্ডু কেষু| পৃষ্ঠে পঞ্চোর্ধ্বসন্নিবিষ্টাঃ| দশ দীর্ঘাঃ পাড়্শ্বযোঃ| দশ বক্ষসি| তিস্রোংঽসাক্ষকোপরিতঃ||৮১||
एकैका मेढ्रसेवन्योः| द्वे वृषणयोः| दश स्फिजोः| तिस्रो गुदे, तास्तु वलीसंज्ञाः| द्वे बस्तिशिरसि| चतस्र उदरे| नाभ्यामेका| हृद्यामाशये च| षट् यकृत्प्लीहोण्डु केषु| पृष्ठे पञ्चोर्ध्वसन्निविष्टाः| दश दीर्घाः पाऱ्श्वयोः| दश वक्षसि| तिस्रोंऽसाक्षकोपरितः||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrddhagatAH peshyaH (82) · Śloka 82
দশ গ্রীবাযাম্| অষ্টৌ গণ্ডযোঃ| অষ্টৌ হন্বোঃ| একৈকা গলকাকলজিহ্বামূর্ধসু| দ্বে দ্বে তালুললাটযোঃ| নাসৌষ্ঠ- কর্ণেষু চ||৮২||
दश ग्रीवायाम्| अष्टौ गण्डयोः| अष्टौ हन्वोः| एकैका गलकाकलजिह्वामूर्धसु| द्वे द्वे तालुललाटयोः| नासौष्ठ- कर्णेषु च||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAmadhikAH peshyastAsAM sthAnAni ca (83) · Śloka 83
স্ত্রীণাং তু বিংশতিরধিক| তত্র দশ স্তনযোঃ| তাসাং যৌবনে পরিবৃদ্ধির্ভবতি| দশ যোনৌ||৮৩||
स्त्रीणां तु विंशतिरधिक| तत्र दश स्तनयोः| तासां यौवने परिवृद्धिर्भवति| दश योनौ||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yonigarbhAshayasvarUpaM tadgatAH peshyashca (84) · Śloka 84
তাসামভ্যন্তরাশ্রিতে দ্বে| মুখাশ্রিতে বৃত্তে দ্বে| তিস্রো গর্ভ মার্গাশ্রযাঃ| যস্যাং গর্ভস্তিষ্ঠতি| যোনিস্তু শঙ্খনা ভ্যাকৃতিস্ত্র্যাবর্তা| তস্যাস্তৃতীয আবর্তে পিত্তপক্বা শযান্তরে রোহিতমত্স্যমুখাকারা গর্ভশয্যা| তস্যাং শুক্রার্ত্তবপ্রদেশিন্যস্তিস্রঃ পেশ্যঃ||৮৪||
तासामभ्यन्तराश्रिते द्वे| मुखाश्रिते वृत्ते द्वे| तिस्रो गर्भ मार्गाश्रयाः| यस्यां गर्भस्तिष्ठति| योनिस्तु शङ्खना भ्याकृतिस्त्र्यावर्ता| तस्यास्तृतीय आवर्ते पित्तपक्वा शयान्तरे रोहितमत्स्यमुखाकारा गर्भशय्या| तस्यां शुक्रार्त्तवप्रदेशिन्यस्तिस्रः पेश्यः||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peshInAM svarUpaM prayojana~jca (85) · Śloka 85
তাভির্হি শরীরে তনুবহলস্থূলাণুপৃথুবৃত্তহ্রস্বদীর্ঘস্থির মৃদুশ্লক্ষ্ণকর্কশাভিঃ সন্ধ্যস্থিসিরাস্নায্বনি প্রচ্ছ দিতানি||৮৫||
ताभिर्हि शरीरे तनुबहलस्थूलाणुपृथुवृत्तह्रस्वदीर्घस्थिर मृदुश्लक्ष्णकर्कशाभिः सन्ध्यस्थिसिरास्नाय्वनि प्रच्छ दितानि||८५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAdhamanImukhAnAM keshAdI nA~jca saMkhyAnam (86) · Śloka 86
সিরাধমনীমুখানাং ত্বণুশে বিভজ্যমানানামেকোন ত্রিংশচ্ছতসহস্রাণি নব চ শতানি ষট্পঞ্চাশতানি ভবন্তি| তাভিরিদং শরীরং গবাক্ষিতং পিনদ্ধমাততঞ্চ| তাবন্তি চ কেশশ্মশ্রুলোমানি||৮৬||
सिराधमनीमुखानां त्वणुशे विभज्यमानानामेकोन त्रिंशच्छतसहस्राणि नव च शतानि षट्पञ्चाशतानि भवन्ति| ताभिरिदं शरीरं गवाक्षितं पिनद्धमाततञ्च| तावन्ति च केशश्मश्रुलोमानि||८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAdhamanInAM karma (87) · Śloka 87
তাসাং হি মুখানি তত্প্রতিবদ্ধান্যতস্তানি তাভিরাপ্যায্যন্তে| তৈশ্চ তাঃ স্বদেমভিবহন্তি| তথাঽভ্যঙ্গলেপাদিবীর্য্যং ত্বচি বিপক্বমন্তর্নযন্তি স্পর্শঞ্চ গৃহ্ণন্তি||৮৭||
तासां हि मुखानि तत्प्रतिबद्धान्यतस्तानि ताभिराप्याय्यन्ते| तैश्च ताः स्वदेमभिवहन्ति| तथाऽभ्यङ्गलेपादिवीर्य्यं त्वचि विपक्वमन्तर्नयन्ति स्पर्शञ्च गृह्णन्ति||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotasAM sa~gkhyeyatvAdi (88) · Śloka 88
স্রোতাংসি পুনরসঙ্খ্যেযান্যেব| তথাপি তু সিরাদীনি যথা- স্থূলং যথোপযোগং চান্যত্রোপদেক্ষ্যন্তে||৮৮||
स्रोतांसि पुनरसङ्ख्येयान्येव| तथापि तु सिरादीनि यथा- स्थूलं यथोपयोगं चान्यत्रोपदेक्ष्यन्ते||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakaraNopasaMhAraH (89) · Śloka 89
ইত্যেবং পরিসঙ্খ্যাতাঃ শরীরে মূর্তিমন্তঃ স্থিরা ভাবাঃ||৮৯||
इत्येवं परिसङ्ख्याताः शरीरे मूर्तिमन्तः स्थिरा भावाः||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharIre udakAMshAH (90) · Śloka 90
দ্রবাস্তু যত্তদতিযোগেন চ্যবমানং পুরীষমনুবধ্নাতি| তথা মূত্রং রুধিরমন্যাংশ্চ শরীরে ধাতূন্| যচ্চ সর্বশরীরগতং বাহ্যা ত্বগ্বিভর্তি| যচ্চ ত্বগন্তরে ব্রণগতং লসীকা শব্দবাচ্যম্| যচ্চোষ্মানুবদ্ধং রোমকূপেভ্যোঽভিনিষ্প তত্স্বেদবাচ্যম্| তদুদকম্||৯০||
द्रवास्तु यत्तदतियोगेन च्यवमानं पुरीषमनुबध्नाति| तथा मूत्रं रुधिरमन्यांश्च शरीरे धातून्| यच्च सर्वशरीरगतं बाह्या त्वग्विभर्ति| यच्च त्वगन्तरे व्रणगतं लसीका शब्दवाच्यम्| यच्चोष्मानुबद्धं रोमकूपेभ्योऽभिनिष्प तत्स्वेदवाच्यम्| तदुदकम्||९०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svasthasharIre rasAdInAM mAnam (91) · Śloka 91
তস্যাদ্যস্য চাহারসারস্য রসাখ্যস্য রক্তস্য শকৃতঃ শ্লেষ্মণঃ পিত্তস্য মূত্রস্য বসাযাঃ মেদসো মজ্জ্ঞশ্চ স্বেন স্বেনাঞ্জলিপ্রমাণেন যথাপূর্বমেকাদিসঙ্খ্যাপ্রবৃদ্ধিঃ||৯১||
तस्याद्यस्य चाहारसारस्य रसाख्यस्य रक्तस्य शकृतः श्लेष्मणः पित्तस्य मूत्रस्य वसायाः मेदसो मज्ज्ञश्च स्वेन स्वेनाञ्जलिप्रमाणेन यथापूर्वमेकादिसङ्ख्याप्रवृद्धिः||९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukrasya parimANamam (1) · Śloka 1
অর্দ্ধাঞ্জলিঃ শুক্রস্য||১||
अर्द्धाञ्जलिः शुक्रस्य||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mastiShkamojasoH parimANam (92) · Śloka 92
তাবদেব মস্তিষ্কমোজশ্চ||৯২||
तावदेव मस्तिष्कमोजश्च||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana stanyayormAnaM tatsambhavashca (93) · Śloka 93
স্ত্রীণাং রজসোঽঞ্জলযশ্চত্বারঃ| স্তন্যস্য দ্বৌ| উভযমপি চৈতদ্রসপ্রসাদাত্মকমিতি| সমধাতোঃ পরিমাণমিদম্| অতো বৃদ্ধিক্ষযৌ যথাস্বং লক্ষণৈর্বিভাবযেদপরাংশ্চাপরিসঙ্খ্যাতান্মূর্তোমূর্তান্ ভাবান্| তদ্যথা-মাংসকর্ণাদিমলান্ বাযুবুদ্ধিস্মৃত্যাদীংশ্চ||৯৩||
स्त्रीणां रजसोऽञ्जलयश्चत्वारः| स्तन्यस्य द्वौ| उभयमपि चैतद्रसप्रसादात्मकमिति| समधातोः परिमाणमिदम्| अतो वृद्धिक्षयौ यथास्वं लक्षणैर्विभावयेदपरांश्चापरिसङ्ख्यातान्मूर्तोमूर्तान् भावान्| तद्यथा-मांसकर्णादिमलान् वायुबुद्धिस्मृत्यादींश्च||९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAdInAM mAnaviShaye dhAnvantarI- yANAmmatam (94) · Śloka 94
ধান্বন্তরীযাঃ পুনঃ পঠন্তি| বিলক্ষণানি হি শরীরাণি নিত্যমেব চ চলা দোষধাতুমলাঃ| তস্মাদুদকাদীনামপি সমত্বং মাংসাদিবত্ পরিমাণতো নির্দেষ্টুমশক্যম্| কেবলং স্বাস্থ্যমাত্রেণানুমানতো লক্ষযেত্ ইতি||৯৪||
धान्वन्तरीयाः पुनः पठन्ति| विलक्षणानि हि शरीराणि नित्यमेव च चला दोषधातुमलाः| तस्मादुदकादीनामपि समत्वं मांसादिवत् परिमाणतो निर्देष्टुमशक्यम्| केवलं स्वास्थ्यमात्रेणानुमानतो लक्षयेत् इति||९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvAvayavAnAM paramANubhede- nAsa~gkhyeyatvam (95) · Śloka 95
সর্ব এব ত্ববযবাঃ পরমাণুভেদেনাতিসৌক্ষ্ম্যাদসঙ্খ্যেযতাং যান্তি||৯৫||
सर्व एव त्ववयवाः परमाणुभेदेनातिसौक्ष्म्यादसङ्ख्येयतां यान्ति||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paramANUnAM saMyogavibhAge vAyuH kAraNam (96) · Śloka 96
তেষাং সংযোগবিভাগে পরমাণূনাং কর্মপ্রেরিতো বাযুঃ কার ণম্||৯৬||
तेषां संयोगविभागे परमाणूनां कर्मप्रेरितो वायुः कार णम्||९६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhedAbhedAbhyAM gRuhItena sharIreNa yathA- kramaM bandhamokShayoH prAptiH (97) · Śloka 97
তদেতদঙ্গমভেদেন ভেদতশ্চ গৃহ্যমাণং বন্ধায মোক্ষায চ ভবতীতি||৯৭||
तदेतदङ्गमभेदेन भेदतश्च गृह्यमाणं बन्धाय मोक्षाय च भवतीति||९७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avayavashaH yathAvaraM sharIraj~jAnaphalam (98-5) · Śloka 5
ভবতি চাত্র- ইতি সর্বাবযশো যো জানাতি কলেবরম্| অহিতেষু স মোহেন ন কদাচিত্ প্রবর্ততে||৯৮|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতৌ অষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং শারীরস্থানেঽঙ্গ- বিভাগো নাম পঞ্চমোঽধ্যাযঃ||৫||
भवति चात्र- इति सर्वावयशो यो जानाति कलेवरम्| अहितेषु स मोहेन न कदाचित् प्रवर्तते||९८|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां शारीरस्थानेऽङ्ग- विभागो नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon