2. garbhāvakrāntiḥ

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

અથાતો ગર્ભાવક્રાન્તિં શારીરં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેદયાદયો મહર્ષયઃ||૧||

Adhikarana garbhAvakrAntiprakAraH (2) · Śloka 2

ગતે પુરાણે રજસિ નવેઽવસ્થિતે શુદ્ધે ગર્ભસ્યાશયે માર્ગે ચ બીજાત્મના શુક્રમવિકૃતમવિકૃતેન વાયુના પ્રેરિતમન્યૈશ્ચ મહાભૂતૈરનુગતમાર્ત્તવેનાભિમૂર્ચ્છિતમન્વક્ષમેવ રાગાદિક્લેશવશાનુવર્તિના સ્વકર્મચોદિતેન મનોજવેન જીવેનાભિસંસૃષ્ટં ગર્ભાશયમુપયાતિ||૨||

Adhikarana kAryANA~gkAraNAnuvidhAyitvam (3) · Śloka 3

કાર્યાણાં કારણાનુવિધાયિત્વાત્ તત્સ્વભાવતાં પ્રતિપદ્યતે||૩||

Adhikarana bhinnali~ggagarbhasambhave hetuH (4) · Śloka 4

તત એવ ચ શુક્રસ્ય બાહુલ્યાત્ પુમાન્ આર્ત્તવસ્ય બાહુલ્યાત્ સ્ત્રી, તયોઃ સામ્યે નપુંસકમ્||૪||

Adhikarana bahvapatyatAkAraNam (5) · Śloka 5

શુક્રાર્ત્તવેઽનિલેન ખણ્ડશો ભિન્ને યથાવિભાગમપત્યાનામુત્પત્તિઃ||૫||

Adhikarana viyoni-vikRutAkArApatyakAraNam (6) · Śloka 6

વિકૃતે વિયોન્યાકૃતીનાઞ્ચ||૬||

Adhikarana sadyogRuhItagarbhAyA lakShaNAni (7) · Śloka 7

અથ નાર્ય્યાઃ સદ્યોગૃહીતગર્ભાયાશ્ચ લિઙ્ગં યોન્યા બીજગ્રહણં તૃપ્તિર્ગરિમા સ્ફુરણં શુક્રાર્ત્તવયોરનુબન્ધશ્ચ તથા પ્રહર્ષો હૃલ્લાસસ્તન્દ્રાઽઙ્ગસાદઃ પ્રસેકો હૃદયવ્યથા ગ્લાનિઃ પિપાસા ચ||૭||

Adhikarana vyaktagarbhAyA lakShaNAni (8) · Śloka 8

ક્રમેણ તુ વ્યક્તગર્ભાયાઃ કુક્ષિમાત્રગૌરવં ક્ષામનેત્રસ્વરતા યોનિરોમસંલુલનં નિદ્રા જૃમ્ભણં મૂર્ચ્છા છર્દિરરુચિઃ પાદશોફોઽમ્લેઽભિલાષસ્તેષુ તેષુ ચ ઉચ્ચાવચેષુ ભાવેષ્વિતિ||૮||

Adhikarana garbhiNyA ArttavAdarshanaM, jarAyvAdisambhavashca (9) · Śloka 9

તસ્યાશ્ચ રજોવાહિનાં સ્રોતસાં વર્ત્માન્યુપરુધ્યન્તે ગર્ભેણ| તસ્માત્ તતઃ પરમાર્ત્તવં ન દૃશ્યતે| તતસ્તદધઃ પ્રતિહતમપરમપરં ચોપચીયમાનમપરેત્યાહુઃ, જરાયુરિત્યન્યે| સ્થિતે રક્તે રોમરાજિઃ પ્રાદુર્ભવતિ||૯||

Adhikarana kapolAdau pInatAdarshanam (10) · Śloka 10

જરાયુશેષં ચોર્ધ્વમસૃક્પ્રતિપદ્યતે| તસ્માત્ પીનકપોલપયોધરતા કૃષ્ણૌષ્ઠચૂચુકત્વઞ્ચ||૧૦||

Adhikarana stanyotpattau kAraNam (11) · Śloka 11

સ્તનાશ્રયમેવ ચ કફોપરઞ્જિતં સ્તન્યતામુપગતં પ્રસૂતાયાં પુનરાહારરસેનાપ્યાયતે||૧૧||

Adhikarana tRutIyamAsAvadhi garbhasyopacayakramaH (12) · Śloka 12

તત્ર પ્રથમે માસે કલલં જાયતે| દ્વિતીયે ઘનઃ પેશ્યર્બુદં વા| તેભ્યઃ ક્રમાત્ પુંસ્ત્રીનપુંસકાનિ| તૃતીયે પઞ્ચધા પ્રરોહતિ| તદ્યથા-- સક્થિની, બાહૂ, શિરશ્ચ| સક્થ્યાદિ પ્રરોહૈકકાલમેવ ચ સર્વમઙ્ગાઽઽવયવોન્દ્રિયાણિ યુગપત્ સમ્ભવન્ત્યન્યત્ર જન્મોત્તરકાલજેભ્યો દન્તાદિભ્યઃ| ક્રમેણ તુ સ્ફુટીભવન્તિ| એષા પ્રકૃતિઃ| વિકૃતિરતોઽન્યથા||૧૨||

Adhikarana garbhali~ggAnurUpaM bhAvAnAM copasthitiH (13) · Śloka 13

યથાસ્વં ચ ગર્ભસ્ય પુંસ્ત્રીનપુંસકાન્યતમલિઙ્ગાનુરૂપા ભાવા મનસિ શરીરે ચ સન્તિષ્ઠન્તે| વૈશેષિકલિઙ્ગસઙ્કરે તુ યતો ભૂયસ્ત્વં તતોઽન્તરા ભાવાઃ||૧૩||

Adhikarana strIpuMnapuMsakakarAH bhAvAH (14) · Śloka 14

તદ્યથા- ક્લૈબ્યં ભીરુત્વમવૈશારદ્યં મોહોઽનવસ્થાનમધોગુરુવમસંહાનં શૈથિલ્યં માર્દ્દવં ગર્ભાશયબીજભાગસ્તથાયુક્તાશ્ચાપરે સ્ત્રીકરા ભાવાઃ| તતો વિપરીતાઃ પુંસ્કરાઃ| સઙ્કીર્ણા નપુંસકકરાઃ||૧૪||

Adhikarana tRutIyAmAsAtprabhRuti garbhe vedanAdisambhavaH (15) · Śloka 15

તદા ચાસ્ય વેદના પ્રવ્યક્તા ભવતિ| તતશ્ચ તત્પ્રભૃતિ સ્પન્દતેઽભિલાષં પઞ્ચેન્દ્રિયાર્થેષુ કરોતિ||૧૫||

Adhikarana garbhiNyAH tRutIyamAse daurhRudasambhavaH (16) · Śloka 16

માતૃજં હ્યસ્ય હૃદયં તદ્રસહારિણીભિર્ધમનીભિર્માતૃહૃદયેનાભિસમ્બદ્ધં ભવતિ| તસ્માત્તયોસ્તાભિઃ શ્રદ્ધા સમ્પદ્યતે| તથા ચ દ્વિહૃદયાં નારીં દૌર્હૃદિનીમિત્યાચક્ષતે||૧૬||

Adhikarana matAntareNa daurhRudakAlaH (17) · Śloka 17

અન્યે તુ પક્ષત્રયાત્ પ્રભૃત્યાપઞ્ચમાત્ માસાત્ દૌર્હૃદકાલમાહુઃ||૧૭||

Adhikarana daurhRudamahitamapi deyameva (18) · Śloka 18

પ્રાર્થનાયાઞ્ચ તીવ્રાયાં કામમહિતમપ્યસ્યૈ હિતોપસહિતં દદ્યાત્||૧૮||

Adhikarana daurhRudavimAnanAddoShaH (19) · Śloka 19

દૌર્હૃદવિમાનનાદ્ધિ વાયુઃ પ્રકુપિતોઽન્તઃશરીરમનુચરન્ ગર્ભસ્ય વિનાશં વૈરૂપ્યં વા કુર્ય્યાત્||૧૯||

Adhikarana daurhRudAvAptiphalam (20) · Śloka 20

લબ્ધદૌર્હૃદા તુ વીર્ય્યવન્તઞ્ચિરાયુષઞ્ચ પુત્રં પ્રસૂતે||૨૦||

Adhikarana caturthe~a~ggapratya~ggavibhAgastatsthairyya~jca (21) · Śloka 21

ચતુર્થેઽઙ્ગપ્રત્યઙ્ગવિભાગઃ પ્રવ્યક્તો ગર્ભશ્ચ સ્થિરો ભવતિ||૨૧||

Adhikarana pa~jcame mAse manaHprabodho mAMsashoNitopacayashca (22) · Śloka 22

પઞ્ચમે મનઃ પ્રતિબુદ્ધતરં ભવતિ માંસશોણિતોપચયશ્ચ||૨૨||

Adhikarana ShaShThe mAse keSaromAdInAmabhivyaktiH balavarNopacayashca (23) · Śloka 23

ષષ્ઠે કેશરોમનખાસ્થિસ્નાય્વાદીન્યભિવ્યક્તાનિ બલવર્ણોપચયશ્ચ| સપ્તમે સર્વાઙ્ગસમ્પૂર્ણતા||૨૩||

Adhikarana aShTame mAsi ojasaH mAtRugarbhayossa~jcAraH (24) · Śloka 24

અષ્ટમે ગર્ભશ્ચ માતૃતો ગર્ભતશ્ચ માતા રસહારિણીભિર્વાહિનીભિર્મુહુરોજઃ પરસ્પરમાદદાતે| તસ્માત્તદા ગર્ભિણી મુહુર્મુદિતા ભવતિ મુહુર્ગ્લાના તથા ગર્ભઃ||૨૪||

Adhikarana aShTame mAse jAtasya garbhasya vinAshe hetuH (25) · Śloka 25

એવં ગર્ભસ્ય જન્મ વ્યાપત્તિમત્તદા ભવત્યોજસોઽનવસ્થિતત્વાત્| તથા હ્યસ્ય નિષ્ક્રમણોન્મુખસ્ય પરિવર્ત્તનાદીન્યનુભવત એવૌજસા વિયોગઃ| યદ્યપિ ચ કિઞ્ચિત્કાલમસ્યોચ્છ્વસનં સ્યાત્તચ્છિન્નસ્યેવાઙ્ગસ્યૌજઃ સંસ્કારાનુવૃત્તિકૃતમ્| જનન્યાસ્તુ સ્થિરૌજસ્કતયૈકદેશેન રસે સંક્રાન્તે ગ્લાનિરેવેતિ||૨૫||

Adhikarana aShTame prasavena garbhasya maraNamiti (26) · Śloka 26

અન્યે પુનરાહુઃ| નૈઋતભાગત્વાત્તત્ર ગર્ભસ્ય મરણમ્||૨૬||

Adhikarana aShTame mAsi garbhaprasavanirodhApAyAH (27) · Śloka 27

તસ્માત્ પ્રસવપ્રતિષેધાર્થં સ્ત્રી સ્નાતા, શુચિર્બ્રહ્મચારિણી, દેવતારાધનમપરા સ્યાત્| માંસૌદનબલિં ચાત્ર નિર્વપેત||૨૭||

Adhikarana garbhasya sUteH kAlaH (28) · Śloka 28

તસ્મિન્નેકદિવસાતિક્રાન્તેπ પ્રસવકાલમાહુરાસંવત્સરાત્| અતઃ પરં વિકારી ભવતિ||૨૮||

Adhikarana garbhakoShThe garbhasthitiprakAraH (29) · Śloka 29

ગર્ભસ્તુ માતુઃ પૃષ્ઠાભિમુખો લલાટે કૃતાઞ્જલિઃ સઙ્કુચિતાઙ્ગો ગર્ભકોષ્ઠે દક્ષિણપાર્શ્વમાશ્રિત્યાવતિષ્ઠતે પુમાન્, વામં સ્ત્રી, મધ્યં નપુંસકમ્||૨૯||

Adhikarana garbhasya mAtRuparAyattavRuttitvAdi (30) · Śloka 30

તત્ર સ્થિતશ્ચ ગર્ભો માતરિ સ્વપત્ન્યાં સ્વપિતિ પ્રબુદ્ધાયાં પ્રબુદ્ધ્યતે| પરતન્ત્રવૃત્તેશ્ચ ગર્ભસ્ય| નિષેકાત્ પ્રભૃતિ ગર્ભાશયોપસ્નેહોપસ્વેદૌ વર્તનમ્||૩૦||

Adhikarana garbhasya poShaNam (31) · Śloka 31

તતો વ્યક્તીભવદઙ્ગપ્રત્યઙ્ગસ્યાઽસ્ય નાભ્યાં પ્રતિબદ્ધા નાડી નાડ્યામપરા તસ્યાં માતૃહૃદયમ્| તતો માતૃહૃદયાદાહારરસો ધમનીભિઃ સ્યન્દમાનોઽપરામુપૈતિ| તતઃ ક્રમાન્નાભિમ્| તતશ્ચ સપુનર્ગર્ભસ્ય પક્વાશયે સ્વકાયાગ્નિના પચ્યમાનઃ પ્રસાદબાહુલ્યાદ્ધાત્વાદિપુષ્ટિકરઃ સમ્પદ્યતે| તથા રોમકૂપૈરુપસ્નેહો રસ એવ ચ પયોભૂતઃ||૩૧||

Adhikarana garbhasya sthUlamalAsambhave hetuH (32) · Śloka 32

અજાતસ્ય સાક્ષાદન્નપાનાનુપ્રવેશાદમલત્વાચ્ચ રસસ્ય ગર્ભસ્ય સ્થૂલમલાસમ્ભવઃ||૩૨||

Adhikarana garbhaniShkramaNakramaH (33) · Śloka 33

એવં જઠરસ્થો ગર્ભો જન્મકાલે તુ પ્રસૂતિમારુતયોગાત્ પરિવૃત્ત્યાઽવાક્શિરા નિષ્ક્રામત્યનુ ચાપરા ચ્યુતા માતૃહૃદયાત્| એષા પ્રકૃતિઃ| વિકૃતિરતોઽન્થા||૩૩||

Adhikarana puMstrInapuMsakagarbhalakShaNam (34) · Śloka 34

તત્ર યા દક્ષિણં પાદં પૂર્વમભિસરતિ દક્ષિણશ્ચ બાહુર્બલવાંસ્તેન ચેષ્ટતે તત્સ્તને ચ પ્રાક્ પયો દૃશ્યતેઽભ્યુન્નતદક્ષિણકુક્ષિઃ પરિમણ્ડલગર્ભા પુન્નામદર્શનસ્પર્શાપ્રશ્નદૌર્હૃદાભિરતા પુન્નામધેયાંશ્ચ સ્વપ્નાત્ પશ્યતિ પ્રસન્નમુખવર્ણા તીક્ષ્ણક્ષુદૂર્ધ્વરોમરાજિઃ પુરુષાનભિલાષિણી ચ સા પુત્રં પ્રસૂતે| તદ્વિપર્ય્યયે કન્યામ્| સઙ્કરે ચ નપુંસકમ્| પ્રશ્નકાલે નારી યલ્લિઙ્ગમઙ્ગં બાહ્યદ્રવ્યં વા પરામૃશતિ તલ્લિઙ્ગમસ્યા ગર્ભમાદિશેત્||૩૪||

Adhikarana garbhasya vAtarogitAdisambhave hetuH (35) · Śloka 35

યદા તૂન્માર્ગગો વાતોગર્ભસ્ય રસવાહીની સ્રોતાંસિ શોષયતિ તદા વાતરોગી હીનાઙ્ગો વા જાયતે| બહૂનિ વા વર્ષાણ્યુદરે તિષ્ઠતિ||૩૫||

Adhikarana dviretAkhyanapuMsakotpattikAraNam (36) · Śloka 36

યદ સ્ત્રીપુંસયોઃ સમમેવાર્થો નિષ્પદ્યતે| બીજં વા તયોઃ સમાંશં સમ્મુખં ચ| યદા ચ બીજં ભાગે દુષ્યતિ તદા દ્વિપ્રકૃતિદ્વિરિતા નપુંસકં ભવતિ||૩૬||

Adhikarana vAtendriyAkhyanapuMsakotpattikAraNam (37) · Śloka 37

યદા સ્ત્રી પ્રથમં કૃતાર્થા ભવતિ, તતઃ પુરુષેણ પશ્ચાત્ શુક્રમુત્સૃષ્ટં હર્ષાનવસ્થિતચેતસઃ સ્ત્રિયા વાતો વિગુણીકરોતિ| પુંસ્ત્વવાહીનિ સ્રોતાંસિ ચોપહન્તિ તદા વાતેન્દ્રિયં ભવતિ| તન્મૈથુને વાતમેવોત્સૃજતિ||૩૭||

Adhikarana saMskAravAhyAkhyanapuMsakotpattikAraNam (38) · Śloka 38

યદા તુ કાર્ત્સ્ન્યેન નોપહન્ત્યનુપઘ્નન્નેવ વા સ્રોતોમુખં પિધત્તે તદા સંસ્કારવાહ્યં ભવતિ| તત્ર સંસ્કારો વાજીકરા બસ્તયોઽભ્યવહારશ્ચેતોહર્ષણાનિ ચ| તાનિ હિ શુક્રે બલમાદધાનાનિ સ્રોતાંસ્યસ્યાપ્યાયયન્તીતિ ચ||૩૮||

Adhikarana AsekyAkhyanapuMsakotpattikAraNam (39) · Śloka 39

યદાપબીજોઽપબલઃ પુમાનુદ્વેગઃ સ્ત્રીદ્વેષયુક્તોઽન્યકામો વા નાર્ય્યા વ્યવાયપ્રતિઘાતં કરોતિ તદ્વિધા વા નારી પુંસઃ| તદાઽઽસેક્યં નામ ભવતિ| તચ્છુક્રાસ્વાદાદ્ ધ્વજોચ્છ્રાયં લભતે||૩૯||

Adhikarana vakradhvajAkhyanapuMsakotpattikAraNam (40) · Śloka 40

યદા પુનરુભાવપિ ભવતઃ સ્ત્રીપુંસૌ તદ્વિધૌ તદા વક્રધ્વજો ભવતિ| તસ્ય નૈવ ધ્વજઃ સ્તભ્યતે||૪૦||

Adhikarana saugandhikAkhyanapuMsakotpattikAraNam (41) · Śloka 41

યદા પૂતિયોન્યાઃ સ્ત્રિયા ગર્ભો ભવતિ, તદા સૌગન્ધિકાખ્યં સ યોનિધ્વજગન્ધેન બલં લભતે||૪૧||

Adhikarana IrShyAratisaMj~jakanapuMsakotpattikAraNam (42) · Śloka 42

યદા ત્વીર્ષ્યાભિભૂતૌ મન્દહર્ષૌ સંસૃજ્યેતે તદેર્ષ્યા રતિસંજ્ઞમ્| તસ્ય પરં મિથુનીભૂતં દૃષ્ટ્વા મૈથુનપ્રવૃત્તિર્ભવતિ||૪૨||

Adhikarana vAtaShaNDakAkhyanapuMsakotpattikAraNam (43) · Śloka 43

યદા પુરુષસ્ય ગર્ભસ્ય વાય્વાગ્નિદોષાદ્ વૃષણનાશસ્તદા વાતષણ્ડકાખ્યં ભવતિ| એતાઃ કર્મવૈચિત્ર્યાદષ્ટૌ ષણ્ડયોનયોઽસઙ્કીર્ણાઃ કથિતાઃ||૪૩||

Adhikarana strIbIjadoShAMshAdi strIgarbhAvayave vikRuti~jjanayet (44) · Śloka 44

યદા તુ સ્ત્રિયાઃ શોણિતગર્ભાશયૌ દોષાઃ કિઞ્ચિત્ પ્રદૂષયન્તિ તદા યો ગર્ભો ભવતિ, તસ્ય ગર્ભસ્ય યસ્ય યસ્ય માતૃજસ્યાવયવસ્ય બીજે બીજાંશે વા દોષઃ પ્રકોપમાપદ્યતે તં તમવયવં વિકૃતિરાવિશતિ||૪૪||

Adhikarana strIgarbhe vandhyotpattiH (45) · Śloka 45

યદા હ્યસ્યાઃ શોણિતાખ્યે બીજે ગર્ભાશયસ્થે નિર્વર્તકં બીજં પ્રદુષ્યતિ તદા વન્ધ્યાં જનયતિ||૪૫||

Adhikarana garbhAshayasthastrIbIje ki~jcitpraduShTe pUtiprajotpattiH (46) · Śloka 46

યદા તસ્યાવયવસ્તદા પૂતિપ્રજામ્| તસ્યા જાતં જાતં મ્રિયતે||૪૬||

Adhikarana strIvyApadutpattikAraNam (47) · Śloka 47

યદા પુનઃ સોઽવયવઃ સ્ત્રીકરાણાં ચ શરીરસંશ્રયાણામધોગુરુત્વાદીનાં નિર્વર્તકા યે બીજાંશાસ્તેષામેકદેશઃ| તદા સ્ત્ર્યાકૃતિપ્રાયામસ્ત્રિયં વાર્તાં નામ જનયતિ| તાં સ્ત્રીવ્યાપદમાચક્ષતે||૪૭||

Adhikarana shukrAkhyabIjadoShAMshena puruShavandhyAdInAM sambhavaH (48) · Śloka 48

એવમેવ પુંસો યદા શુક્રાખ્યે બીજે બીજં પ્રદુષ્યતીત્યાદિ યોજયેદ્વન્ધ્યં પૂતિપ્રજં તથા પુરુષાકૃતિપ્રાયમપુરુષં તૃણમુખિનં નામ જનયતીત્યેન માતૃજાનાં પિતૃજાનાં ચાવયવાનાં વિકૃતિર્વ્યાખ્યાતા||૪૮||

Adhikarana sasattvAdInAM duShTyA garbhasya vikArasambhavAdiphalam (49) · Śloka 49

અનેન સાત્મ્યજાનાં રસજાનાં સત્ત્વજાનાં ચાવયવાનાં વિકૃતિર્વ્યાખ્યાતા ભવતિ| યસ્ય-યસ્યાઙ્ગાવયવસ્ય બીજે બીજાંશે વા ઉપતપ્તિર્ભવતિ તસ્ય-તસ્યાઙ્ગાવયવસ્ય વિકૃતિરુપજાયતે| નોપજાયતેઽનુતાપાત્||૪૯||

Adhikarana garbhiNyA satataM vAtalAnAM sevayA jAyamAnAH doShAH (50) · Śloka 50

યદા ચ લબ્ધગર્ભાઽન્વક્ષમેવ વાતલાન્યાસેવતે તદાઽસ્યા વાયુઃ પ્રકુપિતઃ શરીરમનુસર્પન્ ગર્ભાશયેઽવતિષ્ઠમાનો ગર્ભસ્ય જડ-બધિર-મૂક-મિન્મિણ-ગદ્ગદ્-ખઞ્જ-કુબ્જ-વામન-હીનાઙ્ગાધિકાઙ્ગત્વાન્યન્યં વા વાતવિકારં કરોતિ||૫૦||

Adhikarana garbhiNyA satataM pittalAnAM sevayA jAyamAnAH doShAH (51) · Śloka 51

તથા વાયુવત્ પિત્તમપિ ખલિત-પલિત-શ્મશ્રુ-હીનતા-ત્વઙ્-નખ-કેશ-પૈઙ્ગલ્યાદીનિ||૫૧||

Adhikarana garbhiNyAH sarvadA shleShmalAnAM sevayA jAyamAnA doShAH (52) · Śloka 52

શ્લેષ્મા તુ કુષ્ઠકિલાસસદન્તત્ત્વાદીનિ| ત્રિવર્ગો મિશ્રાન્ વિકારાન્||૫૨||

Adhikarana jAtyandhAdInAM samuptattau kAraNam (53) · Śloka 53

અપિ ચ-- દૃષ્ટિભાગમપ્રતિપન્નં તેજો જાત્યન્ધત્વમ્| તદેવ વાતાનુગતં વિકૃતરૂક્ષારુણાક્ષમ્| પિત્તાનુગતં પિઙ્ગાક્ષમ્| શ્લેષ્માનુગતં શુક્લાક્ષમ્| રક્તાનુગતં રક્તાક્ષમ્ ઇતિ||૫૩||

Adhikarana garbhiNyAH garbhopaghAtakarebhyo rakShaNIyatvam (54) · Śloka 54

ગર્ભસમાનયોગક્ષેમા હિ ગર્ભિણી ભવતિ| તસ્માદ્વિશેષતસ્તાં પ્રિયહિતાભ્યાં ગર્ભોપઘાતકરેભ્યો રક્ષેત્||૫૪||

Adhikarana garbhiNyA balakShayakAraNAni (55) · Śloka 55

યથા-યથા ચ ગર્ભો વૃદ્ધિમાપ્નોતિ તથા-તથા ભારાહારાનાદાનાદાહારરસાપહારાચ્ચ સ્ત્રિયા બલક્ષયઃ||૫૫||

Adhikarana garbhopaghAtakarA bhAvAH (56) · Śloka 56

તત્રેમે ગર્ભોપઘાતકરાઃ| તદ્યથા-- વ્યવાયવ્યાયામકર્શનાભિઘાતાતિમાત્રસંક્ષોભિયાનયાનરાત્રિજાગરણદિવાસ્વપ્નવેગવિધારણાજીર્ણાતપાગ્નિક્રોધશોકભયોત્રાસોપ્રવાસોત્કટકવિષમકઠિનાસનશ્વભ્રકૂપપાતાપ્રિયાવલોકનશ્રવણાદયઃ| સમાસતઃ સર્વમતિગુરૂષ્ણતીક્ષ્ણરૂક્ષમન્નપાનં દારુણાશ્ચ ચેષ્ટાઃ||૫૬||

Adhikarana garbhiNIniyamAH tadvighAte~atyAhita~jca (57) · Śloka 57

તથા-- દેવતારક્ષોઽનુપચયપરિરક્ષણાર્થં ન રક્તાનિ વાસાંસિ ધારયેન્ન યાનમધિરોહેન્ન મદ્યમાસમશ્નીયાત્| યચ્ચાન્યદપિ વૃદ્ધસ્ત્રિયો બ્રૂયુઃ| પ્રતતોત્તાનશયિન્યાઃ પુનર્ગર્ભસ્ય નાભ્યાશ્રયા નાડી કણ્ઠમનુવેષ્ટ્ય વ્યાપત્તિં કરોતિ| વિવૃતશયા નક્તચારિણી ચોન્મત્તં જનયતિ| કલહશીલાપસ્મરિણમ્| વ્યવાયશીલાદુર્વપુષમહ્નીકં સ્ત્રૈણં વા| શોકનિત્યા ભીરુમપચિતમલ્પાયુષં વા| અભિધ્યયિની પરોપતાપિનમીર્ષ્યાલું સ્ત્રૈણં વા| સ્તેના ત્વાયાસબહુલમભિદ્રોહિણમકર્મશીલં વા| અમર્ષણા ચણ્ડમૌપધિકં વા| સ્વપ્નશીલા નિદ્રાલુમબુધમલ્પાગ્નિં વા| મદ્યનિત્યા તૃષ્ણાલુમલ્પસ્મૃતિમનવસ્થિતં વા| ગોધામાંસનિત્યાશ્મરિણં શનૈર્મેહિનં વા| વરાહમાંસનિત્યા રક્તાક્ષં ક્રથનમતિપરુષરોમાણં વા| મત્સ્યમાંસનિત્યા ચિરનિમેષં સ્તબ્ધાક્ષં વા| મધુરનિત્યા પ્રમેહિણં મૂકમતિસ્થૂલં વા| અમ્લનિત્યા રક્તપિત્તિનં ત્વગક્ષિરોગિણં વા| લવણનિત્યા શીઘ્રવલીપલિતં ખલિતકં વા| તિક્તનિત્યા શોષિણમબલમપચિતં વા| કટુકનિત્યા દુર્બલમલ્પશુક્રમનપત્યં વા| કષાયનિત્યા શ્યામમાનાહિનમુદાવર્તિનં વા| યચ્ચ યસ્ય વ્યાધેર્નિદાનં તત્તદાઽઽસેવમાનાન્તર્વત્ની સ્ત્રી તદ્વિકારબહુલમપત્યં જનયતિ| એતેન પિતૃજા અપિ શુક્રદોષા વ્યાખ્યાતાઃ||૫૭||

Adhikarana garbhiNIvikAre upakramavisheShaH (58) · Śloka 58

તસ્માત્ પ્રજાસમ્પદમિચ્છન્તૌ સાધ્વાત્માનમુપાચરેતામ્| વિશેષેણ નારી| વ્યાધીંશ્ચાસ્યા મૃદુમધુરશિશિરસુખૈરૌષધાહારવિહારૈરુપાચરેત્| ન ચાસ્યા વમનાદીનિ પ્રયોજયેત્| ન રક્તાવસેચનમ્| કેવલં ત્વષ્ટમમાસમુપાદાયાસ્થાપનમનુવાસનં વા| વમનાદિસાધ્યેષુ પુનર્વિકારેષુ મૃદુભિસ્તદર્થકારિભિર્વોપક્રમેત્ પૂર્ણમિવ તૈલપાત્રમસંક્ષોભયદ્ગર્ભિણીમુપાચરેદિતિ||૫૮||

Adhikarana garbhiNyAH Atyayike vikAre visheShavidhiH (59) · Śloka 59

ભવન્તિ ચાત્ર-- ઇત્યનાત્યયિકે વ્યાધૌ વિધિરાત્યયિકે પુનઃ| તીક્ષ્ણૈરપિ ક્રિયાયોગૈઃ સ્ત્રિયં યત્નેન પાલયેત્||૫૯||

Adhikarana garbhiNIM yatnena pAlayet (60) · Śloka 60

સ્ત્રી હિ મૂલમપત્યાનાં સ્ત્રી હિ રક્ષતિ રક્ષિતા| સર્વાશ્રમાણાં પ્રથમં ગૃહસ્થત્વમનિન્દિતમ્||૬૦||

Adhikarana garbhasyArodane hetuH (61-62) · Śloka 62

જરાયુણા મુખે છન્ને કણ્ઠે ચ કફવેષ્ટિતે| વાયોર્માર્ગનિરોધાચ્ચ ન ગર્ભસ્થઃ પ્રરોદિતિ||૬૧|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતૌ અષ્ટાઙ્ગસંગ્રહવ્યાખ્યાયાં શારીરસ્થાને ગર્ભાવક્રાન્તિર્નામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ||૬૨||