Adhikarana atha vikRutavyAdhivij~jAnIyo nAmaikAdasho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਵਿਕਤਿਵ੍ਯਾਧਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ|੧|
अथातो विकृतिव्याधिविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hetvAdibhiratimAtrairvyAdhyudbhave riShTam (1) · Śloka 1
ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਹੇਤੁਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਰੂਪੈਰੈਮਾਤ੍ਰੈਰ੍ਯਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ||੧||
सर्वैर्यथास्वं हेतुप्राग्रूरूपैरैमात्रैर्यस्य व्याधिरुत्पद्यते||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdhitamukhakarajaradanodarA- shrayANi riShTAni (2) · Śloka 2
ਵ੍ਯਾਧਿਤਸ੍ਯ ਵਾ ਯਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਮੁਖੇ ਪਿਪ੍ਲੁਵ੍ਯਙ੍ਗਲੇਖਾਤਿਲ- ਕਾਲਕਾਃ| ਕਰਜਰਦਨੇਸੁ ਵਾ ਪੁਸ੍ਪਾਣ੍ਯੁਦਰੇ ਵਾ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾਃ ਸਿਰਾਃ||੨||
व्याधितस्य वा यस्याशु मुखे पिप्लुव्यङ्गलेखातिल- कालकाः| करजरदनेषु वा पुष्पाण्युदरे वा नानावर्णाः सिराः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cakShurnIsikAshrayANi riShTAni (1) · Śloka 1
ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤੋ ਨੇਤ੍ਰੋਪਦੇਹੋ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਾਸਿਕਾਨ੍ਯਤਰਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਸ੍ਰਂਸੋ ਵਾ|੧|
यस्य शुष्यतो नेत्रोपदेहो वर्त्मनासिकान्यतरश्वयथुर्वर्त्म स्रंसो वा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShuttRuShNayorbahubhirannapAnaira- pyashAntaye riShTam (1) · Śloka 1
ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣਾ ਵਾ ਹਦ੍ਯੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰਪ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨੈਰ੍ਨ ਸ਼ਾ ਮ੍ਯਤਿ||੧||
यस्य क्षीणस्य क्षुत्तृष्णा वा हृद्यैर्बहुभिरप्यन्नपानैर्न शा म्यति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhAtsaphenaraktasrutau kukShyu- rasoH shUle ca riShTam (3) · Śloka 3
ਯਸ੍ਯ ਸਫੇਨਮਸਕ੍ਪ੍ਰਸਿਚ੍ਯੇਤੇ| ਕੁਕ੍ਸਿਸ਼ੂਲਞ੍ਚ| ਉਰਸੋ ਵਾ||੩||
यस्य सफेनमसृक्प्रसिच्येते| कुक्षिशूलञ्च| उरसो वा||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhAnnIlapItalohitashleShmanirgame riShTam (1) · Śloka 1
ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਨੀਲਪੀਤਲੋਹਿਤੋ ਬਹੁਸ਼ਸ਼੍ਚ|੧|
यस्य श्लेष्मा नीलपीतलोहितो बहुशश्च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIvAvamarddajihvAshoShakaNThAsya- gudapAkarUpANi riShTani (1) · Śloka 1
ਯਸ੍ਯ ਬਲਵਾਨ੍ ਗ੍ਰੀਵਾਵਮਰ੍ਦ੍ਦੋ ਜਿਹ੍ਵਾਸ਼ੋਸਃ ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਗੁਦ ਪਾਕਸ਼੍ਚ|੧|
यस्य बलवान् ग्रीवावमर्द्दो जिह्वाशोषः कण्ठास्यगुद पाकश्च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvAshayotthaparikartikAtRuShNA~ati mAtragudagrahAshrayANi riShTani (1) · Śloka 1
ਯਸ੍ਯ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੋਤ੍ਥਾ ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾਤਿਤਸ੍ਣਾਤਿਮਾਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਗੁਦ ਗ੍ਰਹਃ|੧|
यस्य पक्वाशयोत्था परिकर्तिकाऽतितृष्णातिमात्रश्च गुद ग्रहः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMj~jAnAshapUrvakaM kaNThe ghurghurakashabde riShTam (1) · Śloka 1
ਯਸ੍ਯਾਮਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਨ੍ਯਤਰਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਚ ਹਤ੍ਵਾ ਵਾਯੁਃ ਕਣ੍ਠੇ ਘੁਰ੍ਘੁਰਕਂ ਕਰੋਤਿ||੧||
यस्यामपक्वाशयान्यतरमाश्रित्य संज्ञां च हत्वा वायुः कण्ठे घुर्घुरकं करोति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAbhivRuddhihRucchUlayo riShTam (2) · Śloka 2
ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਤਸ੍ਣਾਭਿਵਦ੍ਧਿਰ੍ਹਦਿ ਸ਼ੂਲਞ੍ਚ| ਤਥਾ ਹਿਧ੍ਮਾ ਰਕ੍ਤਾਤਿਸਾਰੌ ਵਾਧ੍ਮਾਨਾਤਿਸਾਰੌ ਵਾ| ਭਸ਼ਂ ਸਤਸ੍ਣੌ ਸ ਪਰਾਸੁਰਿਤਿ||੨||
यस्य क्षीणस्य तृष्णाभिवृद्धिर्हृदि शूलञ्च| तथा हिध्मा रक्तातिसारौ वाऽऽध्मानातिसारौ वा| भृशं सतृष्णौ स परासुरिति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarariShTAni (5) · Śloka 5
ਜ੍ਵਰੋ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਬਲਵਾਨ੍ ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਦੈਰ੍ਘਰਾਤ੍ਰਿਕਃ| ਸਪ੍ਰਲਾਪਭ੍ਰਮਸ਼੍ਵਾਸਃ ਕ੍ਸੀਣਂ ਸ਼ੂਨਂ ਹਤਾਨਲਮ੍| ਅਕ੍ਸਾਮਂ ਸਕ੍ਤਵਚਨਾਂ ਰਕ੍ਤਾਂਕ੍ਸਂ ਹਦਿ ਸ਼ੂਲਿਨਮ੍| ਸਸ਼ੁਸ੍ਕਕਾਸਃ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਯੋਪਰਾਹ੍ਣੇਪਿ ਵਾ ਭਵੇਤ੍| ਬਲਮਾਂਸਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਾਸਸਮਨ੍ਵਿਤਃ|੫|
ज्वरो निहन्ति बलवान् गम्भीरो दैर्घरात्रिकः| सप्रलापभ्रमश्वासः क्षीणं शूनं हतानलम्| अक्षामं सक्तवचनां रक्तांक्षं हृदि शूलिनम्| सशुष्ककासः पूर्वाह्णे योऽपराह्णेऽपि वा भवेत्| बलमांसविहीनस्य श्लेष्मकाससमन्वितः|५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktapittariShTAni (5) · Śloka 5
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਭਸ਼ਂ ਰਕ੍ਤਂ ਕਸ੍ਣਮਿਨ੍ਦ੍ਰਧਨੁਸ੍ਪ੍ਰਭਮ੍| ਤਾਮ੍ਰਹਾਰਿਦ੍ਰਹਰਿਤਂ ਰੂਪਂ ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍| ਰੋਮਕੂਪਪ੍ਰਵਿਸਤਂ ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਹਦਯੇ ਸਜਤ੍| ਵਾਸਸੋਰਞ੍ਜਨਂ ਪੂਤਿ ਵੇਗਵਚ੍ਚਾਤਿਭੂਤਿ ਚ| ਵਦ੍ਧਂ ਪਾਣ੍ਡੁਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿ ਕਾਸਸ਼ੋਫਾਤਿਸਾਰਿਣਮ੍||੫||
रक्तपित्तं भृशं रक्तं कृष्णमिन्द्रधनुष्प्रभम्| ताम्रहारिद्रहरितं रूपं रक्तं प्रदर्शयेत्| रोमकूपप्रविसृतं कण्ठास्यहृदये सजत्| वाससोऽरञ्जनं पूति वेगवच्चातिभूति च| वृद्धं पाण्डुज्वरच्छर्दि कासशोफातिसारिणम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsashvAsariShTAni (1) · Śloka 1
ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸੌ ਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਤਸ੍ਣਾਤਿਸਾਰਸ਼ੋਫਿਨਮ੍||੧||
कासश्वासौ ज्वरच्छर्दितृष्णातिसारशोफिनम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjarakShmariShTAni (7) · Śloka 7
ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਜਾਨਾਹਰਕ੍ਤਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਸਤਾਪਿਨਮ੍| ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਵੇਗਵਤੀ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦ੍ਗਨ੍ਧਿਃ ਸਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾ| ਸਾਸ੍ਰਵਿਟ੍ਪੂਯਰੁਕ੍ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਵਤ੍ਯਨੁਸਙ੍ਗਿਣੀ| ਤਸ੍ਣਾਨ੍ਯਰੋਗਕ੍ਸਪਿਤਂ ਬਹਿਰ੍ਜਿਹ੍ਵਂ ਵਿਚੇਤਨਮ੍| ਮਦਾਤ੍ਯਯੋਤਿਸ਼ੀਤਾਰ੍ਤਂ ਕ੍ਸੀਣਂ ਤੈਲਪ੍ਰਭਾਨਨਮ੍| ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਪਾਣਿਪਨ੍ਨਾਭਿਗੁਦਮੁਸ੍ਕਾਸ੍ਯਸ਼ੋਫਿਨਮ੍| ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਙ੍ਗਰੁਜਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿ ਪਾਯੁਪਾਕਜ੍ਵਰਾਤੁਰਮ੍||੭||
यक्ष्मा पार्श्वरुजाऽऽनाहरक्तच्छर्द्यसतापिनम्| छर्दिर्वेगवती मूत्रशकृद्गन्धिः सचन्द्रिका| सास्रविट्पूयरुक्कासश्वासवत्यनुषङ्गिणी| तृष्णान्यरोगक्षपितं बहिर्जिह्वं विचेतनम्| मदात्ययोऽतिशीतार्तं क्षीणं तैलप्रभाननम्| अर्शांसि पाणिपन्नाभिगुदमुष्कास्यशोफिनम्| हृत्पार्श्वाङ्गरुजाच्छर्दि पायुपाकज्वरातुरम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsArariShTani (9) · Śloka 9
ਅਤੀਸਾਰੋ ਯਕਤ੍ਪਿਣ੍ਡਮਾਂਸਧਾਵਨਮੇਚਕੈਃ| ਤੁਲ੍ਯਸ੍ਤੈਲਘਤਕ੍ਸੀਰਦਧਿਮਜ੍ਜਵਸਾਸਵੈਃ| ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਮਸੀਪੂਯਵੇਸ਼ਵਾਰਾਮ੍ਬੁਮਾਕ੍ਸਿਕੈਃ| ਅਤਿਰਕ੍ਤਾਸਿਤਸ੍ਨਿਗ੍ਧਪੂਤ੍ਯਚ੍ਛਘਨਵੇਦਨਃ| ਕਰ੍ਬੂਰਂ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਨ੍ ਧਾਤੂਨ੍ ਨਿਸ੍ਪੁਰੀਸੋਤ੍ਥਵਾਤਿਵਿਟ੍| ਤਨ੍ਤੁਮਾਨ੍ ਮਕ੍ਸਿਕਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਰਾਜੀਮਾਂਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਕੈਰ੍ਯੁਤਃ| ਸ਼ੀਰ੍ਣਪਾਯੁਂ ਬਲਿਂ ਮੁਕ੍ਤਨਾਲਂ ਪਰ੍ਵਾਸ੍ਥਿਸ਼ੂਲਿਨਮ੍| ਸ੍ਰਸ੍ਤਪਾਯੁਃ ਬਲਕ੍ਸੀਨਮਨ੍ਨਮੇਵੋਪਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਸਤਟ੍ਕਾਸਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਦਾਹਾਨਾਹਪ੍ਰਵਾਹਿਕਃ||੯||
अतीसारो यकृत्पिण्डमांसधावनमेचकैः| तुल्यस्तैलघृतक्षीरदधिमज्जवसासवैः| मस्तुलुङ्गमषीपूयवेशवाराम्बुमाक्षिकैः| अतिरक्तासितस्निग्धपूत्यच्छघनवेदनः| कर्बूरं प्रस्रवन् धातून् निष्पुरीषोत्थवातिविट्| तन्तुमान् मक्षिकाक्रान्तो राजीमांश्चन्द्रकैर्युतः| शीर्णपायुं बलिं मुक्तनालं पर्वास्थिशूलिनम्| स्रस्तपायुः बलक्षीनमन्नमेवोपवेशयेत्| सतृट्कासज्वरच्छर्दिदाहाऽऽनाहप्रवाहिकः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmarIriShTAni (3) · Śloka 3
ਅਸ਼੍ਮਰੀ ਸ਼ੂਨਵਸਣਂ ਬਦ੍ਧਮੁਤ੍ਰਂ ਰੁਜਾਰ੍ਦਿਤਮ੍||੩||
अश्मरी शूनवृषणं बद्धमुत्रं रुजार्दितम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehariShTAni (1) · Śloka 1
ਮੇਹਸ੍ਤਡ੍ਦਾਹਪਿਟਕਾ ਮਾਂਸਕੋਥਾਤਿਸਾਰਿਣਮ੍||੧||
मेहस्तृड्दाहपिटका मांसकोथातिसारिणम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehapiTakAriShTAni (4) · Śloka 4
ਪਿਟਕਾ ਮਰ੍ਮਹਤ੍ਪਸ੍ਠਸ੍ਤਨਾਂਸਗੁਦਮੂਰ੍ਦ੍ਧਗਾ| ਪਰ੍ਵਪਾਦਕਰਸ੍ਥਾ ਵਾ ਮਨ੍ਦੋਤ੍ਸਾਹਂ ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਮ੍| ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਮਾਂਸਸਙ੍ਕੋਥਦਾਹਤਸ੍ਣਾਮਦਜ੍ਵਰੈਃ| ਵਿਸਰ੍ਪਮਰ੍ਮਸਂਰੋਧਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਭ੍ਰਮਕ੍ਲਮੈਃ||੪||
पिटका मर्महृत्पृष्ठस्तनांसगुदमूर्द्धगा| पर्वपादकरस्था वा मन्दोत्साहं प्रमेहिणम्| सर्वं च मांससङ्कोथदाहतृष्णामदज्वरैः| विसर्पमर्मसंरोधहिध्माश्वासभ्रमक्लमैः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmariShTAni (3) · Śloka 3
ਗੁਲ੍ਮਃ ਪਥੁਪਰਿਣਾਹੋ ਘਨਃ ਕੂਰ੍ਮ ਇਵੋਨ੍ਨਤਃ| ਸਿਰਾਨਦ੍ਧੋ ਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਹਿਧ੍ਮਾਧ੍ਮਾਨਰੁਜਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਕਾਸਪੀਨਸਹਤ੍ਲ੍ਲਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਤੀਸਾਰਸ਼ੋਫਵਾਨ੍||੩||
गुल्मः पृथुपरिणाहो घनः कूर्म इवोन्नतः| सिरानद्धो ज्वरच्छर्दिहिध्माऽऽध्मानरुजान्वितः| कासपीनसहृत्ल्लासश्वासातीसारशोफवान्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarariShTAni (4) · Śloka 4
ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸਂਗ੍ਰਹਸ਼੍ਵਾਸਸ਼ੋਫਹਿਧ੍ਮਾਜ੍ਵਰਭ੍ਰਮੈਃ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਤਿਸਾਰੈਸ਼੍ਚ ਜਠਰਂ ਹਨ੍ਤਿ ਦੁਰ੍ਬਲਮ੍| ਸ਼ੂਨਾਕ੍ਸਂ ਕੁਟਿਲੋਪਸ੍ਥਮੁਪਕ੍ਲਿਨ੍ਨਤਨੁਤ੍ਵਚਮ੍| ਵਿਰੇਚਨਹਤਾਨਾਹਮਾਨਹ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ||੪||
विण्मूत्रसंग्रहश्वासशोफहिध्माज्वरभ्रमैः| मूर्च्छाच्छर्द्यतिसारैश्च जठरं हन्ति दुर्बलम्| शूनाक्षं कुटिलोपस्थमुपक्लिन्नतनुत्वचम्| विरेचनहृतानाहमाऽऽनह्यन्तं पुनः पुनः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogariShTani (1) · Śloka 1
ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਮਾਨ੍ ਪੀਤਾਕ੍ਸਿਨਖਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੧||
पाण्डुरोगः श्वयथुमान् पीताक्षिनखदर्शनम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shophariShTAni (4) · Śloka 4
ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਦਾਹਾਰੁਚਿਚ੍ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਧ੍ਮਾਨਾਤਿਸਾਰਵਾਨ੍| ਅਨੇਕੋਪਦ੍ਰਵਯੁਤਃ ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਸਤੋ ਨਰਮ੍| ਨਾਰੀਂ ਸ਼ੋਫੋਮੁਖਾਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਕੁਕ੍ਸਿਗੁਹ੍ਯਾਦੁਭਾਵਪਿ| ਰਾਜੀਚਿਤਃ ਸ੍ਰਵਂਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਾਤਿਸਾਰਣਿਮ੍| ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰੌ ਸ਼ੋਫਾਨ੍ਤੇਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਵਾ ਤਯੋਃ ਕ੍ਸਯੇ| ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਜਾਯਨ੍ਤੇਨ੍ਤਾਯ ਦੇਹਿਨਃ| ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪਾਦਸ੍ਥਃ ਪਰਿਸ੍ਰਸ੍ਤੇ ਚ ਪਿਣ੍ਡਿਕੇ| ਸੀਦਤਃ ਸਕ੍ਥਿਨੀ ਚੈਵ ਤਂ ਭਿਸਕ੍ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|੪|
तन्द्रादाहारुचिच्छर्दिमूर्च्छाध्मानातिसारवान्| अनेकोपद्रवयुतः पादाभ्यां प्रसृतो नरम्| नारीं शोफोमुखाद्धन्ति कुक्षिगुह्यादुभावपि| राजीचितः स्रवंश्छर्दिज्वरश्वासातिसारणिम्| ज्वरातिसारौ शोफान्तेश्वयथुर्वा तयोः क्षये| दुर्बलस्य विशेषेण जायन्तेऽन्ताय देहिनः| श्वयथुर्यस्य पादस्थः परिस्रस्ते च पिण्डिके| सीदतः सक्थिनी चैव तं भिषक् परिवर्जयेत्|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atishayitodarashophayoH riShTam (4) · Śloka 4
ਆਨਨਂ ਹਸ੍ਤਪਾਦੌ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਃ| ਸ਼ੂਯੇਤੇ ਵਾ ਵਿਨਾ ਦੇਹਾਤ੍ਸ ਮਾਸਾਦ੍ਯਾਤਿ ਪਞ੍ਚਤਾਮ੍| ਉਦਰੀ ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਫੀ ਵਾ ਸ੍ਵਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਮੇਹਨਮ੍| ਯਸ੍ਯ ਵਾ ਜਠਰੋਨ੍ਨਾਮਾਤ੍ ਪਰਿਧਾਨਂ ਨ ਤਿਸ੍ਠਤਿ||੪||
आननं हस्तपादौ च विशेषाद्यस्य शुष्यतः| शूयेते वा विना देहात्स मासाद्याति पञ्चताम्| उदरी यश्च शोफी वा स्वं न पश्यति मेहनम्| यस्य वा जठरोन्नामात् परिधानं न तिष्ठति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visarpariShTAni (2) · Śloka 2
ਵਿਸਰ੍ਪਃ ਕਾਸਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਜ੍ਵਰਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਙ੍ਗਭਙ੍ਗਵਾਨ੍| ਭ੍ਰਮਾਸ੍ਯਸ਼ੋਫਹਲ੍ਲਾਸਦੇਹਸਾਦਾਤਿਸਾਪਵਾਨ੍|੨|
विसर्पः कासवैवर्ण्यज्वरमूर्च्छाङ्गभङ्गवान्| भ्रमास्यशोफहृल्लासदेहसादातिसापवान्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuShThariShTAni (2) · Śloka 2
ਕੁਸ੍ਠਂ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਾਙ੍ਗਂ ਰਕ੍ਤਨੇਤ੍ਰਂ ਹਤਸ੍ਵਰਮ੍| ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਂ ਜਨ੍ਤੁਭਿਰ੍ਜੁਸ੍ਟਂ ਹਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਣਾਤਿਸਾਰਿਣਮ੍||੨||
कुष्ठं विशीर्यमाणाङ्गं रक्तनेत्रं हतस्वरम्| मन्दाग्निं जन्तुभिर्जुष्टं हन्ति तृष्णातिसारिणम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarogariShTAni (1) · Śloka 1
ਵਾਯੁਃ ਸੁਪ੍ਤਤ੍ਵਚਂ ਭੁਗ੍ਨਂ ਕਮ੍ਪਸ਼ੋਫਰੁਜਾਤੁਰਮ੍||੧||
वायुः सुप्तत्वचं भुग्नं कम्पशोफरुजातुरम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaraktariShTAni (2) · Śloka 2
ਵਾਤਾਸ੍ਰਂ ਮੋਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਮਦਾਸ੍ਵਪ੍ਨਜ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰਹਾਰੁਚਿਸ਼੍ਵਾਸਸਙ੍ਕੋਚਸ੍ਫੋਟਕੋਥਵਤ੍|੨|
वातास्रं मोहमूर्च्छायमदास्वप्नज्वरान्वितम्| शिरोग्रहारुचिश्वाससङ्कोचस्फोटकोथवत्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadyojIvitaharA vikArAH (2) · Śloka 2
ਸ਼ੋਰਿਰੋਗਾਰੁਚਿਸ਼੍ਵਾਸਮੋਹਵਿਡ੍ਭੇਦਤਡਭ੍ਰਮੈਃ| ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਮਯਾਃ ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਵਰਧਾਤੁਬਲਾਨਲਮ੍|੨|
शोरिरोगारुचिश्वासमोहविड्भेदतृडभ्रमैः| घ्नन्ति सर्वामयाः क्षीणस्वरधातुबलानलम्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShINasya vAtavyAdhyAdiShu riShTalakShaNam (2) · Śloka 2
ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਰਪਸ੍ਮਾਰੀ ਕੁਸ੍ਠੀ ਰਕ੍ਤ੍ਯੁਦਰੀ ਕ੍ਸਯੀ| ਗੁਲ੍ਮੀ ਮੇਹੀ ਚ ਤਾਨ੍ਕ੍ਸੀਣਾਨ੍ਵਿਕਾਰੇਲ੍ਪੇਪਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|੨|
वातव्याधिरपस्मारी कुष्ठी रक्त्युदरी क्षयी| गुल्मी मेही च तान्क्षीणान्विकारेऽल्पेऽपि वर्जयेत्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShatrayAnmaraNasUcakaM riShTam (2) · Śloka 2
ਬਲਮਾਂਸਕ੍ਸਯਸ੍ਤੀਵ੍ਰੋ ਰੋਗਵਦ੍ਧਿਰਰੋਚਕਃ| ਯਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪਕ੍ਸਾਨ੍ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ||੨||
बलमांसक्षयस्तीव्रो रोगवृद्धिररोचकः| यस्यातुरस्य लक्ष्यन्ते त्रीन् पक्षान्न स जीवति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAShThIlAriShTAni (5) · Śloka 5
ਵਾਤਾਸ੍ਠੀਲਾਤਿਸਂਵਦ੍ਧਾ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤਿ ਦਾਰੁਣਾ ਹਦਿ| ਤਸ੍ਣਯਾਨੁਪਰੀਤਸ੍ਯ ਸਦ੍ਯੋ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍||੫||
वाताष्ठीलाऽतिसंवृद्धा तिष्ठन्ति दारुणा हृदि| तृष्णयाऽनुपरीतस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mumUrShulakShaNAni (6) · Śloka 6
ਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਂ ਪਿਣ੍ਡਿਕੇ ਵਾਯੁਰ੍ਨੀਤ੍ਵਾ ਨਾਸਾਞ੍ਚ ਜਿਹ੍ਯਤਾਮ੍| ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯਾਯਮ੍ਯ ਮਨ੍ਯੇ ਵਾ ਸਦ੍ਯੋ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਨਾਭੀਗੁਦਾਨ੍ਤਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਵਂਕ੍ਸਣੌ ਵਾ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯਨ੍| ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਪਾਯੁਹਦਯੇ ਕ੍ਸੀਣਦੇਹਸ੍ਯ ਵਾ ਬਲੀ| ਮਲਾਨ੍ ਵਸ੍ਤਿਸ਼ਿਰੋਨਾਭਿਂ ਵਿਬਧ੍ਯ ਜਨਯਨੁਜਮ੍| ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਂਕ੍ਸਣਯੋਃ ਸ਼ੂਲਂ ਤਸ੍ਣਾਂ ਭਿਨ੍ਨਪੁਰੀਸਤਾਮ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਵਾ ਜਨਯਨ੍ ਵਾਯੁਰ੍ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਗੁਦਵਂਕ੍ਸਣੌ| ਵਿਤਤ੍ਯ ਪਰ੍ਸ਼ੁਕਾਗ੍ਰਾਣਿ ਗਹੀਤ੍ਵੋਰਸ਼੍ਚ ਮਾਰੁਤਃ| ਸ੍ਤਿਮਿਤਸ੍ਯਾਤਤਾਕ੍ਸਸ੍ਯ ਸਦ੍ਯੋ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਸਹਸਾ ਜ੍ਵਰਸਨ੍ਤਾਪਸ੍ਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਬਲਕ੍ਸਯਃ| ਵਿਸ਼੍ਲੇਸਣਞ੍ਚ ਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਮੁਮੂਰ੍ਸ਼ੋਰੁਪਜਾਯਤੇ||੬||
शैथिल्यं पिण्डिके वायुर्नीत्वा नासाञ्च जिह्यताम्| क्षीणस्याऽऽयम्य मन्ये वा सद्यो मुष्णाति जीवितम्| नाभीगुदान्तरं गत्वा वंक्षणौ वा समाश्रयन्| गृहीत्वा पायुहृदये क्षीणदेहस्य वा बली| मलान् वस्तिशिरोनाभिं विबध्य जनयनुजम्| कुर्वन् वंक्षणयोः शूलं तृष्णां भिन्नपुरीषताम्| श्वासं वा जनयन् वायुर्गृहीत्वा गुदवंक्षणौ| वितत्य पर्शुकाग्राणि गृहीत्वोरश्च मारुतः| स्तिमितस्यातताक्षस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम्| सहसा ज्वरसन्तापस्तृष्णामूर्च्छबलक्षयः| विश्लेषणञ्च सन्धीनां मुमूर्शोरुपजायते||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lepajvarariShTam (7) · Śloka 7
ਗੋਸਰ੍ਗੇ ਵਦਨਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਃ ਪ੍ਰਚ੍ਯਵਤੇ ਭਸ਼ਮ੍| ਲੇਪਜ੍ਵਰੋਪਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਸ੍ਯ ਜਿਵਿਤਮ੍||੭||
गोसर्गे वदनाद्यस्य स्वेदः प्रच्यवते भृशम्| लेपज्वरोपतप्तस्य दुर्लभं तस्य जिवितम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana masUrikAriShTam (8) · Śloka 8
ਪ੍ਰਵਾਲਗੁਲਿਕਾਭਾਸਾ ਯਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰੇ ਮਸੂਰਿਕਾਃ| ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਚਿਰਾਤ੍ਸ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ||੮||
प्रवालगुलिकाभासा यस्य गात्रे मसूरिकाः| उत्पद्याशु विनश्यन्ति न चिरात्स विनश्यति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visphoTakariShTam (9) · Śloka 9
ਮਸੂਰਵਿਦਲਪ੍ਰਖ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਵਿਦ੍ਰੁਮਸਨ੍ਨਿਭਾਃ| ਅਨ੍ਤਰ੍ਵਕ੍ਰਾਃ ਕਿਣਾਭਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ੍ਫੋਟਾ ਦੇਹਨਾਸ਼ਨਾਃ||੯||
मसूरविदलप्रख्यास्तथा विद्रुमसन्निभाः| अन्तर्वक्राः किणाभाश्च विस्फोटा देहनाशनाः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAmalAriShTam (10) · Śloka 10
ਕਾਮਿਲਾਕ੍ਸ੍ਣੋਰ੍ਮੁਖਂ ਪੁਰ੍ਣਂ ਸ਼ਙ੍ਖਯੋਰ੍ਮੁਕ੍ਤਮਾਂਸਤਾ| ਸਨ੍ਤ੍ਰਾਸਸ਼੍ਚੋਸ੍ਣਤਾਙ੍ਗੇ ਚ ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੧੦||
कामिलाक्ष्णोर्मुखं पुर्णं शङ्खयोर्मुक्तमांसता| सन्त्रासश्चोष्णताङ्गे च यस्य तं परिवर्जयेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNariShTam (11) · Śloka 11
ਅਕਸ੍ਮਾਦਨੁਧਾਵਚ੍ਚ ਵਿਘਸ੍ਟਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸਮਾਸ਼੍ਰਯਮ੍| ਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਮਦਿਰਾਕੁਣਪਧ੍ਵਾਙ੍ਕ੍ਸਗਨ੍ਧਯਃ| ਸ਼ੈਵਾਲਕੁਕ੍ਕੁਟਸ਼ਿਖਾਕੁਙ੍ਕੁਮਾਲਮਸੀਪ੍ਰਭਾਃ| ਅਨ੍ਤਰ੍ਦਾਹਾਨਿਰੂਸ੍ਮਾਣਃ ਪ੍ਰਾਣਨਾਸ਼ਕਰਾ ਵ੍ਰਣਾਃ| ਯੋ ਵਾਤਜੋ ਨ ਸ਼ੂਲਾਯ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਦਾਹਾਯ ਪਿਤ੍ਤਜਃ| ਕਫਜੋ ਨ ਚ ਪੂਯਾਯ ਮਰ੍ਮਜਸ਼੍ਚ ਰੁਜੇ ਨ ਯਃ| ਅਚੂਰ੍ਣਸ਼੍ਚੁਰ੍ਣਕੀਰ੍ਣਾਭੋ ਯਤ੍ਰਾਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਰੂਪਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਧ੍ਵਜਾਦੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਰ੍ਜਯੇਦ੍ ਵ੍ਰਣਾਨ੍||੧੧||
अकस्मादनुधावच्च विघृष्टं त्वक्समाश्रयम्| चन्दनोशीरमदिराकुणपध्वाङ्क्षगन्धयः| शैवालकुक्कुटशिखाकुङ्कुमालमषीप्रभाः| अन्तर्दाहानिरूष्माणः प्राणनाशकरा व्रणाः| यो वातजो न शूलाय स्यान्न दाहाय पित्तजः| कफजो न च पूयाय मर्मजश्च रुजे न यः| अचूर्णश्चुर्णकीर्णाभो यत्राकस्माच्च दृश्यते| रूपं शक्तिध्वजादीनां सर्वास्तान् वर्जयेद् व्रणान्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhagandarariShTam (12) · Śloka 12
ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਰੁਤਵਹਂ ਕਮਿਣਂਚ ਭਗਨ੍ਦਰਮ੍||੧੨||
विण्मूत्रमारुतवहं कृमिणंच भगन्दरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aparANi mumUrShulakShaNAni (13) · Śloka 13
ਘਟ੍ਟਯਨ੍ ਜਾਨੁਨਾ ਜਾਨੁ ਪਾਦਾਵੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਪਾਤਯਨ੍| ਯੋਪਾਸ੍ਯਤਿ ਮੁਹੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਮਾਤੁਰੋ ਨ ਸ ਜਿਵਤਿ| ਦਨ੍ਤੈਸ਼੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਨਖਾਗ੍ਰਾਣਿ ਤੈਸ਼੍ਚ ਕੇਸ਼ਾਂਸ੍ਤਣਾਨਿ ਵਾ| ਭੂਮਿਂ ਕਾਸ੍ਠੇਨ ਵਿਲਿਖਨ੍ ਲੋਸ੍ਠਂ ਲੋਸ੍ਠੇਨ ਤਾਡਯਨ੍| ਹਸ੍ਟਰੋਮਾ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਮੂਤ੍ਰਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਕਾਸੀ ਜ੍ਵਰੀ ਚ ਯਃ| ਮੁਹੁਰ੍ਹਸਨ੍ ਮੁਹੁਃ ਕ੍ਸ੍ਵੇਲਨ੍ ਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਪਾਦੇਨ ਹਨ੍ਤਿ ਯਃ| ਮੁਹੁਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ ਵਿਮਸ਼ਨ੍ਨਾਤੁਰੋ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ਼੍ਵਾਸਂ ਤਗੋਸ੍ਮਾਣਂ ਸ਼ੂਲੋਪਹਤਵਂਕ੍ਸਣਮ੍| ਸ਼ਰ੍ਮ ਚਾਨਧਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਵਿਕਾਰਾ ਯਸ੍ਯ ਵਰ੍ਦ੍ਧਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕਤਿਃ ਪਰਿਹੀਯਤੇ| ਸਹਸਾ-ਸਹਸਾ ਤਸ੍ਯ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਹਰਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਯਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯਾਤੁਰਂ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸਮ੍ਪਾਦਯਿਤੁਮੌਸਧਮ੍| ਯਤਮਾਨੋ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਵਿਜ੍ਞਾਤਂ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਿਧਿਵਚ੍ਛਾਵਚਾਰਿਤਮ੍| ਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤ੍ਯੌਸਧਂ ਯਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯੌਸਧੇਨ੍ਨੇ ਵਾ ਕਲ੍ਪ੍ਯਮਾਨੇ ਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਯਃ| ਅਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਰ੍ਣਗਨ੍ਧਾਦੇਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋਪਿ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ| ਨਿਵਾਤੇ ਸੇਨ੍ਧਨਂ ਯਸ੍ਯ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਆਤੁਰਸ੍ਯ ਗਹੇ ਯਸ੍ਯ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਾ ਪਤਨ੍ਤਿ ਵਾ| ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਮਮਤ੍ਰਾਣਿ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍||੧੩||
घट्टयन् जानुना जानु पादावुद्यम्य पातयन्| योऽपास्यति मुहुर्वक्त्रमाऽऽतुरो न स जिवति| दन्तैश्छिन्दन्नखाग्राणि तैश्च केशांस्तृणानि वा| भूमिं काष्ठेन विलिखन् लोष्ठं लोष्ठेन ताडयन्| हृष्टरोमा सान्द्रमूत्रः शुष्ककासी ज्वरी च यः| मुहुर्हसन् मुहुः क्ष्वेलन् शय्यां पादेन हन्ति यः| मुहुश्छिद्राणि विमृशन्नाऽऽतुरो न स जीवति| ऊर्ध्वश्वासं तगोष्माणं शूलोपहतवंक्षणम्| शर्म चाऽऽनधिगच्छन्तं बुद्धिमान् परिवर्जयेत्| विकारा यस्य वर्द्धन्ते प्रकृतिः परिहीयते| सहसा-सहसा तस्य मृत्युर्हरति जीवितम्| यमुद्दिश्यातुरं वैद्यः सम्पादयितुमौषधम्| यतमानो न शक्नोति दुर्लभं तस्य जीवितम्| विज्ञातं बहुशः सिद्धं विधिवच्छावचारितम्| न सिद्ध्यत्यौषधं यस्य नास्ति तस्य चिकित्सितम्| भवेद्यस्यौषधेऽन्ने वा कल्प्यमाने विपर्य्ययः| अकस्माद्वर्णगन्धादेः स्वस्थोऽपि न स जीवति| निवाते सेन्धनं यस्य ज्योतिश्चाप्युपशाम्यति| आतुरस्य गृहे यस्य भिद्यन्ते वा पतन्ति वा| अतिमात्रममत्राणि दुर्लभं तस्य जीवितम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Atreyamatena riShTalakShaNam (14-11) · Śloka 11
ਯਨ੍ਨਰਂ ਸਹਸਾ ਰੋਗੋ ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਪਰਿਮੁਞ੍ਚਤਿ| ਸਂਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇਯੋ ਜੀਵਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਮਨ੍ਯਤੇ||੧੪|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਕਤ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮੈਕਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੧||
यन्नरं सहसा रोगो दुर्बलं परिमुञ्चति| संशयप्राप्तमात्रेयो जीवितं तस्य मन्यते||१४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां शारीरस्थाने विकृत व्याधिविज्ञानीयो नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon