10. vikr̥tēhāvijñānīyaḥ

Adhikarana atha vikRutehAvij~jAnIyo nAma dashamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

ਅਥਾਤੋ ਵਿਕਤੇਹਾਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||

Adhikarana arundhatyAdyanavalokane riShTam (2) · Śloka 2

ਸਨ੍ਤਰ੍ਸੀਣਾਂ ਸਮੀਪਸ੍ਥਾਂ ਯੋ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਰੁਨ੍ਧਤੀਮ੍| ਧ੍ਰੁਵਮਾਕਾਸ਼ਗਙ੍ਗਾਂ ਵਾ ਨ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਾਂ ਸਮਾਮ੍|੨|

Adhikarana meghAdyabhAve~api tacchabdashravaNAdau riShTam (2) · Śloka 2

ਮੇਘਤੋਯੌਘਨਿਰ੍ਘੋਸਵੀਣਾਪ੍ਰਣਵਵੇਣੁਜਾਨ੍| ਸ਼ਣੋਤ੍ਯਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਯਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨਸਤੋ ਨ ਸਤੋਪਿ ਵਾ||੨||

Adhikarana karNaniShpIDanasvarAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ਨਿਸ੍ਪੀਡ੍ਯ ਕਰ੍ਣੌ ਸ਼ਣੁਯਾਨ੍ਨ ਯੋ ਧੁਕਧੁਕਾਸ੍ਵਨਮ੍|੧|

Adhikarana gandharasasparshaviparyyayAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ਤਦ੍ਵਦ੍ਗਨ੍ਧਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਮਨ੍ਯਤੇ ਯੋ ਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਯਾਤ੍|੧|

Adhikarana dIpagandhAdyAghrANAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ਸਰ੍ਵਸ਼ੋ ਵਾ ਨ ਯੋ ਯਸ਼੍ਚ ਦੀਪਗਨ੍ਧਂ ਨ ਜਿਘ੍ਰਤਿ|੧|

Adhikarana rasAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ਵਿਧਿਨਾ ਯਸ੍ਯ ਦੋਸਾਯ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਾਯਾਵਿਧਿਨਾ ਰਸਾਃ|੧|

Adhikarana a~ggAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ਯਃ ਪਾਂਸੁਨੇਵ ਕੀਰ੍ਣਾਙ੍ਗੋ ਯੋਙ੍ਗੇ ਘਾਤਂ ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਵਾ||੧||

Adhikarana akasmAdatIndriyadarshanAdriShTam (2) · Śloka 2

ਅਨ੍ਤਰੇਣ ਤਪਸ੍ਤੀਵ੍ਰਂ ਯੋਗਂ ਵਾ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍| ਜਾਨਾਤ੍ਯਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਯਸ਼੍ਚ ਤੇਸਾਂ ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍|੨|

Adhikarana jihvAmukhanetramUrdhAshrayaM riShTam (2) · Śloka 2

ਜਿਹ੍ਵਾ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਮੁਖਂ ਪੂਤਿਸਵ੍ਯਮਕ੍ਸਿ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ| ਖਗਾ ਵਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਲੀਯਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੨||

Adhikarana pAdagharShaNacyutAMsatvAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ਨਿਕਸਨ੍ਨਿਵ ਯਃ ਪਾਦੌ ਚ੍ਯੁਤਾਂਸਃ ਪਰਿਸਰ੍ਪਤਿ|੧|

Adhikarana hitAnnasevAyAmapi balakShaye riShTam (1) · Śloka 1

ਹੀਯਤੇ ਬਲਤਃ ਸ਼ਰਵਦ੍ ਯੋਨ੍ਨਮਸ਼੍ਨਨ੍ ਹਿਤਂ ਬਹੁ|੧|

Adhikarana viNmUtrAlpatvabAhulyAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ਯੋਲ੍ਪਾਸ਼ੀ ਬਹੁਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੋ ਬਹ੍ਵਾਸ਼ੀ ਚਾਲ੍ਪਮੁਤ੍ਰਵਿਟ੍|੧|

Adhikarana alpannA~ashitve~api kaphapravRuddhau dIrghashvAse ca riShsTam (1) · Śloka 1

ਯੋ ਵਾਲ੍ਪਸ਼ੀ ਕਫੇਨਾਰ੍ਤ੍ਥੋ ਦੀਰ੍ਘਂ ਸ਼੍ਵਾਸਿਤਿ ਚੇਸ੍ਟਤੇ||੧||

Adhikarana shvAsaniHshvAsaspandAshrayaM riShTam (2) · Śloka 2

ਦੀਰ੍ਘਮੁਚ੍ਛ੍ਵਸ੍ਯ ਯੋ ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਪਰਿਤਾਮ੍ਯਤਿ| ਹ੍ਰਸ੍ਵਞ੍ਚ ਯਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਵ੍ਯਾਵਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਭਸ਼ਮ੍|੨|

Adhikarana prapANikAku~jcanapUrvakaM shirovikShepe riShTam (2) · Śloka 2

ਸ਼ਿਰੋ ਵਿਕ੍ਸਿਪਤੇ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਯੋਞ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਪਾਣਿਕੌ| ਯੋ ਲਲਾਟਾਤ੍ਸ੍ਰੁਤਸ੍ਵੇਦਃ ਸ਼੍ਲਥਸਨ੍ਧਾਨਬਨ੍ਧਨਃ||੨||

Adhikarana uttApyamAnasya mUrcchAyAM riShsTam (1) · Śloka 1

ਉਤ੍ਤਾਪ੍ਯਮਾਨਃ ਸਮ੍ਮੁਹ੍ਯੇਦ੍ਯੋ ਬਲੀ ਦੁਰ੍ਬਲੋਪਿ ਵਾ|੧|

Adhikarana muhuH pAdaprasAraNAku~jcanapUrvaka muttAnasvApe riShTam (1) · Śloka 1

ਉਤ੍ਤਾਨ ਏਵ ਸ੍ਵਿਪਿਤਿ ਯਃ ਪਾਦੌ ਵਿਕਰੋਤਿ ਚ|੧|

Adhikarana shyAnAsanAdyasadbastuji ghRukShAyAM riShTam (1) · Śloka 1

ਸ਼ਯਨਾਸਨਕੁਡ੍ਯਾਦੇਰ੍ਯੋਸਦੇਵ ਜਿਘਕ੍ਸਤਿ|੧|

Adhikarana ahAsyahanauShThalehanAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ਅਹਾਸ੍ਯਹਾਸੀ ਸਮ੍ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਯੋ ਲੇਢਿ ਦਸ਼ਨਚ੍ਛਦੌ|੧|

Adhikarana uttarauShThalehanapUrvakaM phUtkArAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1

ਉਤ੍ਤਰੋਸ੍ਠਂ ਪਰਿਲਿਹਨ੍ ਫੂਤ੍ਕਾਰਾਸ਼੍ਚ ਕਰੋਤਿ ਯਃ|੧|

Adhikarana kRuShNapItAdicchAyAbhirabhidravaNe riShTam (1) · Śloka 1

ਯਮਭਿਦ੍ਰਵਤਿ ਛਾਯਾ ਕਸ੍ਣਾ ਪੀਤਾਰੁਣਾਪਿ ਵਾ||੧||

Adhikarana bhiShagbheShajAdidveShe riShTam (3) · Śloka 3

ਭਿਸਗ੍ਭੇਸਜਪਾਨਾਨ੍ਨਗੁਰੁਮਿਤ੍ਰਦ੍ਵਿਸਸ਼੍ਚ ਯੇ| ਵਸ਼ਗਾਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵੈਤੇ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸਮਵਰ੍ਤਿਨਃ||੩||

Adhikarana grIvAlalATahRudayeShu prasvede shaitye ca riShTam (4) · Śloka 4

ਗ੍ਰੀਵਾਲਲਾਟਹਦਯਂ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਿ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਊਸ੍ਣੋਪਰਃ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰਣਂ ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਤਾਃ||੪||

Adhikarana svalpaprakAshAdau riShTam (1) · Śloka 1

ਯੋਣੁਜ੍ਯੋਤਿਰਨੇਕਾਗ੍ਰੋ ਦੁਸ਼੍ਛਾਯੋ ਦੁਰ੍ਮਨਾਃ ਸਦਾ|੧|

Adhikarana balibhugbhirbalInAmabhakShaNe riShTam (1) · Śloka 1

ਬਲਿਂ ਬਲਿਭੁਜੋ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਣੀਤਂ ਨੋਪਭੁਞ੍ਜਤੇ||੧||

Adhikarana nirnimittaM medhAshobhAdilAbhe riShTam (2) · Śloka 2

ਨਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਚ ਯੋ ਮੇਧਾਂ ਸ਼ੋਭਮੁਪਚਯਂ ਸ਼੍ਰਿਯਮ੍| ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਤੋ ਵਾ ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਂ ਸ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਮਕ੍ਸਯਮ੍|੨|

Adhikarana prakRuteranyathAtve riShTam (2) · Śloka 2

ਗੁਣਦੋਸਮਯੀ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧਿਤਸ੍ਯ ਵਾ| ਯਾਤ੍ਯਨ੍ਯਥਾਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕਤਿਃ ਸਣ੍ਮਾਸਾਨ੍ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ|੨|

Adhikarana bhaktishIlAdInAmahetukaM nivRuttau riShTam (2) · Śloka 2

ਭਕ੍ਤਿਃ ਸ਼ੀਲਂ ਸ੍ਮਤਿਸ੍ਤ੍ਯਾਗੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਬਲਮਹੇਤੁਕਮ੍| ਸਡੇਤਾਨਿ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਡ੍ਭਿਰ੍ਮਾਸੈਰ੍ਮਰਿਸ੍ਯਤਃ||੨||

Adhikarana mattavadgatikampamohe riShTam (1) · Śloka 1

ਮਤ੍ਤਵਦ੍ਗਤਿਵਾਕ੍ਕਮ੍ਪਮੋਹਾ ਮਾਸਾਨ੍ਮਰਿਸ੍ਯਤਃ|੧|

Adhikarana keshalu~jcanAdau riShTam (1) · Śloka 1

ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯਜਾਨਨ੍ ਸਡਹਾਤ੍ ਕੇਸ਼ਲੁਞ੍ਚਨਵੇਦਨਾਮ੍|੧|

Adhikarana kaNThAmayAdRute AhArasya kaNThAprApaNe riShTam (1) · Śloka 1

ਨ ਯਾਤਿ ਯਸ੍ਯ ਚਾਹਾਰਃ ਕਣ੍ਠਂ ਕਣ੍ਠਾਮਯਾਦਤੇ|੧|

Adhikarana bhRutyAnAM prAtikUlye riShTam (1) · Śloka 1

ਪ੍ਰੇਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਤੀਪਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰੇਤਾਕਤਿਰੁਦੀਰ੍ਯ੍ਯਤੇ|੧|

Adhikarana satataM nidrAyAmanidrAyAM vA riShTam (1) · Śloka 1

ਯਸ੍ਯ ਨਿਦ੍ਰਾ ਭਵੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾ ਨੈਵ ਵਾ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ||੧||

Adhikarana ashrubhirvaktrapUraNAdau riShTam (2) · Śloka 2

ਵਕ੍ਤ੍ਰਮਾਪੂਰ੍ਯਤੇਸ਼੍ਰੂਣਾਂ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਸ਼੍ਚਰਣੌ ਭਸ਼ਮ੍| ਚਕ੍ਸੁਸ਼੍ਚਾਕੁਲਤਾਂ ਯਾਤਿ ਯਮਰਾਜ੍ਯਂ ਗਮਿਸ੍ਯਤਃ||੨||

Adhikarana manoramANAM pradveShe riShTam (5) · Śloka 5

ਯੈਃ ਪੁਰਾ ਰਮਤੇ ਭਾਵੈਰੇਰਤਿਸ੍ਤੈਰ੍ਨ ਜੀਵਤਿ||੫||

Adhikarana pRuShTo~api bhiSha~gmumUrShormaraNaM na kathayenna cikitsecca (2) · Śloka 2

ਕਥਯੇਨ੍ਨ ਚ ਪਸ੍ਟੋਪਿ ਦੁਃਸ਼੍ਰਵਂ ਮਰਣਂ ਭਿਸਕ੍| ਗਤਾਸੋਰ੍ਬਨ੍ਧੁਮਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਨ ਚੇਚ੍ਛੇਤ੍ਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੁਮ੍||੨||

Adhikarana parAsorbhUtAnubandhAtkriyAvaiphalyam (6) · Śloka 6

ਯਮਦੂਤਪਿਸ਼ਾਚਾਦ੍ਯੈਰ੍ਯਤ੍ ਪਰਾਸੁਰੁਪਾਸ੍ਯਤੇ ਘ੍ਨਦ੍ਭਿਰੌਸਧਵੀਰ੍ਯਾਣਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜ੍ਜਯੇਤ੍||੬|| ਗਤਾਸੋਰ੍ਮੁਮੂਰ੍ਸੋਰ੍ਬਨ੍ਧੁਭ੍ਯੋ ਮਿਤ੍ਰੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭਿਸਙ੍ਮਰਣਂ ਨ ਕਥਯੇਤ੍| ਨ ਚ ਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੁਮਿਚ੍ਛੇਤ੍| ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੁਂ ਨੇਚ੍ਛੇਦਿਤ੍ਯਾਹ-ਯਦ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪਰਾਸੁਰ੍ਯਮਦੂਤਾਦਿਭਿਰੌਸਧਵੀਰ੍ਯ੍ਯਾਣਿ ਘ੍ਨਦ੍ਭਿਰੁਪਾਸ੍ਯਤੇ| ਅਤਃ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਅਨ੍ਯਥਾ ਵੈਦ੍ਯੋ ਯਸ਼ਸਾ ਪਰਿਹੀਯਤੇ| ਤਦੇਵ ਦ੍ਰਢਯਤਿ||੬||

Adhikarana riShTAriShTavij~jAnIyaM carakamatam (7) · Śloka 7

ਅਰਿਸ੍ਟਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਰਣਂ ਦਸ੍ਟਰਿਸ੍ਟਂ ਚ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਅਰਿਸ੍ਟਂ ਰਿਸ੍ਟਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਨ ਚ ਰਿਸ੍ਟੇਪ੍ਯਨੈਪੁਣਾਤ੍||੭||

Adhikarana riShTAriShTaj~jAne sushrutamatam (8) · Śloka 8

ਧ੍ਰੁਵਂ ਹਿ ਰਿਸ੍ਟੇ ਮਰਣਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਸ੍ਤਤ੍ ਕਿਲਾਮਲੈਃ| ਰਸਾਯਨਤਪੋਦਾਨਤਤ੍ਪਰੈਸ਼੍ਚ ਨਿਵਾਰ੍ਯ੍ਯਤੇ||੮||

Adhikarana kRuShNAtreyamatena riShTAnAM dvaiviGyam (9) · Śloka 9

ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯੋ ਦ੍ਵਿਧਾ ਰਿਸ੍ਟਂ ਸ੍ਥਿਰਾਸ੍ਥਿਰਵਿਭੇਦਤਃ| ਦੋਸਣਾਮਪਿ ਬਾਹੁਲ੍ਯਾਦ੍ਰਿਸ੍ਟਾਭਾਸਃ ਸਮੁਦ੍ਭਵੇਤ੍| ਤਦ੍ਦੋਸਾਣਂ ਸ਼ਮੇ ਸ਼ਮ੍ਯੇਤ੍ਸ੍ਥਾਯ੍ਯਵਸ਼੍ਯਂ ਤੁ ਮਤ੍ਯਵੇ||੯||

Adhikarana riShTavij~jAnaprayojanam (10-11) · Śloka 11

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਫਲਂ ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ ਯਦਾਯੁਰ੍ਜ੍ਞੇ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਮ੍| ਰਿਸ੍ਟਜ੍ਞਾਨਾਦਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਭਵੇਦ੍ਭਿਸਕ੍||੧੦|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਕਤੇ ਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੧||