Adhikarana atha vikRutavyAdhivij~jAnIyo nAmaikAdasho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
athātō vikr̥tivyādhivijñānīyamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ|1|
अथातो विकृतिव्याधिविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hetvAdibhiratimAtrairvyAdhyudbhave riShTam (1) · Śloka 1
sarvairyathāsvaṁ hētuprāgrūrūpairaimātrairyasya vyādhirutpadyatē||1||
सर्वैर्यथास्वं हेतुप्राग्रूरूपैरैमात्रैर्यस्य व्याधिरुत्पद्यते||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdhitamukhakarajaradanodarA- shrayANi riShTAni (2) · Śloka 2
vyādhitasya vā yasyāśu mukhē pipluvyaṅgalēkhātila- kālakāḥ| karajaradanēṣu vā puṣpāṇyudarē vā nānāvarṇāḥ sirāḥ||2||
व्याधितस्य वा यस्याशु मुखे पिप्लुव्यङ्गलेखातिल- कालकाः| करजरदनेषु वा पुष्पाण्युदरे वा नानावर्णाः सिराः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cakShurnIsikAshrayANi riShTAni (1) · Śloka 1
yasya śuṣyatō nētrōpadēhō vartmanāsikānyataraśvayathurvartma sraṁsō vā|1|
यस्य शुष्यतो नेत्रोपदेहो वर्त्मनासिकान्यतरश्वयथुर्वर्त्म स्रंसो वा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShuttRuShNayorbahubhirannapAnaira- pyashAntaye riShTam (1) · Śloka 1
yasya kṣīṇasya kṣuttr̥ṣṇā vā hr̥dyairbahubhirapyannapānairna śā myati||1||
यस्य क्षीणस्य क्षुत्तृष्णा वा हृद्यैर्बहुभिरप्यन्नपानैर्न शा म्यति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhAtsaphenaraktasrutau kukShyu- rasoH shUle ca riShTam (3) · Śloka 3
yasya saphēnamasr̥kprasicyētē| kukṣiśūlañca| urasō vā||3||
यस्य सफेनमसृक्प्रसिच्येते| कुक्षिशूलञ्च| उरसो वा||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhAnnIlapItalohitashleShmanirgame riShTam (1) · Śloka 1
yasya ślēṣmā nīlapītalōhitō bahuśaśca|1|
यस्य श्लेष्मा नीलपीतलोहितो बहुशश्च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIvAvamarddajihvAshoShakaNThAsya- gudapAkarUpANi riShTani (1) · Śloka 1
yasya balavān grīvāvamarddō jihvāśōṣaḥ kaṇṭhāsyaguda pākaśca|1|
यस्य बलवान् ग्रीवावमर्द्दो जिह्वाशोषः कण्ठास्यगुद पाकश्च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvAshayotthaparikartikAtRuShNA~ati mAtragudagrahAshrayANi riShTani (1) · Śloka 1
yasya pakvāśayōtthā parikartikā'titr̥ṣṇātimātraśca guda grahaḥ|1|
यस्य पक्वाशयोत्था परिकर्तिकाऽतितृष्णातिमात्रश्च गुद ग्रहः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMj~jAnAshapUrvakaM kaNThe ghurghurakashabde riShTam (1) · Śloka 1
yasyāmapakvāśayānyataramāśritya saṁjñāṁ ca hatvā vāyuḥ kaṇṭhē ghurghurakaṁ karōti||1||
यस्यामपक्वाशयान्यतरमाश्रित्य संज्ञां च हत्वा वायुः कण्ठे घुर्घुरकं करोति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAbhivRuddhihRucchUlayo riShTam (2) · Śloka 2
yasya kṣīṇasya tr̥ṣṇābhivr̥ddhirhr̥di śūlañca| tathā hidhmā raktātisārau vā''dhmānātisārau vā| bhr̥śaṁ satr̥ṣṇau sa parāsuriti||2||
यस्य क्षीणस्य तृष्णाभिवृद्धिर्हृदि शूलञ्च| तथा हिध्मा रक्तातिसारौ वाऽऽध्मानातिसारौ वा| भृशं सतृष्णौ स परासुरिति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarariShTAni (5) · Śloka 5
jvarō nihanti balavān gambhīrō dairgharātrikaḥ| sapralāpabhramaśvāsaḥ kṣīṇaṁ śūnaṁ hatānalam| akṣāmaṁ saktavacanāṁ raktāṁkṣaṁ hr̥di śūlinam| saśuṣkakāsaḥ pūrvāhṇē yō'parāhṇē'pi vā bhavēt| balamāṁsavihīnasya ślēṣmakāsasamanvitaḥ|5|
ज्वरो निहन्ति बलवान् गम्भीरो दैर्घरात्रिकः| सप्रलापभ्रमश्वासः क्षीणं शूनं हतानलम्| अक्षामं सक्तवचनां रक्तांक्षं हृदि शूलिनम्| सशुष्ककासः पूर्वाह्णे योऽपराह्णेऽपि वा भवेत्| बलमांसविहीनस्य श्लेष्मकाससमन्वितः|५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktapittariShTAni (5) · Śloka 5
raktapittaṁ bhr̥śaṁ raktaṁ kr̥ṣṇamindradhanuṣprabham| tāmrahāridraharitaṁ rūpaṁ raktaṁ pradarśayēt| rōmakūpapravisr̥taṁ kaṇṭhāsyahr̥dayē sajat| vāsasō'rañjanaṁ pūti vēgavaccātibhūti ca| vr̥ddhaṁ pāṇḍujvaracchardi kāsaśōphātisāriṇam||5||
रक्तपित्तं भृशं रक्तं कृष्णमिन्द्रधनुष्प्रभम्| ताम्रहारिद्रहरितं रूपं रक्तं प्रदर्शयेत्| रोमकूपप्रविसृतं कण्ठास्यहृदये सजत्| वाससोऽरञ्जनं पूति वेगवच्चातिभूति च| वृद्धं पाण्डुज्वरच्छर्दि कासशोफातिसारिणम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsashvAsariShTAni (1) · Śloka 1
kāsaśvāsau jvaraccharditr̥ṣṇātisāraśōphinam||1||
कासश्वासौ ज्वरच्छर्दितृष्णातिसारशोफिनम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjarakShmariShTAni (7) · Śloka 7
yakṣmā pārśvarujā''nāharaktacchardyasatāpinam| chardirvēgavatī mūtraśakr̥dgandhiḥ sacandrikā| sāsraviṭpūyarukkāsaśvāsavatyanuṣaṅgiṇī| tr̥ṣṇānyarōgakṣapitaṁ bahirjihvaṁ vicētanam| madātyayō'tiśītārtaṁ kṣīṇaṁ tailaprabhānanam| arśāṁsi pāṇipannābhigudamuṣkāsyaśōphinam| hr̥tpārśvāṅgarujācchardi pāyupākajvarāturam||7||
यक्ष्मा पार्श्वरुजाऽऽनाहरक्तच्छर्द्यसतापिनम्| छर्दिर्वेगवती मूत्रशकृद्गन्धिः सचन्द्रिका| सास्रविट्पूयरुक्कासश्वासवत्यनुषङ्गिणी| तृष्णान्यरोगक्षपितं बहिर्जिह्वं विचेतनम्| मदात्ययोऽतिशीतार्तं क्षीणं तैलप्रभाननम्| अर्शांसि पाणिपन्नाभिगुदमुष्कास्यशोफिनम्| हृत्पार्श्वाङ्गरुजाच्छर्दि पायुपाकज्वरातुरम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsArariShTani (9) · Śloka 9
atīsārō yakr̥tpiṇḍamāṁsadhāvanamēcakaiḥ| tulyastailaghr̥takṣīradadhimajjavasāsavaiḥ| mastuluṅgamaṣīpūyavēśavārāmbumākṣikaiḥ| atiraktāsitasnigdhapūtyacchaghanavēdanaḥ| karbūraṁ prasravan dhātūn niṣpurīṣōtthavātiviṭ| tantumān makṣikākrāntō rājīmāṁścandrakairyutaḥ| śīrṇapāyuṁ baliṁ muktanālaṁ parvāsthiśūlinam| srastapāyuḥ balakṣīnamannamēvōpavēśayēt| satr̥ṭkāsajvaracchardidāhā''nāhapravāhikaḥ||9||
अतीसारो यकृत्पिण्डमांसधावनमेचकैः| तुल्यस्तैलघृतक्षीरदधिमज्जवसासवैः| मस्तुलुङ्गमषीपूयवेशवाराम्बुमाक्षिकैः| अतिरक्तासितस्निग्धपूत्यच्छघनवेदनः| कर्बूरं प्रस्रवन् धातून् निष्पुरीषोत्थवातिविट्| तन्तुमान् मक्षिकाक्रान्तो राजीमांश्चन्द्रकैर्युतः| शीर्णपायुं बलिं मुक्तनालं पर्वास्थिशूलिनम्| स्रस्तपायुः बलक्षीनमन्नमेवोपवेशयेत्| सतृट्कासज्वरच्छर्दिदाहाऽऽनाहप्रवाहिकः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmarIriShTAni (3) · Śloka 3
aśmarī śūnavr̥ṣaṇaṁ baddhamutraṁ rujārditam||3||
अश्मरी शूनवृषणं बद्धमुत्रं रुजार्दितम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehariShTAni (1) · Śloka 1
mēhastr̥ḍdāhapiṭakā māṁsakōthātisāriṇam||1||
मेहस्तृड्दाहपिटका मांसकोथातिसारिणम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehapiTakAriShTAni (4) · Śloka 4
piṭakā marmahr̥tpr̥ṣṭhastanāṁsagudamūrddhagā| parvapādakarasthā vā mandōtsāhaṁ pramēhiṇam| sarvaṁ ca māṁsasaṅkōthadāhatr̥ṣṇāmadajvaraiḥ| visarpamarmasaṁrōdhahidhmāśvāsabhramaklamaiḥ||4||
पिटका मर्महृत्पृष्ठस्तनांसगुदमूर्द्धगा| पर्वपादकरस्था वा मन्दोत्साहं प्रमेहिणम्| सर्वं च मांससङ्कोथदाहतृष्णामदज्वरैः| विसर्पमर्मसंरोधहिध्माश्वासभ्रमक्लमैः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmariShTAni (3) · Śloka 3
gulmaḥ pr̥thupariṇāhō ghanaḥ kūrma ivōnnataḥ| sirānaddhō jvaracchardihidhmā''dhmānarujānvitaḥ| kāsapīnasahr̥tllāsaśvāsātīsāraśōphavān||3||
गुल्मः पृथुपरिणाहो घनः कूर्म इवोन्नतः| सिरानद्धो ज्वरच्छर्दिहिध्माऽऽध्मानरुजान्वितः| कासपीनसहृत्ल्लासश्वासातीसारशोफवान्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarariShTAni (4) · Śloka 4
viṇmūtrasaṁgrahaśvāsaśōphahidhmājvarabhramaiḥ| mūrcchācchardyatisāraiśca jaṭharaṁ hanti durbalam| śūnākṣaṁ kuṭilōpasthamupaklinnatanutvacam| virēcanahr̥tānāhamā''nahyantaṁ punaḥ punaḥ||4||
विण्मूत्रसंग्रहश्वासशोफहिध्माज्वरभ्रमैः| मूर्च्छाच्छर्द्यतिसारैश्च जठरं हन्ति दुर्बलम्| शूनाक्षं कुटिलोपस्थमुपक्लिन्नतनुत्वचम्| विरेचनहृतानाहमाऽऽनह्यन्तं पुनः पुनः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogariShTani (1) · Śloka 1
pāṇḍurōgaḥ śvayathumān pītākṣinakhadarśanam||1||
पाण्डुरोगः श्वयथुमान् पीताक्षिनखदर्शनम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shophariShTAni (4) · Śloka 4
tandrādāhārucicchardimūrcchādhmānātisāravān| anēkōpadravayutaḥ pādābhyāṁ prasr̥tō naram| nārīṁ śōphōmukhāddhanti kukṣiguhyādubhāvapi| rājīcitaḥ sravaṁśchardijvaraśvāsātisāraṇim| jvarātisārau śōphāntēśvayathurvā tayōḥ kṣayē| durbalasya viśēṣēṇa jāyantē'ntāya dēhinaḥ| śvayathuryasya pādasthaḥ parisrastē ca piṇḍikē| sīdataḥ sakthinī caiva taṁ bhiṣak parivarjayēt|4|
तन्द्रादाहारुचिच्छर्दिमूर्च्छाध्मानातिसारवान्| अनेकोपद्रवयुतः पादाभ्यां प्रसृतो नरम्| नारीं शोफोमुखाद्धन्ति कुक्षिगुह्यादुभावपि| राजीचितः स्रवंश्छर्दिज्वरश्वासातिसारणिम्| ज्वरातिसारौ शोफान्तेश्वयथुर्वा तयोः क्षये| दुर्बलस्य विशेषेण जायन्तेऽन्ताय देहिनः| श्वयथुर्यस्य पादस्थः परिस्रस्ते च पिण्डिके| सीदतः सक्थिनी चैव तं भिषक् परिवर्जयेत्|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atishayitodarashophayoH riShTam (4) · Śloka 4
ānanaṁ hastapādau ca viśēṣādyasya śuṣyataḥ| śūyētē vā vinā dēhātsa māsādyāti pañcatām| udarī yaśca śōphī vā svaṁ na paśyati mēhanam| yasya vā jaṭharōnnāmāt paridhānaṁ na tiṣṭhati||4||
आननं हस्तपादौ च विशेषाद्यस्य शुष्यतः| शूयेते वा विना देहात्स मासाद्याति पञ्चताम्| उदरी यश्च शोफी वा स्वं न पश्यति मेहनम्| यस्य वा जठरोन्नामात् परिधानं न तिष्ठति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visarpariShTAni (2) · Śloka 2
visarpaḥ kāsavaivarṇyajvaramūrcchāṅgabhaṅgavān| bhramāsyaśōphahr̥llāsadēhasādātisāpavān|2|
विसर्पः कासवैवर्ण्यज्वरमूर्च्छाङ्गभङ्गवान्| भ्रमास्यशोफहृल्लासदेहसादातिसापवान्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuShThariShTAni (2) · Śloka 2
kuṣṭhaṁ viśīryamāṇāṅgaṁ raktanētraṁ hatasvaram| mandāgniṁ jantubhirjuṣṭaṁ hanti tr̥ṣṇātisāriṇam||2||
कुष्ठं विशीर्यमाणाङ्गं रक्तनेत्रं हतस्वरम्| मन्दाग्निं जन्तुभिर्जुष्टं हन्ति तृष्णातिसारिणम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarogariShTAni (1) · Śloka 1
vāyuḥ suptatvacaṁ bhugnaṁ kampaśōpharujāturam||1||
वायुः सुप्तत्वचं भुग्नं कम्पशोफरुजातुरम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaraktariShTAni (2) · Śloka 2
vātāsraṁ mōhamūrcchāyamadāsvapnajvarānvitam| śirōgrahāruciśvāsasaṅkōcasphōṭakōthavat|2|
वातास्रं मोहमूर्च्छायमदास्वप्नज्वरान्वितम्| शिरोग्रहारुचिश्वाससङ्कोचस्फोटकोथवत्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadyojIvitaharA vikArAH (2) · Śloka 2
śōrirōgāruciśvāsamōhaviḍbhēdatr̥ḍabhramaiḥ| ghnanti sarvāmayāḥ kṣīṇasvaradhātubalānalam|2|
शोरिरोगारुचिश्वासमोहविड्भेदतृडभ्रमैः| घ्नन्ति सर्वामयाः क्षीणस्वरधातुबलानलम्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShINasya vAtavyAdhyAdiShu riShTalakShaNam (2) · Śloka 2
vātavyādhirapasmārī kuṣṭhī raktyudarī kṣayī| gulmī mēhī ca tānkṣīṇānvikārē'lpē'pi varjayēt|2|
वातव्याधिरपस्मारी कुष्ठी रक्त्युदरी क्षयी| गुल्मी मेही च तान्क्षीणान्विकारेऽल्पेऽपि वर्जयेत्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShatrayAnmaraNasUcakaM riShTam (2) · Śloka 2
balamāṁsakṣayastīvrō rōgavr̥ddhirarōcakaḥ| yasyāturasya lakṣyantē trīn pakṣānna sa jīvati||2||
बलमांसक्षयस्तीव्रो रोगवृद्धिररोचकः| यस्यातुरस्य लक्ष्यन्ते त्रीन् पक्षान्न स जीवति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAShThIlAriShTAni (5) · Śloka 5
vātāṣṭhīlā'tisaṁvr̥ddhā tiṣṭhanti dāruṇā hr̥di| tr̥ṣṇayā'nuparītasya sadyō muṣṇāti jīvitam||5||
वाताष्ठीलाऽतिसंवृद्धा तिष्ठन्ति दारुणा हृदि| तृष्णयाऽनुपरीतस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mumUrShulakShaNAni (6) · Śloka 6
śaithilyaṁ piṇḍikē vāyurnītvā nāsāñca jihyatām| kṣīṇasyā''yamya manyē vā sadyō muṣṇāti jīvitam| nābhīgudāntaraṁ gatvā vaṁkṣaṇau vā samāśrayan| gr̥hītvā pāyuhr̥dayē kṣīṇadēhasya vā balī| malān vastiśirōnābhiṁ vibadhya janayanujam| kurvan vaṁkṣaṇayōḥ śūlaṁ tr̥ṣṇāṁ bhinnapurīṣatām| śvāsaṁ vā janayan vāyurgr̥hītvā gudavaṁkṣaṇau| vitatya parśukāgrāṇi gr̥hītvōraśca mārutaḥ| stimitasyātatākṣasya sadyō muṣṇāti jīvitam| sahasā jvarasantāpastr̥ṣṇāmūrcchabalakṣayaḥ| viślēṣaṇañca sandhīnāṁ mumūrśōrupajāyatē||6||
शैथिल्यं पिण्डिके वायुर्नीत्वा नासाञ्च जिह्यताम्| क्षीणस्याऽऽयम्य मन्ये वा सद्यो मुष्णाति जीवितम्| नाभीगुदान्तरं गत्वा वंक्षणौ वा समाश्रयन्| गृहीत्वा पायुहृदये क्षीणदेहस्य वा बली| मलान् वस्तिशिरोनाभिं विबध्य जनयनुजम्| कुर्वन् वंक्षणयोः शूलं तृष्णां भिन्नपुरीषताम्| श्वासं वा जनयन् वायुर्गृहीत्वा गुदवंक्षणौ| वितत्य पर्शुकाग्राणि गृहीत्वोरश्च मारुतः| स्तिमितस्यातताक्षस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम्| सहसा ज्वरसन्तापस्तृष्णामूर्च्छबलक्षयः| विश्लेषणञ्च सन्धीनां मुमूर्शोरुपजायते||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lepajvarariShTam (7) · Śloka 7
gōsargē vadanādyasya svēdaḥ pracyavatē bhr̥śam| lēpajvarōpataptasya durlabhaṁ tasya jivitam||7||
गोसर्गे वदनाद्यस्य स्वेदः प्रच्यवते भृशम्| लेपज्वरोपतप्तस्य दुर्लभं तस्य जिवितम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana masUrikAriShTam (8) · Śloka 8
pravālagulikābhāsā yasya gātrē masūrikāḥ| utpadyāśu vinaśyanti na cirātsa vinaśyati||8||
प्रवालगुलिकाभासा यस्य गात्रे मसूरिकाः| उत्पद्याशु विनश्यन्ति न चिरात्स विनश्यति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visphoTakariShTam (9) · Śloka 9
masūravidalaprakhyāstathā vidrumasannibhāḥ| antarvakrāḥ kiṇābhāśca visphōṭā dēhanāśanāḥ||9||
मसूरविदलप्रख्यास्तथा विद्रुमसन्निभाः| अन्तर्वक्राः किणाभाश्च विस्फोटा देहनाशनाः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAmalAriShTam (10) · Śloka 10
kāmilākṣṇōrmukhaṁ purṇaṁ śaṅkhayōrmuktamāṁsatā| santrāsaścōṣṇatāṅgē ca yasya taṁ parivarjayēt||10||
कामिलाक्ष्णोर्मुखं पुर्णं शङ्खयोर्मुक्तमांसता| सन्त्रासश्चोष्णताङ्गे च यस्य तं परिवर्जयेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNariShTam (11) · Śloka 11
akasmādanudhāvacca vighr̥ṣṭaṁ tvaksamāśrayam| candanōśīramadirākuṇapadhvāṅkṣagandhayaḥ| śaivālakukkuṭaśikhākuṅkumālamaṣīprabhāḥ| antardāhānirūṣmāṇaḥ prāṇanāśakarā vraṇāḥ| yō vātajō na śūlāya syānna dāhāya pittajaḥ| kaphajō na ca pūyāya marmajaśca rujē na yaḥ| acūrṇaścurṇakīrṇābhō yatrākasmācca dr̥śyatē| rūpaṁ śaktidhvajādīnāṁ sarvāstān varjayēd vraṇān||11||
अकस्मादनुधावच्च विघृष्टं त्वक्समाश्रयम्| चन्दनोशीरमदिराकुणपध्वाङ्क्षगन्धयः| शैवालकुक्कुटशिखाकुङ्कुमालमषीप्रभाः| अन्तर्दाहानिरूष्माणः प्राणनाशकरा व्रणाः| यो वातजो न शूलाय स्यान्न दाहाय पित्तजः| कफजो न च पूयाय मर्मजश्च रुजे न यः| अचूर्णश्चुर्णकीर्णाभो यत्राकस्माच्च दृश्यते| रूपं शक्तिध्वजादीनां सर्वास्तान् वर्जयेद् व्रणान्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhagandarariShTam (12) · Śloka 12
viṇmūtramārutavahaṁ kr̥miṇaṁca bhagandaram||12||
विण्मूत्रमारुतवहं कृमिणंच भगन्दरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aparANi mumUrShulakShaNAni (13) · Śloka 13
ghaṭṭayan jānunā jānu pādāvudyamya pātayan| yō'pāsyati muhurvaktramā''turō na sa jivati| dantaiśchindannakhāgrāṇi taiśca kēśāṁstr̥ṇāni vā| bhūmiṁ kāṣṭhēna vilikhan lōṣṭhaṁ lōṣṭhēna tāḍayan| hr̥ṣṭarōmā sāndramūtraḥ śuṣkakāsī jvarī ca yaḥ| muhurhasan muhuḥ kṣvēlan śayyāṁ pādēna hanti yaḥ| muhuśchidrāṇi vimr̥śannā''turō na sa jīvati| ūrdhvaśvāsaṁ tagōṣmāṇaṁ śūlōpahatavaṁkṣaṇam| śarma cā''nadhigacchantaṁ buddhimān parivarjayēt| vikārā yasya varddhantē prakr̥tiḥ parihīyatē| sahasā-sahasā tasya mr̥tyurharati jīvitam| yamuddiśyāturaṁ vaidyaḥ sampādayitumauṣadham| yatamānō na śaknōti durlabhaṁ tasya jīvitam| vijñātaṁ bahuśaḥ siddhaṁ vidhivacchāvacāritam| na siddhyatyauṣadhaṁ yasya nāsti tasya cikitsitam| bhavēdyasyauṣadhē'nnē vā kalpyamānē viparyyayaḥ| akasmādvarṇagandhādēḥ svasthō'pi na sa jīvati| nivātē sēndhanaṁ yasya jyōtiścāpyupaśāmyati| āturasya gr̥hē yasya bhidyantē vā patanti vā| atimātramamatrāṇi durlabhaṁ tasya jīvitam||13||
घट्टयन् जानुना जानु पादावुद्यम्य पातयन्| योऽपास्यति मुहुर्वक्त्रमाऽऽतुरो न स जिवति| दन्तैश्छिन्दन्नखाग्राणि तैश्च केशांस्तृणानि वा| भूमिं काष्ठेन विलिखन् लोष्ठं लोष्ठेन ताडयन्| हृष्टरोमा सान्द्रमूत्रः शुष्ककासी ज्वरी च यः| मुहुर्हसन् मुहुः क्ष्वेलन् शय्यां पादेन हन्ति यः| मुहुश्छिद्राणि विमृशन्नाऽऽतुरो न स जीवति| ऊर्ध्वश्वासं तगोष्माणं शूलोपहतवंक्षणम्| शर्म चाऽऽनधिगच्छन्तं बुद्धिमान् परिवर्जयेत्| विकारा यस्य वर्द्धन्ते प्रकृतिः परिहीयते| सहसा-सहसा तस्य मृत्युर्हरति जीवितम्| यमुद्दिश्यातुरं वैद्यः सम्पादयितुमौषधम्| यतमानो न शक्नोति दुर्लभं तस्य जीवितम्| विज्ञातं बहुशः सिद्धं विधिवच्छावचारितम्| न सिद्ध्यत्यौषधं यस्य नास्ति तस्य चिकित्सितम्| भवेद्यस्यौषधेऽन्ने वा कल्प्यमाने विपर्य्ययः| अकस्माद्वर्णगन्धादेः स्वस्थोऽपि न स जीवति| निवाते सेन्धनं यस्य ज्योतिश्चाप्युपशाम्यति| आतुरस्य गृहे यस्य भिद्यन्ते वा पतन्ति वा| अतिमात्रममत्राणि दुर्लभं तस्य जीवितम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Atreyamatena riShTalakShaNam (14-11) · Śloka 11
yannaraṁ sahasā rōgō durbalaṁ parimuñcati| saṁśayaprāptamātrēyō jīvitaṁ tasya manyatē||14|| iti vaidyapatisiṁhaguptasya sūnōrvāgbhaṭasya kr̥tau aṣṭāṅgasaṁgrahasaṁhitāyāṁ śārīrasthānē vikr̥ta vyādhivijñānīyō nāmaikādaśō'dhyāyaḥ||11||
यन्नरं सहसा रोगो दुर्बलं परिमुञ्चति| संशयप्राप्तमात्रेयो जीवितं तस्य मन्यते||१४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां शारीरस्थाने विकृत व्याधिविज्ञानीयो नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon