Adhikarana athA~a~ayuShkAmIyo nAma prathamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാത ആയുഷ്കാമീയം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാऽഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथात आयुष्कामीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माऽहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyurvedAnusaraNaPalamadhikArI ca (2) · Śloka 2
ആയുഃകാമയമാനേന ധര്മാര്ഥസുഖസാധനമ്| ആയുര്വേദോപദേശേഷു വിധേയഃ പരമാദരഃ||൨||
आयुःकामयमानेन धर्मार्थसुखसाधनम्| आयुर्वेदोपदेशेषु विधेयः परमादरः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyurvedAgamakramaH (3) · Śloka 3
ആയുര്വേദാമൃതം സാര്വം ബ്രഹ്മാ ബുദ്ധ്വാ സനാതനമ്| ദദൌ ദക്ഷായ സോऽശ്വിഭ്യാം തൌ ശതക്രതവേ തതഃ| ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷാണാം വിഘ്നകാരിഭിരാമയൈഃ| നരേഷു പീഡ്യമാനേഷു പുരസ്കൃത്യ പുനര്വസുമ്| ധന്വന്തരിഭരദ്വാജനിമികാശ്യപകശ്യപാഃ| മഹര്ധയോ മഹാത്മാനസ്തഥാ ലമ്ബായനാദയഃ| ശതക്രതുമുപാജഗ്മുഃ ശരണ്യമമരേശ്വരമ്| താന്ദൃഷ്ട്വൈവ സഹസ്രാക്ഷോ നിജഗാദ യഥാഗമമ്| ആയുഷഃ പാലനം വേദമുപവേദമഥര്വണഃ| കായബാലഗ്രഹോര്ധ്വാങ്ഗശല്യദംഷ്ട്രാജരാവൃഷൈഃ| ഗതമഷ്ടാങ്ഗതാം പുണ്യം ബുബുധേ യം പിതാമഹഃ||൩||
आयुर्वेदामृतं सार्वं ब्रह्मा बुद्ध्वा सनातनम्| ददौ दक्षाय सोऽश्विभ्यां तौ शतक्रतवे ततः| धर्मार्थकाममोक्षाणां विघ्नकारिभिरामयैः| नरेषु पीड्यमानेषु पुरस्कृत्य पुनर्वसुम्| धन्वन्तरिभरद्वाजनिमिकाश्यपकश्यपाः| महर्धयो महात्मानस्तथा लम्बायनादयः| शतक्रतुमुपाजग्मुः शरण्यममरेश्वरम्| तान्दृष्ट्वैव सहस्राक्षो निजगाद यथागमम्| आयुषः पालनं वेदमुपवेदमथर्वणः| कायबालग्रहोर्ध्वाङ्गशल्यदंष्ट्राजरावृषैः| गतमष्टाङ्गतां पुण्यं बुबुधे यं पितामहः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyurvedAnayanam (4) · Śloka 4
ഗൃഹീത്വാ തേ തമാമ്നായം പ്രകാശ്യ ച പരസ്പരമ്| ആയയുര്മാനുഷം ലോകം മുദിതാഃ പരമര്ഷയഃ||൪||
गृहीत्वा ते तमाम्नायं प्रकाश्य च परस्परम्| आययुर्मानुषं लोकं मुदिताः परमर्षयः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Ayurvedasya tantranirmANam (5) · Śloka 5
സ്ഥിത്യര്ഥമായുര്വേദസ്യ തേऽഥ തന്ത്രാണി ചക്രിരേ| കൃത്വാऽഗ്നിവേശഹാരീത ഭേഡമാണ്ഡവ്യസുശ്രുതാന്| കരാലാദീംശ്ച തച്ഛിഷ്യാന് ഗ്രാഹയാമാസുരാദൃതാഃ| സ്വം സ്വം തന്ത്രം തതസ്തേऽപി ചക്രുസ്താനി കൃതാനി ച| ഗുരുന് സംശ്രാവയാമാസുഃ സര്ഷിസങ്ഘാന്സുമേധസഃ| തൈഃ പ്രശസ്താനി താന്യേഷാം പ്രതിഷ്ഠാം ഭുവി ലേഭിരേ||൫||
स्थित्यर्थमायुर्वेदस्य तेऽथ तन्त्राणि चक्रिरे| कृत्वाऽग्निवेशहारीत भेडमाण्डव्यसुश्रुतान्| करालादींश्च तच्छिष्यान् ग्राहयामासुरादृताः| स्वं स्वं तन्त्रं ततस्तेऽपि चक्रुस्तानि कृतानि च| गुरुन् संश्रावयामासुः सर्षिसङ्घान्सुमेधसः| तैः प्रशस्तानि तान्येषां प्रतिष्ठां भुवि लेभिरे||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTA~ggasaMgrahopodghAtaH (6) · Śloka 6
തേഷാമേകൈകമവ്യാപി സമസ്തവ്യാധിസാധനേ| പ്രതിതന്ത്രാഭിയോഗേ തു പുരുഷായുഷസംക്ഷയഃ| ഭവത്യധ്യയനേനൈവ യസ്മാത്പ്രോക്തഃ പുനഃ പുനഃ| തന്ത്രകാരൈഃ സ ഏവാऽര്ഥഃ ക്വചിത്കശ്ചിദ്വിശേഷതഃ| തേऽര്ഥപ്രത്യായന പരാ വചനേ യച്ച നാദൃതാഃ||൬||
तेषामेकैकमव्यापि समस्तव्याधिसाधने| प्रतितन्त्राभियोगे तु पुरुषायुषसंक्षयः| भवत्यध्ययनेनैव यस्मात्प्रोक्तः पुनः पुनः| तन्त्रकारैः स एवाऽर्थः क्वचित्कश्चिद्विशेषतः| तेऽर्थप्रत्यायन परा वचने यच्च नादृताः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMgrahasya sarvatantrasaMgraharUpatvaM yugAnurUpasandarBatva~jca (7) · Śloka 7
സര്വതന്ത്രാണ്യതഃ പ്രായഃ സംഹൃത്യാऽഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹഃ| അസ്ഥാനവിസ്തരാക്ഷേപപുനരുക്താദിവര്ജിതഃ| ഹേതുലിങ്ഗൌഷധസ്കന്ധത്രയമാത്രനിബന്ധനഃ| വിനിഗൂഢാര്ഥതത്ത്വാനാം പ്രദേശാനാം പ്രകാശകഃ| സ്വാന്യതന്ത്രവിരോധാനാം ഭൂയിഷ്ഠം വിനിവര്തകഃ| യുഗാനുരൂപസന്ദര്ഭോ വിഭാഗേന കരിഷ്യതേ||൭||
सर्वतन्त्राण्यतः प्रायः संहृत्याऽष्टाङ्गसंग्रहः| अस्थानविस्तराक्षेपपुनरुक्तादिवर्जितः| हेतुलिङ्गौषधस्कन्धत्रयमात्रनिबन्धनः| विनिगूढार्थतत्त्वानां प्रदेशानां प्रकाशकः| स्वान्यतन्त्रविरोधानां भूयिष्ठं विनिवर्तकः| युगानुरूपसन्दर्भो विभागेन करिष्यते||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMgrahasya kAyacikitsAparatvam (8) · Śloka 8
നിത്യോപയോഗി ദുര്ബോധം സര്വാങ്ഗവ്യാപി ഭാവതഃ| സംഗൃഹീതം വിശേഷേണ യത്ര കായചികിത്സിതമ്||൮||
नित्योपयोगि दुर्बोधं सर्वाङ्गव्यापि भावतः| संगृहीतं विशेषेण यत्र कायचिकित्सितम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMgrahasya siddhatvam (9) · Śloka 9
ന മാത്രാമാത്രമപ്യത്ര കിഞ്ചിദാഗമവര്ജിതമ്| തേऽര്ഥാഃ സ ഗ്രന്ഥബന്ധശ്ച സംക്ഷേപായ ക്രമോऽന്യഥാ||൯||
न मात्रामात्रमप्यत्र किञ्चिदागमवर्जितम्| तेऽर्थाः स ग्रन्थबन्धश्च संक्षेपाय क्रमोऽन्यथा||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShANAM nirdeshaH, teShAM vikRutAvikRutAnA~gkArya~jca (10) · Śloka 10
വായുഃ പിത്തം കഫശ്ചേതി ത്രയോ ദോഷാഃ സമാസതഃ| പ്രത്യേകം തേ ത്രിധാ വൃദ്ധിക്ഷയസാമ്യവിഭേദതഃ| ഉത്കൃഷ്ടമധ്യാല്പതയാ ത്രിധാ വൃദ്ധിക്ഷയാവപി| വികൃതാऽവികൃതാ ദേഹം ഘ്നന്തി തേ വര്ത്തയന്തി ച||൧൦||
वायुः पित्तं कफश्चेति त्रयो दोषाः समासतः| प्रत्येकं ते त्रिधा वृद्धिक्षयसाम्यविभेदतः| उत्कृष्टमध्याल्पतया त्रिधा वृद्धिक्षयावपि| विकृताऽविकृता देहं घ्नन्ति ते वर्त्तयन्ति च||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShasthAnavisheShaH (11) · Śloka 11
തേ വ്യാപിനോऽപി ഹൃന്നാഭ്യോരധോമധ്യോര്ധ്വസംശ്രയാഃ||൧൧||
ते व्यापिनोऽपि हृन्नाभ्योरधोमध्योर्ध्वसंश्रयाः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAM kAlavisheShaH (12) · Śloka 12
വയോഹോരാത്രിഭുക്താനാം തേऽന്തമധ്യാദിഗാഃ ക്രമാത്||൧൨||
वयोहोरात्रिभुक्तानां तेऽन्तमध्यादिगाः क्रमात्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agneshcAturvidhyam (13) · Śloka 13
തൈര്ഭവേദ്വിഷമസ്തീക്ഷ്ണോ മന്ദശ്ചാഗ്നിഃ സമൈഃ സമഃ||൧൩||
तैर्भवेद्विषमस्तीक्ष्णो मन्दश्चाग्निः समैः समः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThacAturvidhyam (14) · Śloka 14
കോഷ്ഠഃ ക്രൂരോ മൃദുര്മധ്യോ മധ്യഃ സ്യാത്തൈഃ സമൈരപി||൧൪||
कोष्ठः क्रूरो मृदुर्मध्यो मध्यः स्यात्तैः समैरपि||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakRutisambhavaH (15) · Śloka 15
ശുക്രാര്തവസ്ഥൈര്ജന്മാദൌ വിഷേണേവ വിഷകൃമേഃ| തൈശ്ച തിസ്രഃ പ്രകൃതയോ ഹീനമധ്യോത്തമാഃ പൃഥക്| സമധാതുഃ സമസ്താസു ശ്രേഷ്ഠാ നിന്ദ്യാ ദ്വിദോഷജാഃ||൧൫||
शुक्रार्तवस्थैर्जन्मादौ विषेणेव विषकृमेः| तैश्च तिस्रः प्रकृतयो हीनमध्योत्तमाः पृथक्| समधातुः समस्तासु श्रेष्ठा निन्द्या द्विदोषजाः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShaguNAH (16) · Śloka 16
തത്ര രുക്ഷോ ലഘുഃ ശീതഃ ഖരഃ സൂക്ഷ്മശ്ചലോऽനിലഃ| പിത്തം സസ്നേഹതീക്ഷ്ണോഷ്ണം ലഘുഃ വിസ്രം സരം ദ്രവമ്| സ്നിഗ്ധഃ ശീതോ ഗുരുര്മന്ദഃ ശ്ലക്ഷ്ണോ മൃത്സ്നഃ സ്ഥിരഃ കഫഃ||൧൬||
तत्र रुक्षो लघुः शीतः खरः सूक्ष्मश्चलोऽनिलः| पित्तं सस्नेहतीक्ष्णोष्णं लघुः विस्रं सरं द्रवम्| स्निग्धः शीतो गुरुर्मन्दः श्लक्ष्णो मृत्स्नः स्थिरः कफः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtau (17) · Śloka 17
സംസര്ഗഃ സന്നിപാതശ്ച തദ്ദ്വിത്രിക്ഷയകോപതഃ| തൌ ഷോഢാ ദശധാ ചോക്താവുത്കര്ഷാദിവികല്പനാത്||൧൭||
संसर्गः सन्निपातश्च तद्द्वित्रिक्षयकोपतः| तौ षोढा दशधा चोक्तावुत्कर्षादिविकल्पनात्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sapta dhAtavaH (18) · Śloka 18
രസാസൃങ്മാംസമേദോസ്ഥിമജ്ജശുക്രാണി ധാതവഃ| സപ്ത ദൂഷ്യാഃ................................||൧൮||
रसासृङ्मांसमेदोस्थिमज्जशुक्राणि धातवः| सप्त दूष्याः................................||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana malAH (19) · Śloka 19
മലാ മൂത്രശകൃത്സ്വേദാദയോऽപി ച||൧൯||
मला मूत्रशकृत्स्वेदादयोऽपि च||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasajaH vyAdhirityupacArAt (20) · Śloka 20
രസാദിസ്ഥേഷു ദോഷേഷു വ്യാധയഃ സംഭവന്തി യേ| തജ്ജാനിത്യുപചാരേണ താനാഹുര്ഘൃതദാഹവത്||൨൦||
रसादिस्थेषु दोषेषु व्याधयः संभवन्ति ये| तज्जानित्युपचारेण तानाहुर्घृतदाहवत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtUnAM karmANi (21) · Śloka 21
പ്രീണനം ജീവനം ലേപഃ സ്നേഹോ ധാരണപൂരണേ| ഗര്ഭോത്പാദശ്ച കര്മാണി ധാതൂനാം ക്രമശോ വിദുഃ| ശരീരം ധാരയന്ത്യേതേ ധാത്വാഹാരാശ്ച സര്വദാ||൨൧||
प्रीणनं जीवनं लेपः स्नेहो धारणपूरणे| गर्भोत्पादश्च कर्माणि धातूनां क्रमशो विदुः| शरीरं धारयन्त्येते धात्वाहाराश्च सर्वदा||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyavisheShau vRuddhihrAsahetu (22) · Śloka 22
വൃദ്ധിഃ സമാനൈഃ സര്വേഷാം വിപരീതൈര്വിപര്യയഃ||൨൨||
वृद्धिः समानैः सर्वेषां विपरीतैर्विपर्ययः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaDrasAH (23) · Śloka 23
രസാഃ സ്വാദ്വമ്ലലവണതിക്തോഷണകഷായകാഃ| ഷഡ് ദ്രവ്യമാശ്രിതാസ്തേ ച യഥാപൂര്വം ബലാവഹാഃ||൨൩||
रसाः स्वाद्वम्ललवणतिक्तोषणकषायकाः| षड् द्रव्यमाश्रितास्ते च यथापूर्वं बलावहाः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAnAM kAryANi (24) · Śloka 24
തത്രാദ്യാ മാരുതം ഘ്നന്തി ത്രയസ്തിക്താദയഃ കഫമ്| കഷായതിക്തമധുരാഃ പിത്തമന്യേ തു കുര്വതേ||൨൪||
तत्राद्या मारुतं घ्नन्ति त्रयस्तिक्तादयः कफम्| कषायतिक्तमधुराः पित्तमन्ये तु कुर्वते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dravyANAM traividhyam (25) · Śloka 25
ശമനം കോപനം സ്വസ്ഥഹിതം ദ്രവ്യമിതി ത്രിധാ||൨൫||
शमनं कोपनं स्वस्थहितं द्रव्यमिति त्रिधा||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vIryadvaividhyam (26) · Śloka 26
ഉഷ്ണശീതഗുണോത്കര്ഷാത്തത്ര വീര്യം ദ്വിധാ സ്മൃതമ്||൨൬||
उष्णशीतगुणोत्कर्षात्तत्र वीर्यं द्विधा स्मृतम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridhA vipAkaH (27) · Śloka 27
ത്രിധാ വിപാകോ ദ്രവ്യസ്യ സ്വാദ്വമ്ലകടുകാത്മകഃ||൨൭||
त्रिधा विपाको द्रव्यस्य स्वाद्वम्लकटुकात्मकः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dravyamAshritAH guNAH (28) · Śloka 28
ഗുരുമന്ദ- ഹിമസ്നിഗ്ധ- ശ്ലക്ഷ്ണസാന്ദ്ര- മൃദുസ്ഥിരാഃ| ഗുണാഃ സസൂക്ഷ്മവിശദാ വിംശതിഃ സവിപര്യയാഃ| ഇന്ദ്രിയാര്ഥാ വ്യവായീ ച വികാഷീ ചാപരേ ഗുണാഃ| വ്യവായീ ദേഹമഖിലം വ്യാപ്യ പാകായ കല്പതേ| വികാഷീ വികഷന്ധാതൂന്സന്ധിബന്ധാന് വിമുഞ്ചതി| സരതീക്ഷ്ണപ്രകര്ഷൌ തു കൈശ്ചിത്തൌ പരികീര്തിതൌ||൨൮||
गुरुमन्द- हिमस्निग्ध- श्लक्ष्णसान्द्र- मृदुस्थिराः| गुणाः ससूक्ष्मविशदा विंशतिः सविपर्ययाः| इन्द्रियार्था व्यवायी च विकाषी चापरे गुणाः| व्यवायी देहमखिलं व्याप्य पाकाय कल्पते| विकाषी विकषन्धातून्सन्धिबन्धान् विमुञ्चति| सरतीक्ष्णप्रकर्षौ तु कैश्चित्तौ परिकीर्तितौ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAguNAH (29) · Śloka 29
സത്ത്വം രജസ്തമശ്ചേതി ത്രയഃ പ്രോക്താ മഹാഗുണാഃ||൨൯||
सत्त्वं रजस्तमश्चेति त्रयः प्रोक्ता महागुणाः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogArogyakAraNam (30) · Śloka 30
കാലാര്ഥകര്മണാം യോഗോ ഹീനമിഥ്യാതിമാത്രകഃ| സമ്യഗ്യോഗശ്ച വിജ്ഞേയോ രോഗാരോഗ്യൈകകാരണമ്||൩൦||
कालार्थकर्मणां योगो हीनमिथ्यातिमात्रकः| सम्यग्योगश्च विज्ञेयो रोगारोग्यैककारणम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogArogyasvarUpam (31) · Śloka 31
രോഗസ്തു ദോഷവൈഷമ്യം ദോഷസാമ്യമരോഗതാ| നിജാഗന്തു വിഭാഗേന രോഗാശ്ച ദ്വിവിധാ മതാഃ| തേഷാം കായമനോഭേദാദധിഷ്ഠാനമപി ദ്വിധാ| രജസ്തമശ്ച മനസോ ദ്വൌ ച ദോഷാവുദാഹൃതൌ||൩൧||
रोगस्तु दोषवैषम्यं दोषसाम्यमरोगता| निजागन्तु विभागेन रोगाश्च द्विविधा मताः| तेषां कायमनोभेदादधिष्ठानमपि द्विधा| रजस्तमश्च मनसो द्वौ च दोषावुदाहृतौ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogiparIkShA (32) · Śloka 32
ദര്ശനസ്പര്ശനപ്രശ്നൈഃ പരീക്ഷേത ച രോഗിണമ്||൩൨||
दर्शनस्पर्शनप्रश्नैः परीक्षेत च रोगिणम्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogaparIkShA (33) · Śloka 33
രോഗം നിദാനപ്രാഗ്രൂപലക്ഷണോപശയാപ്തിഭിഃ||൩൩||
रोगं निदानप्राग्रूपलक्षणोपशयाप्तिभिः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana deshadvaividhyam (34) · Śloka 34
ഭൂമിദേഹപ്രഭേദേന ദേശമാഹുരിഹ ദ്വിധാ||൩൪||
भूमिदेहप्रभेदेन देशमाहुरिह द्विधा||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhUdeshatraividhyam (35) · Śloka 35
ജാങ്ഗലം വാതഭൂയിഷ്ഠമാനൂപം തു കഫോല്ബണമ്| സാധാരണം സമമലം ത്രിധാ ഭൂദേശമാദിശേത്||൩൫||
जाङ्गलं वातभूयिष्ठमानूपं तु कफोल्बणम्| साधारणं सममलं त्रिधा भूदेशमादिशेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlanirUpaNam (36) · Śloka 36
ക്ഷണാദിര്വ്യാധ്യവസ്ഥാ ച കാലോ ഭൈഷജ്യയോഗകൃത്||൩൬||
क्षणादिर्व्याध्यवस्था च कालो भैषज्ययोगकृत्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhasya dvaividhyam (37) · Śloka 37
ശോധനം ശമനം ചേതി സമസാദൌഷധം ദ്വിധാ||൩൭||
शोधनं शमनं चेति समसादौषधं द्विधा||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SArIramAnasarogayoH paramauShadham (38) · Śloka 38
ശരീരജാനാം ദോഷാണാം ക്രമേണ പരമൌഷധമ്| ബസ്തിര്വിരേകോ വമനം തഥാ തൈലം ഘൃതം മധു| ധീധൈര്യാത്മാദിവിജ്ഞാനം മനോദോഷൌഷധം പരമ്||൩൮||
शरीरजानां दोषाणां क्रमेण परमौषधम्| बस्तिर्विरेको वमनं तथा तैलं घृतं मधु| धीधैर्यात्मादिविज्ञानं मनोदोषौषधं परम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana granthAdhyAyasaMgrahaH (39) · Śloka 39
തന്ത്രസ്യാസ്യ പരം ചാതോ വക്ഷ്യതേऽധ്യായസംഗ്രഹഃ||൩൯||
तन्त्रस्यास्य परं चातो वक्ष्यतेऽध्यायसंग्रहः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUtrasthAnAdhyAyAH (40) · Śloka 40
ആയുഷ്കാമീയ ശിഷ്യാര്ഥ-ദിനര്തുവ്യാധ്യസംഭവാഃ| ദ്രവാന്ന-ജ്ഞാന-സംരക്ഷാ-വിരുദ്ധാന്നാന്ന-പാനികാഃ| മാത്രാശിതൌഷധ-ജ്ഞാന-ശ്രേഷ്ഠ-ശുധ്യാദി- സംഗ്രഹാഃ| മഹാകഷായ-വിവിധ-ദ്രവ്യാദി-രസ-ഭേദകാഃ| ദോഷാദിജ്ഞാനതദ്ഭേദതത്ക്രിയാ രോഗഭേഷജമ്| ദ്വ്യൌഷധ-സ്നേഹന-സ്വേദ-ശുധ്യാസ്ഥാപന-നാവനമ്| ധൂമ-ഗണ്ഡൂഷ-ദൃക്സേക-തൃപ്തി-യന്ത്ര-ജലൌകസഃ| സിരാവിധിഃ ശല്യവിധിഃ ശസ്ത്രക്ഷാരാഗ്നികര്മകാഃ| ചത്വാരിംശദിമേऽധ്യായാഃ സൂത്രമ്.................||൪൦||
आयुष्कामीय शिष्यार्थ-दिनर्तुव्याध्यसंभवाः| द्रवान्न-ज्ञान-संरक्षा-विरुद्धान्नान्न-पानिकाः| मात्राशितौषध-ज्ञान-श्रेष्ठ-शुध्यादि- संग्रहाः| महाकषाय-विविध-द्रव्यादि-रस-भेदकाः| दोषादिज्ञानतद्भेदतत्क्रिया रोगभेषजम्| द्व्यौषध-स्नेहन-स्वेद-शुध्यास्थापन-नावनम्| धूम-गण्डूष-दृक्सेक-तृप्ति-यन्त्र-जलौकसः| सिराविधिः शल्यविधिः शस्त्रक्षाराग्निकर्मकाः| चत्वारिंशदिमेऽध्यायाः सूत्रम्.................||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SArIrasthAnAdhyAyAH (41) · Śloka 41
...................ശാരീരമുച്യതേ| പുത്രാര്ഥഗര്ഭാവക്രാന്തി-ചര്യാവ്യാപച്ഛരീരജാഃ| സിരാമര്മപ്രകൃത്യാഖ്യാ വികൃതാങ്ഗേഹിതാമയാഃ| സദൂതാ ദ്വാദശാധ്യായാഃ..................||൪൧||
...................शारीरमुच्यते| पुत्रार्थगर्भावक्रान्ति-चर्याव्यापच्छरीरजाः| सिरामर्मप्रकृत्याख्या विकृताङ्गेहितामयाः| सदूता द्वादशाध्यायाः..................||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnasthAnAdhyAyAH (42) · Śloka 42
................ംഇദാനം സാര്വരൌഗികമ്| ജ്വരാസൃക്ശ്വാസയക്ഷ്മാദി-മദാദ്യര്ശോതിസാരിണാമ്| മൂത്രാഘാതപ്രമേഹാണാം വിദ്രധ്യാദ്യുദരസ്യ ച| പാണ്ഡുകുഷ്ഠാനിലാര്ത്താനാം വാതാസ്രസ്യ ച ഷോഡശ||൪൨||
................ंइदानं सार्वरौगिकम्| ज्वरासृक्श्वासयक्ष्मादि-मदाद्यर्शोतिसारिणाम्| मूत्राघातप्रमेहाणां विद्रध्याद्युदरस्य च| पाण्डुकुष्ठानिलार्त्तानां वातास्रस्य च षोडश||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAsthAnAdhyAyAH (43) · Śloka 43
ചികിത്സാജ്വരയോരസ്രകാസയോഃ ശ്വാസയക്ഷ്മണോഃ| വമൌ മദാത്യയേऽര്ശസ്സു വിശി ദ്വൌ ദ്വൌ ച മൂത്രിതേ| വിദ്രധൌ ഗുല്മജഠരപാണ്ഡുശോഫവിസര്പിഷു| കുഷ്ഠശ്വിത്രാനിലവ്യാധിവാതാസ്രേഷു ചികിത്സിതമ്| ചതുര്വിംശതിരധ്യായാഃ......................||൪൩||
चिकित्साज्वरयोरस्रकासयोः श्वासयक्ष्मणोः| वमौ मदात्ययेऽर्शस्सु विशि द्वौ द्वौ च मूत्रिते| विद्रधौ गुल्मजठरपाण्डुशोफविसर्पिषु| कुष्ठश्वित्रानिलव्याधिवातास्रेषु चिकित्सितम्| चतुर्विंशतिरध्यायाः......................||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalpasthAnAdhyAyAH (44) · Śloka 44
........................കല്പസിദ്ധിരതഃപരമ്| കല്പോ വമേര്വിരേകസ്യ തത്സിദ്ധിര്ബസ്തികല്പനാ| കല്പശ്ച സിദ്ധബസ്തീനാം സിദ്ധിര്ബസ്ത്യനുവാസയോഃ| ദ്രവ്യകല്പോഷ്ടമഃ....................||൪൪||
........................कल्पसिद्धिरतःपरम्| कल्पो वमेर्विरेकस्य तत्सिद्धिर्बस्तिकल्पना| कल्पश्च सिद्धबस्तीनां सिद्धिर्बस्त्यनुवासयोः| द्रव्यकल्पोष्टमः....................||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarasthAnAdhyAnAdhyAyAH (1) · Śloka 1
................സ്ഥാനമത ഉത്തരമുത്തരമ്| ബാലോപചരണേ വ്യാധിഗ്രഹജ്ഞാനനിഷേധനേ| സ്നാനേ പൃഥഗ്ഗ്രഹേ ഭൂതേ ദ്വാവുന്മാദേ സ്മൃതിക്ഷയേ| വര്ത്മസന്ധിഗതൌ ദ്വൌ ദ്വൌ ദൃക്ത്തമോലിങ്ഗനാശിഷു| സര്വദൃക്സ്യന്ദദൃക്പാകേ കര്ണനാസാമുഖേഷു ച| മൂര്ധ്നി വ്രണേ തഥാ ദ്വൌ ദ്വൌ സദ്യോഭങ്ഗേ ഭഗന്ദരേ| ഗ്രന്ഥ്യാദൌ ക്ഷുദ്രരോഗേഷു ഗുഹ്യരോഗേ പൃഥഗ്ദ്വയമ്| വിഷേ ദ്വൌ ഭുജഗേ കീടേ ദ്വൌ ച ലൂതാസു മൂഷികേ| വിഷേ വിഷോപയോഗേ ച തഥാऽധ്യായോ രസായനേ| വാജീകരണമുദ്ദിശ്യ പഞ്ചാശോऽഷ്ടാങ്ഗപൂരണഃ||൪൫|| ഇതി വൈദ്യപതിസിഹ്മഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ആയുഷ്കാമീയോ നാമ പ്രഥമോऽധ്യായഃ ഇതി പഞ്ചാശദധികമധ്യായശതം ഷഡ്ഭിഃ സ്ഥാനൈഃ സമീരിതം സമ്യഗുക്തമ്||൧||
................स्थानमत उत्तरमुत्तरम्| बालोपचरणे व्याधिग्रहज्ञाननिषेधने| स्नाने पृथग्ग्रहे भूते द्वावुन्मादे स्मृतिक्षये| वर्त्मसन्धिगतौ द्वौ द्वौ दृक्त्तमोलिङ्गनाशिषु| सर्वदृक्स्यन्ददृक्पाके कर्णनासामुखेषु च| मूर्ध्नि व्रणे तथा द्वौ द्वौ सद्योभङ्गे भगन्दरे| ग्रन्थ्यादौ क्षुद्ररोगेषु गुह्यरोगे पृथग्द्वयम्| विषे द्वौ भुजगे कीटे द्वौ च लूतासु मूषिके| विषे विषोपयोगे च तथाऽध्यायो रसायने| वाजीकरणमुद्दिश्य पञ्चाशोऽष्टाङ्गपूरणः||४५|| इति वैद्यपतिसिह्मगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने आयुष्कामीयो नाम प्रथमोऽध्यायः इति पञ्चाशदधिकमध्यायशतं षड्भिः स्थानैः समीरितं सम्यगुक्तम्||१||
🔊 Audio coming soon