Adhikarana athA~a~ayuShkAmIyo nAma prathamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাত আযুষ্কামীযং নামাধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাঽহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथात आयुष्कामीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माऽहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyurvedAnusaraNaPalamadhikArI ca (2) · Śloka 2
আযুঃকামযমানেন ধর্মার্থসুখসাধনম্| আযুর্বেদোপদেশেষু বিধেযঃ পরমাদরঃ||২||
आयुःकामयमानेन धर्मार्थसुखसाधनम्| आयुर्वेदोपदेशेषु विधेयः परमादरः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyurvedAgamakramaH (3) · Śloka 3
আযুর্বেদামৃতং সার্বং ব্রহ্মা বুদ্ধ্বা সনাতনম্| দদৌ দক্ষায সোঽশ্বিভ্যাং তৌ শতক্রতবে ততঃ| ধর্মার্থকামমোক্ষাণাং বিঘ্নকারিভিরামযৈঃ| নরেষু পীড্যমানেষু পুরস্কৃত্য পুনর্বসুম্| ধন্বন্তরিভরদ্বাজনিমিকাশ্যপকশ্যপাঃ| মহর্ধযো মহাত্মানস্তথা লম্বাযনাদযঃ| শতক্রতুমুপাজগ্মুঃ শরণ্যমমরেশ্বরম্| তান্দৃষ্ট্বৈব সহস্রাক্ষো নিজগাদ যথাগমম্| আযুষঃ পালনং বেদমুপবেদমথর্বণঃ| কাযবালগ্রহোর্ধ্বাঙ্গশল্যদংষ্ট্রাজরাবৃষৈঃ| গতমষ্টাঙ্গতাং পুণ্যং বুবুধে যং পিতামহঃ||৩||
आयुर्वेदामृतं सार्वं ब्रह्मा बुद्ध्वा सनातनम्| ददौ दक्षाय सोऽश्विभ्यां तौ शतक्रतवे ततः| धर्मार्थकाममोक्षाणां विघ्नकारिभिरामयैः| नरेषु पीड्यमानेषु पुरस्कृत्य पुनर्वसुम्| धन्वन्तरिभरद्वाजनिमिकाश्यपकश्यपाः| महर्धयो महात्मानस्तथा लम्बायनादयः| शतक्रतुमुपाजग्मुः शरण्यममरेश्वरम्| तान्दृष्ट्वैव सहस्राक्षो निजगाद यथागमम्| आयुषः पालनं वेदमुपवेदमथर्वणः| कायबालग्रहोर्ध्वाङ्गशल्यदंष्ट्राजरावृषैः| गतमष्टाङ्गतां पुण्यं बुबुधे यं पितामहः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyurvedAnayanam (4) · Śloka 4
গৃহীত্বা তে তমাম্নাযং প্রকাশ্য চ পরস্পরম্| আযযুর্মানুষং লোকং মুদিতাঃ পরমর্ষযঃ||৪||
गृहीत्वा ते तमाम्नायं प्रकाश्य च परस्परम्| आययुर्मानुषं लोकं मुदिताः परमर्षयः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Ayurvedasya tantranirmANam (5) · Śloka 5
স্থিত্যর্থমাযুর্বেদস্য তেঽথ তন্ত্রাণি চক্রিরে| কৃত্বাঽগ্নিবেশহারীত ভেডমাণ্ডব্যসুশ্রুতান্| করালাদীংশ্চ তচ্ছিষ্যান্ গ্রাহযামাসুরাদৃতাঃ| স্বং স্বং তন্ত্রং ততস্তেঽপি চক্রুস্তানি কৃতানি চ| গুরুন্ সংশ্রাবযামাসুঃ সর্ষিসঙ্ঘান্সুমেধসঃ| তৈঃ প্রশস্তানি তান্যেষাং প্রতিষ্ঠাং ভুবি লেভিরে||৫||
स्थित्यर्थमायुर्वेदस्य तेऽथ तन्त्राणि चक्रिरे| कृत्वाऽग्निवेशहारीत भेडमाण्डव्यसुश्रुतान्| करालादींश्च तच्छिष्यान् ग्राहयामासुरादृताः| स्वं स्वं तन्त्रं ततस्तेऽपि चक्रुस्तानि कृतानि च| गुरुन् संश्रावयामासुः सर्षिसङ्घान्सुमेधसः| तैः प्रशस्तानि तान्येषां प्रतिष्ठां भुवि लेभिरे||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTA~ggasaMgrahopodghAtaH (6) · Śloka 6
তেষামেকৈকমব্যাপি সমস্তব্যাধিসাধনে| প্রতিতন্ত্রাভিযোগে তু পুরুষাযুষসংক্ষযঃ| ভবত্যধ্যযনেনৈব যস্মাত্প্রোক্তঃ পুনঃ পুনঃ| তন্ত্রকারৈঃ স এবাঽর্থঃ ক্বচিত্কশ্চিদ্বিশেষতঃ| তেঽর্থপ্রত্যাযন পরা বচনে যচ্চ নাদৃতাঃ||৬||
तेषामेकैकमव्यापि समस्तव्याधिसाधने| प्रतितन्त्राभियोगे तु पुरुषायुषसंक्षयः| भवत्यध्ययनेनैव यस्मात्प्रोक्तः पुनः पुनः| तन्त्रकारैः स एवाऽर्थः क्वचित्कश्चिद्विशेषतः| तेऽर्थप्रत्यायन परा वचने यच्च नादृताः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMgrahasya sarvatantrasaMgraharUpatvaM yugAnurUpasandarBatva~jca (7) · Śloka 7
সর্বতন্ত্রাণ্যতঃ প্রাযঃ সংহৃত্যাঽষ্টাঙ্গসংগ্রহঃ| অস্থানবিস্তরাক্ষেপপুনরুক্তাদিবর্জিতঃ| হেতুলিঙ্গৌষধস্কন্ধত্রযমাত্রনিবন্ধনঃ| বিনিগূঢার্থতত্ত্বানাং প্রদেশানাং প্রকাশকঃ| স্বান্যতন্ত্রবিরোধানাং ভূযিষ্ঠং বিনিবর্তকঃ| যুগানুরূপসন্দর্ভো বিভাগেন করিষ্যতে||৭||
सर्वतन्त्राण्यतः प्रायः संहृत्याऽष्टाङ्गसंग्रहः| अस्थानविस्तराक्षेपपुनरुक्तादिवर्जितः| हेतुलिङ्गौषधस्कन्धत्रयमात्रनिबन्धनः| विनिगूढार्थतत्त्वानां प्रदेशानां प्रकाशकः| स्वान्यतन्त्रविरोधानां भूयिष्ठं विनिवर्तकः| युगानुरूपसन्दर्भो विभागेन करिष्यते||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMgrahasya kAyacikitsAparatvam (8) · Śloka 8
নিত্যোপযোগি দুর্বোধং সর্বাঙ্গব্যাপি ভাবতঃ| সংগৃহীতং বিশেষেণ যত্র কাযচিকিত্সিতম্||৮||
नित्योपयोगि दुर्बोधं सर्वाङ्गव्यापि भावतः| संगृहीतं विशेषेण यत्र कायचिकित्सितम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMgrahasya siddhatvam (9) · Śloka 9
ন মাত্রামাত্রমপ্যত্র কিঞ্চিদাগমবর্জিতম্| তেঽর্থাঃ স গ্রন্থবন্ধশ্চ সংক্ষেপায ক্রমোঽন্যথা||৯||
न मात्रामात्रमप्यत्र किञ्चिदागमवर्जितम्| तेऽर्थाः स ग्रन्थबन्धश्च संक्षेपाय क्रमोऽन्यथा||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShANAM nirdeshaH, teShAM vikRutAvikRutAnA~gkArya~jca (10) · Śloka 10
বাযুঃ পিত্তং কফশ্চেতি ত্রযো দোষাঃ সমাসতঃ| প্রত্যেকং তে ত্রিধা বৃদ্ধিক্ষযসাম্যবিভেদতঃ| উত্কৃষ্টমধ্যাল্পতযা ত্রিধা বৃদ্ধিক্ষযাবপি| বিকৃতাঽবিকৃতা দেহং ঘ্নন্তি তে বর্ত্তযন্তি চ||১০||
वायुः पित्तं कफश्चेति त्रयो दोषाः समासतः| प्रत्येकं ते त्रिधा वृद्धिक्षयसाम्यविभेदतः| उत्कृष्टमध्याल्पतया त्रिधा वृद्धिक्षयावपि| विकृताऽविकृता देहं घ्नन्ति ते वर्त्तयन्ति च||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShasthAnavisheShaH (11) · Śloka 11
তে ব্যাপিনোঽপি হৃন্নাভ্যোরধোমধ্যোর্ধ্বসংশ্রযাঃ||১১||
ते व्यापिनोऽपि हृन्नाभ्योरधोमध्योर्ध्वसंश्रयाः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAM kAlavisheShaH (12) · Śloka 12
বযোহোরাত্রিভুক্তানাং তেঽন্তমধ্যাদিগাঃ ক্রমাত্||১২||
वयोहोरात्रिभुक्तानां तेऽन्तमध्यादिगाः क्रमात्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agneshcAturvidhyam (13) · Śloka 13
তৈর্ভবেদ্বিষমস্তীক্ষ্ণো মন্দশ্চাগ্নিঃ সমৈঃ সমঃ||১৩||
तैर्भवेद्विषमस्तीक्ष्णो मन्दश्चाग्निः समैः समः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThacAturvidhyam (14) · Śloka 14
কোষ্ঠঃ ক্রূরো মৃদুর্মধ্যো মধ্যঃ স্যাত্তৈঃ সমৈরপি||১৪||
कोष्ठः क्रूरो मृदुर्मध्यो मध्यः स्यात्तैः समैरपि||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakRutisambhavaH (15) · Śloka 15
শুক্রার্তবস্থৈর্জন্মাদৌ বিষেণেব বিষকৃমেঃ| তৈশ্চ তিস্রঃ প্রকৃতযো হীনমধ্যোত্তমাঃ পৃথক্| সমধাতুঃ সমস্তাসু শ্রেষ্ঠা নিন্দ্যা দ্বিদোষজাঃ||১৫||
शुक्रार्तवस्थैर्जन्मादौ विषेणेव विषकृमेः| तैश्च तिस्रः प्रकृतयो हीनमध्योत्तमाः पृथक्| समधातुः समस्तासु श्रेष्ठा निन्द्या द्विदोषजाः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShaguNAH (16) · Śloka 16
তত্র রুক্ষো লঘুঃ শীতঃ খরঃ সূক্ষ্মশ্চলোঽনিলঃ| পিত্তং সস্নেহতীক্ষ্ণোষ্ণং লঘুঃ বিস্রং সরং দ্রবম্| স্নিগ্ধঃ শীতো গুরুর্মন্দঃ শ্লক্ষ্ণো মৃত্স্নঃ স্থিরঃ কফঃ||১৬||
तत्र रुक्षो लघुः शीतः खरः सूक्ष्मश्चलोऽनिलः| पित्तं सस्नेहतीक्ष्णोष्णं लघुः विस्रं सरं द्रवम्| स्निग्धः शीतो गुरुर्मन्दः श्लक्ष्णो मृत्स्नः स्थिरः कफः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtau (17) · Śloka 17
সংসর্গঃ সন্নিপাতশ্চ তদ্দ্বিত্রিক্ষযকোপতঃ| তৌ ষোঢা দশধা চোক্তাবুত্কর্ষাদিবিকল্পনাত্||১৭||
संसर्गः सन्निपातश्च तद्द्वित्रिक्षयकोपतः| तौ षोढा दशधा चोक्तावुत्कर्षादिविकल्पनात्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sapta dhAtavaH (18) · Śloka 18
রসাসৃঙ্মাংসমেদোস্থিমজ্জশুক্রাণি ধাতবঃ| সপ্ত দূষ্যাঃ................................||১৮||
रसासृङ्मांसमेदोस्थिमज्जशुक्राणि धातवः| सप्त दूष्याः................................||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana malAH (19) · Śloka 19
মলা মূত্রশকৃত্স্বেদাদযোঽপি চ||১৯||
मला मूत्रशकृत्स्वेदादयोऽपि च||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasajaH vyAdhirityupacArAt (20) · Śloka 20
রসাদিস্থেষু দোষেষু ব্যাধযঃ সংভবন্তি যে| তজ্জানিত্যুপচারেণ তানাহুর্ঘৃতদাহবত্||২০||
रसादिस्थेषु दोषेषु व्याधयः संभवन्ति ये| तज्जानित्युपचारेण तानाहुर्घृतदाहवत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtUnAM karmANi (21) · Śloka 21
প্রীণনং জীবনং লেপঃ স্নেহো ধারণপূরণে| গর্ভোত্পাদশ্চ কর্মাণি ধাতূনাং ক্রমশো বিদুঃ| শরীরং ধারযন্ত্যেতে ধাত্বাহারাশ্চ সর্বদা||২১||
प्रीणनं जीवनं लेपः स्नेहो धारणपूरणे| गर्भोत्पादश्च कर्माणि धातूनां क्रमशो विदुः| शरीरं धारयन्त्येते धात्वाहाराश्च सर्वदा||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyavisheShau vRuddhihrAsahetu (22) · Śloka 22
বৃদ্ধিঃ সমানৈঃ সর্বেষাং বিপরীতৈর্বিপর্যযঃ||২২||
वृद्धिः समानैः सर्वेषां विपरीतैर्विपर्ययः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaDrasAH (23) · Śloka 23
রসাঃ স্বাদ্বম্ললবণতিক্তোষণকষাযকাঃ| ষড্ দ্রব্যমাশ্রিতাস্তে চ যথাপূর্বং বলাবহাঃ||২৩||
रसाः स्वाद्वम्ललवणतिक्तोषणकषायकाः| षड् द्रव्यमाश्रितास्ते च यथापूर्वं बलावहाः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAnAM kAryANi (24) · Śloka 24
তত্রাদ্যা মারুতং ঘ্নন্তি ত্রযস্তিক্তাদযঃ কফম্| কষাযতিক্তমধুরাঃ পিত্তমন্যে তু কুর্বতে||২৪||
तत्राद्या मारुतं घ्नन्ति त्रयस्तिक्तादयः कफम्| कषायतिक्तमधुराः पित्तमन्ये तु कुर्वते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dravyANAM traividhyam (25) · Śloka 25
শমনং কোপনং স্বস্থহিতং দ্রব্যমিতি ত্রিধা||২৫||
शमनं कोपनं स्वस्थहितं द्रव्यमिति त्रिधा||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vIryadvaividhyam (26) · Śloka 26
উষ্ণশীতগুণোত্কর্ষাত্তত্র বীর্যং দ্বিধা স্মৃতম্||২৬||
उष्णशीतगुणोत्कर्षात्तत्र वीर्यं द्विधा स्मृतम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridhA vipAkaH (27) · Śloka 27
ত্রিধা বিপাকো দ্রব্যস্য স্বাদ্বম্লকটুকাত্মকঃ||২৭||
त्रिधा विपाको द्रव्यस्य स्वाद्वम्लकटुकात्मकः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dravyamAshritAH guNAH (28) · Śloka 28
গুরুমন্দ- হিমস্নিগ্ধ- শ্লক্ষ্ণসান্দ্র- মৃদুস্থিরাঃ| গুণাঃ সসূক্ষ্মবিশদা বিংশতিঃ সবিপর্যযাঃ| ইন্দ্রিযার্থা ব্যবাযী চ বিকাষী চাপরে গুণাঃ| ব্যবাযী দেহমখিলং ব্যাপ্য পাকায কল্পতে| বিকাষী বিকষন্ধাতূন্সন্ধিবন্ধান্ বিমুঞ্চতি| সরতীক্ষ্ণপ্রকর্ষৌ তু কৈশ্চিত্তৌ পরিকীর্তিতৌ||২৮||
गुरुमन्द- हिमस्निग्ध- श्लक्ष्णसान्द्र- मृदुस्थिराः| गुणाः ससूक्ष्मविशदा विंशतिः सविपर्ययाः| इन्द्रियार्था व्यवायी च विकाषी चापरे गुणाः| व्यवायी देहमखिलं व्याप्य पाकाय कल्पते| विकाषी विकषन्धातून्सन्धिबन्धान् विमुञ्चति| सरतीक्ष्णप्रकर्षौ तु कैश्चित्तौ परिकीर्तितौ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAguNAH (29) · Śloka 29
সত্ত্বং রজস্তমশ্চেতি ত্রযঃ প্রোক্তা মহাগুণাঃ||২৯||
सत्त्वं रजस्तमश्चेति त्रयः प्रोक्ता महागुणाः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogArogyakAraNam (30) · Śloka 30
কালার্থকর্মণাং যোগো হীনমিথ্যাতিমাত্রকঃ| সম্যগ্যোগশ্চ বিজ্ঞেযো রোগারোগ্যৈককারণম্||৩০||
कालार्थकर्मणां योगो हीनमिथ्यातिमात्रकः| सम्यग्योगश्च विज्ञेयो रोगारोग्यैककारणम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogArogyasvarUpam (31) · Śloka 31
রোগস্তু দোষবৈষম্যং দোষসাম্যমরোগতা| নিজাগন্তু বিভাগেন রোগাশ্চ দ্বিবিধা মতাঃ| তেষাং কাযমনোভেদাদধিষ্ঠানমপি দ্বিধা| রজস্তমশ্চ মনসো দ্বৌ চ দোষাবুদাহৃতৌ||৩১||
रोगस्तु दोषवैषम्यं दोषसाम्यमरोगता| निजागन्तु विभागेन रोगाश्च द्विविधा मताः| तेषां कायमनोभेदादधिष्ठानमपि द्विधा| रजस्तमश्च मनसो द्वौ च दोषावुदाहृतौ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogiparIkShA (32) · Śloka 32
দর্শনস্পর্শনপ্রশ্নৈঃ পরীক্ষেত চ রোগিণম্||৩২||
दर्शनस्पर्शनप्रश्नैः परीक्षेत च रोगिणम्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogaparIkShA (33) · Śloka 33
রোগং নিদানপ্রাগ্রূপলক্ষণোপশযাপ্তিভিঃ||৩৩||
रोगं निदानप्राग्रूपलक्षणोपशयाप्तिभिः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana deshadvaividhyam (34) · Śloka 34
ভূমিদেহপ্রভেদেন দেশমাহুরিহ দ্বিধা||৩৪||
भूमिदेहप्रभेदेन देशमाहुरिह द्विधा||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhUdeshatraividhyam (35) · Śloka 35
জাঙ্গলং বাতভূযিষ্ঠমানূপং তু কফোল্বণম্| সাধারণং সমমলং ত্রিধা ভূদেশমাদিশেত্||৩৫||
जाङ्गलं वातभूयिष्ठमानूपं तु कफोल्बणम्| साधारणं सममलं त्रिधा भूदेशमादिशेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlanirUpaNam (36) · Śloka 36
ক্ষণাদির্ব্যাধ্যবস্থা চ কালো ভৈষজ্যযোগকৃত্||৩৬||
क्षणादिर्व्याध्यवस्था च कालो भैषज्ययोगकृत्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhasya dvaividhyam (37) · Śloka 37
শোধনং শমনং চেতি সমসাদৌষধং দ্বিধা||৩৭||
शोधनं शमनं चेति समसादौषधं द्विधा||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SArIramAnasarogayoH paramauShadham (38) · Śloka 38
শরীরজানাং দোষাণাং ক্রমেণ পরমৌষধম্| বস্তির্বিরেকো বমনং তথা তৈলং ঘৃতং মধু| ধীধৈর্যাত্মাদিবিজ্ঞানং মনোদোষৌষধং পরম্||৩৮||
शरीरजानां दोषाणां क्रमेण परमौषधम्| बस्तिर्विरेको वमनं तथा तैलं घृतं मधु| धीधैर्यात्मादिविज्ञानं मनोदोषौषधं परम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana granthAdhyAyasaMgrahaH (39) · Śloka 39
তন্ত্রস্যাস্য পরং চাতো বক্ষ্যতেঽধ্যাযসংগ্রহঃ||৩৯||
तन्त्रस्यास्य परं चातो वक्ष्यतेऽध्यायसंग्रहः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUtrasthAnAdhyAyAH (40) · Śloka 40
আযুষ্কামীয শিষ্যার্থ-দিনর্তুব্যাধ্যসংভবাঃ| দ্রবান্ন-জ্ঞান-সংরক্ষা-বিরুদ্ধান্নান্ন-পানিকাঃ| মাত্রাশিতৌষধ-জ্ঞান-শ্রেষ্ঠ-শুধ্যাদি- সংগ্রহাঃ| মহাকষায-বিবিধ-দ্রব্যাদি-রস-ভেদকাঃ| দোষাদিজ্ঞানতদ্ভেদতত্ক্রিযা রোগভেষজম্| দ্ব্যৌষধ-স্নেহন-স্বেদ-শুধ্যাস্থাপন-নাবনম্| ধূম-গণ্ডূষ-দৃক্সেক-তৃপ্তি-যন্ত্র-জলৌকসঃ| সিরাবিধিঃ শল্যবিধিঃ শস্ত্রক্ষারাগ্নিকর্মকাঃ| চত্বারিংশদিমেঽধ্যাযাঃ সূত্রম্.................||৪০||
आयुष्कामीय शिष्यार्थ-दिनर्तुव्याध्यसंभवाः| द्रवान्न-ज्ञान-संरक्षा-विरुद्धान्नान्न-पानिकाः| मात्राशितौषध-ज्ञान-श्रेष्ठ-शुध्यादि- संग्रहाः| महाकषाय-विविध-द्रव्यादि-रस-भेदकाः| दोषादिज्ञानतद्भेदतत्क्रिया रोगभेषजम्| द्व्यौषध-स्नेहन-स्वेद-शुध्यास्थापन-नावनम्| धूम-गण्डूष-दृक्सेक-तृप्ति-यन्त्र-जलौकसः| सिराविधिः शल्यविधिः शस्त्रक्षाराग्निकर्मकाः| चत्वारिंशदिमेऽध्यायाः सूत्रम्.................||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SArIrasthAnAdhyAyAH (41) · Śloka 41
...................শারীরমুচ্যতে| পুত্রার্থগর্ভাবক্রান্তি-চর্যাব্যাপচ্ছরীরজাঃ| সিরামর্মপ্রকৃত্যাখ্যা বিকৃতাঙ্গেহিতামযাঃ| সদূতা দ্বাদশাধ্যাযাঃ..................||৪১||
...................शारीरमुच्यते| पुत्रार्थगर्भावक्रान्ति-चर्याव्यापच्छरीरजाः| सिरामर्मप्रकृत्याख्या विकृताङ्गेहितामयाः| सदूता द्वादशाध्यायाः..................||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnasthAnAdhyAyAH (42) · Śloka 42
................ংইদানং সার্বরৌগিকম্| জ্বরাসৃক্শ্বাসযক্ষ্মাদি-মদাদ্যর্শোতিসারিণাম্| মূত্রাঘাতপ্রমেহাণাং বিদ্রধ্যাদ্যুদরস্য চ| পাণ্ডুকুষ্ঠানিলার্ত্তানাং বাতাস্রস্য চ ষোডশ||৪২||
................ंइदानं सार्वरौगिकम्| ज्वरासृक्श्वासयक्ष्मादि-मदाद्यर्शोतिसारिणाम्| मूत्राघातप्रमेहाणां विद्रध्याद्युदरस्य च| पाण्डुकुष्ठानिलार्त्तानां वातास्रस्य च षोडश||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAsthAnAdhyAyAH (43) · Śloka 43
চিকিত্সাজ্বরযোরস্রকাসযোঃ শ্বাসযক্ষ্মণোঃ| বমৌ মদাত্যযেঽর্শস্সু বিশি দ্বৌ দ্বৌ চ মূত্রিতে| বিদ্রধৌ গুল্মজঠরপাণ্ডুশোফবিসর্পিষু| কুষ্ঠশ্বিত্রানিলব্যাধিবাতাস্রেষু চিকিত্সিতম্| চতুর্বিংশতিরধ্যাযাঃ......................||৪৩||
चिकित्साज्वरयोरस्रकासयोः श्वासयक्ष्मणोः| वमौ मदात्ययेऽर्शस्सु विशि द्वौ द्वौ च मूत्रिते| विद्रधौ गुल्मजठरपाण्डुशोफविसर्पिषु| कुष्ठश्वित्रानिलव्याधिवातास्रेषु चिकित्सितम्| चतुर्विंशतिरध्यायाः......................||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalpasthAnAdhyAyAH (44) · Śloka 44
........................কল্পসিদ্ধিরতঃপরম্| কল্পো বমের্বিরেকস্য তত্সিদ্ধির্বস্তিকল্পনা| কল্পশ্চ সিদ্ধবস্তীনাং সিদ্ধির্বস্ত্যনুবাসযোঃ| দ্রব্যকল্পোষ্টমঃ....................||৪৪||
........................कल्पसिद्धिरतःपरम्| कल्पो वमेर्विरेकस्य तत्सिद्धिर्बस्तिकल्पना| कल्पश्च सिद्धबस्तीनां सिद्धिर्बस्त्यनुवासयोः| द्रव्यकल्पोष्टमः....................||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarasthAnAdhyAnAdhyAyAH (1) · Śloka 1
................স্থানমত উত্তরমুত্তরম্| বালোপচরণে ব্যাধিগ্রহজ্ঞাননিষেধনে| স্নানে পৃথগ্গ্রহে ভূতে দ্বাবুন্মাদে স্মৃতিক্ষযে| বর্ত্মসন্ধিগতৌ দ্বৌ দ্বৌ দৃক্ত্তমোলিঙ্গনাশিষু| সর্বদৃক্স্যন্দদৃক্পাকে কর্ণনাসামুখেষু চ| মূর্ধ্নি ব্রণে তথা দ্বৌ দ্বৌ সদ্যোভঙ্গে ভগন্দরে| গ্রন্থ্যাদৌ ক্ষুদ্ররোগেষু গুহ্যরোগে পৃথগ্দ্বযম্| বিষে দ্বৌ ভুজগে কীটে দ্বৌ চ লূতাসু মূষিকে| বিষে বিষোপযোগে চ তথাঽধ্যাযো রসাযনে| বাজীকরণমুদ্দিশ্য পঞ্চাশোঽষ্টাঙ্গপূরণঃ||৪৫|| ইতি বৈদ্যপতিসিহ্মগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাবষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং সূত্রস্থানে আযুষ্কামীযো নাম প্রথমোঽধ্যাযঃ ইতি পঞ্চাশদধিকমধ্যাযশতং ষড্ভিঃ স্থানৈঃ সমীরিতং সম্যগুক্তম্||১||
................स्थानमत उत्तरमुत्तरम्| बालोपचरणे व्याधिग्रहज्ञाननिषेधने| स्नाने पृथग्ग्रहे भूते द्वावुन्मादे स्मृतिक्षये| वर्त्मसन्धिगतौ द्वौ द्वौ दृक्त्तमोलिङ्गनाशिषु| सर्वदृक्स्यन्ददृक्पाके कर्णनासामुखेषु च| मूर्ध्नि व्रणे तथा द्वौ द्वौ सद्योभङ्गे भगन्दरे| ग्रन्थ्यादौ क्षुद्ररोगेषु गुह्यरोगे पृथग्द्वयम्| विषे द्वौ भुजगे कीटे द्वौ च लूतासु मूषिके| विषे विषोपयोगे च तथाऽध्यायो रसायने| वाजीकरणमुद्दिश्य पञ्चाशोऽष्टाङ्गपूरणः||४५|| इति वैद्यपतिसिह्मगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने आयुष्कामीयो नाम प्रथमोऽध्यायः इति पञ्चाशदधिकमध्यायशतं षड्भिः स्थानैः समीरितं सम्यगुक्तम्||१||
🔊 Audio coming soon