Adhikarana athA~a~ayuShkAmIyo nAma prathamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాత ఆయుష్కామీయం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాఽహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथात आयुष्कामीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माऽहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyurvedAnusaraNaPalamadhikArI ca (2) · Śloka 2
ఆయుఃకామయమానేన ధర్మార్థసుఖసాధనం| ఆయుర్వేదోపదేశేషు విధేయః పరమాదరః||2||
आयुःकामयमानेन धर्मार्थसुखसाधनम्| आयुर्वेदोपदेशेषु विधेयः परमादरः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyurvedAgamakramaH (3) · Śloka 3
ఆయుర్వేదామృతం సార్వం బ్రహ్మా బుద్ధ్వా సనాతనం| దదౌ దక్షాయ సోఽశ్విభ్యాం తౌ శతక్రతవే తతః| ధర్మార్థకామమోక్షాణాం విఘ్నకారిభిరామయైః| నరేషు పీడ్యమానేషు పురస్కృత్య పునర్వసుం| ధన్వంతరిభరద్వాజనిమికాశ్యపకశ్యపాః| మహర్ధయో మహాత్మానస్తథా లంబాయనాదయః| శతక్రతుముపాజగ్ముః శరణ్యమమరేశ్వరం| తాందృష్ట్వైవ సహస్రాక్షో నిజగాద యథాగమం| ఆయుషః పాలనం వేదముపవేదమథర్వణః| కాయబాలగ్రహోర్ధ్వాంగశల్యదంష్ట్రాజరావృషైః| గతమష్టాంగతాం పుణ్యం బుబుధే యం పితామహః||3||
आयुर्वेदामृतं सार्वं ब्रह्मा बुद्ध्वा सनातनम्| ददौ दक्षाय सोऽश्विभ्यां तौ शतक्रतवे ततः| धर्मार्थकाममोक्षाणां विघ्नकारिभिरामयैः| नरेषु पीड्यमानेषु पुरस्कृत्य पुनर्वसुम्| धन्वन्तरिभरद्वाजनिमिकाश्यपकश्यपाः| महर्धयो महात्मानस्तथा लम्बायनादयः| शतक्रतुमुपाजग्मुः शरण्यममरेश्वरम्| तान्दृष्ट्वैव सहस्राक्षो निजगाद यथागमम्| आयुषः पालनं वेदमुपवेदमथर्वणः| कायबालग्रहोर्ध्वाङ्गशल्यदंष्ट्राजरावृषैः| गतमष्टाङ्गतां पुण्यं बुबुधे यं पितामहः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyurvedAnayanam (4) · Śloka 4
గృహీత్వా తే తమామ్నాయం ప్రకాశ్య చ పరస్పరం| ఆయయుర్మానుషం లోకం ముదితాః పరమర్షయః||4||
गृहीत्वा ते तमाम्नायं प्रकाश्य च परस्परम्| आययुर्मानुषं लोकं मुदिताः परमर्षयः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Ayurvedasya tantranirmANam (5) · Śloka 5
స్థిత్యర్థమాయుర్వేదస్య తేఽథ తంత్రాణి చక్రిరే| కృత్వాఽగ్నివేశహారీత భేడమాండవ్యసుశ్రుతాన్| కరాలాదీంశ్చ తచ్ఛిష్యాన్ గ్రాహయామాసురాదృతాః| స్వం స్వం తంత్రం తతస్తేఽపి చక్రుస్తాని కృతాని చ| గురున్ సంశ్రావయామాసుః సర్షిసంఘాన్సుమేధసః| తైః ప్రశస్తాని తాన్యేషాం ప్రతిష్ఠాం భువి లేభిరే||5||
स्थित्यर्थमायुर्वेदस्य तेऽथ तन्त्राणि चक्रिरे| कृत्वाऽग्निवेशहारीत भेडमाण्डव्यसुश्रुतान्| करालादींश्च तच्छिष्यान् ग्राहयामासुरादृताः| स्वं स्वं तन्त्रं ततस्तेऽपि चक्रुस्तानि कृतानि च| गुरुन् संश्रावयामासुः सर्षिसङ्घान्सुमेधसः| तैः प्रशस्तानि तान्येषां प्रतिष्ठां भुवि लेभिरे||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTA~ggasaMgrahopodghAtaH (6) · Śloka 6
తేషామేకైకమవ్యాపి సమస్తవ్యాధిసాధనే| ప్రతితంత్రాభియోగే తు పురుషాయుషసంక్షయః| భవత్యధ్యయనేనైవ యస్మాత్ప్రోక్తః పునః పునః| తంత్రకారైః స ఏవాఽర్థః క్వచిత్కశ్చిద్విశేషతః| తేఽర్థప్రత్యాయన పరా వచనే యచ్చ నాదృతాః||6||
तेषामेकैकमव्यापि समस्तव्याधिसाधने| प्रतितन्त्राभियोगे तु पुरुषायुषसंक्षयः| भवत्यध्ययनेनैव यस्मात्प्रोक्तः पुनः पुनः| तन्त्रकारैः स एवाऽर्थः क्वचित्कश्चिद्विशेषतः| तेऽर्थप्रत्यायन परा वचने यच्च नादृताः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMgrahasya sarvatantrasaMgraharUpatvaM yugAnurUpasandarBatva~jca (7) · Śloka 7
సర్వతంత్రాణ్యతః ప్రాయః సంహృత్యాఽష్టాంగసంగ్రహః| అస్థానవిస్తరాక్షేపపునరుక్తాదివర్జితః| హేతులింగౌషధస్కంధత్రయమాత్రనిబంధనః| వినిగూఢార్థతత్త్వానాం ప్రదేశానాం ప్రకాశకః| స్వాన్యతంత్రవిరోధానాం భూయిష్ఠం వినివర్తకః| యుగానురూపసందర్భో విభాగేన కరిష్యతే||7||
सर्वतन्त्राण्यतः प्रायः संहृत्याऽष्टाङ्गसंग्रहः| अस्थानविस्तराक्षेपपुनरुक्तादिवर्जितः| हेतुलिङ्गौषधस्कन्धत्रयमात्रनिबन्धनः| विनिगूढार्थतत्त्वानां प्रदेशानां प्रकाशकः| स्वान्यतन्त्रविरोधानां भूयिष्ठं विनिवर्तकः| युगानुरूपसन्दर्भो विभागेन करिष्यते||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMgrahasya kAyacikitsAparatvam (8) · Śloka 8
నిత్యోపయోగి దుర్బోధం సర్వాంగవ్యాపి భావతః| సంగృహీతం విశేషేణ యత్ర కాయచికిత్సితం||8||
नित्योपयोगि दुर्बोधं सर्वाङ्गव्यापि भावतः| संगृहीतं विशेषेण यत्र कायचिकित्सितम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMgrahasya siddhatvam (9) · Śloka 9
న మాత్రామాత్రమప్యత్ర కించిదాగమవర్జితం| తేఽర్థాః స గ్రంథబంధశ్చ సంక్షేపాయ క్రమోఽన్యథా||9||
न मात्रामात्रमप्यत्र किञ्चिदागमवर्जितम्| तेऽर्थाः स ग्रन्थबन्धश्च संक्षेपाय क्रमोऽन्यथा||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShANAM nirdeshaH, teShAM vikRutAvikRutAnA~gkArya~jca (10) · Śloka 10
వాయుః పిత్తం కఫశ్చేతి త్రయో దోషాః సమాసతః| ప్రత్యేకం తే త్రిధా వృద్ధిక్షయసామ్యవిభేదతః| ఉత్కృష్టమధ్యాల్పతయా త్రిధా వృద్ధిక్షయావపి| వికృతాఽవికృతా దేహం ఘ్నంతి తే వర్త్తయంతి చ||10||
वायुः पित्तं कफश्चेति त्रयो दोषाः समासतः| प्रत्येकं ते त्रिधा वृद्धिक्षयसाम्यविभेदतः| उत्कृष्टमध्याल्पतया त्रिधा वृद्धिक्षयावपि| विकृताऽविकृता देहं घ्नन्ति ते वर्त्तयन्ति च||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShasthAnavisheShaH (11) · Śloka 11
తే వ్యాపినోఽపి హృన్నాభ్యోరధోమధ్యోర్ధ్వసంశ్రయాః||11||
ते व्यापिनोऽपि हृन्नाभ्योरधोमध्योर्ध्वसंश्रयाः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAM kAlavisheShaH (12) · Śloka 12
వయోహోరాత్రిభుక్తానాం తేఽంతమధ్యాదిగాః క్రమాత్||12||
वयोहोरात्रिभुक्तानां तेऽन्तमध्यादिगाः क्रमात्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agneshcAturvidhyam (13) · Śloka 13
తైర్భవేద్విషమస్తీక్ష్ణో మందశ్చాగ్నిః సమైః సమః||13||
तैर्भवेद्विषमस्तीक्ष्णो मन्दश्चाग्निः समैः समः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThacAturvidhyam (14) · Śloka 14
కోష్ఠః క్రూరో మృదుర్మధ్యో మధ్యః స్యాత్తైః సమైరపి||14||
कोष्ठः क्रूरो मृदुर्मध्यो मध्यः स्यात्तैः समैरपि||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakRutisambhavaH (15) · Śloka 15
శుక్రార్తవస్థైర్జన్మాదౌ విషేణేవ విషకృమేః| తైశ్చ తిస్రః ప్రకృతయో హీనమధ్యోత్తమాః పృథక్| సమధాతుః సమస్తాసు శ్రేష్ఠా నింద్యా ద్విదోషజాః||15||
शुक्रार्तवस्थैर्जन्मादौ विषेणेव विषकृमेः| तैश्च तिस्रः प्रकृतयो हीनमध्योत्तमाः पृथक्| समधातुः समस्तासु श्रेष्ठा निन्द्या द्विदोषजाः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShaguNAH (16) · Śloka 16
తత్ర రుక్షో లఘుః శీతః ఖరః సూక్ష్మశ్చలోఽనిలః| పిత్తం సస్నేహతీక్ష్ణోష్ణం లఘుః విస్రం సరం ద్రవం| స్నిగ్ధః శీతో గురుర్మందః శ్లక్ష్ణో మృత్స్నః స్థిరః కఫః||16||
तत्र रुक्षो लघुः शीतः खरः सूक्ष्मश्चलोऽनिलः| पित्तं सस्नेहतीक्ष्णोष्णं लघुः विस्रं सरं द्रवम्| स्निग्धः शीतो गुरुर्मन्दः श्लक्ष्णो मृत्स्नः स्थिरः कफः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtau (17) · Śloka 17
సంసర్గః సన్నిపాతశ్చ తద్ద్విత్రిక్షయకోపతః| తౌ షోఢా దశధా చోక్తావుత్కర్షాదివికల్పనాత్||17||
संसर्गः सन्निपातश्च तद्द्वित्रिक्षयकोपतः| तौ षोढा दशधा चोक्तावुत्कर्षादिविकल्पनात्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sapta dhAtavaH (18) · Śloka 18
రసాసృఙ్మాంసమేదోస్థిమజ్జశుక్రాణి ధాతవః| సప్త దూష్యాః................................||18||
रसासृङ्मांसमेदोस्थिमज्जशुक्राणि धातवः| सप्त दूष्याः................................||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana malAH (19) · Śloka 19
మలా మూత్రశకృత్స్వేదాదయోఽపి చ||19||
मला मूत्रशकृत्स्वेदादयोऽपि च||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasajaH vyAdhirityupacArAt (20) · Śloka 20
రసాదిస్థేషు దోషేషు వ్యాధయః సంభవంతి యే| తజ్జానిత్యుపచారేణ తానాహుర్ఘృతదాహవత్||20||
रसादिस्थेषु दोषेषु व्याधयः संभवन्ति ये| तज्जानित्युपचारेण तानाहुर्घृतदाहवत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtUnAM karmANi (21) · Śloka 21
ప్రీణనం జీవనం లేపః స్నేహో ధారణపూరణే| గర్భోత్పాదశ్చ కర్మాణి ధాతూనాం క్రమశో విదుః| శరీరం ధారయంత్యేతే ధాత్వాహారాశ్చ సర్వదా||21||
प्रीणनं जीवनं लेपः स्नेहो धारणपूरणे| गर्भोत्पादश्च कर्माणि धातूनां क्रमशो विदुः| शरीरं धारयन्त्येते धात्वाहाराश्च सर्वदा||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyavisheShau vRuddhihrAsahetu (22) · Śloka 22
వృద్ధిః సమానైః సర్వేషాం విపరీతైర్విపర్యయః||22||
वृद्धिः समानैः सर्वेषां विपरीतैर्विपर्ययः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaDrasAH (23) · Śloka 23
రసాః స్వాద్వమ్లలవణతిక్తోషణకషాయకాః| షడ్ ద్రవ్యమాశ్రితాస్తే చ యథాపూర్వం బలావహాః||23||
रसाः स्वाद्वम्ललवणतिक्तोषणकषायकाः| षड् द्रव्यमाश्रितास्ते च यथापूर्वं बलावहाः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAnAM kAryANi (24) · Śloka 24
తత్రాద్యా మారుతం ఘ్నంతి త్రయస్తిక్తాదయః కఫం| కషాయతిక్తమధురాః పిత్తమన్యే తు కుర్వతే||24||
तत्राद्या मारुतं घ्नन्ति त्रयस्तिक्तादयः कफम्| कषायतिक्तमधुराः पित्तमन्ये तु कुर्वते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dravyANAM traividhyam (25) · Śloka 25
శమనం కోపనం స్వస్థహితం ద్రవ్యమితి త్రిధా||25||
शमनं कोपनं स्वस्थहितं द्रव्यमिति त्रिधा||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vIryadvaividhyam (26) · Śloka 26
ఉష్ణశీతగుణోత్కర్షాత్తత్ర వీర్యం ద్విధా స్మృతం||26||
उष्णशीतगुणोत्कर्षात्तत्र वीर्यं द्विधा स्मृतम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridhA vipAkaH (27) · Śloka 27
త్రిధా విపాకో ద్రవ్యస్య స్వాద్వమ్లకటుకాత్మకః||27||
त्रिधा विपाको द्रव्यस्य स्वाद्वम्लकटुकात्मकः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dravyamAshritAH guNAH (28) · Śloka 28
గురుమంద- హిమస్నిగ్ధ- శ్లక్ష్ణసాంద్ర- మృదుస్థిరాః| గుణాః ససూక్ష్మవిశదా వింశతిః సవిపర్యయాః| ఇంద్రియార్థా వ్యవాయీ చ వికాషీ చాపరే గుణాః| వ్యవాయీ దేహమఖిలం వ్యాప్య పాకాయ కల్పతే| వికాషీ వికషంధాతూన్సంధిబంధాన్ విముంచతి| సరతీక్ష్ణప్రకర్షౌ తు కైశ్చిత్తౌ పరికీర్తితౌ||28||
गुरुमन्द- हिमस्निग्ध- श्लक्ष्णसान्द्र- मृदुस्थिराः| गुणाः ससूक्ष्मविशदा विंशतिः सविपर्ययाः| इन्द्रियार्था व्यवायी च विकाषी चापरे गुणाः| व्यवायी देहमखिलं व्याप्य पाकाय कल्पते| विकाषी विकषन्धातून्सन्धिबन्धान् विमुञ्चति| सरतीक्ष्णप्रकर्षौ तु कैश्चित्तौ परिकीर्तितौ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAguNAH (29) · Śloka 29
సత్త్వం రజస్తమశ్చేతి త్రయః ప్రోక్తా మహాగుణాః||29||
सत्त्वं रजस्तमश्चेति त्रयः प्रोक्ता महागुणाः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogArogyakAraNam (30) · Śloka 30
కాలార్థకర్మణాం యోగో హీనమిథ్యాతిమాత్రకః| సమ్యగ్యోగశ్చ విజ్ఞేయో రోగారోగ్యైకకారణం||30||
कालार्थकर्मणां योगो हीनमिथ्यातिमात्रकः| सम्यग्योगश्च विज्ञेयो रोगारोग्यैककारणम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogArogyasvarUpam (31) · Śloka 31
రోగస్తు దోషవైషమ్యం దోషసామ్యమరోగతా| నిజాగంతు విభాగేన రోగాశ్చ ద్వివిధా మతాః| తేషాం కాయమనోభేదాదధిష్ఠానమపి ద్విధా| రజస్తమశ్చ మనసో ద్వౌ చ దోషావుదాహృతౌ||31||
रोगस्तु दोषवैषम्यं दोषसाम्यमरोगता| निजागन्तु विभागेन रोगाश्च द्विविधा मताः| तेषां कायमनोभेदादधिष्ठानमपि द्विधा| रजस्तमश्च मनसो द्वौ च दोषावुदाहृतौ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogiparIkShA (32) · Śloka 32
దర్శనస్పర్శనప్రశ్నైః పరీక్షేత చ రోగిణం||32||
दर्शनस्पर्शनप्रश्नैः परीक्षेत च रोगिणम्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogaparIkShA (33) · Śloka 33
రోగం నిదానప్రాగ్రూపలక్షణోపశయాప్తిభిః||33||
रोगं निदानप्राग्रूपलक्षणोपशयाप्तिभिः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana deshadvaividhyam (34) · Śloka 34
భూమిదేహప్రభేదేన దేశమాహురిహ ద్విధా||34||
भूमिदेहप्रभेदेन देशमाहुरिह द्विधा||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhUdeshatraividhyam (35) · Śloka 35
జాంగలం వాతభూయిష్ఠమానూపం తు కఫోల్బణం| సాధారణం సమమలం త్రిధా భూదేశమాదిశేత్||35||
जाङ्गलं वातभूयिष्ठमानूपं तु कफोल्बणम्| साधारणं सममलं त्रिधा भूदेशमादिशेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlanirUpaNam (36) · Śloka 36
క్షణాదిర్వ్యాధ్యవస్థా చ కాలో భైషజ్యయోగకృత్||36||
क्षणादिर्व्याध्यवस्था च कालो भैषज्ययोगकृत्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhasya dvaividhyam (37) · Śloka 37
శోధనం శమనం చేతి సమసాదౌషధం ద్విధా||37||
शोधनं शमनं चेति समसादौषधं द्विधा||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SArIramAnasarogayoH paramauShadham (38) · Śloka 38
శరీరజానాం దోషాణాం క్రమేణ పరమౌషధం| బస్తిర్విరేకో వమనం తథా తైలం ఘృతం మధు| ధీధైర్యాత్మాదివిజ్ఞానం మనోదోషౌషధం పరం||38||
शरीरजानां दोषाणां क्रमेण परमौषधम्| बस्तिर्विरेको वमनं तथा तैलं घृतं मधु| धीधैर्यात्मादिविज्ञानं मनोदोषौषधं परम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana granthAdhyAyasaMgrahaH (39) · Śloka 39
తంత్రస్యాస్య పరం చాతో వక్ష్యతేఽధ్యాయసంగ్రహః||39||
तन्त्रस्यास्य परं चातो वक्ष्यतेऽध्यायसंग्रहः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUtrasthAnAdhyAyAH (40) · Śloka 40
ఆయుష్కామీయ శిష్యార్థ-దినర్తువ్యాధ్యసంభవాః| ద్రవాన్న-జ్ఞాన-సంరక్షా-విరుద్ధాన్నాన్న-పానికాః| మాత్రాశితౌషధ-జ్ఞాన-శ్రేష్ఠ-శుధ్యాది- సంగ్రహాః| మహాకషాయ-వివిధ-ద్రవ్యాది-రస-భేదకాః| దోషాదిజ్ఞానతద్భేదతత్క్రియా రోగభేషజం| ద్వ్యౌషధ-స్నేహన-స్వేద-శుధ్యాస్థాపన-నావనం| ధూమ-గండూష-దృక్సేక-తృప్తి-యంత్ర-జలౌకసః| సిరావిధిః శల్యవిధిః శస్త్రక్షారాగ్నికర్మకాః| చత్వారింశదిమేఽధ్యాయాః సూత్రం.................||40||
आयुष्कामीय शिष्यार्थ-दिनर्तुव्याध्यसंभवाः| द्रवान्न-ज्ञान-संरक्षा-विरुद्धान्नान्न-पानिकाः| मात्राशितौषध-ज्ञान-श्रेष्ठ-शुध्यादि- संग्रहाः| महाकषाय-विविध-द्रव्यादि-रस-भेदकाः| दोषादिज्ञानतद्भेदतत्क्रिया रोगभेषजम्| द्व्यौषध-स्नेहन-स्वेद-शुध्यास्थापन-नावनम्| धूम-गण्डूष-दृक्सेक-तृप्ति-यन्त्र-जलौकसः| सिराविधिः शल्यविधिः शस्त्रक्षाराग्निकर्मकाः| चत्वारिंशदिमेऽध्यायाः सूत्रम्.................||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SArIrasthAnAdhyAyAH (41) · Śloka 41
...................శారీరముచ్యతే| పుత్రార్థగర్భావక్రాంతి-చర్యావ్యాపచ్ఛరీరజాః| సిరామర్మప్రకృత్యాఖ్యా వికృతాంగేహితామయాః| సదూతా ద్వాదశాధ్యాయాః..................||41||
...................शारीरमुच्यते| पुत्रार्थगर्भावक्रान्ति-चर्याव्यापच्छरीरजाः| सिरामर्मप्रकृत्याख्या विकृताङ्गेहितामयाः| सदूता द्वादशाध्यायाः..................||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnasthAnAdhyAyAH (42) · Śloka 42
.................నిదానం సార్వరౌగికం| జ్వరాసృక్శ్వాసయక్ష్మాది-మదాద్యర్శోతిసారిణాం| మూత్రాఘాతప్రమేహాణాం విద్రధ్యాద్యుదరస్య చ| పాండుకుష్ఠానిలార్త్తానాం వాతాస్రస్య చ షోడశ||42||
................ंइदानं सार्वरौगिकम्| ज्वरासृक्श्वासयक्ष्मादि-मदाद्यर्शोतिसारिणाम्| मूत्राघातप्रमेहाणां विद्रध्याद्युदरस्य च| पाण्डुकुष्ठानिलार्त्तानां वातास्रस्य च षोडश||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAsthAnAdhyAyAH (43) · Śloka 43
చికిత్సాజ్వరయోరస్రకాసయోః శ్వాసయక్ష్మణోః| వమౌ మదాత్యయేఽర్శస్సు విశి ద్వౌ ద్వౌ చ మూత్రితే| విద్రధౌ గుల్మజఠరపాండుశోఫవిసర్పిషు| కుష్ఠశ్విత్రానిలవ్యాధివాతాస్రేషు చికిత్సితం| చతుర్వింశతిరధ్యాయాః......................||43||
चिकित्साज्वरयोरस्रकासयोः श्वासयक्ष्मणोः| वमौ मदात्ययेऽर्शस्सु विशि द्वौ द्वौ च मूत्रिते| विद्रधौ गुल्मजठरपाण्डुशोफविसर्पिषु| कुष्ठश्वित्रानिलव्याधिवातास्रेषु चिकित्सितम्| चतुर्विंशतिरध्यायाः......................||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalpasthAnAdhyAyAH (44) · Śloka 44
........................కల్పసిద్ధిరతఃపరం| కల్పో వమేర్విరేకస్య తత్సిద్ధిర్బస్తికల్పనా| కల్పశ్చ సిద్ధబస్తీనాం సిద్ధిర్బస్త్యనువాసయోః| ద్రవ్యకల్పోష్టమః....................||44||
........................कल्पसिद्धिरतःपरम्| कल्पो वमेर्विरेकस्य तत्सिद्धिर्बस्तिकल्पना| कल्पश्च सिद्धबस्तीनां सिद्धिर्बस्त्यनुवासयोः| द्रव्यकल्पोष्टमः....................||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarasthAnAdhyAnAdhyAyAH (1) · Śloka 1
................స్థానమత ఉత్తరముత్తరం| బాలోపచరణే వ్యాధిగ్రహజ్ఞాననిషేధనే| స్నానే పృథగ్గ్రహే భూతే ద్వావున్మాదే స్మృతిక్షయే| వర్త్మసంధిగతౌ ద్వౌ ద్వౌ దృక్త్తమోలింగనాశిషు| సర్వదృక్స్యందదృక్పాకే కర్ణనాసాముఖేషు చ| మూర్ధ్ని వ్రణే తథా ద్వౌ ద్వౌ సద్యోభంగే భగందరే| గ్రంథ్యాదౌ క్షుద్రరోగేషు గుహ్యరోగే పృథగ్ద్వయం| విషే ద్వౌ భుజగే కీటే ద్వౌ చ లూతాసు మూషికే| విషే విషోపయోగే చ తథాఽధ్యాయో రసాయనే| వాజీకరణముద్దిశ్య పంచాశోఽష్టాంగపూరణః||45|| ఇతి వైద్యపతిసిహ్మగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం సూత్రస్థానే ఆయుష్కామీయో నామ ప్రథమోఽధ్యాయః ఇతి పంచాశదధికమధ్యాయశతం షడ్భిః స్థానైః సమీరితం సమ్యగుక్తం||1||
................स्थानमत उत्तरमुत्तरम्| बालोपचरणे व्याधिग्रहज्ञाननिषेधने| स्नाने पृथग्ग्रहे भूते द्वावुन्मादे स्मृतिक्षये| वर्त्मसन्धिगतौ द्वौ द्वौ दृक्त्तमोलिङ्गनाशिषु| सर्वदृक्स्यन्ददृक्पाके कर्णनासामुखेषु च| मूर्ध्नि व्रणे तथा द्वौ द्वौ सद्योभङ्गे भगन्दरे| ग्रन्थ्यादौ क्षुद्ररोगेषु गुह्यरोगे पृथग्द्वयम्| विषे द्वौ भुजगे कीटे द्वौ च लूतासु मूषिके| विषे विषोपयोगे च तथाऽध्यायो रसायने| वाजीकरणमुद्दिश्य पञ्चाशोऽष्टाङ्गपूरणः||४५|| इति वैद्यपतिसिह्मगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने आयुष्कामीयो नाम प्रथमोऽध्यायः इति पञ्चाशदधिकमध्यायशतं षड्भिः स्थानैः समीरितं सम्यगुक्तम्||१||
🔊 Audio coming soon