Adhikarana atha dravadravyavij~jAnIyo nAma ShaShTho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో ద్రవద్రవ్యవిజ్ఞానీయం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो द्रवद्रव्यविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (1) toyavargaH (2) · Śloka 2
జీవనం తర్పణం హ్ర్ద్యం హ్లాది బుద్ధిప్రబోధనం| తన్వవ్యక్తరసం మృష్టం శీతం శుచ్యమృతోపమం| సూర్యోద్ధృతప్రభుక్తత్త్వాల్లఘు వాతకఫాపహం| శైత్యజీవనసౌమ్యత్వైః పిత్తరక్తవిషార్తిజిత్| గంగాంబు నభసో భ్రష్టం స్పృష్టం త్వర్కేందుమారుతైః| హితాహితత్వే తద్భూయో దేశకాలావపేక్షతే||2||
जीवनं तर्पणं ह्र्द्यं ह्लादि बुद्धिप्रबोधनम्| तन्वव्यक्तरसं मृष्टं शीतं शुच्यमृतोपमम्| सूर्योद्धृतप्रभुक्तत्त्वाल्लघु वातकफापहम्| शैत्यजीवनसौम्यत्वैः पित्तरक्तविषार्तिजित्| गङ्गाम्बु नभसो भ्रष्टं स्पृष्टं त्वर्केन्दुमारुतैः| हिताहितत्वे तद्भूयो देशकालावपेक्षते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gA~ggasAmudrajalalakShaNe tayoH pEyatvamapeyatva~jca (3) · Śloka 3
యేనాభివృష్టమమలం శాల్యన్నం రాజతస్థితం| అక్లిన్నమవివర్ణం వా తత్పేయం గాంగమన్యథా| సాముద్రం తన్న పాతవ్యం మాసాదాశ్వయుజాద్వినా||3||
येनाभिवृष्टममलं शाल्यन्नं राजतस्थितम्| अक्लिन्नमविवर्णं वा तत्पेयं गाङ्गमन्यथा| सामुद्रं तन्न पातव्यं मासादाश्वयुजाद्विना||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gA~ggodakasaMgrahaNopAyaH (4) · Śloka 4
ఖాతధౌతశిలాపృష్ఠవస్త్రాదిభ్యశ్చ్యుతం జలం| హేమమృన్మయపాత్రస్థమవిపన్నం సదా పిబేత్||4||
खातधौतशिलापृष्ठवस्त्रादिभ्यश्च्युतं जलम्| हेममृन्मयपात्रस्थमविपन्नं सदा पिबेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BUmiShThamudakam (5) · Śloka 5
తదభావే చ భూమిష్ఠమాంతరిక్షానుకారి యత్||5||
तदभावे च भूमिष्ठमान्तरिक्षानुकारि यत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana deshavargaBedEna BUtavisheSheNa ca jale rasAH (6) · Śloka 6
శ్వేతే కషాయం తత్స్వాదు కృష్ణే తిక్తం చ పాండురే| నీలే కషాయమధురం దేశే లవణమూషరే| సక్షారం కపిలే మిశ్రం మిశ్రేఽథాంబుగుణాధికే| ంధురం లవణామ్లం తు భవేద్భూమిగుణాధికే| తేజోధికే తిక్తకటు కషాయం పవనాధికే| దివ్యానుకారి త్వవ్యక్తరసత్వాస్త్వగుణాధికే| శుచిపృథ్వసితశ్వేతే దేశే చార్కానిలాహతం||6||
श्वेते कषायं तत्स्वादु कृष्णे तिक्तं च पाण्डुरे| नीले कषायमधुरं देशे लवणमूषरे| सक्षारं कपिले मिश्रं मिश्रेऽथाम्बुगुणाधिके| म्धुरं लवणाम्लं तु भवेद्भूमिगुणाधिके| तेजोधिके तिक्तकटु कषायं पवनाधिके| दिव्यानुकारि त्वव्यक्तरसत्वास्त्वगुणाधिके| शुचिपृथ्वसितश्वेते देशे चार्कानिलाहतम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalasyAShTau BedAsteShAM guNAshca (7) · Śloka 7
కౌపసారసతాటాకచౌండప్రాస్త్రవణోద్భిదం| వాపీనదీతోయమితి తత్పునః స్మృతమష్టధా| సక్షారం పిత్తకృత్కౌపం దీపనం నాతివాతలం| సారసం స్వాదు లఘు చ తాటాకం గురు వాతలం| చౌండం తు పిత్తలం దోషహరం ప్రాస్త్రవణోదకం| ఔద్భిదం స్వాదు పిత్తఘ్నం స్వాదు వాపీజలం లఘు| నాదేయం వాతలం రూక్షం కటుకంచ తదాఽఽదిశేత్| ధన్వానూపమహీధ్రాణాం సామీప్యాద్ గురులాఘవం||7||
कौपसारसताटाकचौण्डप्रास्त्रवणोद्भिदम्| वापीनदीतोयमिति तत्पुनः स्मृतमष्टधा| सक्षारं पित्तकृत्कौपं दीपनं नातिवातलम्| सारसं स्वादु लघु च ताटाकं गुरु वातलम्| चौण्डं तु पित्तलं दोषहरं प्रास्त्रवणोदकम्| औद्भिदं स्वादु पित्तघ्नं स्वादु वापीजलं लघु| नादेयं वातलं रूक्षं कटुकञ्च तदाऽऽदिशेत्| धन्वानूपमहीध्राणां सामीप्याद् गुरुलाघवम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyA~apathyAshca nadyaH samudrajalaguNAshca (8) · Śloka 8
పశ్చిమోదధిగాః శీఘ్రవహా యాశ్చామలోదకాః| పథ్యాః సమాసాత్తా నద్యో విపరీతాస్తతోఽన్యథా| ఉపలాస్ఫాలనాక్షేపవిచ్ఛేదైః ఖేదితోదకాః| హిమవన్మలయోద్భూతాః పథ్యాస్తా ఏవ చ స్థితాః| కృమిశ్లీపదహృత్కంఠశిరోరోగాంప్రకుర్వతే| ప్రాచ్యావంత్యపరాంతోత్థా దుర్నామాని మహేంద్రజాః| ఉదరశ్లీపదాతంకాన్ సహ్యవింధ్యభవాః పునః| కుష్ఠపాండుశిరోరోగాన్ దోషఘ్న్యః పారియాత్రజాః| బలపౌరుషకారిణ్యః సాగరాంభస్త్రిదోషకృత్||8||
पश्चिमोदधिगाः शीघ्रवहा याश्चामलोदकाः| पथ्याः समासात्ता नद्यो विपरीतास्ततोऽन्यथा| उपलास्फालनाक्षेपविच्छेदैः खेदितोदकाः| हिमवन्मलयोद्भूताः पथ्यास्ता एव च स्थिताः| कृमिश्लीपदहृत्कण्ठशिरोरोगान्प्रकुर्वते| प्राच्यावन्त्यपरान्तोत्था दुर्नामानि महेन्द्रजाः| उदरश्लीपदातङ्कान् सह्यविन्ध्यभवाः पुनः| कुष्ठपाण्डुशिरोरोगान् दोषघ्न्यः पारियात्रजाः| बलपौरुषकारिण्यः सागराम्भस्त्रिदोषकृत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAnapAnayorvarjyajalaM tatra hetuSca (9) · Śloka 9
కీటాహిమూత్రవిట్కోథతృణజాలోత్కరావిలం| పంకపంకజశైవాలహఠపర్ణాదిసంస్తృతం| సూర్యేందుపవనాదృష్టం జుష్టం చ క్షుద్రజంతుభిః| అభివృష్టం వివర్ణంచ కలుషం స్థూలఫేనిలం| విరసం గంధవత్తప్తం దంతగ్రహ్యతిశైత్యతః| అనార్తవం చ యద్దివ్యమార్తవం ప్రథమంచ యత్| లూతాదితంతువిణ్మూత్రవిషసంశ్లేషదూషితం| తత్కుర్యాత్స్నానపానాభ్యాం తృష్ణాఽఽధ్మానోదరజ్వరాన్| కాసాగ్నిసాదాభిష్యందకండూగండాదికానతః| తద్వర్జయేదభావే వా తోయస్యాన్యస్య శస్యతే| ఘనవస్త్రపరిస్త్రావైః క్షుద్రజంత్వభిరక్షణం| వ్యాపన్నస్యాస్య తపనమగ్న్యర్కాయసపిండకైః| పర్ణీమూల-బిసగ్రంథిముక్తా-కతక-శైవలైః| వస్త్రగోమేదకాభ్యాం వా కారయేత్తత్ప్రసాదనం| పాటలా-కరవీరాది-కుసుమైర్గంధ-నాశనం||9||
कीटाहिमूत्रविट्कोथतृणजालोत्कराविलम्| पङ्कपङ्कजशैवालहठपर्णादिसंस्तृतम्| सूर्येन्दुपवनादृष्टं जुष्टं च क्षुद्रजन्तुभिः| अभिवृष्टं विवर्णञ्च कलुषं स्थूलफेनिलम्| विरसं गन्धवत्तप्तं दन्तग्रह्यतिशैत्यतः| अनार्तवं च यद्दिव्यमार्तवं प्रथमञ्च यत्| लूतादितन्तुविण्मूत्रविषसंश्लेषदूषितम्| तत्कुर्यात्स्नानपानाभ्यां तृष्णाऽऽध्मानोदरज्वरान्| कासाग्निसादाभिष्यन्दकण्डूगण्डादिकानतः| तद्वर्जयेदभावे वा तोयस्यान्यस्य शस्यते| घनवस्त्रपरिस्त्रावैः क्षुद्रजन्त्वभिरक्षणम्| व्यापन्नस्यास्य तपनमग्न्यर्कायसपिण्डकैः| पर्णीमूल-बिसग्रन्थिमुक्ता-कतक-शैवलैः| वस्त्रगोमेदकाभ्यां वा कारयेत्तत्प्रसादनम्| पाटला-करवीरादि-कुसुमैर्गन्ध-नाशनम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalapAnaniyamAH (10) · Śloka 10
పానీయం న తు పానీయం పానీయేఽన్యప్రదేశజే| అజీర్ణే క్వథితం చామే పక్వే జీర్ణేఽపి నేతరత్| శీతే విధిరయం తప్తే త్వజీర్ణే శిశిరం త్యజేత్||10||
पानीयं न तु पानीयं पानीयेऽन्यप्रदेशजे| अजीर्णे क्वथितं चामे पक्वे जीर्णेऽपि नेतरत्| शीते विधिरयं तप्ते त्वजीर्णे शिशिरं त्यजेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalasya prANamayatvaM nAtyantaniShedhaH (11) · Śloka 11
పానీయం ప్రాణినాం ప్రాణా విశ్వమేవ చ తన్మయం| అతోఽత్యంతనిషేధేన న క్వచిద్వారి వార్యతే| ఆస్యశోషాంగసాదాద్యా మృత్యుర్వా తదలాభతః| నహి తోయాద్వినా వృత్తిః స్వస్థ్యస్య వ్యాధితస్య చ||11||
पानीयं प्राणिनां प्राणा विश्वमेव च तन्मयम्| अतोऽत्यन्तनिषेधेन न क्वचिद्वारि वार्यते| आस्यशोषाङ्गसादाद्या मृत्युर्वा तदलाभतः| नहि तोयाद्विना वृत्तिः स्वस्थ्यस्य व्याधितस्य च||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avasthAvashAjjalavisheShasya hitAhitatvaM jalasyopayogaprakArAshca (12) · Śloka 12
కేవలం సౌషధం పక్వమామముష్ణం హితంచ తత్| సమీక్ష్య మాత్రయా యుక్తమమృతం విషమన్యథా||12||
केवलं सौषधं पक्वमाममुष्णं हितञ्च तत्| समीक्ष्य मात्रया युक्तममृतं विषमन्यथा||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShyato~apyatijalapAne doShAH (13) · Śloka 13
అతియోగేన సలిలం తృష్యతోఽపి ప్రయోజితం| ప్రయాతి పిత్తశ్లేష్మత్వం జ్వరితస్య విశేషతః| వర్ధయత్యామతృణ్నిద్రాతంద్రాధ్మానాంగగౌరవం| కాసాగ్నిసాదహృల్లాసప్రసేకశ్వాసపీనసాన్||13||
अतियोगेन सलिलं तृष्यतोऽपि प्रयोजितम्| प्रयाति पित्तश्लेष्मत्वं ज्वरितस्य विशेषतः| वर्धयत्यामतृण्निद्रातन्द्राध्मानाङ्गगौरवम्| कासाग्निसादहृल्लासप्रसेकश्वासपीनसान्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalasya laghutvameva (14) · Śloka 14
పాకే స్వాదు హిమం వీర్యే తదుష్ణమపి యోజితం| తస్మాదయోగపానేన లాఘవాన్న వియోజయేత్||14||
पाके स्वादु हिमं वीर्ये तदुष्णमपि योजितम्| तस्मादयोगपानेन लाघवान्न वियोजयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmaviShTabdhayostRuShNArahitasyApi koShNajalapAnavidhiH (15) · Śloka 15
ఆమవిష్టబ్ధయోః కోష్ణం నిష్పిపాసోఽప్యపః పిబేత్| యావత్యః క్లేదయంత్యన్నమతిక్లేదోఽగ్నినాశనః| విబద్ధః కఫవాతాభ్యాం ముక్తామాశయబంధనః| పచ్యతే క్షిప్రమాహారః కోష్ణతోయద్రవీకృతః||15||
आमविष्टब्धयोः कोष्णं निष्पिपासोऽप्यपः पिबेत्| यावत्यः क्लेदयन्त्यन्नमतिक्लेदोऽग्निनाशनः| विबद्धः कफवाताभ्यां मुक्तामाशयबन्धनः| पच्यते क्षिप्रमाहारः कोष्णतोयद्रवीकृतः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vishiShTAvasthAyAM sarvAmanA jalaniShedhaH saMskRutajalapAnavidhishca (16) · Śloka 16
అనవస్థితదోషాగ్నేర్వ్యాధిక్షీణబలస్య చ| నల్పమప్యామముదకం హితం తద్ధి త్రిదోషకృత్| తేజసః ప్రతిపక్షత్వాన్మందాగ్నిర్వర్జయేజ్జలం| సర్వమేవ తథా స్యందప్లీహవిద్రద్ధిగుల్మినః| పాండూదరాతిసారార్శోగ్రహణీశోషశోఫినః| కామమల్పమశక్తౌ తు పేయమౌషధసంస్కృతం| ఋతే శరన్నిదాఘాభ్యాంపిబేత్స్వస్థోఽపి చాల్పశః||16||
अनवस्थितदोषाग्नेर्व्याधिक्षीणबलस्य च| नल्पमप्याममुदकं हितं तद्धि त्रिदोषकृत्| तेजसः प्रतिपक्षत्वान्मन्दाग्निर्वर्जयेज्जलम्| सर्वमेव तथा स्यन्दप्लीहविद्रद्धिगुल्मिनः| पाण्डूदरातिसारार्शोग्रहणीशोषशोफिनः| काममल्पमशक्तौ तु पेयमौषधसंस्कृतम्| ऋते शरन्निदाघाभ्याम्पिबेत्स्वस्थोऽपि चाल्पशः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhojanasyAdimadhyAnteShu jalapAnam (17) · Śloka 17
భక్తస్యాదౌ జలం పీతమగ్నిసాదం కృశాంగతాం| అంతే కరోతి స్థూలత్వమూర్ధ్వం చామాశయాత్కఫం| మధ్యే మధ్యాంగతాం సామ్యం ధాతూనాం జరణం సుఖం||17||
भक्तस्यादौ जलं पीतमग्निसादं कृशाङ्गताम्| अन्ते करोति स्थूलत्वमूर्ध्वं चामाशयात्कफम्| मध्ये मध्याङ्गतां साम्यं धातूनां जरणं सुखम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItajalaguNAH (18) · Śloka 18
శీతం మదాత్యయగ్లానిమూర్చ్ఛాచ్ఛర్దిశ్రమభ్రమాన్| తృష్ణోష్ణదాహపిత్తాసృగ్వషాణి చ నిహంతి తత్||18||
शीतं मदात्ययग्लानिमूर्च्छाच्छर्दिश्रमभ्रमान्| तृष्णोष्णदाहपित्तासृग्वषाणि च निहन्ति तत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNakvathitashItajalaguNAH (19) · Śloka 19
క్షీణపాదత్రిభాగార్ధం దేశర్తుగురులాఘవాత్| క్వథితం ఫేనరహితమవేగమమలం హితం| హిధ్మాఽఽధ్మానానిలశ్లేషతృట్కాసశ్వాసపీనసే| పార్శ్వశూలామమేదఃసు సద్యః శుద్ధౌ నవజ్వరే| దీపనం పాచనం కంఠ్యం లఘు బస్తివిశోధనం| పాషాణరూప్యమృద్ధేమజతుతాపార్కతాపితం| పానీయముష్ణం శీతం వా త్రిదోషఘ్నం తృడర్తిజిత్| లఘ్వరూక్షం క్లమఘ్నంచ తోయం క్వథితశీతలం| సంసర్గే పిత్తకఫయోః సన్నిపాతే చ శస్యతే||19||
क्षीणपादत्रिभागार्धं देशर्तुगुरुलाघवात्| क्वथितं फेनरहितमवेगममलं हितम्| हिध्माऽऽध्मानानिलश्लेषतृट्कासश्वासपीनसे| पार्श्वशूलाममेदःसु सद्यः शुद्धौ नवज्वरे| दीपनं पाचनं कण्ठ्यं लघु बस्तिविशोधनम्| पाषाणरूप्यमृद्धेमजतुतापार्कतापितम्| पानीयमुष्णं शीतं वा त्रिदोषघ्नं तृडर्तिजित्| लघ्वरूक्षं क्लमघ्नञ्च तोयं क्वथितशीतलम्| संसर्गे पित्तकफयोः सन्निपाते च शस्यते||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paryuShitajalaguNAH (20) · Śloka 20
తోయం వహ్నిగుణభ్రష్టం పాకేఽమ్లం సర్వదోషకృత్| భవేత్పర్యుషితం తచ్చ............................||20||
तोयं वह्निगुणभ्रष्टं पाकेऽम्लं सर्वदोषकृत्| भवेत्पर्युषितं तच्च............................||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana himakarajalaguNAH (21) · Śloka 21
...............................తోయం హిమకరోద్భవం| అతిశైత్యగురుస్థైర్యసంఘాతైః కఫవాతకృత్||21||
...............................तोयं हिमकरोद्भवम्| अतिशैत्यगुरुस्थैर्यसङ्घातैः कफवातकृत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana candrakAntajalaguNAH (22) · Śloka 22
చంద్రకంతభవం రక్షోవిషపిత్తజ్వరాపహం| దృష్టిమేధావపుస్థైర్యకరం స్వాదు హిమం లఘు||22||
चन्द्रकन्तभवं रक्षोविषपित्तज्वरापहम्| दृष्टिमेधावपुस्थैर्यकरं स्वादु हिमं लघु||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nArikelodakaguNAH (23) · Śloka 23
నారికేలోదకం స్నిగ్ధం స్వాదు వృష్యం హిమం లఘు| తృష్ణాపిత్తానిలహరం దీపనం బస్తిశోధనం||23||
नारिकेलोदकं स्निग्धं स्वादु वृष्यं हिमं लघु| तृष्णापित्तानिलहरं दीपनं बस्तिशोधनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalAnAM varAvaratve (24) · Śloka 24
ద్వయం వారి వరం వర్షే నాదేయమవరం పరం||24||
द्वयं वारि वरं वर्षे नादेयमवरं परम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (2) kShIravargaH kShIrabhedAH kShIrasAmAnyaguNAH (26) · Śloka 26
గవ్యం మాహిషమాజం చ క్రారభం స్త్రైణమావికం| ఐభమైకశఫం చేతి క్షీరమష్టవిధం స్మృతం||25|| స్వాదుపాకరసం స్నిగ్ధమోజస్యం ధాతువర్ధనం| వాతపిత్తహరం వృష్యం స్లేష్మలం గురు శీతలం| ప్రాయః పయో......................................||26||
गव्यं माहिषमाजं च क्रारभं स्त्रैणमाविकम्| ऐभमैकशफं चेति क्षीरमष्टविधं स्मृतम्||२५|| स्वादुपाकरसं स्निग्धमोजस्यं धातुवर्धनम्| वातपित्तहरं वृष्यं स्लेष्मलं गुरु शीतलम्| प्रायः पयो......................................||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sagokShIraM kShIrANAM guNAH (27) · Śloka 27
..........ఽత్ర గవ్యం తు జీవనీయం రసాయనం| క్షతక్షీణహితం మేధ్యం బల్యం స్తన్యకరం సరం| శ్రమభ్రమమదాలక్ష్మీశ్వాసకాసాతితృట్క్షుధః| జీర్ణజ్వరం మూత్రకృచ్ఛ్రం రక్తపిత్తం చ నాశయేత్||27||
..........ऽत्र गव्यं तु जीवनीयं रसायनम्| क्षतक्षीणहितं मेध्यं बल्यं स्तन्यकरं सरम्| श्रमभ्रममदालक्ष्मीश्वासकासातितृट्क्षुधः| जीर्णज्वरं मूत्रकृच्छ्रं रक्तपित्तं च नाशयेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAhiShakShIraguNAH (28) · Śloka 28
హితమత్యగ్న్యనిద్రేభ్యో గరీయో మాహిషం హిమం||28||
हितमत्यग्न्यनिद्रेभ्यो गरीयो माहिषं हिमम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AjakShIraguNAH (29) · Śloka 29
అల్పాంబుపానవ్యాయామకటుతిక్తాశనైర్లఘు| ఆజం శోషజ్వరశ్వాసరక్తపిత్తాతిసారజిత్||29||
अल्पाम्बुपानव्यायामकटुतिक्ताशनैर्लघु| आजं शोषज्वरश्वासरक्तपित्तातिसारजित्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShTrIkShIraguNAH (30) · Śloka 30
ఈష్ద్రుక్షోష్ణలవణమౌష్ట్రికం దీపనం లఘు| శస్తం వాతకఫానాహకృమిశోఫోదరార్శసాం||30||
ईष्द्रुक्षोष्णलवणमौष्ट्रिकं दीपनं लघु| शस्तं वातकफानाहकृमिशोफोदरार्शसाम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAnuShakShIraguNAH (31) · Śloka 31
మానుషం వాతపిత్తాసృగభిఘాతాక్షీరోగజిత్| తర్పణాశ్చ్యోతనైర్నస్యేరహృద్యం తూష్ణమావికం||31||
मानुषं वातपित्तासृगभिघाताक्षीरोगजित्| तर्पणाश्च्योतनैर्नस्येरहृद्यं तूष्णमाविकम्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AvikShIraguNAH (32) · Śloka 32
వాతవ్యాధిహరం హిధ్మాశ్వాసపిత్తకఫప్రదం||32||
वातव्याधिहरं हिध्माश्वासपित्तकफप्रदम्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hastinIkShIraguNAH (33) · Śloka 33
హస్తిన్యాః స్థైర్యకృద్వాఢముష్ణం త్వైకశఫం లఘు||33||
हस्तिन्याः स्थैर्यकृद्वाढमुष्णं त्वैकशफं लघु||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana EkashaPakShIraguNAH (34) · Śloka 34
శఖావాతహరం సామ్లలవణం జడతాకరం||34||
शखावातहरं साम्ललवणं जडताकरम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Ama-shRuta-dhAroShNapayoguNAH (35) · Śloka 35
పయోఽభిష్యంది గుర్వామం యుక్త్యా శృతమతోఽన్యథా| వినా తు వనితాస్తన్యమామేవ తు తద్ధితం| భవేద్ గరీయోఽతిశృతం ధారోష్ణమమృతోపమం||35||
पयोऽभिष्यन्दि गुर्वामं युक्त्या शृतमतोऽन्यथा| विना तु वनितास्तन्यमामेव तु तद्धितम्| भवेद् गरीयोऽतिशृतं धारोष्णममृतोपमम्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhAradivashena kShIrAdInAM lAghavagauravam (36) · Śloka 36
పిణ్యాకామ్లాశినీనాంతు గుర్వభిష్యంది తద్భృశం| అచేష్టయా చ ప్రాదోషాద్ గరీయః స్మృతమౌషసం| వ్యాఖ్యాతస్తేన లఘిమా చేష్టావత్ప్రకృతిష్వపి| హ్రత్వేషు చాతిదేహేభ్యో మాంసేష్వప్యేవమాదిశేత్||36||
पिण्याकाम्लाशिनीनान्तु गुर्वभिष्यन्दि तद्भृशम्| अचेष्टया च प्रादोषाद् गरीयः स्मृतमौषसम्| व्याख्यातस्तेन लघिमा चेष्टावत्प्रकृतिष्वपि| ह्रत्वेषु चातिदेहेभ्यो मांसेष्वप्येवमादिशेत्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dadhiguNAH (37) · Śloka 37
అమ్లపాకరసం గ్రాహి గురూష్ణం దధి వాతజిత్| మేదఃశుక్రబలశ్లేష్మపిత్తరక్తాగ్నిశోఫకృత్| రోచిష్ణు శస్తమరుచౌ శీతకే విషమజ్వరే| పీనసే మూత్రకృచ్ఛ్రే చ రూక్షం తు గ్రహణీగదే||37||
अम्लपाकरसं ग्राहि गुरूष्णं दधि वातजित्| मेदःशुक्रबलश्लेष्मपित्तरक्ताग्निशोफकृत्| रोचिष्णु शस्तमरुचौ शीतके विषमज्वरे| पीनसे मूत्रकृच्छ्रे च रूक्षं तु ग्रहणीगदे||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dadhyupayoge niyamAH niyamasya ulla~gghane hAnishca (38) · Śloka 38
నైవాద్యాన్నిశి నైవోష్ణం వసంతోష్ణశరత్సు న| నాముద్గసూపం నాక్షౌద్రం నాఘృతం నాసితోపలం| న చానామలకం నాపి నిత్యం నో మందమన్యథా| జ్వరాసృక్పిత్త వీసర్పకుష్ఠపాండ్వామయప్రదం||38||
नैवाद्यान्निशि नैवोष्णं वसन्तोष्णशरत्सु न| नामुद्गसूपं नाक्षौद्रं नाघृतं नासितोपलम्| न चानामलकं नापि नित्यं नो मन्दमन्यथा| ज्वरासृक्पित्त वीसर्पकुष्ठपाण्ड्वामयप्रदम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana takraguNAH takravarjyAH (39) · Śloka 39
తక్రం లఘు కషాయామ్లం దీపనం కఫవాతజిత్| శోఫోదరార్శో- గ్రహణీ- దోష- మూత్ర- గ్రహారుచీః| గుల్మప్లీహఘృతవ్యాపద్గరపాండ్వామయాంజయేత్| నైవం తక్రం క్షతే దద్యాన్నోష్ణకాలే న దుర్బలే| న మూర్చ్ఛ్హాభ్రమదాహేషు న రోగే రక్తపైత్తికే||39||
तक्रं लघु कषायाम्लं दीपनं कफवातजित्| शोफोदरार्शो- ग्रहणी- दोष- मूत्र- ग्रहारुचीः| गुल्मप्लीहघृतव्यापद्गरपाण्ड्वामयाञ्जयेत्| नैवं तक्रं क्षते दद्यान्नोष्णकाले न दुर्बले| न मूर्च्छाभ्रमदाहेषु न रोगे रक्तपैत्तिके||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mastuguNAH (40) · Śloka 40
తద్వన్మస్తు స్త్రోతశ్శోధి విష్టంభజిల్లఘు||40||
तद्वन्मस्तु स्त्रोतश्शोधि विष्टम्भजिल्लघु||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana navanItaguNAH (41) · Śloka 41
శీతం స్వాదు కషాయామ్లం నవనీతం నవోద్ధృతం| యక్ష్మార్శోఽర్దితపిత్తాసృగ్వాతజిద్ గ్రాహి దీపనం||41||
शीतं स्वादु कषायाम्लं नवनीतं नवोद्धृतम्| यक्ष्मार्शोऽर्दितपित्तासृग्वातजिद् ग्राहि दीपनम्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIroddhRutanavanItaguNAH (42) · Śloka 42
క్షీరోద్భవం తు సంగ్రాహి రక్తపిత్తాక్షిరోగజిత్||42||
क्षीरोद्भवं तु संग्राहि रक्तपित्ताक्षिरोगजित्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana GRutaguNAH (43) · Śloka 43
శస్తం ధీస్మృతిమేధాగ్నిబలాయుః శుక్రచక్షుషాం| బాలవృద్ధప్రజాకాంతిసౌకుమార్యస్వరార్థినాం| క్షతక్షీణపరీసర్పశస్త్రాగ్నిగ్లపితాత్మనాం| వాతపిత్తవిషోన్మాదశోషాలక్ష్మీజ్వరాపహం| స్నోహానాముత్తమం శీతం వయసఃస్థాపనం ఘృతం| సహస్రవీర్యం విధిభిః శృతం కర్మసహస్రకృత్||43||
शस्तं धीस्मृतिमेधाग्निबलायुः शुक्रचक्षुषाम्| बालवृद्धप्रजाकान्तिसौकुमार्यस्वरार्थिनाम्| क्षतक्षीणपरीसर्पशस्त्राग्निग्लपितात्मनाम्| वातपित्तविषोन्मादशोषालक्ष्मीज्वरापहम्| स्नोहानामुत्तमं शीतं वयसःस्थापनं घृतम्| सहस्रवीर्यं विधिभिः शृतं कर्मसहस्रकृत्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purANaGRutaguNAH (44) · Śloka 44
మదాపస్మారమూర్చ్ఛాయశిరఃకర్ణాక్షియోనిజాన్| పురాణం జయతి వ్యాధీన్ వ్రణశోధనరోపణం| పూర్వోక్తాంశ్చాధికాంకుర్యాద్ గుణాంస్తదమృతోపమం||44||
मदापस्मारमूर्च्छायशिरःकर्णाक्षियोनिजान्| पुराणं जयति व्याधीन् व्रणशोधनरोपणम्| पूर्वोक्तांश्चाधिकान्कुर्याद् गुणांस्तदमृतोपमम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana GRutamaNDaguNAH (45) · Śloka 45
తద్వచ్చ ఘృతమండోఽపి రూక్షస్తీక్ష్ణస్తనుశ్చ సః||45||
तद्वच्च घृतमण्डोऽपि रूक्षस्तीक्ष्णस्तनुश्च सः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kIlATAdikShIravikAraguNAH (46) · Śloka 46
బల్యాః కీలాటకూచీకాతక్రపిండకమోరటాః| సక్షీరశాకపీయూషా రోచనా వహ్నిసాదనాః| శుక్రనిద్రాకఫకరా విష్టంభిగురుదోషలాః||46||
बल्याः कीलाटकूचीकातक्रपिण्डकमोरटाः| सक्षीरशाकपीयूषा रोचना वह्निसादनाः| शुक्रनिद्राकफकरा विष्टम्भिगुरुदोषलाः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dadhighRutAdInAM kShIraguNAtideshaH (47) · Śloka 47
విద్యాద్దధిఘృతాదీనాం గుణదోషాన్ యథా పయః||47||
विद्याद्दधिघृतादीनां गुणदोषान् यथा पयः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varAvarakShIraghRute (48) · Śloka 48
గవ్యే క్షీరఘృతే శ్రేష్ఠే నిందితే చావిసంభవే||48||
गव्ये क्षीरघृते श्रेष्ठे निन्दिते चाविसम्भवे||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (3) ikShuvargaH ikShurasaguNAH (49) · Śloka 49
ఇక్షోః రసో గురుః స్నిగ్ధో బృంహణః కఫమూత్రకృత్| వృష్యః శీతః పవనజిత్ భుక్తే వాతప్రకోపనః| రక్తపిత్తప్రశమనః స్వాదుపాకరసో సరః|49|
इक्षोः रसो गुरुः स्निग्धो बृंहणः कफमूत्रकृत्| वृष्यः शीतः पवनजित् भुक्ते वातप्रकोपनः| रक्तपित्तप्रशमनः स्वादुपाकरसो सरः|४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantapIDitekShurasaguNAH (49) · Śloka 49
సోఽగ్రే సలవణో దంతపీడితః శర్కరాసమః||49||
सोऽग्रे सलवणो दन्तपीडितः शर्करासमः||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yAntrikekShurasaguNAH (50) · Śloka 50
మూలాగ్రజంతుజగ్ధాదిపీడనాన్మలసంకరాత్| కించిత్కాలవిధృత్యా చ వికృతిం యాతి యాంత్రికః| విదాహీ గురువిష్టంభీ తేనాసౌ...................||50||
मूलाग्रजन्तुजग्धादिपीडनान्मलसङ्करात्| किञ्चित्कालविधृत्या च विकृतिं याति यान्त्रिकः| विदाही गुरुविष्टम्भी तेनासौ...................||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pauNDrakAdInAM guNAH (51) · Śloka 51
.................తత్ర పౌండ్రకః| శైత్యప్రసాదమాధుర్యైర్వరస్తమను వాంశికః| శతపర్వకకాంతారనైపాలాద్యాస్తతః క్రమాత్| సక్షారాః సకషాయాశ్చ సోష్ణాః కించిద్విదాహినః||51||
.................तत्र पौण्ड्रकः| शैत्यप्रसादमाधुर्यैर्वरस्तमनु वांशिकः| शतपर्वककांतारनैपालाद्यास्ततः क्रमात्| सक्षाराः सकषायाश्च सोष्णाः किञ्चिद्विदाहिनः||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana phANitaguNAH (52) · Śloka 52
ఫాణితం గుర్వభిష్యంది చయకృన్మూత్రశోధనం||52||
फाणितं गुर्वभिष्यन्दि चयकृन्मूत्रशोधनं||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhautAdiBEdena dhautaguDaguNAH (53) · Śloka 53
నాతిశ్లేష్మకరో ధౌతః సృష్టమూత్రశకృద్గుడః| ప్రభూతకృమిమజ్జాసృఙ్మేదోమాంసకఫోఽపరః||53||
नातिश्लेष्मकरो धौतः सृष्टमूत्रशकृद्गुडः| प्रभूतकृमिमज्जासृङ्मेदोमांसकफोऽपरः||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purANanavaguDaguNAH (54) · Śloka 54
హృద్యః పురాణఃపథ్యశ్చ నవః శ్లేష్మాగ్నిసాదకృత్||54||
हृद्यः पुराणःपथ्यश्च नवः श्लेष्माग्निसादकृत्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matsyaNDikA-khaNDa-sharkarAguNAH (55) · Śloka 55
వృష్యాః క్షీణక్షతహితా రక్తపిత్తానిలాపహా| మత్స్యండికాఖండసితాః క్రమేణ గుణవత్తమాః||55||
वृष्याः क्षीणक्षतहिता रक्तपित्तानिलापहा| मत्स्यण्डिकाखण्डसिताः क्रमेण गुणवत्तमाः||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yAShaSarkarAdInAM guNAH (56) · Śloka 56
తద్గుణా తిక్తమధురా కషాయా యాషశర్కరా| త్రిదోషఘ్నీ సితా కాశేక్షుదర్భచ్ఛదసంభవా||56||
तद्गुणा तिक्तमधुरा कषाया याषशर्करा| त्रिदोषघ्नी सिता काशेक्षुदर्भच्छदसंभवा||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvasharkarAguNAH (57) · Śloka 57
దాహతృట్చ్ఛర్దిమూర్చ్ఛాసృక్పిత్తఘ్న్యః సర్వశర్కరాః||57||
दाहतृट्च्छर्दिमूर्च्छासृक्पित्तघ्न्यः सर्वशर्कराः||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharkarAphANitayorvarAvaratvam (58) · Śloka 58
శర్కరేక్షువికారాణాం ఫాణితం చ వరావరే||58||
शर्करेक्षुविकाराणां फाणितं च वरावरे||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhunaH madhusharkarAyAshca guNAH (59) · Śloka 59
చక్షుష్యం ఛేది తృట్శ్లేష్మవిషహిధ్మాస్రపిత్తనుత్| కుష్ఠమేహకృమిచ్ఛర్దిశ్వాసకాసాతిసారజిత్| వ్రణశోధనసంధానరోపణం వాతలం మధు| రూక్షం కశాయమధురం తత్తుల్యా మధుశర్కరా||59||
चक्षुष्यं छेदि तृट्श्लेष्मविषहिध्मास्रपित्तनुत्| कुष्ठमेहकृमिच्छर्दिश्वासकासातिसारजित्| व्रणशोधनसन्धानरोपणं वातलं मधु| रूक्षं कशायमधुरं तत्तुल्या मधुशर्करा||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNena madhuno virodhaH (60) · Śloka 60
ఉష్ణముష్ణార్తముష్ణే చ యుక్తం చోష్ణైర్నిహంతి తత్| విషాన్వయత్వేనవిషపుష్పేభ్యోఽపి యతో మధు| కుర్వతే తే స్వయం యచ్చ సవిషా భ్రమరాదయః||60||
उष्णमुष्णार्तमुष्णे च युक्तं चोष्णैर्निहन्ति तत्| विषान्वयत्वेनविषपुष्पेभ्योऽपि यतो मधु| कुर्वते ते स्वयं यच्च सविषा भ्रमरादयः||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhunaH uShNavirodhasyApavAdaH (61) · Śloka 61
ప్రచ్ఛర్దనే నిరూహే చ మధూష్ణం న నివార్యతే| అలబ్ధపాకమాశ్వేవ తయోర్యస్మాన్నివర్తతే||61||
प्रच्छर्दने निरूहे च मधूष्णं न निवार्यते| अलब्धपाकमाश्वेव तयोर्यस्मान्निवर्तते||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhuno hitA mAtrA (62) · Śloka 62
గురురూక్షకషాయత్వాచ్ఛైత్యాచ్చాల్పం హితం మధు| న హి కష్టతమం కించిత్తదజీర్ణాద్యతో నరం| ఉపక్రమవిరోధత్వాత్సద్యో హన్యాద్యథా విషం||62||
गुरुरूक्षकषायत्वाच्छैत्याच्चाल्पं हितं मधु| न हि कष्टतमं किञ्चित्तदजीर्णाद्यतो नरम्| उपक्रमविरोधत्वात्सद्यो हन्याद्यथा विषम्||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhuno yogavAhitvam (63) · Śloka 63
నానాద్రవ్యాత్మకత్వాచ్చ యోగవాహి పరం మధు| వృష్యయోగైరతో యుక్తం వృషతామనువర్తతే||63||
नानाद्रव्यात्मकत्वाच्च योगवाहि परं मधु| वृष्ययोगैरतो युक्तं वृषतामनुवर्तते||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhuno BedAH teShAM shreShThatvAdi ca (64) · Śloka 64
భ్రామరం పౌష్పికం క్షౌద్రం మాక్షికం చ యథోత్తరం| వరం జీర్ణం చ తేష్వంత్యే ద్వే ఏవ హ్యుపయోజయేత్||64||
भ्रामरं पौष्पिकं क्षौद्रं माक्षिकं च यथोत्तरम्| वरं जीर्णं च तेष्वन्त्ये द्वे एव ह्युपयोजयेत्||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (4) tailavargaH tailasAmAnyaguNAH tilatailaguNAshca (65) · Śloka 65
తైలం స్వయోనివత్తత్ర ముఖ్యం తీక్ష్ణం వ్యవాయి చ| త్వగ్దోషకృదచక్షుష్యం సూక్ష్మోష్ణం కఫకృన్న చ| కృశానాం బృంహణాయాలం స్థూలానాం కర్శనాయ చ| బద్ధవిట్కం కృమిఘ్నంచ సంస్కారాత్సర్వరోగజిత్||65||
तैलं स्वयोनिवत्तत्र मुख्यं तीक्ष्णं व्यवायि च| त्वग्दोषकृदचक्षुष्यं सूक्ष्मोष्णं कफकृन्न च| कृशानां बृंहणायालं स्थूलानां कर्शनाय च| बद्धविट्कं कृमिघ्नञ्च संस्कारात्सर्वरोगजित्||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tailaprayogasyetihAsaH (66) · Śloka 66
తైలప్రయోగాదజరా నిర్వికారా జితశ్రమాః| ఆసన్నతిబలా యుద్ధే దైత్యాధిపతయః పురా||66||
तैलप्रयोगादजरा निर्विकारा जितश्रमाः| आसन्नतिबला युद्धे दैत्याधिपतयः पुरा||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana eraNDatailaguNAH (67) · Śloka 67
సతిక్తోషణమైరండం తైలం స్వాదు సరం గురు| వర్ధ్మగుల్మానిలకఫానుదరం విషమజ్వరం| రుక్ఛోఫో చ కటీగుహ్యకోష్ఠపృష్ఠాశ్రయో జయేత్||67||
सतिक्तोषणमैरण्डं तैलं स्वादु सरं गुरु| वर्ध्मगुल्मानिलकफानुदरं विषमज्वरम्| रुक्छोफो च कटीगुह्यकोष्ठपृष्ठाश्रयो जयेत्||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rakteraNDatailaguNAH (68) · Śloka 68
తీక్ష్ణోష్ణం పిచ్ఛిలం విస్రం రక్తైరండోద్భవంత్వతి||68||
तीक्ष्णोष्णं पिच्छिलं विस्रं रक्तैरण्डोद्भवन्त्वति||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarShapatailaguNAHumAkusumbhatailaguNAH (69) · Śloka 69
కటూష్ణం సార్షపం తీక్ష్ణం కఫశుక్రానిలాపహం| లఘు పిత్తాస్రకృత్కోఠకుంఠాక్షో వ్రణజంతుజిత్| ఉమాకూఉంభజంచోష్ణం త్వగ్దోషకఫపిత్తకృత్||69||
कटूष्णं सार्षपं तीक्ष्णं कफशुक्रानिलापहम्| लघु पित्तास्रकृत्कोठकुण्ठाक्षो व्रणजन्तुजित्| उमाकुऔम्भजञ्चोष्णं त्वग्दोषकफपित्तकृत्||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantyAditailAnAM sAmAnyaguNAH (70) · Śloka 70
దంతీమూలకరక్షోఘ్నకరంచారిష్టశిగ్రుజం| సువర్చలేంగుదీపీలుశంఖినీనీపసంభవం| సరలాగురుదేవహ్వశింశపాసారజన్మ చ| తువరారు0కరోథ్యంచ తీక్ష్ణం కట్వస్రపిత్తకృత్| అర్శఃకుష్ఠక్రిమిశ్లేష్మశుక్రమేదోనిలాపహం||70||
दन्तीमूलकरक्षोघ्नकरञ्चारिष्टशिग्रुजम्| सुवर्चलेङ्गुदीपीलुशङ्खिनीनीपसम्भवम्| सरलागुरुदेवह्वशिंशपासारजन्म च| तुवरारु०करोथ्यञ्च तीक्ष्णं कट्वस्रपित्तकृत्| अर्शःकुष्ठक्रिमिश्लेष्मशुक्रमेदोनिलापहम्||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kara~jcanimbatailaguNAH (71) · Śloka 71
కరంచనింబజే తిక్తే నాత్యుష్ణే తత్ర నిర్దిశేత్||71||
करञ्चनिम्बजे तिक्ते नात्युष्णे तत्र निर्दिशेत्||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saralatailaguNAH (72) · Śloka 72
కషాయతిక్తకటుకం సారలం వ్రణశోధనం||72||
कषायतिक्तकटुकं सारलं व्रणशोधनम्||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tuvarAruShkaratailaguNAH (73) · Śloka 73
భృశోష్ణే తీక్ష్ణకటుకే తువరారుష్కరోద్భవే| విశేషాత్క్రిమికుష్ఠఘ్నే తతోర్ధ్వాధో విరేచనే||73||
भृशोष्णे तीक्ष्णकटुके तुवरारुष्करोद्भवे| विशेषात्क्रिमिकुष्ठघ्ने ततोर्ध्वाधो विरेचने||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akShAditailAnAM guNAH (74) · Śloka 74
అక్షాతిముక్తకాక్షోడనాలికేరమధూకజం| త్రపుసైర్వారుకుష్మాండుశ్లేష్మాతకప్రియాలజం| వాతపిత్తహరం కేశ్యం శ్లేష్మలం గురు శీతలం||74||
अक्षातिमुक्तकाक्षोडनालिकेरमधूकजम्| त्रपुसैर्वारुकुष्माण्डुश्लेष्मातकप्रियालजम्| वातपित्तहरं केश्यं श्लेष्मलं गुरु शीतलम्||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shrIparNIkiMshukatailaguNAH (75) · Śloka 75
పిత్తశ్లేష్మప్రశమనం శ్రీపర్ణీకింశుకోద్భవం||75||
पित्तश्लेष्मप्रशमनं श्रीपर्णीकिंशुकोद्भवम्||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana taileshu varAvaratvAnirUpaNam (76) · Śloka 76
తిలతైలం వరం తేషు కౌసుంభమవరం పరం||76||
तिलतैलं वरं तेषु कौसुम्भमवरं परम्||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vasAdInAM svarUpaM guNAshca (77) · Śloka 77
వసా మజ్జా చ వాతఘ్నౌ బలపిత్తకఫప్రదౌ| మాంసానుగస్వరూపౌ చ విద్యాన్మేదోఽపి తావివ||77||
वसा मज्जा च वातघ्नौ बलपित्तकफप्रदौ| मांसानुगस्वरूपौ च विद्यान्मेदोऽपि ताविव||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varAvaravasAH (78) · Śloka 78
బౌలూకీ శౌకరీ పాకహంసజా కుక్కుదోద్భవా| వసా శ్రేష్ఠా స్వవర్గేషు కుంభీరమహిషోద్భవా| కాకమద్గువసా తద్వత్కారండోత్థా చ నిందితా||78||
बौलूकी शौकरी पाकहंसजा कुक्कुदोद्भवा| वसा श्रेष्ठा स्ववर्गेषु कुम्भीरमहिषोद्भवा| काकमद्गुवसा तद्वत्कारण्डोत्था च निन्दिता||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medaHsu varAvaraBedaH (79) · Śloka 79
శాఖాదమేదసాం చ్ఛాగం హాస్తినం చ వరావరే||79||
शाखादमेदसां च्छागं हास्तिनं च वरावरे||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (5) madyavargaH madyasAmAnyaguNAH (80) · Śloka 80
దీపనం రోచనం మద్యం తీక్ష్ణోష్ణం తుష్టిపుష్టిదం| సస్వాదుతిక్తకటుకమమ్లపాకరసం సరం| సకషాయం స్వరారోగ్యప్రతిభావర్ణకృల్లఘు| నష్టనిద్రాతినిద్రేభ్యో హితం పిత్తాస్రదూషణం| కృశస్థూలహితం రూక్షం సూక్ష్మం స్రోతోవిశోధనం| వాతశ్లేష్మహరం యుక్త్యా పీతం విషవదన్యథా||80||
दीपनं रोचनं मद्यं तीक्ष्णोष्णं तुष्टिपुष्टिदम्| सस्वादुतिक्तकटुकमम्लपाकरसं सरम्| सकषायं स्वरारोग्यप्रतिभावर्णकृल्लघु| नष्टनिद्रातिनिद्रेभ्यो हितं पित्तास्रदूषणम्| कृशस्थूलहितं रूक्षं सूक्ष्मं स्रोतोविशोधनम्| वातश्लेष्महरं युक्त्या पीतं विषवदन्यथा||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nava-purANamadyaguNAH (81) · Śloka 81
గురు త్రిదోషజననం నవం జీర్ణమతోఽన్యథా||81||
गुरु त्रिदोषजननं नवं जीर्णमतोऽन्यथा||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyapAne visheShaniyamAH (82) · Śloka 82
పేయం నోష్ణోపచారేణ న విరిక్తక్షుధాతురైః| నాతితీక్ష్ణమృదుస్వచ్ఛఘనం వ్యాపన్నమేవ వా||82||
पेयं नोष्णोपचारेण न विरिक्तक्षुधातुरैः| नातितीक्ष्णमृदुस्वच्छघनं व्यापन्नमेव वा||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana surAguNAH (83) · Śloka 83
గుల్మోదరార్శో గ్రహణీశోషహృత్ స్నేహనీ గురుః| సురాఽనిలఘ్నీః మేదోఽసృక్స్తన్యమూత్రకఫావహా||83||
गुल्मोदरार्शो ग्रहणीशोषहृत् स्नेहनी गुरुः| सुराऽनिलघ्नीः मेदोऽसृक्स्तन्यमूत्रकफावहा||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAruNIguNAH (84) · Śloka 84
తద్గుణా వారుణీ హృద్యా లఘుస్తీక్ష్ణా నిహంతి చ| శూలకాసవమిశ్వాసవిబంధాధ్మానపీనసాన్||84||
तद्गुणा वारुणी हृद्या लघुस्तीक्ष्णा निहन्ति च| शूलकासवमिश्वासविबन्धाध्मानपीनसान्||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jagalamedakayorguNAH (85) · Śloka 85
శూలప్రవాహాహికాటోపతృష్ణాశోఫార్శసాం హితః| జగలః పాచనో గ్రాహి రూక్షస్తద్వచ్చ మేదకః||85||
शूलप्रवाहाहिकाटोपतृष्णाशोफार्शसां हितः| जगलः पाचनो ग्राहि रूक्षस्तद्वच्च मेदकः||८५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bakkasaguNAH (86) · Śloka 86
బక్కసో హృతసారత్వాద్విష్టంభీ దోషకోపనః||86||
बक्कसो हृतसारत्वाद्विष्टम्भी दोषकोपनः||८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana baibhItakIsurAguNAH (87) · Śloka 87
నాతితీవ్రమదా లఘ్వీ తథ్యా బైభీతకీ సురా| వ్రణే పాండ్వామయే కుష్ఠే న చాత్యర్థం విరుధ్యతే||87||
नातितीव्रमदा लघ्वी तथ्या बैभीतकी सुरा| व्रणे पाण्ड्वामये कुष्ठे न चात्यर्थं विरुध्यते||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavasurAyAH guNAH (88) · Śloka 88
విష్టంభినీ యవసురా గుర్వీ రూక్షా త్రిదోషలా||88||
विष्टम्भिनी यवसुरा गुर्वी रूक्षा त्रिदोषला||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kauhalImadhUlakasurayorguNAH (89) · Śloka 89
కౌహలీ బృంహణీ గౌర్వీ స్లేష్మలస్తు మధూలకః||89||
कौहली बृंहणी गौर्वी स्लेष्मलस्तु मधूलकः||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ariShTaguNAH (90) · Śloka 90
యథాద్రవ్యగుణోఽరిష్టః సర్వమద్యగుణాధికః| గ్రహణీపాండుకుష్ఠార్శఃశోషశోఫోదరజ్వరాన్| హంతి గుల్మకృమిప్లీహః కషాయకటువాతలః||90||
यथाद्रव्यगुणोऽरिष्टः सर्वमद्यगुणाधिकः| ग्रहणीपाण्डुकुष्ठार्शःशोषशोफोदरज्वरान्| हन्ति गुल्मकृमिप्लीहः कषायकटुवातलः||९०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mArdvIkamadyaguNAH (91) · Śloka 91
మార్ద్వీకం లేఖనం హృద్యం నాత్యుష్ణం మధురం సరం| అల్పపిత్తానిలం పాండుమేహార్శఃకృమినాశనం||91||
मार्द्वीकं लेखनं हृद्यं नात्युष्णं मधुरं सरम्| अल्पपित्तानिलं पाण्डुमेहार्शःकृमिनाशनम्||९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khArjUramadyaguNAH (92) · Śloka 92
అస్మాదల్పాదంతరగుణం ఖార్జూరం వాతలం గురు||92||
अस्मादल्पादन्तरगुणं खार्जूरं वातलं गुरु||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shArkaramadyaguNAH (93) · Śloka 93
శార్కరః సురభిః స్వాదుర్హృద్యో నాతిమదో లఘు||93||
शार्करः सुरभिः स्वादुर्हृद्यो नातिमदो लघु||९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gauDamadyaguNAH,shIdhuguNAH (95) · Śloka 95
సృష్టమూత్రశకృద్వాతో గౌడస్తర్పణదీపనః||94|| వాతపిత్తకరః శీధుః స్నేహశ్లేష్మవికారహా| మేదఃశోఫోదరార్శోఘ్నస్తత్ర పక్వారసో వరః||95||
सृष्टमूत्रशकृद्वातो गौडस्तर्पणदीपनः||९४|| वातपित्तकरः शीधुः स्नेहश्लेष्मविकारहा| मेदःशोफोदरार्शोघ्नस्तत्र पक्वारसो वरः||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhvAsavAdInAM guNAH (96) · Śloka 96
ఛేదీ మధ్వాసవస్తీక్ష్ణో మేహపీనసకాసజిత్| సురాసవస్తీక్ష్ణమదః స్వాదుస్తీక్ష్ణోఽనిలావహః| మైరేయో మధురో వృష్యః సరః సంతర్పణో గురుః| ధాతక్యభిషుతో జీర్ణో రూక్షో రోచనదీపనః| ద్రాక్షాసవో మధుసమః పరమం స తు దీపనః| మార్ద్వీకసదృశః ప్రోక్తో మృద్వీకేక్షురసాసవః||96||
छेदी मध्वासवस्तीक्ष्णो मेहपीनसकासजित्| सुरासवस्तीक्ष्णमदः स्वादुस्तीक्ष्णोऽनिलावहः| मैरेयो मधुरो वृष्यः सरः सन्तर्पणो गुरुः| धातक्यभिषुतो जीर्णो रूक्षो रोचनदीपनः| द्राक्षासवो मधुसमः परमं स तु दीपनः| मार्द्वीकसदृशः प्रोक्तो मृद्वीकेक्षुरसासवः||९६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsavasAmAnyaguNAH (97) · Śloka 97
సమాసాదాసవో హృద్యో వాతలః స్వౌషధానుగః||97||
समासादासवो हृद्यो वातलः स्वौषधानुगः||९७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyayonayaH (98) · Śloka 98
ద్రాక్షేక్షుమాక్షికం శాలిరుత్తమా వ్రీహిపంచమాః| మద్యాకరా యదేభ్యోఽన్యత్తన్మద్యప్రతిరూపకం| గుణైర్యథోల్బణైర్విద్యాన్మద్యమాకరసంకరాత్||98||
द्राक्षेक्षुमाक्षिकं शालिरुत्तमा व्रीहिपञ्चमाः| मद्याकरा यदेभ्योऽन्यत्तन्मद्यप्रतिरूपकम्| गुणैर्यथोल्बणैर्विद्यान्मद्यमाकरसङ्करात्||९८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuktaguNAH (99) · Śloka 99
రక్తపిత్తకఫోత్క్లేది శుక్తం వాతానులోమన్| విదాహీ భృశతీక్ష్ణోష్ణం హృద్యం రుచికరం సరం| దీపనం శిశిరస్పర్శం పాండుదృక్క్రిమినాశనం||99||
रक्तपित्तकफोत्क्लेदि शुक्तं वातानुलोमन्| विदाही भृशतीक्ष्णोष्णं हृद्यं रुचिकरं सरम्| दीपनं शिशिरस्पर्शं पाण्डुदृक्क्रिमिनाशनम्||९९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guDashuktAdInAmuttarottaraM laghutvam (100) · Śloka 100
గుడేక్షుమద్యమార్ద్వీకశుక్తం లఘు యథోత్తరం||100||
गुडेक्षुमद्यमार्द्वीकशुक्तं लघु यथोत्तरम्||१००||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kandamUlAdyAsutaguNAH (101) · Śloka 101
కందమూలఫలాద్యాంశ్చ తద్వద్విద్యాత్తదాసుతం||101||
कन्दमूलफलाद्यांश्च तद्वद्विद्यात्तदासुतम्||१०१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shANDAkIguNAH (102) · Śloka 102
శాండాకీ చాసుతం చాన్యత్కాలామ్లం రోచనం లఘు||102||
शाण्डाकी चासुतं चान्यत्कालाम्लं रोचनं लघु||१०२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAnyAmlaguNAH (103) · Śloka 103
ధాన్యామ్లం భేది తీక్ష్ణోష్ణం పిత్తకృత్స్పర్శశీతలం| శ్రమక్లమహరం రుచ్యం దీపనం బస్తిశూలనుత్| శస్తమాస్థాపనే హృద్యం లఘు వాతకఫాపహం||103||
धान्याम्लं भेदि तीक्ष्णोष्णं पित्तकृत्स्पर्शशीतलम्| श्रमक्लमहरं रुच्यं दीपनं बस्तिशूलनुत्| शस्तमास्थापने हृद्यं लघु वातकफापहम्||१०३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sauvIrakAmlatuShodakAmlayorguNAH (104) · Śloka 104
ఏభిరేవ గుణైర్యుక్తే సౌవీరకతుషోదకే| క్రిమిహృద్రోగగుల్మార్శఃపాండురోగనిబర్హణే| తే క్రమాద్వితుషైర్విద్యాత్సతుషైశ్చ యవైః కృతే||104||
एभिरेव गुणैर्युक्ते सौवीरकतुषोदके| क्रिमिहृद्रोगगुल्मार्शःपाण्डुरोगनिबर्हणे| ते क्रमाद्वितुषैर्विद्यात्सतुषैश्च यवैः कृते||१०४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (6) mUtravargaH gavAdimUtrasAmAnyaguNAH gomUtrasya prAdhAnya~jca (105) · Śloka 105
మూత్రం గోజావిమహిషీగజాశ్వేష్ట్రఖరోద్భవం| పిత్తలం రూక్షతీక్ష్ణోష్ణం లవణానురసం కటు| క్రిమిశోఫోదరానాహశూలపాండుకఫానిలాన్| గుల్మారుచివిశ్విత్రకుష్ఠార్శాంసి జయేల్లఘు| విరేకాస్థాపనాలేపస్వేదాదిషు చ పూజితం| దీపనం పాచనం భేది తేషు గోమూత్రముత్తమం||105||
मूत्रं गोजाविमहिषीगजाश्वेष्ट्रखरोद्भवम्| पित्तलं रूक्षतीक्ष्णोष्णं लवणानुरसं कटु| क्रिमिशोफोदरानाहशूलपाण्डुकफानिलान्| गुल्मारुचिविश्वित्रकुष्ठार्शांसि जयेल्लघु| विरेकास्थापनालेपस्वेदादिषु च पूजितम्| दीपनं पाचनं भेदि तेषु गोमूत्रमुत्तमम्||१०५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana CAgagajavAjimUtraguNAH (106) · Śloka 106
శ్వాసకాసహరం ఛాగం పూరణాత్ కర్ణశూలజిత్| దద్యాత్క్షారే కిలాసే చ గజవాజిసముద్భవం||106||
श्वासकासहरं छागं पूरणात् कर्णशूलजित्| दद्यात्क्षारे किलासे च गजवाजिसमुद्भवम्||१०६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAsabhamUtraguNAH (107) · Śloka 107
హంత్యున్మాదమపస్మారం క్రిమీన్మేహంచ రాసభం||107||
हन्त्युन्मादमपस्मारं क्रिमीन्मेहञ्च रासभम्||१०७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gavAdishakRudguNAH,mRugAdInAM shakRudguNAH (108) · Śloka 108
కషాయతిక్తమేతేషాం హిధ్మాశ్వసహరం శకృత్| మార్గమోజఃక్షయహరం వైష్కిరం వాతరోగనుత్| ప్రసహానామపస్మారమున్మాదంచ నియచ్ఛతి| మహామృగసముద్భూతం కుష్ఠహృజ్జలచారిణాం| నేత్రరోగహరం పిత్తం ప్రవృద్ధంచ నియచ్ఛతి||108||
कषायतिक्तमेतेषां हिध्माश्वसहरं शकृत्| मार्गमोजःक्षयहरं वैष्किरं वातरोगनुत्| प्रसहानामपस्मारमुन्मादञ्च नियच्छति| महामृगसमुद्भूतं कुष्ठहृज्जलचारिणाम्| नेत्ररोगहरं पित्तं प्रवृद्धञ्च नियच्छति||१०८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gavAdipittarocanayorguNAH (109) · Śloka 109
పిత్తం తిక్తం విషహరం రోచనా కఫవాతజిత్| తిక్తా పామాహరా..........................||109||
पित्तं तिक्तं विषहरं रोचना कफवातजित्| तिक्ता पामाहरा..........................||१०९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAnuShamUtraguNAH (110) · Śloka 110
........................ మూత్రం మానుషం తు విషాపహం||110||
........................ मूत्रं मानुषं तु विषापहम्||११०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upasaMhAraH (6) · Śloka 6
తోయక్షీరేక్షుతైలానాం వర్గైర్మద్యస్య చ క్రమాత్| ఇతి ద్రవ్యైకదేశోఽయం యథాస్థూలముదాహృతః||111|| ఇతిశ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం సూత్రస్థానే ద్రవద్రవ్యవిజ్ఞానీయో నామ షష్ఠోఽధ్యాయః||6||
तोयक्षीरेक्षुतैलानां वर्गैर्मद्यस्य च क्रमात्| इति द्रव्यैकदेशोऽयं यथास्थूलमुदाहृतः||१११|| इतिश्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने द्रवद्रव्यविज्ञानीयो नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon