Adhikarana atha dravadravyavij~jAnIyo nAma ShaShTho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো দ্রবদ্রব্যবিজ্ঞানীযং নামাধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो द्रवद्रव्यविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (1) toyavargaH (2) · Śloka 2
জীবনং তর্পণং হ্র্দ্যং হ্লাদি বুদ্ধিপ্রবোধনম্| তন্বব্যক্তরসং মৃষ্টং শীতং শুচ্যমৃতোপমম্| সূর্যোদ্ধৃতপ্রভুক্তত্ত্বাল্লঘু বাতকফাপহম্| শৈত্যজীবনসৌম্যত্বৈঃ পিত্তরক্তবিষার্তিজিত্| গঙ্গাম্বু নভসো ভ্রষ্টং স্পৃষ্টং ত্বর্কেন্দুমারুতৈঃ| হিতাহিতত্বে তদ্ভূযো দেশকালাবপেক্ষতে||২||
जीवनं तर्पणं ह्र्द्यं ह्लादि बुद्धिप्रबोधनम्| तन्वव्यक्तरसं मृष्टं शीतं शुच्यमृतोपमम्| सूर्योद्धृतप्रभुक्तत्त्वाल्लघु वातकफापहम्| शैत्यजीवनसौम्यत्वैः पित्तरक्तविषार्तिजित्| गङ्गाम्बु नभसो भ्रष्टं स्पृष्टं त्वर्केन्दुमारुतैः| हिताहितत्वे तद्भूयो देशकालावपेक्षते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gA~ggasAmudrajalalakShaNe tayoH pEyatvamapeyatva~jca (3) · Śloka 3
যেনাভিবৃষ্টমমলং শাল্যন্নং রাজতস্থিতম্| অক্লিন্নমবিবর্ণং বা তত্পেযং গাঙ্গমন্যথা| সামুদ্রং তন্ন পাতব্যং মাসাদাশ্বযুজাদ্বিনা||৩||
येनाभिवृष्टममलं शाल्यन्नं राजतस्थितम्| अक्लिन्नमविवर्णं वा तत्पेयं गाङ्गमन्यथा| सामुद्रं तन्न पातव्यं मासादाश्वयुजाद्विना||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gA~ggodakasaMgrahaNopAyaH (4) · Śloka 4
খাতধৌতশিলাপৃষ্ঠবস্ত্রাদিভ্যশ্চ্যুতং জলম্| হেমমৃন্মযপাত্রস্থমবিপন্নং সদা পিবেত্||৪||
खातधौतशिलापृष्ठवस्त्रादिभ्यश्च्युतं जलम्| हेममृन्मयपात्रस्थमविपन्नं सदा पिबेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BUmiShThamudakam (5) · Śloka 5
তদভাবে চ ভূমিষ্ঠমান্তরিক্ষানুকারি যত্||৫||
तदभावे च भूमिष्ठमान्तरिक्षानुकारि यत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana deshavargaBedEna BUtavisheSheNa ca jale rasAH (6) · Śloka 6
শ্বেতে কষাযং তত্স্বাদু কৃষ্ণে তিক্তং চ পাণ্ডুরে| নীলে কষাযমধুরং দেশে লবণমূষরে| সক্ষারং কপিলে মিশ্রং মিশ্রেঽথাম্বুগুণাধিকে| ম্ধুরং লবণাম্লং তু ভবেদ্ভূমিগুণাধিকে| তেজোধিকে তিক্তকটু কষাযং পবনাধিকে| দিব্যানুকারি ত্বব্যক্তরসত্বাস্ত্বগুণাধিকে| শুচিপৃথ্বসিতশ্বেতে দেশে চার্কানিলাহতম্||৬||
श्वेते कषायं तत्स्वादु कृष्णे तिक्तं च पाण्डुरे| नीले कषायमधुरं देशे लवणमूषरे| सक्षारं कपिले मिश्रं मिश्रेऽथाम्बुगुणाधिके| म्धुरं लवणाम्लं तु भवेद्भूमिगुणाधिके| तेजोधिके तिक्तकटु कषायं पवनाधिके| दिव्यानुकारि त्वव्यक्तरसत्वास्त्वगुणाधिके| शुचिपृथ्वसितश्वेते देशे चार्कानिलाहतम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalasyAShTau BedAsteShAM guNAshca (7) · Śloka 7
কৌপসারসতাটাকচৌণ্ডপ্রাস্ত্রবণোদ্ভিদম্| বাপীনদীতোযমিতি তত্পুনঃ স্মৃতমষ্টধা| সক্ষারং পিত্তকৃত্কৌপং দীপনং নাতিবাতলম্| সারসং স্বাদু লঘু চ তাটাকং গুরু বাতলম্| চৌণ্ডং তু পিত্তলং দোষহরং প্রাস্ত্রবণোদকম্| ঔদ্ভিদং স্বাদু পিত্তঘ্নং স্বাদু বাপীজলং লঘু| নাদেযং বাতলং রূক্ষং কটুকঞ্চ তদাঽঽদিশেত্| ধন্বানূপমহীধ্রাণাং সামীপ্যাদ্ গুরুলাঘবম্||৭||
कौपसारसताटाकचौण्डप्रास्त्रवणोद्भिदम्| वापीनदीतोयमिति तत्पुनः स्मृतमष्टधा| सक्षारं पित्तकृत्कौपं दीपनं नातिवातलम्| सारसं स्वादु लघु च ताटाकं गुरु वातलम्| चौण्डं तु पित्तलं दोषहरं प्रास्त्रवणोदकम्| औद्भिदं स्वादु पित्तघ्नं स्वादु वापीजलं लघु| नादेयं वातलं रूक्षं कटुकञ्च तदाऽऽदिशेत्| धन्वानूपमहीध्राणां सामीप्याद् गुरुलाघवम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyA~apathyAshca nadyaH samudrajalaguNAshca (8) · Śloka 8
পশ্চিমোদধিগাঃ শীঘ্রবহা যাশ্চামলোদকাঃ| পথ্যাঃ সমাসাত্তা নদ্যো বিপরীতাস্ততোঽন্যথা| উপলাস্ফালনাক্ষেপবিচ্ছেদৈঃ খেদিতোদকাঃ| হিমবন্মলযোদ্ভূতাঃ পথ্যাস্তা এব চ স্থিতাঃ| কৃমিশ্লীপদহৃত্কণ্ঠশিরোরোগান্প্রকুর্বতে| প্রাচ্যাবন্ত্যপরান্তোত্থা দুর্নামানি মহেন্দ্রজাঃ| উদরশ্লীপদাতঙ্কান্ সহ্যবিন্ধ্যভবাঃ পুনঃ| কুষ্ঠপাণ্ডুশিরোরোগান্ দোষঘ্ন্যঃ পারিযাত্রজাঃ| বলপৌরুষকারিণ্যঃ সাগরাম্ভস্ত্রিদোষকৃত্||৮||
पश्चिमोदधिगाः शीघ्रवहा याश्चामलोदकाः| पथ्याः समासात्ता नद्यो विपरीतास्ततोऽन्यथा| उपलास्फालनाक्षेपविच्छेदैः खेदितोदकाः| हिमवन्मलयोद्भूताः पथ्यास्ता एव च स्थिताः| कृमिश्लीपदहृत्कण्ठशिरोरोगान्प्रकुर्वते| प्राच्यावन्त्यपरान्तोत्था दुर्नामानि महेन्द्रजाः| उदरश्लीपदातङ्कान् सह्यविन्ध्यभवाः पुनः| कुष्ठपाण्डुशिरोरोगान् दोषघ्न्यः पारियात्रजाः| बलपौरुषकारिण्यः सागराम्भस्त्रिदोषकृत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAnapAnayorvarjyajalaM tatra hetuSca (9) · Śloka 9
কীটাহিমূত্রবিট্কোথতৃণজালোত্করাবিলম্| পঙ্কপঙ্কজশৈবালহঠপর্ণাদিসংস্তৃতম্| সূর্যেন্দুপবনাদৃষ্টং জুষ্টং চ ক্ষুদ্রজন্তুভিঃ| অভিবৃষ্টং বিবর্ণঞ্চ কলুষং স্থূলফেনিলম্| বিরসং গন্ধবত্তপ্তং দন্তগ্রহ্যতিশৈত্যতঃ| অনার্তবং চ যদ্দিব্যমার্তবং প্রথমঞ্চ যত্| লূতাদিতন্তুবিণ্মূত্রবিষসংশ্লেষদূষিতম্| তত্কুর্যাত্স্নানপানাভ্যাং তৃষ্ণাঽঽধ্মানোদরজ্বরান্| কাসাগ্নিসাদাভিষ্যন্দকণ্ডূগণ্ডাদিকানতঃ| তদ্বর্জযেদভাবে বা তোযস্যান্যস্য শস্যতে| ঘনবস্ত্রপরিস্ত্রাবৈঃ ক্ষুদ্রজন্ত্বভিরক্ষণম্| ব্যাপন্নস্যাস্য তপনমগ্ন্যর্কাযসপিণ্ডকৈঃ| পর্ণীমূল-বিসগ্রন্থিমুক্তা-কতক-শৈবলৈঃ| বস্ত্রগোমেদকাভ্যাং বা কারযেত্তত্প্রসাদনম্| পাটলা-করবীরাদি-কুসুমৈর্গন্ধ-নাশনম্||৯||
कीटाहिमूत्रविट्कोथतृणजालोत्कराविलम्| पङ्कपङ्कजशैवालहठपर्णादिसंस्तृतम्| सूर्येन्दुपवनादृष्टं जुष्टं च क्षुद्रजन्तुभिः| अभिवृष्टं विवर्णञ्च कलुषं स्थूलफेनिलम्| विरसं गन्धवत्तप्तं दन्तग्रह्यतिशैत्यतः| अनार्तवं च यद्दिव्यमार्तवं प्रथमञ्च यत्| लूतादितन्तुविण्मूत्रविषसंश्लेषदूषितम्| तत्कुर्यात्स्नानपानाभ्यां तृष्णाऽऽध्मानोदरज्वरान्| कासाग्निसादाभिष्यन्दकण्डूगण्डादिकानतः| तद्वर्जयेदभावे वा तोयस्यान्यस्य शस्यते| घनवस्त्रपरिस्त्रावैः क्षुद्रजन्त्वभिरक्षणम्| व्यापन्नस्यास्य तपनमग्न्यर्कायसपिण्डकैः| पर्णीमूल-बिसग्रन्थिमुक्ता-कतक-शैवलैः| वस्त्रगोमेदकाभ्यां वा कारयेत्तत्प्रसादनम्| पाटला-करवीरादि-कुसुमैर्गन्ध-नाशनम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalapAnaniyamAH (10) · Śloka 10
পানীযং ন তু পানীযং পানীযেঽন্যপ্রদেশজে| অজীর্ণে ক্বথিতং চামে পক্বে জীর্ণেঽপি নেতরত্| শীতে বিধিরযং তপ্তে ত্বজীর্ণে শিশিরং ত্যজেত্||১০||
पानीयं न तु पानीयं पानीयेऽन्यप्रदेशजे| अजीर्णे क्वथितं चामे पक्वे जीर्णेऽपि नेतरत्| शीते विधिरयं तप्ते त्वजीर्णे शिशिरं त्यजेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalasya prANamayatvaM nAtyantaniShedhaH (11) · Śloka 11
পানীযং প্রাণিনাং প্রাণা বিশ্বমেব চ তন্মযম্| অতোঽত্যন্তনিষেধেন ন ক্বচিদ্বারি বার্যতে| আস্যশোষাঙ্গসাদাদ্যা মৃত্যুর্বা তদলাভতঃ| নহি তোযাদ্বিনা বৃত্তিঃ স্বস্থ্যস্য ব্যাধিতস্য চ||১১||
पानीयं प्राणिनां प्राणा विश्वमेव च तन्मयम्| अतोऽत्यन्तनिषेधेन न क्वचिद्वारि वार्यते| आस्यशोषाङ्गसादाद्या मृत्युर्वा तदलाभतः| नहि तोयाद्विना वृत्तिः स्वस्थ्यस्य व्याधितस्य च||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avasthAvashAjjalavisheShasya hitAhitatvaM jalasyopayogaprakArAshca (12) · Śloka 12
কেবলং সৌষধং পক্বমামমুষ্ণং হিতঞ্চ তত্| সমীক্ষ্য মাত্রযা যুক্তমমৃতং বিষমন্যথা||১২||
केवलं सौषधं पक्वमाममुष्णं हितञ्च तत्| समीक्ष्य मात्रया युक्तममृतं विषमन्यथा||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShyato~apyatijalapAne doShAH (13) · Śloka 13
অতিযোগেন সলিলং তৃষ্যতোঽপি প্রযোজিতম্| প্রযাতি পিত্তশ্লেষ্মত্বং জ্বরিতস্য বিশেষতঃ| বর্ধযত্যামতৃণ্নিদ্রাতন্দ্রাধ্মানাঙ্গগৌরবম্| কাসাগ্নিসাদহৃল্লাসপ্রসেকশ্বাসপীনসান্||১৩||
अतियोगेन सलिलं तृष्यतोऽपि प्रयोजितम्| प्रयाति पित्तश्लेष्मत्वं ज्वरितस्य विशेषतः| वर्धयत्यामतृण्निद्रातन्द्राध्मानाङ्गगौरवम्| कासाग्निसादहृल्लासप्रसेकश्वासपीनसान्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalasya laghutvameva (14) · Śloka 14
পাকে স্বাদু হিমং বীর্যে তদুষ্ণমপি যোজিতম্| তস্মাদযোগপানেন লাঘবান্ন বিযোজযেত্||১৪||
पाके स्वादु हिमं वीर्ये तदुष्णमपि योजितम्| तस्मादयोगपानेन लाघवान्न वियोजयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmaviShTabdhayostRuShNArahitasyApi koShNajalapAnavidhiH (15) · Śloka 15
আমবিষ্টব্ধযোঃ কোষ্ণং নিষ্পিপাসোঽপ্যপঃ পিবেত্| যাবত্যঃ ক্লেদযন্ত্যন্নমতিক্লেদোঽগ্নিনাশনঃ| বিবদ্ধঃ কফবাতাভ্যাং মুক্তামাশযবন্ধনঃ| পচ্যতে ক্ষিপ্রমাহারঃ কোষ্ণতোযদ্রবীকৃতঃ||১৫||
आमविष्टब्धयोः कोष्णं निष्पिपासोऽप्यपः पिबेत्| यावत्यः क्लेदयन्त्यन्नमतिक्लेदोऽग्निनाशनः| विबद्धः कफवाताभ्यां मुक्तामाशयबन्धनः| पच्यते क्षिप्रमाहारः कोष्णतोयद्रवीकृतः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vishiShTAvasthAyAM sarvAmanA jalaniShedhaH saMskRutajalapAnavidhishca (16) · Śloka 16
অনবস্থিতদোষাগ্নের্ব্যাধিক্ষীণবলস্য চ| নল্পমপ্যামমুদকং হিতং তদ্ধি ত্রিদোষকৃত্| তেজসঃ প্রতিপক্ষত্বান্মন্দাগ্নির্বর্জযেজ্জলম্| সর্বমেব তথা স্যন্দপ্লীহবিদ্রদ্ধিগুল্মিনঃ| পাণ্ডূদরাতিসারার্শোগ্রহণীশোষশোফিনঃ| কামমল্পমশক্তৌ তু পেযমৌষধসংস্কৃতম্| ঋতে শরন্নিদাঘাভ্যাম্পিবেত্স্বস্থোঽপি চাল্পশঃ||১৬||
अनवस्थितदोषाग्नेर्व्याधिक्षीणबलस्य च| नल्पमप्याममुदकं हितं तद्धि त्रिदोषकृत्| तेजसः प्रतिपक्षत्वान्मन्दाग्निर्वर्जयेज्जलम्| सर्वमेव तथा स्यन्दप्लीहविद्रद्धिगुल्मिनः| पाण्डूदरातिसारार्शोग्रहणीशोषशोफिनः| काममल्पमशक्तौ तु पेयमौषधसंस्कृतम्| ऋते शरन्निदाघाभ्याम्पिबेत्स्वस्थोऽपि चाल्पशः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhojanasyAdimadhyAnteShu jalapAnam (17) · Śloka 17
ভক্তস্যাদৌ জলং পীতমগ্নিসাদং কৃশাঙ্গতাম্| অন্তে করোতি স্থূলত্বমূর্ধ্বং চামাশযাত্কফম্| মধ্যে মধ্যাঙ্গতাং সাম্যং ধাতূনাং জরণং সুখম্||১৭||
भक्तस्यादौ जलं पीतमग्निसादं कृशाङ्गताम्| अन्ते करोति स्थूलत्वमूर्ध्वं चामाशयात्कफम्| मध्ये मध्याङ्गतां साम्यं धातूनां जरणं सुखम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItajalaguNAH (18) · Śloka 18
শীতং মদাত্যযগ্লানিমূর্চ্ছাচ্ছর্দিশ্রমভ্রমান্| তৃষ্ণোষ্ণদাহপিত্তাসৃগ্বষাণি চ নিহন্তি তত্||১৮||
शीतं मदात्ययग्लानिमूर्च्छाच्छर्दिश्रमभ्रमान्| तृष्णोष्णदाहपित्तासृग्वषाणि च निहन्ति तत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNakvathitashItajalaguNAH (19) · Śloka 19
ক্ষীণপাদত্রিভাগার্ধং দেশর্তুগুরুলাঘবাত্| ক্বথিতং ফেনরহিতমবেগমমলং হিতম্| হিধ্মাঽঽধ্মানানিলশ্লেষতৃট্কাসশ্বাসপীনসে| পার্শ্বশূলামমেদঃসু সদ্যঃ শুদ্ধৌ নবজ্বরে| দীপনং পাচনং কণ্ঠ্যং লঘু বস্তিবিশোধনম্| পাষাণরূপ্যমৃদ্ধেমজতুতাপার্কতাপিতম্| পানীযমুষ্ণং শীতং বা ত্রিদোষঘ্নং তৃডর্তিজিত্| লঘ্বরূক্ষং ক্লমঘ্নঞ্চ তোযং ক্বথিতশীতলম্| সংসর্গে পিত্তকফযোঃ সন্নিপাতে চ শস্যতে||১৯||
क्षीणपादत्रिभागार्धं देशर्तुगुरुलाघवात्| क्वथितं फेनरहितमवेगममलं हितम्| हिध्माऽऽध्मानानिलश्लेषतृट्कासश्वासपीनसे| पार्श्वशूलाममेदःसु सद्यः शुद्धौ नवज्वरे| दीपनं पाचनं कण्ठ्यं लघु बस्तिविशोधनम्| पाषाणरूप्यमृद्धेमजतुतापार्कतापितम्| पानीयमुष्णं शीतं वा त्रिदोषघ्नं तृडर्तिजित्| लघ्वरूक्षं क्लमघ्नञ्च तोयं क्वथितशीतलम्| संसर्गे पित्तकफयोः सन्निपाते च शस्यते||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paryuShitajalaguNAH (20) · Śloka 20
তোযং বহ্নিগুণভ্রষ্টং পাকেঽম্লং সর্বদোষকৃত্| ভবেত্পর্যুষিতং তচ্চ............................||২০||
तोयं वह्निगुणभ्रष्टं पाकेऽम्लं सर्वदोषकृत्| भवेत्पर्युषितं तच्च............................||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana himakarajalaguNAH (21) · Śloka 21
...............................তোযং হিমকরোদ্ভবম্| অতিশৈত্যগুরুস্থৈর্যসঙ্ঘাতৈঃ কফবাতকৃত্||২১||
...............................तोयं हिमकरोद्भवम्| अतिशैत्यगुरुस्थैर्यसङ्घातैः कफवातकृत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana candrakAntajalaguNAH (22) · Śloka 22
চন্দ্রকন্তভবং রক্ষোবিষপিত্তজ্বরাপহম্| দৃষ্টিমেধাবপুস্থৈর্যকরং স্বাদু হিমং লঘু||২২||
चन्द्रकन्तभवं रक्षोविषपित्तज्वरापहम्| दृष्टिमेधावपुस्थैर्यकरं स्वादु हिमं लघु||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nArikelodakaguNAH (23) · Śloka 23
নারিকেলোদকং স্নিগ্ধং স্বাদু বৃষ্যং হিমং লঘু| তৃষ্ণাপিত্তানিলহরং দীপনং বস্তিশোধনম্||২৩||
नारिकेलोदकं स्निग्धं स्वादु वृष्यं हिमं लघु| तृष्णापित्तानिलहरं दीपनं बस्तिशोधनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalAnAM varAvaratve (24) · Śloka 24
দ্বযং বারি বরং বর্ষে নাদেযমবরং পরম্||২৪||
द्वयं वारि वरं वर्षे नादेयमवरं परम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (2) kShIravargaH kShIrabhedAH kShIrasAmAnyaguNAH (26) · Śloka 26
গব্যং মাহিষমাজং চ ক্রারভং স্ত্রৈণমাবিকম্| ঐভমৈকশফং চেতি ক্ষীরমষ্টবিধং স্মৃতম্||২৫|| স্বাদুপাকরসং স্নিগ্ধমোজস্যং ধাতুবর্ধনম্| বাতপিত্তহরং বৃষ্যং স্লেষ্মলং গুরু শীতলম্| প্রাযঃ পযো......................................||২৬||
गव्यं माहिषमाजं च क्रारभं स्त्रैणमाविकम्| ऐभमैकशफं चेति क्षीरमष्टविधं स्मृतम्||२५|| स्वादुपाकरसं स्निग्धमोजस्यं धातुवर्धनम्| वातपित्तहरं वृष्यं स्लेष्मलं गुरु शीतलम्| प्रायः पयो......................................||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sagokShIraM kShIrANAM guNAH (27) · Śloka 27
..........ঽত্র গব্যং তু জীবনীযং রসাযনম্| ক্ষতক্ষীণহিতং মেধ্যং বল্যং স্তন্যকরং সরম্| শ্রমভ্রমমদালক্ষ্মীশ্বাসকাসাতিতৃট্ক্ষুধঃ| জীর্ণজ্বরং মূত্রকৃচ্ছ্রং রক্তপিত্তং চ নাশযেত্||২৭||
..........ऽत्र गव्यं तु जीवनीयं रसायनम्| क्षतक्षीणहितं मेध्यं बल्यं स्तन्यकरं सरम्| श्रमभ्रममदालक्ष्मीश्वासकासातितृट्क्षुधः| जीर्णज्वरं मूत्रकृच्छ्रं रक्तपित्तं च नाशयेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAhiShakShIraguNAH (28) · Śloka 28
হিতমত্যগ্ন্যনিদ্রেভ্যো গরীযো মাহিষং হিমম্||২৮||
हितमत्यग्न्यनिद्रेभ्यो गरीयो माहिषं हिमम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AjakShIraguNAH (29) · Śloka 29
অল্পাম্বুপানব্যাযামকটুতিক্তাশনৈর্লঘু| আজং শোষজ্বরশ্বাসরক্তপিত্তাতিসারজিত্||২৯||
अल्पाम्बुपानव्यायामकटुतिक्ताशनैर्लघु| आजं शोषज्वरश्वासरक्तपित्तातिसारजित्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShTrIkShIraguNAH (30) · Śloka 30
ঈষ্দ্রুক্ষোষ্ণলবণমৌষ্ট্রিকং দীপনং লঘু| শস্তং বাতকফানাহকৃমিশোফোদরার্শসাম্||৩০||
ईष्द्रुक्षोष्णलवणमौष्ट्रिकं दीपनं लघु| शस्तं वातकफानाहकृमिशोफोदरार्शसाम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAnuShakShIraguNAH (31) · Śloka 31
মানুষং বাতপিত্তাসৃগভিঘাতাক্ষীরোগজিত্| তর্পণাশ্চ্যোতনৈর্নস্যেরহৃদ্যং তূষ্ণমাবিকম্||৩১||
मानुषं वातपित्तासृगभिघाताक्षीरोगजित्| तर्पणाश्च्योतनैर्नस्येरहृद्यं तूष्णमाविकम्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AvikShIraguNAH (32) · Śloka 32
বাতব্যাধিহরং হিধ্মাশ্বাসপিত্তকফপ্রদম্||৩২||
वातव्याधिहरं हिध्माश्वासपित्तकफप्रदम्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hastinIkShIraguNAH (33) · Śloka 33
হস্তিন্যাঃ স্থৈর্যকৃদ্বাঢমুষ্ণং ত্বৈকশফং লঘু||৩৩||
हस्तिन्याः स्थैर्यकृद्वाढमुष्णं त्वैकशफं लघु||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana EkashaPakShIraguNAH (34) · Śloka 34
শখাবাতহরং সাম্ললবণং জডতাকরম্||৩৪||
शखावातहरं साम्ललवणं जडताकरम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Ama-shRuta-dhAroShNapayoguNAH (35) · Śloka 35
পযোঽভিষ্যন্দি গুর্বামং যুক্ত্যা শৃতমতোঽন্যথা| বিনা তু বনিতাস্তন্যমামেব তু তদ্ধিতম্| ভবেদ্ গরীযোঽতিশৃতং ধারোষ্ণমমৃতোপমম্||৩৫||
पयोऽभिष्यन्दि गुर्वामं युक्त्या शृतमतोऽन्यथा| विना तु वनितास्तन्यमामेव तु तद्धितम्| भवेद् गरीयोऽतिशृतं धारोष्णममृतोपमम्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhAradivashena kShIrAdInAM lAghavagauravam (36) · Śloka 36
পিণ্যাকাম্লাশিনীনান্তু গুর্বভিষ্যন্দি তদ্ভৃশম্| অচেষ্টযা চ প্রাদোষাদ্ গরীযঃ স্মৃতমৌষসম্| ব্যাখ্যাতস্তেন লঘিমা চেষ্টাবত্প্রকৃতিষ্বপি| হ্রত্বেষু চাতিদেহেভ্যো মাংসেষ্বপ্যেবমাদিশেত্||৩৬||
पिण्याकाम्लाशिनीनान्तु गुर्वभिष्यन्दि तद्भृशम्| अचेष्टया च प्रादोषाद् गरीयः स्मृतमौषसम्| व्याख्यातस्तेन लघिमा चेष्टावत्प्रकृतिष्वपि| ह्रत्वेषु चातिदेहेभ्यो मांसेष्वप्येवमादिशेत्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dadhiguNAH (37) · Śloka 37
অম্লপাকরসং গ্রাহি গুরূষ্ণং দধি বাতজিত্| মেদঃশুক্রবলশ্লেষ্মপিত্তরক্তাগ্নিশোফকৃত্| রোচিষ্ণু শস্তমরুচৌ শীতকে বিষমজ্বরে| পীনসে মূত্রকৃচ্ছ্রে চ রূক্ষং তু গ্রহণীগদে||৩৭||
अम्लपाकरसं ग्राहि गुरूष्णं दधि वातजित्| मेदःशुक्रबलश्लेष्मपित्तरक्ताग्निशोफकृत्| रोचिष्णु शस्तमरुचौ शीतके विषमज्वरे| पीनसे मूत्रकृच्छ्रे च रूक्षं तु ग्रहणीगदे||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dadhyupayoge niyamAH niyamasya ulla~gghane hAnishca (38) · Śloka 38
নৈবাদ্যান্নিশি নৈবোষ্ণং বসন্তোষ্ণশরত্সু ন| নামুদ্গসূপং নাক্ষৌদ্রং নাঘৃতং নাসিতোপলম্| ন চানামলকং নাপি নিত্যং নো মন্দমন্যথা| জ্বরাসৃক্পিত্ত বীসর্পকুষ্ঠপাণ্ড্বামযপ্রদম্||৩৮||
नैवाद्यान्निशि नैवोष्णं वसन्तोष्णशरत्सु न| नामुद्गसूपं नाक्षौद्रं नाघृतं नासितोपलम्| न चानामलकं नापि नित्यं नो मन्दमन्यथा| ज्वरासृक्पित्त वीसर्पकुष्ठपाण्ड्वामयप्रदम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana takraguNAH takravarjyAH (39) · Śloka 39
তক্রং লঘু কষাযাম্লং দীপনং কফবাতজিত্| শোফোদরার্শো- গ্রহণী- দোষ- মূত্র- গ্রহারুচীঃ| গুল্মপ্লীহঘৃতব্যাপদ্গরপাণ্ড্বামযাঞ্জযেত্| নৈবং তক্রং ক্ষতে দদ্যান্নোষ্ণকালে ন দুর্বলে| ন মূর্চ্ছাভ্রমদাহেষু ন রোগে রক্তপৈত্তিকে||৩৯||
तक्रं लघु कषायाम्लं दीपनं कफवातजित्| शोफोदरार्शो- ग्रहणी- दोष- मूत्र- ग्रहारुचीः| गुल्मप्लीहघृतव्यापद्गरपाण्ड्वामयाञ्जयेत्| नैवं तक्रं क्षते दद्यान्नोष्णकाले न दुर्बले| न मूर्च्छाभ्रमदाहेषु न रोगे रक्तपैत्तिके||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mastuguNAH (40) · Śloka 40
তদ্বন্মস্তু স্ত্রোতশ্শোধি বিষ্টম্ভজিল্লঘু||৪০||
तद्वन्मस्तु स्त्रोतश्शोधि विष्टम्भजिल्लघु||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana navanItaguNAH (41) · Śloka 41
শীতং স্বাদু কষাযাম্লং নবনীতং নবোদ্ধৃতম্| যক্ষ্মার্শোঽর্দিতপিত্তাসৃগ্বাতজিদ্ গ্রাহি দীপনম্||৪১||
शीतं स्वादु कषायाम्लं नवनीतं नवोद्धृतम्| यक्ष्मार्शोऽर्दितपित्तासृग्वातजिद् ग्राहि दीपनम्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIroddhRutanavanItaguNAH (42) · Śloka 42
ক্ষীরোদ্ভবং তু সংগ্রাহি রক্তপিত্তাক্ষিরোগজিত্||৪২||
क्षीरोद्भवं तु संग्राहि रक्तपित्ताक्षिरोगजित्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana GRutaguNAH (43) · Śloka 43
শস্তং ধীস্মৃতিমেধাগ্নিবলাযুঃ শুক্রচক্ষুষাম্| বালবৃদ্ধপ্রজাকান্তিসৌকুমার্যস্বরার্থিনাম্| ক্ষতক্ষীণপরীসর্পশস্ত্রাগ্নিগ্লপিতাত্মনাম্| বাতপিত্তবিষোন্মাদশোষালক্ষ্মীজ্বরাপহম্| স্নোহানামুত্তমং শীতং বযসঃস্থাপনং ঘৃতম্| সহস্রবীর্যং বিধিভিঃ শৃতং কর্মসহস্রকৃত্||৪৩||
शस्तं धीस्मृतिमेधाग्निबलायुः शुक्रचक्षुषाम्| बालवृद्धप्रजाकान्तिसौकुमार्यस्वरार्थिनाम्| क्षतक्षीणपरीसर्पशस्त्राग्निग्लपितात्मनाम्| वातपित्तविषोन्मादशोषालक्ष्मीज्वरापहम्| स्नोहानामुत्तमं शीतं वयसःस्थापनं घृतम्| सहस्रवीर्यं विधिभिः शृतं कर्मसहस्रकृत्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purANaGRutaguNAH (44) · Śloka 44
মদাপস্মারমূর্চ্ছাযশিরঃকর্ণাক্ষিযোনিজান্| পুরাণং জযতি ব্যাধীন্ ব্রণশোধনরোপণম্| পূর্বোক্তাংশ্চাধিকান্কুর্যাদ্ গুণাংস্তদমৃতোপমম্||৪৪||
मदापस्मारमूर्च्छायशिरःकर्णाक्षियोनिजान्| पुराणं जयति व्याधीन् व्रणशोधनरोपणम्| पूर्वोक्तांश्चाधिकान्कुर्याद् गुणांस्तदमृतोपमम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana GRutamaNDaguNAH (45) · Śloka 45
তদ্বচ্চ ঘৃতমণ্ডোঽপি রূক্ষস্তীক্ষ্ণস্তনুশ্চ সঃ||৪৫||
तद्वच्च घृतमण्डोऽपि रूक्षस्तीक्ष्णस्तनुश्च सः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kIlATAdikShIravikAraguNAH (46) · Śloka 46
বল্যাঃ কীলাটকূচীকাতক্রপিণ্ডকমোরটাঃ| সক্ষীরশাকপীযূষা রোচনা বহ্নিসাদনাঃ| শুক্রনিদ্রাকফকরা বিষ্টম্ভিগুরুদোষলাঃ||৪৬||
बल्याः कीलाटकूचीकातक्रपिण्डकमोरटाः| सक्षीरशाकपीयूषा रोचना वह्निसादनाः| शुक्रनिद्राकफकरा विष्टम्भिगुरुदोषलाः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dadhighRutAdInAM kShIraguNAtideshaH (47) · Śloka 47
বিদ্যাদ্দধিঘৃতাদীনাং গুণদোষান্ যথা পযঃ||৪৭||
विद्याद्दधिघृतादीनां गुणदोषान् यथा पयः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varAvarakShIraghRute (48) · Śloka 48
গব্যে ক্ষীরঘৃতে শ্রেষ্ঠে নিন্দিতে চাবিসম্ভবে||৪৮||
गव्ये क्षीरघृते श्रेष्ठे निन्दिते चाविसम्भवे||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (3) ikShuvargaH ikShurasaguNAH (49) · Śloka 49
ইক্ষোঃ রসো গুরুঃ স্নিগ্ধো বৃংহণঃ কফমূত্রকৃত্| বৃষ্যঃ শীতঃ পবনজিত্ ভুক্তে বাতপ্রকোপনঃ| রক্তপিত্তপ্রশমনঃ স্বাদুপাকরসো সরঃ|৪৯|
इक्षोः रसो गुरुः स्निग्धो बृंहणः कफमूत्रकृत्| वृष्यः शीतः पवनजित् भुक्ते वातप्रकोपनः| रक्तपित्तप्रशमनः स्वादुपाकरसो सरः|४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantapIDitekShurasaguNAH (49) · Śloka 49
সোঽগ্রে সলবণো দন্তপীডিতঃ শর্করাসমঃ||৪৯||
सोऽग्रे सलवणो दन्तपीडितः शर्करासमः||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yAntrikekShurasaguNAH (50) · Śloka 50
মূলাগ্রজন্তুজগ্ধাদিপীডনান্মলসঙ্করাত্| কিঞ্চিত্কালবিধৃত্যা চ বিকৃতিং যাতি যান্ত্রিকঃ| বিদাহী গুরুবিষ্টম্ভী তেনাসৌ...................||৫০||
मूलाग्रजन्तुजग्धादिपीडनान्मलसङ्करात्| किञ्चित्कालविधृत्या च विकृतिं याति यान्त्रिकः| विदाही गुरुविष्टम्भी तेनासौ...................||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pauNDrakAdInAM guNAH (51) · Śloka 51
.................তত্র পৌণ্ড্রকঃ| শৈত্যপ্রসাদমাধুর্যৈর্বরস্তমনু বাংশিকঃ| শতপর্বককাংতারনৈপালাদ্যাস্ততঃ ক্রমাত্| সক্ষারাঃ সকষাযাশ্চ সোষ্ণাঃ কিঞ্চিদ্বিদাহিনঃ||৫১||
.................तत्र पौण्ड्रकः| शैत्यप्रसादमाधुर्यैर्वरस्तमनु वांशिकः| शतपर्वककांतारनैपालाद्यास्ततः क्रमात्| सक्षाराः सकषायाश्च सोष्णाः किञ्चिद्विदाहिनः||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana phANitaguNAH (52) · Śloka 52
ফাণিতং গুর্বভিষ্যন্দি চযকৃন্মূত্রশোধনং||৫২||
फाणितं गुर्वभिष्यन्दि चयकृन्मूत्रशोधनं||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhautAdiBEdena dhautaguDaguNAH (53) · Śloka 53
নাতিশ্লেষ্মকরো ধৌতঃ সৃষ্টমূত্রশকৃদ্গুডঃ| প্রভূতকৃমিমজ্জাসৃঙ্মেদোমাংসকফোঽপরঃ||৫৩||
नातिश्लेष्मकरो धौतः सृष्टमूत्रशकृद्गुडः| प्रभूतकृमिमज्जासृङ्मेदोमांसकफोऽपरः||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purANanavaguDaguNAH (54) · Śloka 54
হৃদ্যঃ পুরাণঃপথ্যশ্চ নবঃ শ্লেষ্মাগ্নিসাদকৃত্||৫৪||
हृद्यः पुराणःपथ्यश्च नवः श्लेष्माग्निसादकृत्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matsyaNDikA-khaNDa-sharkarAguNAH (55) · Śloka 55
বৃষ্যাঃ ক্ষীণক্ষতহিতা রক্তপিত্তানিলাপহা| মত্স্যণ্ডিকাখণ্ডসিতাঃ ক্রমেণ গুণবত্তমাঃ||৫৫||
वृष्याः क्षीणक्षतहिता रक्तपित्तानिलापहा| मत्स्यण्डिकाखण्डसिताः क्रमेण गुणवत्तमाः||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yAShaSarkarAdInAM guNAH (56) · Śloka 56
তদ্গুণা তিক্তমধুরা কষাযা যাষশর্করা| ত্রিদোষঘ্নী সিতা কাশেক্ষুদর্ভচ্ছদসংভবা||৫৬||
तद्गुणा तिक्तमधुरा कषाया याषशर्करा| त्रिदोषघ्नी सिता काशेक्षुदर्भच्छदसंभवा||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvasharkarAguNAH (57) · Śloka 57
দাহতৃট্চ্ছর্দিমূর্চ্ছাসৃক্পিত্তঘ্ন্যঃ সর্বশর্করাঃ||৫৭||
दाहतृट्च्छर्दिमूर्च्छासृक्पित्तघ्न्यः सर्वशर्कराः||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharkarAphANitayorvarAvaratvam (58) · Śloka 58
শর্করেক্ষুবিকারাণাং ফাণিতং চ বরাবরে||৫৮||
शर्करेक्षुविकाराणां फाणितं च वरावरे||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhunaH madhusharkarAyAshca guNAH (59) · Śloka 59
চক্ষুষ্যং ছেদি তৃট্শ্লেষ্মবিষহিধ্মাস্রপিত্তনুত্| কুষ্ঠমেহকৃমিচ্ছর্দিশ্বাসকাসাতিসারজিত্| ব্রণশোধনসন্ধানরোপণং বাতলং মধু| রূক্ষং কশাযমধুরং তত্তুল্যা মধুশর্করা||৫৯||
चक्षुष्यं छेदि तृट्श्लेष्मविषहिध्मास्रपित्तनुत्| कुष्ठमेहकृमिच्छर्दिश्वासकासातिसारजित्| व्रणशोधनसन्धानरोपणं वातलं मधु| रूक्षं कशायमधुरं तत्तुल्या मधुशर्करा||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNena madhuno virodhaH (60) · Śloka 60
উষ্ণমুষ্ণার্তমুষ্ণে চ যুক্তং চোষ্ণৈর্নিহন্তি তত্| বিষান্বযত্বেনবিষপুষ্পেভ্যোঽপি যতো মধু| কুর্বতে তে স্বযং যচ্চ সবিষা ভ্রমরাদযঃ||৬০||
उष्णमुष्णार्तमुष्णे च युक्तं चोष्णैर्निहन्ति तत्| विषान्वयत्वेनविषपुष्पेभ्योऽपि यतो मधु| कुर्वते ते स्वयं यच्च सविषा भ्रमरादयः||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhunaH uShNavirodhasyApavAdaH (61) · Śloka 61
প্রচ্ছর্দনে নিরূহে চ মধূষ্ণং ন নিবার্যতে| অলব্ধপাকমাশ্বেব তযোর্যস্মান্নিবর্ততে||৬১||
प्रच्छर्दने निरूहे च मधूष्णं न निवार्यते| अलब्धपाकमाश्वेव तयोर्यस्मान्निवर्तते||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhuno hitA mAtrA (62) · Śloka 62
গুরুরূক্ষকষাযত্বাচ্ছৈত্যাচ্চাল্পং হিতং মধু| ন হি কষ্টতমং কিঞ্চিত্তদজীর্ণাদ্যতো নরম্| উপক্রমবিরোধত্বাত্সদ্যো হন্যাদ্যথা বিষম্||৬২||
गुरुरूक्षकषायत्वाच्छैत्याच्चाल्पं हितं मधु| न हि कष्टतमं किञ्चित्तदजीर्णाद्यतो नरम्| उपक्रमविरोधत्वात्सद्यो हन्याद्यथा विषम्||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhuno yogavAhitvam (63) · Śloka 63
নানাদ্রব্যাত্মকত্বাচ্চ যোগবাহি পরং মধু| বৃষ্যযোগৈরতো যুক্তং বৃষতামনুবর্ততে||৬৩||
नानाद्रव्यात्मकत्वाच्च योगवाहि परं मधु| वृष्ययोगैरतो युक्तं वृषतामनुवर्तते||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhuno BedAH teShAM shreShThatvAdi ca (64) · Śloka 64
ভ্রামরং পৌষ্পিকং ক্ষৌদ্রং মাক্ষিকং চ যথোত্তরম্| বরং জীর্ণং চ তেষ্বন্ত্যে দ্বে এব হ্যুপযোজযেত্||৬৪||
भ्रामरं पौष्पिकं क्षौद्रं माक्षिकं च यथोत्तरम्| वरं जीर्णं च तेष्वन्त्ये द्वे एव ह्युपयोजयेत्||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (4) tailavargaH tailasAmAnyaguNAH tilatailaguNAshca (65) · Śloka 65
তৈলং স্বযোনিবত্তত্র মুখ্যং তীক্ষ্ণং ব্যবাযি চ| ত্বগ্দোষকৃদচক্ষুষ্যং সূক্ষ্মোষ্ণং কফকৃন্ন চ| কৃশানাং বৃংহণাযালং স্থূলানাং কর্শনায চ| বদ্ধবিট্কং কৃমিঘ্নঞ্চ সংস্কারাত্সর্বরোগজিত্||৬৫||
तैलं स्वयोनिवत्तत्र मुख्यं तीक्ष्णं व्यवायि च| त्वग्दोषकृदचक्षुष्यं सूक्ष्मोष्णं कफकृन्न च| कृशानां बृंहणायालं स्थूलानां कर्शनाय च| बद्धविट्कं कृमिघ्नञ्च संस्कारात्सर्वरोगजित्||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tailaprayogasyetihAsaH (66) · Śloka 66
তৈলপ্রযোগাদজরা নির্বিকারা জিতশ্রমাঃ| আসন্নতিবলা যুদ্ধে দৈত্যাধিপতযঃ পুরা||৬৬||
तैलप्रयोगादजरा निर्विकारा जितश्रमाः| आसन्नतिबला युद्धे दैत्याधिपतयः पुरा||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana eraNDatailaguNAH (67) · Śloka 67
সতিক্তোষণমৈরণ্ডং তৈলং স্বাদু সরং গুরু| বর্ধ্মগুল্মানিলকফানুদরং বিষমজ্বরম্| রুক্ছোফো চ কটীগুহ্যকোষ্ঠপৃষ্ঠাশ্রযো জযেত্||৬৭||
सतिक्तोषणमैरण्डं तैलं स्वादु सरं गुरु| वर्ध्मगुल्मानिलकफानुदरं विषमज्वरम्| रुक्छोफो च कटीगुह्यकोष्ठपृष्ठाश्रयो जयेत्||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rakteraNDatailaguNAH (68) · Śloka 68
তীক্ষ্ণোষ্ণং পিচ্ছিলং বিস্রং রক্তৈরণ্ডোদ্ভবন্ত্বতি||৬৮||
तीक्ष्णोष्णं पिच्छिलं विस्रं रक्तैरण्डोद्भवन्त्वति||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarShapatailaguNAHumAkusumbhatailaguNAH (69) · Śloka 69
কটূষ্ণং সার্ষপং তীক্ষ্ণং কফশুক্রানিলাপহম্| লঘু পিত্তাস্রকৃত্কোঠকুণ্ঠাক্ষো ব্রণজন্তুজিত্| উমাকুঔম্ভজঞ্চোষ্ণং ত্বগ্দোষকফপিত্তকৃত্||৬৯||
कटूष्णं सार्षपं तीक्ष्णं कफशुक्रानिलापहम्| लघु पित्तास्रकृत्कोठकुण्ठाक्षो व्रणजन्तुजित्| उमाकुऔम्भजञ्चोष्णं त्वग्दोषकफपित्तकृत्||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantyAditailAnAM sAmAnyaguNAH (70) · Śloka 70
দন্তীমূলকরক্ষোঘ্নকরঞ্চারিষ্টশিগ্রুজম্| সুবর্চলেঙ্গুদীপীলুশঙ্খিনীনীপসম্ভবম্| সরলাগুরুদেবহ্বশিংশপাসারজন্ম চ| তুবরারু০করোথ্যঞ্চ তীক্ষ্ণং কট্বস্রপিত্তকৃত্| অর্শঃকুষ্ঠক্রিমিশ্লেষ্মশুক্রমেদোনিলাপহম্||৭০||
दन्तीमूलकरक्षोघ्नकरञ्चारिष्टशिग्रुजम्| सुवर्चलेङ्गुदीपीलुशङ्खिनीनीपसम्भवम्| सरलागुरुदेवह्वशिंशपासारजन्म च| तुवरारु०करोथ्यञ्च तीक्ष्णं कट्वस्रपित्तकृत्| अर्शःकुष्ठक्रिमिश्लेष्मशुक्रमेदोनिलापहम्||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kara~jcanimbatailaguNAH (71) · Śloka 71
করঞ্চনিম্বজে তিক্তে নাত্যুষ্ণে তত্র নির্দিশেত্||৭১||
करञ्चनिम्बजे तिक्ते नात्युष्णे तत्र निर्दिशेत्||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saralatailaguNAH (72) · Śloka 72
কষাযতিক্তকটুকং সারলং ব্রণশোধনম্||৭২||
कषायतिक्तकटुकं सारलं व्रणशोधनम्||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tuvarAruShkaratailaguNAH (73) · Śloka 73
ভৃশোষ্ণে তীক্ষ্ণকটুকে তুবরারুষ্করোদ্ভবে| বিশেষাত্ক্রিমিকুষ্ঠঘ্নে ততোর্ধ্বাধো বিরেচনে||৭৩||
भृशोष्णे तीक्ष्णकटुके तुवरारुष्करोद्भवे| विशेषात्क्रिमिकुष्ठघ्ने ततोर्ध्वाधो विरेचने||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akShAditailAnAM guNAH (74) · Śloka 74
অক্ষাতিমুক্তকাক্ষোডনালিকেরমধূকজম্| ত্রপুসৈর্বারুকুষ্মাণ্ডুশ্লেষ্মাতকপ্রিযালজম্| বাতপিত্তহরং কেশ্যং শ্লেষ্মলং গুরু শীতলম্||৭৪||
अक्षातिमुक्तकाक्षोडनालिकेरमधूकजम्| त्रपुसैर्वारुकुष्माण्डुश्लेष्मातकप्रियालजम्| वातपित्तहरं केश्यं श्लेष्मलं गुरु शीतलम्||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shrIparNIkiMshukatailaguNAH (75) · Śloka 75
পিত্তশ্লেষ্মপ্রশমনং শ্রীপর্ণীকিংশুকোদ্ভবম্||৭৫||
पित्तश्लेष्मप्रशमनं श्रीपर्णीकिंशुकोद्भवम्||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana taileshu varAvaratvAnirUpaNam (76) · Śloka 76
তিলতৈলং বরং তেষু কৌসুম্ভমবরং পরম্||৭৬||
तिलतैलं वरं तेषु कौसुम्भमवरं परम्||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vasAdInAM svarUpaM guNAshca (77) · Śloka 77
বসা মজ্জা চ বাতঘ্নৌ বলপিত্তকফপ্রদৌ| মাংসানুগস্বরূপৌ চ বিদ্যান্মেদোঽপি তাবিব||৭৭||
वसा मज्जा च वातघ्नौ बलपित्तकफप्रदौ| मांसानुगस्वरूपौ च विद्यान्मेदोऽपि ताविव||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varAvaravasAH (78) · Śloka 78
বৌলূকী শৌকরী পাকহংসজা কুক্কুদোদ্ভবা| বসা শ্রেষ্ঠা স্ববর্গেষু কুম্ভীরমহিষোদ্ভবা| কাকমদ্গুবসা তদ্বত্কারণ্ডোত্থা চ নিন্দিতা||৭৮||
बौलूकी शौकरी पाकहंसजा कुक्कुदोद्भवा| वसा श्रेष्ठा स्ववर्गेषु कुम्भीरमहिषोद्भवा| काकमद्गुवसा तद्वत्कारण्डोत्था च निन्दिता||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medaHsu varAvaraBedaH (79) · Śloka 79
শাখাদমেদসাং চ্ছাগং হাস্তিনং চ বরাবরে||৭৯||
शाखादमेदसां च्छागं हास्तिनं च वरावरे||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (5) madyavargaH madyasAmAnyaguNAH (80) · Śloka 80
দীপনং রোচনং মদ্যং তীক্ষ্ণোষ্ণং তুষ্টিপুষ্টিদম্| সস্বাদুতিক্তকটুকমম্লপাকরসং সরম্| সকষাযং স্বরারোগ্যপ্রতিভাবর্ণকৃল্লঘু| নষ্টনিদ্রাতিনিদ্রেভ্যো হিতং পিত্তাস্রদূষণম্| কৃশস্থূলহিতং রূক্ষং সূক্ষ্মং স্রোতোবিশোধনম্| বাতশ্লেষ্মহরং যুক্ত্যা পীতং বিষবদন্যথা||৮০||
दीपनं रोचनं मद्यं तीक्ष्णोष्णं तुष्टिपुष्टिदम्| सस्वादुतिक्तकटुकमम्लपाकरसं सरम्| सकषायं स्वरारोग्यप्रतिभावर्णकृल्लघु| नष्टनिद्रातिनिद्रेभ्यो हितं पित्तास्रदूषणम्| कृशस्थूलहितं रूक्षं सूक्ष्मं स्रोतोविशोधनम्| वातश्लेष्महरं युक्त्या पीतं विषवदन्यथा||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nava-purANamadyaguNAH (81) · Śloka 81
গুরু ত্রিদোষজননং নবং জীর্ণমতোঽন্যথা||৮১||
गुरु त्रिदोषजननं नवं जीर्णमतोऽन्यथा||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyapAne visheShaniyamAH (82) · Śloka 82
পেযং নোষ্ণোপচারেণ ন বিরিক্তক্ষুধাতুরৈঃ| নাতিতীক্ষ্ণমৃদুস্বচ্ছঘনং ব্যাপন্নমেব বা||৮২||
पेयं नोष्णोपचारेण न विरिक्तक्षुधातुरैः| नातितीक्ष्णमृदुस्वच्छघनं व्यापन्नमेव वा||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana surAguNAH (83) · Śloka 83
গুল্মোদরার্শো গ্রহণীশোষহৃত্ স্নেহনী গুরুঃ| সুরাঽনিলঘ্নীঃ মেদোঽসৃক্স্তন্যমূত্রকফাবহা||৮৩||
गुल्मोदरार्शो ग्रहणीशोषहृत् स्नेहनी गुरुः| सुराऽनिलघ्नीः मेदोऽसृक्स्तन्यमूत्रकफावहा||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAruNIguNAH (84) · Śloka 84
তদ্গুণা বারুণী হৃদ্যা লঘুস্তীক্ষ্ণা নিহন্তি চ| শূলকাসবমিশ্বাসবিবন্ধাধ্মানপীনসান্||৮৪||
तद्गुणा वारुणी हृद्या लघुस्तीक्ष्णा निहन्ति च| शूलकासवमिश्वासविबन्धाध्मानपीनसान्||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jagalamedakayorguNAH (85) · Śloka 85
শূলপ্রবাহাহিকাটোপতৃষ্ণাশোফার্শসাং হিতঃ| জগলঃ পাচনো গ্রাহি রূক্ষস্তদ্বচ্চ মেদকঃ||৮৫||
शूलप्रवाहाहिकाटोपतृष्णाशोफार्शसां हितः| जगलः पाचनो ग्राहि रूक्षस्तद्वच्च मेदकः||८५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bakkasaguNAH (86) · Śloka 86
বক্কসো হৃতসারত্বাদ্বিষ্টম্ভী দোষকোপনঃ||৮৬||
बक्कसो हृतसारत्वाद्विष्टम्भी दोषकोपनः||८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana baibhItakIsurAguNAH (87) · Śloka 87
নাতিতীব্রমদা লঘ্বী তথ্যা বৈভীতকী সুরা| ব্রণে পাণ্ড্বামযে কুষ্ঠে ন চাত্যর্থং বিরুধ্যতে||৮৭||
नातितीव्रमदा लघ्वी तथ्या बैभीतकी सुरा| व्रणे पाण्ड्वामये कुष्ठे न चात्यर्थं विरुध्यते||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavasurAyAH guNAH (88) · Śloka 88
বিষ্টম্ভিনী যবসুরা গুর্বী রূক্ষা ত্রিদোষলা||৮৮||
विष्टम्भिनी यवसुरा गुर्वी रूक्षा त्रिदोषला||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kauhalImadhUlakasurayorguNAH (89) · Śloka 89
কৌহলী বৃংহণী গৌর্বী স্লেষ্মলস্তু মধূলকঃ||৮৯||
कौहली बृंहणी गौर्वी स्लेष्मलस्तु मधूलकः||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ariShTaguNAH (90) · Śloka 90
যথাদ্রব্যগুণোঽরিষ্টঃ সর্বমদ্যগুণাধিকঃ| গ্রহণীপাণ্ডুকুষ্ঠার্শঃশোষশোফোদরজ্বরান্| হন্তি গুল্মকৃমিপ্লীহঃ কষাযকটুবাতলঃ||৯০||
यथाद्रव्यगुणोऽरिष्टः सर्वमद्यगुणाधिकः| ग्रहणीपाण्डुकुष्ठार्शःशोषशोफोदरज्वरान्| हन्ति गुल्मकृमिप्लीहः कषायकटुवातलः||९०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mArdvIkamadyaguNAH (91) · Śloka 91
মার্দ্বীকং লেখনং হৃদ্যং নাত্যুষ্ণং মধুরং সরম্| অল্পপিত্তানিলং পাণ্ডুমেহার্শঃকৃমিনাশনম্||৯১||
मार्द्वीकं लेखनं हृद्यं नात्युष्णं मधुरं सरम्| अल्पपित्तानिलं पाण्डुमेहार्शःकृमिनाशनम्||९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khArjUramadyaguNAH (92) · Śloka 92
অস্মাদল্পাদন্তরগুণং খার্জূরং বাতলং গুরু||৯২||
अस्मादल्पादन्तरगुणं खार्जूरं वातलं गुरु||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shArkaramadyaguNAH (93) · Śloka 93
শার্করঃ সুরভিঃ স্বাদুর্হৃদ্যো নাতিমদো লঘু||৯৩||
शार्करः सुरभिः स्वादुर्हृद्यो नातिमदो लघु||९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gauDamadyaguNAH,shIdhuguNAH (95) · Śloka 95
সৃষ্টমূত্রশকৃদ্বাতো গৌডস্তর্পণদীপনঃ||৯৪|| বাতপিত্তকরঃ শীধুঃ স্নেহশ্লেষ্মবিকারহা| মেদঃশোফোদরার্শোঘ্নস্তত্র পক্বারসো বরঃ||৯৫||
सृष्टमूत्रशकृद्वातो गौडस्तर्पणदीपनः||९४|| वातपित्तकरः शीधुः स्नेहश्लेष्मविकारहा| मेदःशोफोदरार्शोघ्नस्तत्र पक्वारसो वरः||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhvAsavAdInAM guNAH (96) · Śloka 96
ছেদী মধ্বাসবস্তীক্ষ্ণো মেহপীনসকাসজিত্| সুরাসবস্তীক্ষ্ণমদঃ স্বাদুস্তীক্ষ্ণোঽনিলাবহঃ| মৈরেযো মধুরো বৃষ্যঃ সরঃ সন্তর্পণো গুরুঃ| ধাতক্যভিষুতো জীর্ণো রূক্ষো রোচনদীপনঃ| দ্রাক্ষাসবো মধুসমঃ পরমং স তু দীপনঃ| মার্দ্বীকসদৃশঃ প্রোক্তো মৃদ্বীকেক্ষুরসাসবঃ||৯৬||
छेदी मध्वासवस्तीक्ष्णो मेहपीनसकासजित्| सुरासवस्तीक्ष्णमदः स्वादुस्तीक्ष्णोऽनिलावहः| मैरेयो मधुरो वृष्यः सरः सन्तर्पणो गुरुः| धातक्यभिषुतो जीर्णो रूक्षो रोचनदीपनः| द्राक्षासवो मधुसमः परमं स तु दीपनः| मार्द्वीकसदृशः प्रोक्तो मृद्वीकेक्षुरसासवः||९६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsavasAmAnyaguNAH (97) · Śloka 97
সমাসাদাসবো হৃদ্যো বাতলঃ স্বৌষধানুগঃ||৯৭||
समासादासवो हृद्यो वातलः स्वौषधानुगः||९७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyayonayaH (98) · Śloka 98
দ্রাক্ষেক্ষুমাক্ষিকং শালিরুত্তমা ব্রীহিপঞ্চমাঃ| মদ্যাকরা যদেভ্যোঽন্যত্তন্মদ্যপ্রতিরূপকম্| গুণৈর্যথোল্বণৈর্বিদ্যান্মদ্যমাকরসঙ্করাত্||৯৮||
द्राक्षेक्षुमाक्षिकं शालिरुत्तमा व्रीहिपञ्चमाः| मद्याकरा यदेभ्योऽन्यत्तन्मद्यप्रतिरूपकम्| गुणैर्यथोल्बणैर्विद्यान्मद्यमाकरसङ्करात्||९८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuktaguNAH (99) · Śloka 99
রক্তপিত্তকফোত্ক্লেদি শুক্তং বাতানুলোমন্| বিদাহী ভৃশতীক্ষ্ণোষ্ণং হৃদ্যং রুচিকরং সরম্| দীপনং শিশিরস্পর্শং পাণ্ডুদৃক্ক্রিমিনাশনম্||৯৯||
रक्तपित्तकफोत्क्लेदि शुक्तं वातानुलोमन्| विदाही भृशतीक्ष्णोष्णं हृद्यं रुचिकरं सरम्| दीपनं शिशिरस्पर्शं पाण्डुदृक्क्रिमिनाशनम्||९९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guDashuktAdInAmuttarottaraM laghutvam (100) · Śloka 100
গুডেক্ষুমদ্যমার্দ্বীকশুক্তং লঘু যথোত্তরম্||১০০||
गुडेक्षुमद्यमार्द्वीकशुक्तं लघु यथोत्तरम्||१००||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kandamUlAdyAsutaguNAH (101) · Śloka 101
কন্দমূলফলাদ্যাংশ্চ তদ্বদ্বিদ্যাত্তদাসুতম্||১০১||
कन्दमूलफलाद्यांश्च तद्वद्विद्यात्तदासुतम्||१०१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shANDAkIguNAH (102) · Śloka 102
শাণ্ডাকী চাসুতং চান্যত্কালাম্লং রোচনং লঘু||১০২||
शाण्डाकी चासुतं चान्यत्कालाम्लं रोचनं लघु||१०२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAnyAmlaguNAH (103) · Śloka 103
ধান্যাম্লং ভেদি তীক্ষ্ণোষ্ণং পিত্তকৃত্স্পর্শশীতলম্| শ্রমক্লমহরং রুচ্যং দীপনং বস্তিশূলনুত্| শস্তমাস্থাপনে হৃদ্যং লঘু বাতকফাপহম্||১০৩||
धान्याम्लं भेदि तीक्ष्णोष्णं पित्तकृत्स्पर्शशीतलम्| श्रमक्लमहरं रुच्यं दीपनं बस्तिशूलनुत्| शस्तमास्थापने हृद्यं लघु वातकफापहम्||१०३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sauvIrakAmlatuShodakAmlayorguNAH (104) · Śloka 104
এভিরেব গুণৈর্যুক্তে সৌবীরকতুষোদকে| ক্রিমিহৃদ্রোগগুল্মার্শঃপাণ্ডুরোগনিবর্হণে| তে ক্রমাদ্বিতুষৈর্বিদ্যাত্সতুষৈশ্চ যবৈঃ কৃতে||১০৪||
एभिरेव गुणैर्युक्ते सौवीरकतुषोदके| क्रिमिहृद्रोगगुल्मार्शःपाण्डुरोगनिबर्हणे| ते क्रमाद्वितुषैर्विद्यात्सतुषैश्च यवैः कृते||१०४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (6) mUtravargaH gavAdimUtrasAmAnyaguNAH gomUtrasya prAdhAnya~jca (105) · Śloka 105
মূত্রং গোজাবিমহিষীগজাশ্বেষ্ট্রখরোদ্ভবম্| পিত্তলং রূক্ষতীক্ষ্ণোষ্ণং লবণানুরসং কটু| ক্রিমিশোফোদরানাহশূলপাণ্ডুকফানিলান্| গুল্মারুচিবিশ্বিত্রকুষ্ঠার্শাংসি জযেল্লঘু| বিরেকাস্থাপনালেপস্বেদাদিষু চ পূজিতম্| দীপনং পাচনং ভেদি তেষু গোমূত্রমুত্তমম্||১০৫||
मूत्रं गोजाविमहिषीगजाश्वेष्ट्रखरोद्भवम्| पित्तलं रूक्षतीक्ष्णोष्णं लवणानुरसं कटु| क्रिमिशोफोदरानाहशूलपाण्डुकफानिलान्| गुल्मारुचिविश्वित्रकुष्ठार्शांसि जयेल्लघु| विरेकास्थापनालेपस्वेदादिषु च पूजितम्| दीपनं पाचनं भेदि तेषु गोमूत्रमुत्तमम्||१०५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana CAgagajavAjimUtraguNAH (106) · Śloka 106
শ্বাসকাসহরং ছাগং পূরণাত্ কর্ণশূলজিত্| দদ্যাত্ক্ষারে কিলাসে চ গজবাজিসমুদ্ভবম্||১০৬||
श्वासकासहरं छागं पूरणात् कर्णशूलजित्| दद्यात्क्षारे किलासे च गजवाजिसमुद्भवम्||१०६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAsabhamUtraguNAH (107) · Śloka 107
হন্ত্যুন্মাদমপস্মারং ক্রিমীন্মেহঞ্চ রাসভম্||১০৭||
हन्त्युन्मादमपस्मारं क्रिमीन्मेहञ्च रासभम्||१०७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gavAdishakRudguNAH,mRugAdInAM shakRudguNAH (108) · Śloka 108
কষাযতিক্তমেতেষাং হিধ্মাশ্বসহরং শকৃত্| মার্গমোজঃক্ষযহরং বৈষ্কিরং বাতরোগনুত্| প্রসহানামপস্মারমুন্মাদঞ্চ নিযচ্ছতি| মহামৃগসমুদ্ভূতং কুষ্ঠহৃজ্জলচারিণাম্| নেত্ররোগহরং পিত্তং প্রবৃদ্ধঞ্চ নিযচ্ছতি||১০৮||
कषायतिक्तमेतेषां हिध्माश्वसहरं शकृत्| मार्गमोजःक्षयहरं वैष्किरं वातरोगनुत्| प्रसहानामपस्मारमुन्मादञ्च नियच्छति| महामृगसमुद्भूतं कुष्ठहृज्जलचारिणाम्| नेत्ररोगहरं पित्तं प्रवृद्धञ्च नियच्छति||१०८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gavAdipittarocanayorguNAH (109) · Śloka 109
পিত্তং তিক্তং বিষহরং রোচনা কফবাতজিত্| তিক্তা পামাহরা..........................||১০৯||
पित्तं तिक्तं विषहरं रोचना कफवातजित्| तिक्ता पामाहरा..........................||१०९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAnuShamUtraguNAH (110) · Śloka 110
........................ মূত্রং মানুষং তু বিষাপহম্||১১০||
........................ मूत्रं मानुषं तु विषापहम्||११०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upasaMhAraH (6) · Śloka 6
তোযক্ষীরেক্ষুতৈলানাং বর্গৈর্মদ্যস্য চ ক্রমাত্| ইতি দ্রব্যৈকদেশোঽযং যথাস্থূলমুদাহৃতঃ||১১১|| ইতিশ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতৌ অষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং সূত্রস্থানে দ্রবদ্রব্যবিজ্ঞানীযো নাম ষষ্ঠোঽধ্যাযঃ||৬||
तोयक्षीरेक्षुतैलानां वर्गैर्मद्यस्य च क्रमात्| इति द्रव्यैकदेशोऽयं यथास्थूलमुदाहृतः||१११|| इतिश्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने द्रवद्रव्यविज्ञानीयो नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon