Adhikarana atha nasyavidhirnAmaikonatriMsho&dhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਨਸ੍ਯਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो नस्यविधिर्नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyanirvacanaM paryAyAshca (2) · Śloka 2
ਨਾਸਾਯਾਂ ਪ੍ਰਣੀਯਮਾਨਮੋਉਸਧਂ ਨਸ੍ਯਮ੍| ਨਾਵਨਂ ਨਸ੍ਯਕਰ੍ਮੇਤਿ ਚ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਲਭਤੇ||੨||
नासायां प्रणीयमानमोउषधं नस्यम्| नावनं नस्यकर्मेति च संज्ञां लभते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyasyordhvajannuvikAreShu kArmukatvam (3) · Śloka 3
ਨਾਸਾ ਹਿ ਸ਼ਿਰਸੋ ਦ੍ਵਾਰਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਵਸੇਚਿਤਮੋਉਸਧਂ ਸ੍ਰੋਤਃ- ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਚ ਮੂਰ੍ਧਾਨਂ ਨੇਤ੍ਰਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਕਣ੍ਠਾਦਿ- ਸਿਰਾਮੁਖ਼ਾਨਿ ਚ ਮੁਞ੍ਜਾਦਿਸੀਕਾਮਵਿਸਕ੍ਤਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੁਗਤਾਂ ਵੈਕਾਰਿਕੀਮਸ਼ੇਸਾਮਾਸ਼ੁ ਦੋਸਸਂਹਤਿਮੁਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗਾਦਪਕਰ੍ਸਤਿ||੩||
नासा हि शिरसो द्वारम्| तत्रावसेचितमोउषधं स्रोतः- शृङ्गाटकं प्राप्य व्याप्य च मूर्धानं नेत्रश्रोत्रकण्ठादि- सिरामुख़ानि च मुञ्जादिषीकामविसक्तामूर्ध्वजत्रुगतां वैकारिकीमशेषामाशु दोषसंहतिमुत्तमाङ्गादपकर्षति||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyaBedAH (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਬਂਹਣਂ ਸ਼ਮਨਂ ਚ||੪||
तत्तु त्रिविधं विरेचनं बृंहणं शमनं च||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecananasyArhAH virecananasyadravyAdi ca (5) · Śloka 5
ਤੇਸਾਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਜਤ੍ਰੂਰ੍ਧ੍ਵਗੋਉਰਵਸ਼ੋਫੋਪਦੇਹਕਣ੍ਡੂਸ੍ਤਮ੍ਭਾਭਿ- ਸ੍ਯਨ੍ਦਪਾਕਪ੍ਰਸੇਕਵੈਰਸ੍ਯਾਰੋਚਕਸ੍ਵਰਭੇਦਕ੍ਰਿਮਿਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਾ- ਪਸ੍ਮਾਰਗਨ੍ਧਾਜ੍ਞਾਨਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਰ੍ਬੁਦਦਦ੍ਰੁਕੋਠਾਦਿਸੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜੇਸੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤੇਸਾਂ ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਚੂਰ੍ਣ- ਸ੍ਵਰਸੈਸ੍ਤੈਰੇਵ ਵਾ ਯਥਾਰ੍ਹਦ੍ਰਵਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਕਲ੍ਕਿਤਾਲੋਡਿਤੈਰ੍ਮਧੁ- ਸੈਨ੍ਧਵਾਸਵਪਿਤ੍ਤਮੂਤ੍ਰੈਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਞ੍ਚੋਪਦਿਸ੍ਟੈਰ੍ਯੋਜ੍ਯਮ੍||੫||
तेषां विरेचनं जत्रूर्ध्वगोउरवशोफोपदेहकण्डूस्तम्भाभि- ष्यन्दपाकप्रसेकवैरस्यारोचकस्वरभेदक्रिमिप्रतिश्याया- पस्मारगन्धाज्ञानग्रन्थ्यर्बुददद्रुकोठादिषु श्लेष्मजेषु तीक्ष्णेन स्नेहेन शिरोविरेचनद्रव्यैर्वा सिद्धेन तेषां वा क्वाथचूर्ण- स्वरसैस्तैरेव वा यथार्हद्रवश्लक्ष्णकल्कितालोडितैर्मधु- सैन्धवासवपित्तमूत्रैर्यथास्वञ्चोपदिष्टैर्योज्यम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhikAraBedena snehAdikalpanABedaH (6) · Śloka 6
ਤਤ੍ਰ ਭੀਤਕ੍ਲੀਬਕਸ਼ਸੁਕੁਮਾਰੇਸੁ ਸ੍ਨੇਹਃ| ਗਲਰੋਗਸਨ੍ਨਿ- ਪਾਤਜ੍ਵਰਾਤਿਨਿਦ੍ਰਾਮਨੋਵਿਕਾਰਕ੍ਰਿਮਿਵਿਸਾਭਿਪਨ੍ਨਾਭਿਸ੍ਯ- ਣ੍ਣਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟਵਿਸਂਜ੍ਞੇਸੁ ਸ਼ੇਸਾਃ| ਤੇਸ੍ਵੇਵ ਭੂਯਸਿ ਦੋਸੇ ਸ਼ੀਗ਼੍ਰ- ਕਾਰਿਣਿ ਚ ਚੂਰ੍ਣਃ| ਸ ਹਿ ਨਿਹਿਤਨਾਸਾਗ੍ਰਆਵੇਗਕਰਤਰੋ ਭਵਤਿ||੬||
तत्र भीतक्लीबकृशसुकुमारेषु स्नेहः| गलरोगसन्नि- पातज्वरातिनिद्रामनोविकारक्रिमिविषाभिपन्नाभिष्य- ण्णसर्पदष्टविसंज्ञेषु शेषाः| तेष्वेव भूयसि दोषे शीग़्र- कारिणि च चूर्णः| स हि निहितनासाग्रआवेगकरतरो भवति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuMhaNanasyArhA vyAdhayaH dravyANi ca (7) · Śloka 7
ਬਂਹਣਂ ਸੂਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਾਰ੍ਧਾਵਭੇਦਕਕਮਿਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਕ੍ਸਿਸਙ੍ਕੋਚਸ੍ਪ- ਨ੍ਦਤਿਮਿਰਕਚ੍ਛ੍ਰਾਵਬੋਧਦਨ੍ਤਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲਨਾਦਨਾਸਾਮੁਖ਼ਸ਼ੋਸ- ਵਾਕ੍ਯਸਙ੍ਗਸ੍ਵਰੋਪਗ਼ਾਤਮਨ੍ਯਾਰੋਗਾਪਤਾਨਕਾਪਬਾਹੁਕਨਿਦ੍ਰਾ- ਨਾਸ਼ਾਦਿਸ੍ਵਨਿਲੋਤ੍ਥੇਸੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਦ੍ਰਵ੍ਯੈਸ੍ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਯਥਾਯਥ- ਞ੍ਚੋਪਦਿਸ੍ਟੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਨਿਰ੍ਯਾਸੈਰ੍ਧਨ੍ਵਮਾਂਸਰਸਰਕ੍ਤੈਸ਼੍ਛ||੭||
बृंहणं सूर्यावर्तार्धावभेदककृमिशिरोरोगाक्षिसङ्कोचस्प- न्दतिमिरकृच्छ्रावबोधदन्तकर्णशूलनादनासामुख़शोष- वाक्यसङ्गस्वरोपग़ातमन्यारोगापतानकापबाहुकनिद्रा- नाशादिष्वनिलोत्थेषु स्निग्धमधुरद्रव्यैस्तत्सिद्धैर्यथायथ- ञ्चोपदिष्टैः स्नेहैर्निर्यासैर्धन्वमांसरसरक्तैश्छ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shamanasyArhA vyAdhayaH dravyaBedashcha dravyAdi ca (8) · Śloka 8
ਸ਼ਮਨਮਕਾਲਵਲੀਪਲਿਤਖ਼ਲਤਿਦਾਰੁਣਕਰਕ੍ਤਰਾਜੀਵ੍ਯਙ੍ਗਨੀ- ਲਿਕਾਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਦਿਸੁ ਯਥਾਸ੍ਵਮੁਪਦਿਸ੍ਟੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਭੇਸਜਸ੍ਵਰ- ਸਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਸੀਰੋਦਕਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਸਮਦੋਸੇ ਵਾਣੁਤੈਲੇਨੇਤਿ||੮||
शमनमकालवलीपलितख़लतिदारुणकरक्तराजीव्यङ्गनी- लिकारक्तपित्तादिषु यथास्वमुपदिष्टैः स्नेहैर्भेषजस्वर- सादिभिः क्षीरोदकाभ्यां वा समदोषे वाणुतैलेनेति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehanasyasya dvaividhyamavapIDAdivivaraNa~jca (9) · Śloka 9
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹੋ ਮਾਤ੍ਰਾਭੇਦਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਧਾ-ਮਰ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਤਿਮਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਛ| ਵਿਰੇ- ਚਨਃ ਸ਼ਮਨੋ ਵਾ ਨਾਸਯਾ ਪ੍ਰਣੀਯਮਾਨਃ ਕਲ੍ਕੋ&ਅਮ੍ਪ੍;ਵਪੀਡਸਂਜ੍ਞੋ ਵਿਰੇਚਨਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਪ੍ਰਧਮਨਾਖ਼੍ਯਃ| ਪਰਿਸ਼ੇਸਂ ਤੁ ਨਾਵਨਮਵ- ਪੀਡਕਸਂਜ੍ਞਮ੍| ਕਲ੍ਕੀਕਤਾਦੋਉਸਧਾਦਵਪੀਡਿਤਃ ਸ੍ਰੁਤੋ ਰਸੋ- &ਅਮ੍ਪ੍;ਵਪੀਡ ਇਤ੍ਯਪਰੇਸਾਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਪੁਨਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇ ਵੈਸ਼ੇਸਿਕੀ ਸ਼ਿਰੋ- ਵਿਰੇਚਨਸਂਜ੍ਞਾ| ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਵਿਰੇਚਨਂ ਨਸ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਰੇਚਨਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍||੯||
तत्र स्नेहो मात्राभेदाद् द्विधा-मर्शः प्रतिमर्शश्छ| विरे- चनः शमनो वा नासया प्रणीयमानः कल्को&अम्प्;वपीडसंज्ञो विरेचनचूर्णस्य प्रधमनाख़्यः| परिशेषं तु नावनमव- पीडकसंज्ञम्| कल्कीकृतादोउषधादवपीडितः स्रुतो रसो- &अम्प्;वपीड इत्यपरेषाम्| तत्र पुनस्तीक्ष्णे वैशेषिकी शिरो- विरेचनसंज्ञा| तथान्ये सर्वमेव विरेचनं नस्यमित्याहुः| सद्यः श्लेष्मविरेचनसामान्यात्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aNutailANuGRute (10) · Śloka 10
ਅਥਾਣੁਤੈਲਸ੍ਯ ਵਿਧਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਅਣੁਤੈਲਵਿਧਾਨਂ ਤੁ ਮਞ੍ਜਿ- ਸ੍ਠਾਮਧੁਕਪ੍ਰਪੋਉਣ੍ਡਰੀਕਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕਕਾਲੋਲੀਦ੍ਵਯਪਯਸ੍ਯਾ- ਸਾਰਿਵਾਨਨ੍ਤਾਨੀਲੋਤ੍ਪਲਾਞ੍ਜਨਰਾਸ੍ਨਾਵਿਡਙ੍ਗਤਣ੍ਡੁਲਮਧੁਪਰ੍ਣੀ- ਸ਼੍ਰਾਵਣੀਮੇਦਾਕਾਕਨਾਸਾਸਰਲਸਾਲਭਦ੍ਰਦਾਰੁਚਨ੍ਦਨੈਃ ਸੁਪਿ- ਸ੍ਟੈਰਸ੍ਟਗੁਣਂ ਸਡ੍ਗੁਣੇਨ ਪਯਸਾ ਤੈਲਂ ਪਚੇਤ੍| ਗ਼ਤਂ ਵ ਪਿਤ੍ਤੋ- ਲ੍ਬਣੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ||੧੦||
अथाणुतैलस्य विधानमुच्यते| अणुतैलविधानं तु मञ्जि- ष्ठामधुकप्रपोउण्डरीकजीवकर्षभककालोलीद्वयपयस्या- सारिवानन्तानीलोत्पलाञ्जनरास्नाविडङ्गतण्डुलमधुपर्णी- श्रावणीमेदाकाकनासासरलसालभद्रदारुचन्दनैः सुपि- ष्टैरष्टगुणं षड्गुणेन पयसा तैलं पचेत्| ग़ृतं व पित्तो- ल्बणेषु दोषेषु||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyamaNutailam (11) · Śloka 11
ਅਥਵਾ ਚਨ੍ਦਨਾਗਰੁਪਤ੍ਰਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਙ੍ਮਧੁਕਬਲਾਦ੍ਵਯਬਿਲ੍ਵੋਤ੍ਪ- ਲਪਦ੍ਮਕੇਸਰਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਵਿਡਙ੍ਗੋਸ਼ੀਰਹ੍ਨੀਬੇਰਵਨ੍ਯਤ੍ਵਙ੍ਮੁਸ੍ਤਾ- ਸਾਰਿਵਾਬਹਤੀਦ੍ਵਯਾਂਸ਼ੁਮਤੀਦ੍ਵਯਜੀਵਨ੍ਤੀਦੇਵਦਾਰੁਸੁਰਭਿਸ਼ਤਾ- ਵਰੀਃ ਸ਼ਤਗੁਣੇ ਦਿਵ੍ਯੇਮ੍ਭਸਿ ਦਸ਼ਭਾਗਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਕ੍ਵਾ ਥਯੇਤ੍| ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ ਦਸ਼ਮਾਂਸ਼ੇਨ ਸਮਾਂਸ਼ਂ ਤੈਲਂ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਦਸ਼ਮੇ ਚਾਤ੍ਰ ਪਾਕੇ ਤੈਲਤੁਲ੍ਯਮਾਜਮਪਿ ਪਯੋ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਏਤਦਯ੍ਯਣੁਤੈਲਂ ਪੁਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦਾਰ੍ਢ੍ਯਕਰਂ ਕੇਸ਼੍ਯਂ ਤ੍ਵਚ੍ਯਂ ਕਣ੍ਠ੍ਯਂ ਪ੍ਰੀਣਨਂ ਬਂਹਣਂ ਦੋਸਤ੍ਰਯਗ਼੍ਨਂ ਚ||੧੧||
अथवा चन्दनागरुपत्रदार्वीत्वङ्मधुकबलाद्वयबिल्वोत्प- लपद्मकेसरप्रपौण्डरीकविडङ्गोशीरह्नीबेरवन्यत्वङ्मुस्ता- सारिवाबृहतीद्वयांशुमतीद्वयजीवन्तीदेवदारुसुरभिशता- वरीः शतगुणे दिव्येऽम्भसि दशभागावशिष्टं क्वा थयेत्| ततस्तस्य क्वाथस्य दशमांशेन समांशं तैलं साधयेत्| दशमे चात्र पाके तैलतुल्यमाजमपि पयो दद्यात्| एतदय्यणुतैलं पुर्वस्माद्विशेषेणेन्द्रियदार्ढ्यकरं केश्यं त्वच्यं कण्ठ्यं प्रीणनं बृंहणं दोषत्रयग़्नं च||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyAnarhAstatra kAraNAni ca (12) · Śloka 12
ਅਨਸ੍ਯਾਰ੍ਹਾਸ੍ਤੁ ਭੁਕ੍ਤਭਕ੍ਤਸ੍ਨੇਹਮਦ੍ਯਗਰਤੋਯਪੀਤਪਾਤੁਕਾਮ- ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਨਾਤਸ੍ਨਾਤੁਕਾਮਸਿਰਾਦਿਵ੍ਯਧਸ੍ਰੁਤਰਕ੍ਤਮੂਤ੍ਰਿਤੋਚ੍ਚਰਿਤਾ- ਭਿਹਤਕਤਵਮਨਵਿਰੇਕਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮਗਰ੍ਭਿਣੀਸੂਤਿਕਾਨਵਪ੍ਰਤਿ- ਸ਼੍ਯਾਯਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਿਨੋਨਾਰ੍ਤਵਦੁਰ੍ਦਿਨੇਸ੍ਵਪਿ| ਤਤ੍ਰ ਭੁਕ੍ਤਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਨਸ੍ਯੇਰਿਤੋ ਦੋਸਊਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਾਵਤ੍ਯ ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਪ੍ਰਤਿ- ਸ਼੍ਯਾਯਾਨ੍ ਜਨਯੇਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਪੀਤਪਾਤੁਕਾਮਾਨਾਮਕ੍ਸਿਨਾਸਾ- ਸ੍ਯਸ੍ਯਨ੍ਦੋਪਹਤਿਤਿਮਿਰਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਨ੍| ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਨਾਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰੋ- ਕ੍ਸਿਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲਕਣ੍ਠਰੋਗਪੀਨਸਹਨੁਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਾਰ੍ਦਿਤਸ਼ਿਰਃ- ਕਮ੍ਪਾਨ੍| ਸ੍ਨਾਤੁਕਾਮਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਜਾਡ੍ਯਾਰੁਚਿਪੀਨ- ਸਾਨ੍| ਸ੍ਰੁਤਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਮਤਾਮਰੁਚਿਮਗ੍ਨਿਸਾਦਞ੍ਚ| ਮੂਤ੍ਰਿਤੋ- ਚ੍ਚਾਰਿਤਯੋਰ੍ਭਸ਼ਤਰਂ ਵੇਗਧਾਰਣਜਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍| ਅਭਿਹਤ- ਸ੍ਯ ਤੀਵ੍ਰਤਰਾਂ ਰੁਜਮ੍| ਕਤਵਮਨਾਦੀਨਾਂ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਸ੍ਵਰੇ- ਨ੍ਦ੍ਰਿਯਹਾਨਿਸ਼ਿਰੋਗੌਰਵਕਣ੍ਡੂਕਮਿਦੋਸਾਨ੍| ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਭਕ੍ਤ- ਦ੍ਵੇਸਜ੍ਵਰਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਰ੍ਧਾਵਭੇਦਕਾਃ ਸ੍ਯੁਰਪਤ੍ਯਞ੍ਚ ਵ੍ਯਙ੍ਗਂ ਵਿਕ- ਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮੁਨ੍ਮਾਦਾਪਸ੍ਮਾਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ| ਸੂਤਿਕਾਯਾਃ ਸ੍ਰੁਤਰਕ੍ਤੋ- ਕ੍ਤਾਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍| ਨਵਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਸ੍ਯ ਸ੍ਰੋਤੋਰੋਧਾਦ੍ ਦੁਸ੍ਟਪ੍ਰਤਿ- ਸ਼੍ਯਾਯਕੇਸ਼ਸ਼ਾਤਕਮਿਕਣ੍ਡੂਵਿਚਰ੍ਚਿਕਾਃ| ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਿਨੋ- ਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਵਦ੍ਧਿਃ| ਅਕਾਲੇ ਦੁਰ੍ਦਿਨੇ ਸਹਸੈਵ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਚ੍ਛਿਰੋਰੁ- ਗ੍ਵੇਪਥੁਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਤਾਲੁਨੇਤ੍ਰਕਣ੍ਡੂਪਾਕਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਕਣ੍ਠਰੋਗ- ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਾਰੂਂਸਿਕਾਃ||੧੨||
अनस्यार्हास्तु भुक्तभक्तस्नेहमद्यगरतोयपीतपातुकाम- शिरःस्नातस्नातुकामसिरादिव्यधस्रुतरक्तमूत्रितोच्चरिता- भिहतकृतवमनविरेकबस्तिकर्मगर्भिणीसूतिकानवप्रति- श्यायश्वासकासिनोऽनार्तवदुर्दिनेष्वपि| तत्र भुक्तभक्तस्य नस्येरितो दोषऊर्ध्वस्रोतांस्यावृत्य छर्दिश्वासकासप्रति- श्यायान् जनयेत्| स्नेहादिपीतपातुकामानामक्षिनासा- स्यस्यन्दोपहतितिमिरशिरोरोगान्| शिरःस्नातस्य शिरो- ऽक्षिकर्णशूलकण्ठरोगपीनसहनुमन्यास्तम्भार्दितशिरः- कम्पान्| स्नातुकामस्य मूर्धस्तैमित्यजाड्यारुचिपीन- सान्| स्रुतरक्तस्य क्षामतामरुचिमग्निसादञ्च| मूत्रितो- च्चारितयोर्भृशतरं वेगधारणजान् विकारान्| अभिहत- स्य तीव्रतरां रुजम्| कृतवमनादीनां श्वासकासस्वरे- न्द्रियहानिशिरोगौरवकण्डूकृमिदोषान्| गर्भिण्या भक्त- द्वेषज्वरमूर्च्छार्धावभेदकाः स्युरपत्यञ्च व्यङ्गं विक- लेन्द्रियमुन्मादापस्मारयुक्तं वा| सूतिकायाः स्रुतरक्तो- क्तान् दोषान्| नवप्रतिश्यायस्य स्रोतोरोधाद् दुष्टप्रति- श्यायकेशशातकृमिकण्डूविचर्चिकाः| श्वासकासिनो- र्व्याधिवृद्धिः| अकाले दुर्दिने सहसैव शैत्याच्छिरोरु- ग्वेपथुस्तैमित्यतालुनेत्रकण्डूपाकमन्यास्तम्भकण्ठरोग- प्रतिश्यायारूंषिकाः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyAnarhANAM nasyaprayogAjjAteShUpadraveShu pratIkAraH (13) · Śloka 13
ਤੇਸੁ ਯਥਾਸ੍ਵਮਾਯਤਨਂ ਦੋਸੋਦ੍ਰੇਕਂ ਚਾਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਸ਼ਿਰੋ- ਵਕ੍ਤ੍ਰਲੇਪਸੇਕਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਵਪੀਡਧੂਮਗਣ੍ਡੂਸਾਦੀਨਾਚਰੇਤ੍| ਵਿਸ਼ੇ- ਸੇਣ ਤੁ ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਰੂਕ੍ਸੇ ਨਸ੍ਯਕਰ੍ਮਣਿ ਵਰ੍ਸਾਭੂਕਾਕੋਲੀਕ- ਪਿਕਚ੍ਛੁਭਿਃ ਸ਼ਤਂ ਪਯਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਬਲਾਵਿਦਾਰ੍ਯਂਸ਼ੁਮਤੀ- ਮੇਦਾਭਿਰ੍ਵਾ| ਏਭਿਰੇਵ ਚ ਸ਼ਤਂ ਹਵਿਃ| ਵਾਤਹਰਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤੌ ਕਰ੍ਣਪੂਰਣੇ ਚ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਸਰ੍ਵਞ੍ਚ ਬਂਹਣ- ਮਨ੍ਨਪਾਨਮ੍| ਭੁਕ੍ਤਭਕ੍ਤਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਚਾਤ੍ਯਯਿਕਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਤੁਰਮ- ਪੇਕ੍ਸੇਤ||੧੩||
तेषु यथास्वमायतनं दोषोद्रेकं चापेक्ष्य स्नेहस्वेदशिरो- वक्त्रलेपसेकतीक्ष्णावपीडधूमगण्डूषादीनाचरेत्| विशे- षेण तु गर्भिणी रूक्षे नस्यकर्मणि वर्षाभूकाकोलीक- पिकच्छुभिः शृतं पयः पिबेत्| बलाविदार्यंशुमती- मेदाभिर्वा| एभिरेव च शृतं हविः| वातहरश्च सिद्धः स्नेहः शिरोबस्तौ कर्णपूरणे च योज्यः| सर्वञ्च बृंहण- मन्नपानम्| भुक्तभक्तादिष्वपि चात्ययिकव्याध्यातुरम- पेक्षेत||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana marshanasyapramANam (14) · Śloka 14
ਮਰ੍ਸ਼ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਙ੍ਗੁਲੀਪਰ੍ਵਦ੍ਵਯਾਨ੍ਨਿਮਗ੍ਨੋਦ੍ਧਤਾਦ੍ਯਾਵਤ੍ਪ- ਤਤਿ ਸ ਬਿਨ੍ਦੁਃ| ਅਮੀ ਦਸ਼ਾਸ੍ਟੌ ਸਡ੍ਬਿਨ੍ਦਵ ਉਤ੍ਤਮਮਧ੍ਯ- ਮਕਨੀਯਸ੍ਯੋ ਮਾਤ੍ਰਾਃ| ਕ੍ਵਾਥਾਦੀਨਾਮਸ੍ਟੌ ਸਟ੍ ਚਤ੍ਵਾਰਃ| ਪ੍ਰਧਮਨਸ੍ਯ ਤੁ ਸਡਙ੍ਗੁਲਦ੍ਵਿਮੁਖ਼ਯਾ ਨਾਡ੍ਯਾ ਮੁਖ਼ਾਨਿਲੇਰਿਤ- ਸ੍ਯਾਕਣ੍ਠਗਤੇਰ੍ਦੋਸਾਨੁਰੋਧਤਸ਼੍ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਯੋਜਨਮਿਤਿ||੧੪||
मर्शप्रमाणं तु प्रदेशिन्यङ्गुलीपर्वद्वयान्निमग्नोद्धृताद्यावत्प- तति स बिन्दुः| अमी दशाष्टौ षड्बिन्दव उत्तममध्य- मकनीयस्यो मात्राः| क्वाथादीनामष्टौ षट् चत्वारः| प्रधमनस्य तु षडङ्गुलद्विमुख़या नाड्या मुख़ानिलेरित- स्याकण्ठगतेर्दोषानुरोधतश्च पुनः पुनर्योजनमिति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyavidhiH (15) · Śloka 15
ਅਥ ਨਸ੍ਯਾਰ੍ਹਂ ਨਰਮਵ੍ਯਾਹਤਵੇਗਂ ਧੌਤਾਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਰ੍ਮੁਖ਼ਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧ- ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ਼ਿਰਸਂ ਨਾਤਿਕ੍ਸੁਧਿਤਂ ਪ੍ਰਾਯੋਗਿਕਧੂਮਪਾਨਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਰੋਤਸਂ ਸ੍ਵਾਸ੍ਤੀਰ੍ਣਨਿਵਾਤਸ਼ਯਨਸ੍ਥਮੁਤ੍ਤਾਨਸ਼ਿਰ੍ਸਮੀਸਦੁਨ੍ਨਤਪਾਦਂ ਪ੍ਰਸਾ- ਰਿਤਕਰਚਰਣਂ ਜਤ੍ਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪਾਣਿਤਾਪੇਨ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਕਨਕਰਜਤਤਾਮ੍ਰਾਨ੍ਯਤਮਸ਼ੁਕ੍ਤਿਸ੍ਥਿਤਂ ਪ੍ਰਦੇਯਮੌਸਧਤ੍ਰਿ- ਭਾਗਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਪ੍ਰਤਪ੍ਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਿਤਸ਼ਿਰਸੋ ਵਾਮਹਸ੍ਤਾ- ਙ੍ਗੁਸ੍ਠਕਨਿਸ੍ਠਿਕਾਭ੍ਯਾਮਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਨਯਨਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦਨਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਵਾਸੋ ਮਧ੍ਯਮਯਾ ਨਾਸਾਗ੍ਰਮੁਨ੍ਨਮਯ੍ਯ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਨਾਮਿਕਾਭ੍ਯਂ ਚੈਕੈਕਂ ਨਾਸਾਪੁਟਂ ਪਰ੍ਯਾਯੇਣ ਪਿਧਾਯੇਤਰਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਾਸਾਸ੍ਰੋਤਸਿ ਦਕ੍ਸਿਣ- ਹਸ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਨਾਡ੍ਯਾ ਪਿਚੁਨਾ ਵਾਨਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਾਸਿਞ੍ਚੇਤ੍||੧੫||
अथ नस्यार्हं नरमव्याहतवेगं धौतान्तर्बहिर्मुख़ं स्निग्ध- स्विन्नशिरसं नातिक्षुधितं प्रायोगिकधूमपानविशुद्धस्रोतसं स्वास्तीर्णनिवातशयनस्थमुत्तानशिर्षमीषदुन्नतपादं प्रसा- रितकरचरणं जत्रूर्ध्वं पाणितापेन पुनः पुनः स्वेदयेत्| ततः कनकरजतताम्रान्यतमशुक्तिस्थितं प्रदेयमौषधत्रि- भागमुष्णाम्बुप्रतप्तं किञ्चित् प्रलम्बितशिरसो वामहस्ता- ङ्गुष्ठकनिष्ठिकाभ्यामाक्रम्य नयनप्रच्छादनं चतुर्गुणं वासो मध्यमया नासाग्रमुन्नमय्य प्रदेशिन्यनामिकाभ्यं चैकैकं नासापुटं पर्यायेण पिधायेतरस्मिन् नासास्रोतसि दक्षिण- हस्तेन प्रनाड्या पिचुना वानवच्छिन्नमासिञ्चेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAnusAraM vyAdhyAdyanusAra~jca nasyakAlAH (16) · Śloka 16
ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਮਯੇਸ਼ੁ ਕ੍ਰਮੇਣਾਪਰਾਹ੍ਣਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇਸੁ| ਲਾ- ਲਾਸ੍ਰਾਵਸੁਪ੍ਤਪ੍ਰਲਾਪਦਨ੍ਤਕਟਕਟਾਯਨਕ੍ਰਥਨਕਚ੍ਛ੍ਰੋਨ੍ਮੀਲਨ- ਪੂਤਿਮੁਖ਼ਕਰ੍ਣਨਾਦਤਸ੍ਣਾਰ੍ਦਿਤਸ਼ਿਰੋਰੋਗਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸੋਨ੍ਨਿਦ੍ਰੇਸੁ ਰਾਤ੍ਰੌ| ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤੇ ਤੁ ਸ਼ੀਤੇ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਸ਼ਰਦ੍ਵਸਨ੍ਤਯੋਃ ਪ੍ਰਾਹ੍ਣੇ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ- ਪਰਾਹ੍ਣੇ ਵਰ੍ਸਾਸ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਾਚਰਤੋ ਬਸ੍ਤਿ- ਕਰ੍ਮੋਤ੍ਤਰਕਾਲਮੇਵ||੧੬||
वातपित्तकफामयेशु क्रमेणापराह्णमध्याह्नपूर्वाह्णेषु| ला- लास्रावसुप्तप्रलापदन्तकटकटायनक्रथनकृच्छ्रोन्मीलन- पूतिमुख़कर्णनादतृष्णार्दितशिरोरोगश्वासकासोन्निद्रेषु रात्रौ| स्वस्थवृत्ते तु शीते मध्याह्ने शरद्वसन्तयोः प्राह्णे ग्रीष्मे- ऽपराह्णे वर्षास्वादित्यदर्शने पञ्चकर्माण्याचरतो बस्ति- कर्मोत्तरकालमेव||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hInatvAdiyuktanasyaniShedhastatra hetushca (10) · Śloka 10
ਨ ਚ ਹੀਨਾਧਿਕਂ ਸਕਦੇਵ ਸਰ੍ਵਮਤ੍ਯੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤਮਤ੍ਯੁਨ੍ਨਤਾਵਨ- ਤਸ਼ਿਰਸੇ ਸਙ੍ਕੁਚਿਤਗਾਤ੍ਰਾਵਯਵਾਯ ਦੇਯਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਹੀਨਂ ਦੋਸ- ਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਨ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਗੌਰਵਾਰੁਚਿਕਾਸਪ੍ਰਸੇਕਪੀਨਸਚ੍ਛ- ਰ੍ਦਿਕਣ੍ਠਰੋਗਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਅਧਿਕਮਤਿਯੋਗਦੋਸਾਨ੍| ਸਕ- ਦੇਵ ਸਰ੍ਵਂ ਦਤ੍ਤਮੁਤ੍ਸ੍ਨੇਹਨਸ਼ਿਰੋਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਗ਼੍ੜਾਨਕ੍ਲੇਦਾਨੁਚ੍ਛ੍- ਵਾਸੋਪਰੋਧਞ੍ਚ| ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਦਾਹਪਾਕਜ੍ਵਰਰਕ੍ਤਾਗਮਸ਼ਿਰੋਰੁ- ਗ੍ਦਸ੍ਟਿਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਭ੍ਰਮਾਨ੍| ਅਤਿਸ਼ੀਤਂ ਹੀਨਦੋਸਾਨ੍| ਅਤ੍ਯੁ- ਨ੍ਨਤਸ਼ਿਰਸੋਪਿ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ਼ਿਰੋਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਮਾਨਂ ਤਾਨੇਵ| ਅਤ੍ਯਵਨਤਸ਼ਿਰਸੋਤਿਦੂਰਗਮਨਾਨ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਜਾਡ੍ਯਕਣ੍ਡੂਦਾਹ- ਜ੍ਵਰਾਨ੍| ਸਙ੍ਕੁਚਿਤਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਧਮਨੀਰਵ੍ਯਾਪ੍ਨੁਵਦ੍ਦੋਸੋ- ਤ੍ਕੇਲ੍ਸ਼ਂ ਵੇਦਨਾਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਵਾ||੧੦||
न च हीनाधिकं सकृदेव सर्वमत्युष्णशीतमत्युन्नतावन- तशिरसे सङ्कुचितगात्रावयवाय देयम्| तत्र हीनं दोष- मुत्क्लेश्य न निर्हरेत्| गौरवारुचिकासप्रसेकपीनसच्छ- र्दिकण्ठरोगान् कुर्यात्| अधिकमतियोगदोषान्| सकृ- देव सर्वं दत्तमुत्स्नेहनशिरोरोगप्रतिश्यायग़्ऱानक्लेदानुच्छ्- वासोपरोधञ्च| अत्युष्णं दाहपाकज्वररक्तागमशिरोरु- ग्दृष्टिदौर्बल्यमूर्च्छाभ्रमान्| अतिशीतं हीनदोषान्| अत्यु- न्नतशिरसोऽपि सम्यक् शिरोऽप्रतिपद्यमानं तानेव| अत्यवनतशिरसोऽतिदूरगमनान्मूर्च्छाजाड्यकण्डूदाह- ज्वरान्| सङ्कुचितगात्रस्य सम्यग्धमनीरव्याप्नुवद्दोषो- त्केल्शं वेदनां स्तम्भं वा||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyamUrcCAyAM pratIkAraH (1) · Śloka 1
ਯਦਿ ਚ ਨਸ੍ਯੇ ਦੀਯਮਾਨੇ ਭੇਸਜਵੇਗਾਦਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤਯਾ ਵਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਤਃ ਸ਼ੋਰੋਵਰ੍ਜਂ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਭਸਾ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍||੧||
यदि च नस्ये दीयमाने भेषजवेगादसात्म्यतया वा मूर्च्छा स्यात् ततः शोरोवर्जं शीताम्भसा सिञ्चेत्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyasevanasamaye varjanIyantatra hetushca (17) · Śloka 2
ਨ ਚ ਨਸ੍ਯੇ ਨਿਸਿਚ੍ਯਮਾਨੇ ਕੋਪਹਾਸ੍ਯਵ੍ਯਾਹਾਰਸ੍ਪਨ੍ਦਨੋਚ੍ਛਿਙ੍ਖ਼- ਨਾਨ੍ਯਾਚਰੇਤ੍| ਤਥਾ ਹਿ ਸ਼ਿਰੋਰੁਕ੍ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਕਾਸਤਿਮਿਰ- ਖ਼ਲਤਿਪਲਿਤਵ੍ਯਙ੍ਗਤਿਲਕਾਲਕਮੂਕਦੂਸਿਕਾਣਾਂ ਸਮ੍ਭਵਃ||੨||
न च नस्ये निषिच्यमाने कोपहास्यव्याहारस्पन्दनोच्छिङ्ख़- नान्याचरेत्| तथा हि शिरोरुक्प्रतिश्यायकासतिमिर- ख़लतिपलितव्यङ्गतिलकालकमूकदूषिकाणां सम्भवः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyadAnottarakRutyam (18) · Śloka 18
ਦਤ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਤੁ ਨਸ੍ਯੇ ਕਰ੍ਣਲਲਾਟਕੇਸ਼ਭੂਮਿਗਣ੍ਡਮਨ੍ਯਾਸ੍ਕ- ਨ੍ਧਪਾਣਿਪਾਦਤਲਾਨ੍ਯਨੁਸੁਖ਼ਂ ਮਰ੍ਦਯੇਤ੍| ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚੋਚ੍ਛਿਙ੍ਖ਼ੇਤ੍| ਅਨ- ਭ੍ਯਵਹਰਂਸ਼੍ਚ ਵਾਮਦਕ੍ਸਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰੌਸਧਂ ਨਿਸ੍ਠੀਵੇਤ੍| ਸਕਲਂ ਹਿ ਤਦਭ੍ਯਵਹਤਮਗ੍ਨਿਮਵਸਾਦਯੇਤ੍| ਦੋਸਂ ਚ ਸਂਵਰ੍ਧਯੇਤ੍| ਏਕਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਨਿਸ੍ਠੀਵਨੇਨ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਿਰਾ ਭੇਸਜੇਨ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਪੁਨਃ ਪੁਨਸ਼੍ਚੈਨਂ ਸ੍ਵੇਦਯੇਦਾਭੇਸਜਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨ੍ਨੋਛਿਙ੍ਖ਼ਨ੍ਨਿਸ੍ਠੀਵੇਚ੍ਚ| ਤਤਸ਼੍ਚੈਵਮੇਵ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਂਸ਼ਮਨੁਸੇਚਯੇਤ੍ਤਥਾ ਤਤੀਯਂ ਦੋਸਾਦਿਬਲੇਨ ਵਾ| ਵਿਰੇਚਨੇ ਤ੍ਵਵਪੀਡੇ ਦੋਸਬਲਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਮਨੁ- ਸੇਚਯੇਤ੍| ਨਿਵਤ੍ਤਨਸ੍ਯਂ ਚੈਵਮੁਨ੍ਨਿਦ੍ਰਮੁਤ੍ਤਾਨਂ ਵਾਕ੍ਸ਼ਤਮਾਤ੍ਰਂ ਸ਼ਾਯ- ਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਪੁਨਰਪ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਦੋਸਸ਼ੇਸੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ਵੈਰੇਚਨਿਕਂ ਯਥਾਰ੍ਹਂ ਵਾ ਧੂਮਂ ਪਾਯਯਿਤ੍ਵੋਸ੍ਣੋਦਕਗਣ੍ਡੂਸਾਨ੍ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਅਥਾਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹੋਕ੍ਤਮਾਚਾਰਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਅਤਿਦ੍ਰਵਪਾਨਞ੍ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਤਤੀਯੇਹਨਿ ਨਸ੍ਯਮਵਸੇਚਯੇਤ੍| ਹਿਧ੍ਮਾਸ੍ਵਰੋਪਗ਼ਾਤ- ਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਾਪਤਾਨਕੇਸੁ ਸ਼ਿਰਸਿ ਚਾਨਿਲਾਰ੍ਤ੍ਯਾਦ੍ਯਭਿਭੂਤੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਸਾਯਮ੍ਪ੍ਰਾਤਰੁਭਯਕਾਲਂ ਵਾ| ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਪਞ੍ਚ ਸਪ੍ਤ ਨਵ ਵਾ ਦਿਨਾਨਿ ਦਦ੍ਯਾਦਾਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਾਦ੍ਵਾ||੧੮||
दत्तमात्रे तु नस्ये कर्णललाटकेशभूमिगण्डमन्यास्क- न्धपाणिपादतलान्यनुसुख़ं मर्दयेत्| शनैश्चोच्छिङ्ख़ेत्| अन- भ्यवहरंश्च वामदक्षिणपार्श्वयोरौषधं निष्ठीवेत्| सकलं हि तदभ्यवहृतमग्निमवसादयेत्| दोषं च संवर्धयेत्| एकपार्श्वनिष्ठीवनेन सर्वाः सिरा भेषजेन सम्यग्व्याप्यन्ते| पुनः पुनश्चैनं स्वेदयेदाभेषजदर्शनान्नोछिङ्ख़न्निष्ठीवेच्च| ततश्चैवमेव द्वितीयमंशमनुषेचयेत्तथा तृतीयं दोषादिबलेन वा| विरेचने त्ववपीडे दोषबलमपेक्ष्य पश्चात् स्नेहमनु- षेचयेत्| निवृत्तनस्यं चैवमुन्निद्रमुत्तानं वाक्शतमात्रं शाय- येत्| ततः पुनरप्युत्क्लिष्टदोषशेषोपशान्तये वैरेचनिकं यथार्हं वा धूमं पाययित्वोष्णोदकगण्डूषान् धारयेत्| अथास्य स्नेहोक्तमाचारमादिशेत्| अतिद्रवपानञ्च वर्जयेत्| पुनश्च तृतीयेऽहनि नस्यमवसेचयेत्| हिध्मास्वरोपग़ात- मन्यास्तम्भापतानकेषु शिरसि चानिलार्त्याद्यभिभूते प्रत्यहं सायम्प्रातरुभयकालं वा| अनेन विधिना पञ्च सप्त नव वा दिनानि दद्यादासम्यग्योगाद्वा||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyasamyagyogAyogAtiyogalakShaNAni (19) · Śloka 19
ਤਤ੍ਰ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ ਮੂਰ੍ਧਨਿ ਵਿਰਿਕ੍ਤੇ ਵਾ ਸੁਖ਼ੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਨਿ- ਸ਼੍ਵਾਸਕ੍ਸਵਥੁਸ੍ਵਪ੍ਨਪ੍ਰਬੋਧਸ਼ਿਰੋਵੇਦਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਯਥੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਪਸ਼ਮਸ਼੍ਚ| ਅਯੋਗਾਤਿਯੋਗਯੋਸ੍ਤੁ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵਾਤਕਫਵਿਕਾਰਾਸ੍ਤਾਨ੍ਯਥਾ ਸ੍ਵਮੇਵ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਅਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍||੧੯||
तत्र सम्यक् स्निग्धे मूर्धनि विरिक्ते वा सुख़ोच्छ्वासनि- श्वासक्षवथुस्वप्नप्रबोधशिरोवेदनेन्द्रियविशुद्धयो भवन्ति| यथोक्तव्याध्युपशमश्च| अयोगातियोगयोस्तु यथास्वं वातकफविकारास्तान्यथा स्वमेव साधयेत्| अन्यांश्च पूर्वोक्तान् विकारान्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratimarshArhAnarhAshca (20) · Śloka 20
ਪ੍ਰਤਿਮਰ੍ਸ਼ਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸਾਮਕ੍ਸਤਤਸ੍ਣਾਮੁਖ਼ਸ਼ੋਸਵਦ੍ਧਬਾਲਭੀਰੁਸੁਕੁ- ਮਾਰੇਸ੍ਵਪ੍ਯਕਾਲਵਰ੍ਸਦੁਰ੍ਦਿਨੇਸ੍ਵਪਿ ਚ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਨ ਤੁ ਦੁਸ੍ਟ- ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਬਹੁਦੋਸਕ੍ਰਿਮਿਣਸ਼ਿਰੋਮਦ੍ਯਪਿਤਦੁਰ੍ਬਲਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਸੁ| ਏਸਾਂ ਹ੍ਯੁਦੀਰ੍ਣਦੋਸਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਾਵਤਾ ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੋ ਭਵਤਿ||੨੦||
प्रतिमर्शस्तु क्षामक्षततृष्णामुख़शोषवृद्धबालभीरुसुकु- मारेष्वप्यकालवर्षदुर्दिनेष्वपि च योज्यः| न तु दुष्ट- प्रतिश्यायबहुदोषक्रिमिणशिरोमद्यपितदुर्बलश्रोत्रेषु| एषां ह्युदीर्णदोषत्वात् तावता दोषोत्क्लेशो भवति||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratimarshasya pa~jcadashakAlA teShu nasyadAnaguNAshca (21) · Śloka 21
ਤਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਕਾਲਸ੍ਤੇਸਂ ਚ ਗੁਣਾਃ| ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਦਤ੍ਤੇ ਭੁਕ੍ਤ- ਵਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤੇ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਸ਼ਿਰੋਲਾਗ਼ਵਂ ਮਨਃਪ੍ਰਸਾਦਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ| ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਿਰੋਭ੍ਯਙ੍ਗਾਞ੍ਜਨਕਵਲਾਨ੍ਤੇ ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਦਃ| ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਾਨ੍ਤੇ ਦਨ੍ਤਦਢਤਾ ਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਞ੍ਚ| ਅਧ੍ਵਵ੍ਯਾਯਾਮਵ੍ਯ- ਵਾਯਾਨ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰਮਕ੍ਲਮਸ੍ਵੇਦਸ੍ਤਮ੍ਭਨਾਸ਼ਃ| ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਤੇ ਨਿਦ੍ਰਾ- ਸ਼ੇਸਗੌਰਵਪ੍ਰਣਾਸ਼ੋ ਮਨਃਪ੍ਰਸਾਦਸ਼੍ਚ| ਅਤਿਹਸਿਤਾਨ੍ਤੇਨਿ- ਲਪ੍ਰਸ਼ਮਃ| ਛਰ੍ਦਿਤਾਨ੍ਤੇ ਸ੍ਰੋਤੋਲੀਨਲੇਸ੍ਮਵ੍ਯਪੋਹਃ| ਦਿਨਾਨ੍ਤੇ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਸੁਖ਼ਨਿਦ੍ਰਾਪ੍ਰਬੋਧਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ||੨੧||
तस्य पञ्चदशकालस्तेषं च गुणाः| प्रातर्दत्ते भुक्त- वतश्चान्ते स्रोतोविशुद्धिः शिरोलाग़वं मनःप्रसादश्च भवति| विण्मूत्रशिरोऽभ्यङ्गाञ्जनकवलान्ते दृष्टिप्रसादः| दन्तधावनान्ते दन्तदृढता सौगन्ध्यञ्च| अध्वव्यायामव्य- वायान्ते श्रमक्लमस्वेदस्तम्भनाशः| दिवास्वप्नान्ते निद्रा- शेषगौरवप्रणाशो मनःप्रसादश्च| अतिहसितान्तेऽनि- लप्रशमः| छर्दितान्ते स्रोतोलीनलेष्मव्यपोहः| दिनान्ते स्रोतोविशुद्धिः सुख़निद्राप्रबोधश्च भवति||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratimarshapramANam (3) · Śloka 3
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਰਤਿਮਰ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਬਿਨ੍ਦੁਦ੍ਵਿਤਯਮਿਸ੍ਯਤੇ| ਬਿਨ੍ਦੁਰ੍ਵਾ ਯੇਨ ਚੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੋ ਨਾਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ| ਨਿਸ੍ਠ੍ਯੂਤੇ ਯਤ੍ਰ ਵਾ ਸ੍ਨੇਹੋ ਨ ਸਾਕ੍ਸਾਦੁਪਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ|੩|
भवति चात्र- प्रमाणं प्रतिमर्शस्य बिन्दुद्वितयमिष्यते| बिन्दुर्वा येन चोत्क्लेशो नानुत्क्लिष्टस्य जायते| निष्ठ्यूते यत्र वा स्नेहो न साक्षादुपलक्ष्यते|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyAdInAM visheSheNa niShedhaH (3) · Śloka 3
ਨ ਨਸ੍ਯਮੂਨਸਪ੍ਤਾਬ੍ਦੇ ਨਾਤੀਤਾਸ਼ੀਤਿਵਤ੍ਸਰੇ| ਨ ਚੋਨਾਸ੍ਟਾਦਸ਼ੇ ਧੂਮਃ ਕਵਲੋ ਨੋਨਪਞ੍ਚਮੇ| ਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰੂਨਦਸ਼ਮੇ ਨ ਚਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਸਪ੍ਤਤੌ|੩|
न नस्यमूनसप्ताब्दे नातीताशीतिवत्सरे| न चोनाष्टादशे धूमः कवलो नोनपञ्चमे| न शुद्धिरूनदशमे न चातिक्रान्तसप्ततौ|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratimarshaprashaMsA (3) · Śloka 3
ਆਜਨ੍ਮਮਰਣਂ ਸ਼ਸ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤਿਮਰ੍ਸ਼ਸ੍ਤੁ ਬਸ੍ਤਿਵਤ੍| ਮਰ੍ਸ਼ਵਚ੍ਚ ਗੁਣਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਹਿ ਨਿਤ੍ਯੋਪਸੇਵਨਾਤ੍| ਨ ਚਾਤ੍ਰ ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾ ਨਾਪਿ ਵ੍ਯਾਪਦ੍ਭ੍ਯੋ ਮਰ੍ਸ਼ਬਦ੍ਭਯਮ੍||੩||
आजन्ममरणं शस्तः प्रतिमर्शस्तु बस्तिवत्| मर्शवच्च गुणान् कुर्यात् स हि नित्योपसेवनात्| न चात्र यन्त्रणा नापि व्यापद्भ्यो मर्शबद्भयम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nityanasyArthaM tailasya shraiShThyam (22) · Śloka 22
ਤੈਲਮੇਵ ਚ ਨਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਨਿਤ੍ਯਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਸ਼ਿਰਸਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਧਾਮਤ੍ਵਾਤ੍ਸ੍ਨੇਹਾਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਨੇਤਰੇ||੨੨||
तैलमेव च नस्यार्थे नित्याभ्यासेन शस्यते| शिरसः श्लेष्मधामत्वात्स्नेहाः स्वस्थस्य नेतरे||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana marshaprashaMsA (23) · Śloka 23
ਆਸ਼ੁਕਚ੍ਚਿਰਕਾਰਿਤ੍ਵਂ ਗੁਣੋਤ੍ਕਸ੍ਟਾਵਕਸ੍ਟਤਾ| ਮਰ੍ਸ਼ੇ ਚ ਪ੍ਰਤਿਮਰ੍ਸ਼ੇ ਚ ਨ ਵਿਸ਼ੇਸੋ ਭਵੇਦ੍ਯਦਿ| ਕੋ ਮਰ੍ਸ਼ਂ ਸਪਰੀਹਾਰਂ ਸਾਪਦਂ ਚ ਭਜੇਤ੍ਤਤਃ||੨੩||
आशुकृच्चिरकारित्वं गुणोत्कृष्टावकृष्टता| मर्शे च प्रतिमर्शे च न विशेषो भवेद्यदि| को मर्शं सपरीहारं सापदं च भजेत्ततः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prasa~ggAcacCapAnAdInAM prashaMsA (24-25) · Śloka 25
ਅਚ੍ਛਾਪਾਨਵਿਚਾਰਾਖ਼੍ਯਾ ਕੁਟੀਵਾਤਾਤਪਸ੍ਥਿਤੀ| ਅਨ੍ਵਾਸਮਾਤ੍ਰਾਬਸ੍ਤੀ ਚ ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍||੨੪|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਨਸ੍ਯਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮੈਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੫||
अच्छापानविचाराख़्या कुटीवातातपस्थिती| अन्वासमात्राबस्ती च तद्वदेव विनिर्दिशेत्||२४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने नस्यविधिर्नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः||२५||
🔊 Audio coming soon