Adhikarana atha nasyavidhirnAmaikonatriMsho&dhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ನಸ್ಯವಿಧಿರ್ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो नस्यविधिर्नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyanirvacanaM paryAyAshca (2) · Śloka 2
ನಾಸಾಯಾಂ ಪ್ರಣೀಯಮಾನಮೋಉಷಧಂ ನಸ್ಯಮ್| ನಾವನಂ ನಸ್ಯಕರ್ಮೇತಿ ಚ ಸಂಜ್ಞಾಂ ಲಭತೇ||೨||
नासायां प्रणीयमानमोउषधं नस्यम्| नावनं नस्यकर्मेति च संज्ञां लभते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyasyordhvajannuvikAreShu kArmukatvam (3) · Śloka 3
ನಾಸಾ ಹಿ ಶಿರಸೋ ದ್ವಾರಮ್| ತತ್ರಾವಸೇಚಿತಮೋಉಷಧಂ ಸ್ರೋತಃ- ಶೃಙ್ಗಾಟಕಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವ್ಯಾಪ್ಯ ಚ ಮೂರ್ಧಾನಂ ನೇತ್ರಶ್ರೋತ್ರಕಣ್ಠಾದಿ- ಸಿರಾಮುಖಾನಿ ಚ ಮುಞ್ಜಾದಿಷೀಕಾಮವಿಸಕ್ತಾಮೂರ್ಧ್ವಜತ್ರುಗತಾಂ ವೈಕಾರಿಕೀಮಶೇಷಾಮಾಶು ದೋಷಸಂಹತಿಮುತ್ತಮಾಙ್ಗಾದಪಕರ್ಷತಿ||೩||
नासा हि शिरसो द्वारम्| तत्रावसेचितमोउषधं स्रोतः- शृङ्गाटकं प्राप्य व्याप्य च मूर्धानं नेत्रश्रोत्रकण्ठादि- सिरामुख़ानि च मुञ्जादिषीकामविसक्तामूर्ध्वजत्रुगतां वैकारिकीमशेषामाशु दोषसंहतिमुत्तमाङ्गादपकर्षति||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyaBedAH (4) · Śloka 4
ತತ್ತು ತ್ರಿವಿಧಂ ವಿರೇಚನಂ ಬೃಂಹಣಂ ಶಮನಂ ಚ||೪||
तत्तु त्रिविधं विरेचनं बृंहणं शमनं च||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecananasyArhAH virecananasyadravyAdi ca (5) · Śloka 5
ತೇಷಾಂ ವಿರೇಚನಂ ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಗೋಉರವಶೋಫೋಪದೇಹಕಣ್ಡೂಸ್ತಮ್ಭಾಭಿ- ಷ್ಯನ್ದಪಾಕಪ್ರಸೇಕವೈರಸ್ಯಾರೋಚಕಸ್ವರಭೇದಕ್ರಿಮಿಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾ- ಪಸ್ಮಾರಗನ್ಧಾಜ್ಞಾನಗ್ರನ್ಥ್ಯರ್ಬುದದದ್ರುಕೋಠಾದಿಷು ಶ್ಲೇಷ್ಮಜೇಷು ತೀಕ್ಷ್ಣೇನ ಸ್ನೇಹೇನ ಶಿರೋವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯೈರ್ವಾ ಸಿದ್ಧೇನ ತೇಷಾಂ ವಾ ಕ್ವಾಥಚೂರ್ಣ- ಸ್ವರಸೈಸ್ತೈರೇವ ವಾ ಯಥಾರ್ಹದ್ರವಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಕಲ್ಕಿತಾಲೋಡಿತೈರ್ಮಧು- ಸೈನ್ಧವಾಸವಪಿತ್ತಮೂತ್ರೈರ್ಯಥಾಸ್ವಞ್ಚೋಪದಿಷ್ಟೈರ್ಯೋಜ್ಯಮ್||೫||
तेषां विरेचनं जत्रूर्ध्वगोउरवशोफोपदेहकण्डूस्तम्भाभि- ष्यन्दपाकप्रसेकवैरस्यारोचकस्वरभेदक्रिमिप्रतिश्याया- पस्मारगन्धाज्ञानग्रन्थ्यर्बुददद्रुकोठादिषु श्लेष्मजेषु तीक्ष्णेन स्नेहेन शिरोविरेचनद्रव्यैर्वा सिद्धेन तेषां वा क्वाथचूर्ण- स्वरसैस्तैरेव वा यथार्हद्रवश्लक्ष्णकल्कितालोडितैर्मधु- सैन्धवासवपित्तमूत्रैर्यथास्वञ्चोपदिष्टैर्योज्यम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhikAraBedena snehAdikalpanABedaH (6) · Śloka 6
ತತ್ರ ಭೀತಕ್ಲೀಬಕೃಶಸುಕುಮಾರೇಷು ಸ್ನೇಹಃ| ಗಲರೋಗಸನ್ನಿ- ಪಾತಜ್ವರಾತಿನಿದ್ರಾಮನೋವಿಕಾರಕ್ರಿಮಿವಿಷಾಭಿಪನ್ನಾಭಿಷ್ಯ- ಣ್ಣಸರ್ಪದಷ್ಟವಿಸಂಜ್ಞೇಷು ಶೇಷಾಃ| ತೇಷ್ವೇವ ಭೂಯಸಿ ದೋಷೇ ಶೀಘ್ರ- ಕಾರಿಣಿ ಚ ಚೂರ್ಣಃ| ಸ ಹಿ ನಿಹಿತನಾಸಾಗ್ರಆವೇಗಕರತರೋ ಭವತಿ||೬||
तत्र भीतक्लीबकृशसुकुमारेषु स्नेहः| गलरोगसन्नि- पातज्वरातिनिद्रामनोविकारक्रिमिविषाभिपन्नाभिष्य- ण्णसर्पदष्टविसंज्ञेषु शेषाः| तेष्वेव भूयसि दोषे शीग़्र- कारिणि च चूर्णः| स हि निहितनासाग्रआवेगकरतरो भवति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuMhaNanasyArhA vyAdhayaH dravyANi ca (7) · Śloka 7
ಬೃಂಹಣಂ ಸೂರ್ಯಾವರ್ತಾರ್ಧಾವಭೇದಕಕೃಮಿಶಿರೋರೋಗಾಕ್ಷಿಸಙ್ಕೋಚಸ್ಪ- ನ್ದತಿಮಿರಕೃಚ್ಛ್ರಾವಬೋಧದನ್ತಕರ್ಣಶೂಲನಾದನಾಸಾಮುಖಶೋಷ- ವಾಕ್ಯಸಙ್ಗಸ್ವರೋಪಘಾತಮನ್ಯಾರೋಗಾಪತಾನಕಾಪಬಾಹುಕನಿದ್ರಾ- ನಾಶಾದಿಷ್ವನಿಲೋತ್ಥೇಷು ಸ್ನಿಗ್ಧಮಧುರದ್ರವ್ಯೈಸ್ತತ್ಸಿದ್ಧೈರ್ಯಥಾಯಥ- ಞ್ಚೋಪದಿಷ್ಟೈಃ ಸ್ನೇಹೈರ್ನಿರ್ಯಾಸೈರ್ಧನ್ವಮಾಂಸರಸರಕ್ತೈಶ್ಛ||೭||
बृंहणं सूर्यावर्तार्धावभेदककृमिशिरोरोगाक्षिसङ्कोचस्प- न्दतिमिरकृच्छ्रावबोधदन्तकर्णशूलनादनासामुख़शोष- वाक्यसङ्गस्वरोपग़ातमन्यारोगापतानकापबाहुकनिद्रा- नाशादिष्वनिलोत्थेषु स्निग्धमधुरद्रव्यैस्तत्सिद्धैर्यथायथ- ञ्चोपदिष्टैः स्नेहैर्निर्यासैर्धन्वमांसरसरक्तैश्छ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shamanasyArhA vyAdhayaH dravyaBedashcha dravyAdi ca (8) · Śloka 8
ಶಮನಮಕಾಲವಲೀಪಲಿತಖಲತಿದಾರುಣಕರಕ್ತರಾಜೀವ್ಯಙ್ಗನೀ- ಲಿಕಾರಕ್ತಪಿತ್ತಾದಿಷು ಯಥಾಸ್ವಮುಪದಿಷ್ಟೈಃ ಸ್ನೇಹೈರ್ಭೇಷಜಸ್ವರ- ಸಾದಿಭಿಃ ಕ್ಷೀರೋದಕಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ಸಮದೋಷೇ ವಾಣುತೈಲೇನೇತಿ||೮||
शमनमकालवलीपलितख़लतिदारुणकरक्तराजीव्यङ्गनी- लिकारक्तपित्तादिषु यथास्वमुपदिष्टैः स्नेहैर्भेषजस्वर- सादिभिः क्षीरोदकाभ्यां वा समदोषे वाणुतैलेनेति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehanasyasya dvaividhyamavapIDAdivivaraNa~jca (9) · Śloka 9
ತತ್ರ ಸ್ನೇಹೋ ಮಾತ್ರಾಭೇದಾದ್ ದ್ವಿಧಾ-ಮರ್ಶಃ ಪ್ರತಿಮರ್ಶಶ್ಛ| ವಿರೇ- ಚನಃ ಶಮನೋ ವಾ ನಾಸಯಾ ಪ್ರಣೀಯಮಾನಃ ಕಲ್ಕೋ&ಅಮ್ಪ್;ವಪೀಡಸಂಜ್ಞೋ ವಿರೇಚನಚೂರ್ಣಸ್ಯ ಪ್ರಧಮನಾಖ್ಯಃ| ಪರಿಶೇಷಂ ತು ನಾವನಮವ- ಪೀಡಕಸಂಜ್ಞಮ್| ಕಲ್ಕೀಕೃತಾದೋಉಷಧಾದವಪೀಡಿತಃ ಸ್ರುತೋ ರಸೋ- &ಅಮ್ಪ್;ವಪೀಡ ಇತ್ಯಪರೇಷಾಮ್| ತತ್ರ ಪುನಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೇ ವೈಶೇಷಿಕೀ ಶಿರೋ- ವಿರೇಚನಸಂಜ್ಞಾ| ತಥಾನ್ಯೇ ಸರ್ವಮೇವ ವಿರೇಚನಂ ನಸ್ಯಮಿತ್ಯಾಹುಃ| ಸದ್ಯಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಿರೇಚನಸಾಮಾನ್ಯಾತ್||೯||
तत्र स्नेहो मात्राभेदाद् द्विधा-मर्शः प्रतिमर्शश्छ| विरे- चनः शमनो वा नासया प्रणीयमानः कल्को&अम्प्;वपीडसंज्ञो विरेचनचूर्णस्य प्रधमनाख़्यः| परिशेषं तु नावनमव- पीडकसंज्ञम्| कल्कीकृतादोउषधादवपीडितः स्रुतो रसो- &अम्प्;वपीड इत्यपरेषाम्| तत्र पुनस्तीक्ष्णे वैशेषिकी शिरो- विरेचनसंज्ञा| तथान्ये सर्वमेव विरेचनं नस्यमित्याहुः| सद्यः श्लेष्मविरेचनसामान्यात्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aNutailANuGRute (10) · Śloka 10
ಅಥಾಣುತೈಲಸ್ಯ ವಿಧಾನಮುಚ್ಯತೇ| ಅಣುತೈಲವಿಧಾನಂ ತು ಮಞ್ಜಿ- ಷ್ಠಾಮಧುಕಪ್ರಪೋಉಣ್ಡರೀಕಜೀವಕರ್ಷಭಕಕಾಲೋಲೀದ್ವಯಪಯಸ್ಯಾ- ಸಾರಿವಾನನ್ತಾನೀಲೋತ್ಪಲಾಞ್ಜನರಾಸ್ನಾವಿಡಙ್ಗತಣ್ಡುಲಮಧುಪರ್ಣೀ- ಶ್ರಾವಣೀಮೇದಾಕಾಕನಾಸಾಸರಲಸಾಲಭದ್ರದಾರುಚನ್ದನೈಃ ಸುಪಿ- ಷ್ಟೈರಷ್ಟಗುಣಂ ಷಡ್ಗುಣೇನ ಪಯಸಾ ತೈಲಂ ಪಚೇತ್| ಘೃತಂ ವ ಪಿತ್ತೋ- ಲ್ಬಣೇಷು ದೋಷೇಷು||೧೦||
अथाणुतैलस्य विधानमुच्यते| अणुतैलविधानं तु मञ्जि- ष्ठामधुकप्रपोउण्डरीकजीवकर्षभककालोलीद्वयपयस्या- सारिवानन्तानीलोत्पलाञ्जनरास्नाविडङ्गतण्डुलमधुपर्णी- श्रावणीमेदाकाकनासासरलसालभद्रदारुचन्दनैः सुपि- ष्टैरष्टगुणं षड्गुणेन पयसा तैलं पचेत्| ग़ृतं व पित्तो- ल्बणेषु दोषेषु||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyamaNutailam (11) · Śloka 11
ಅಥವಾ ಚನ್ದನಾಗರುಪತ್ರದಾರ್ವೀತ್ವಙ್ಮಧುಕಬಲಾದ್ವಯಬಿಲ್ವೋತ್ಪ- ಲಪದ್ಮಕೇಸರಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕವಿಡಙ್ಗೋಶೀರಹ್ನೀಬೇರವನ್ಯತ್ವಙ್ಮುಸ್ತಾ- ಸಾರಿವಾಬೃಹತೀದ್ವಯಾಂಶುಮತೀದ್ವಯಜೀವನ್ತೀದೇವದಾರುಸುರಭಿಶತಾ- ವರೀಃ ಶತಗುಣೇ ದಿವ್ಯೇಽಮ್ಭಸಿ ದಶಭಾಗಾವಶಿಷ್ಟಂ ಕ್ವಾ ಥಯೇತ್| ತತಸ್ತಸ್ಯ ಕ್ವಾಥಸ್ಯ ದಶಮಾಂಶೇನ ಸಮಾಂಶಂ ತೈಲಂ ಸಾಧಯೇತ್| ದಶಮೇ ಚಾತ್ರ ಪಾಕೇ ತೈಲತುಲ್ಯಮಾಜಮಪಿ ಪಯೋ ದದ್ಯಾತ್| ಏತದಯ್ಯಣುತೈಲಂ ಪುರ್ವಸ್ಮಾದ್ವಿಶೇಷೇಣೇನ್ದ್ರಿಯದಾರ್ಢ್ಯಕರಂ ಕೇಶ್ಯಂ ತ್ವಚ್ಯಂ ಕಣ್ಠ್ಯಂ ಪ್ರೀಣನಂ ಬೃಂಹಣಂ ದೋಷತ್ರಯಘ್ನಂ ಚ||೧೧||
अथवा चन्दनागरुपत्रदार्वीत्वङ्मधुकबलाद्वयबिल्वोत्प- लपद्मकेसरप्रपौण्डरीकविडङ्गोशीरह्नीबेरवन्यत्वङ्मुस्ता- सारिवाबृहतीद्वयांशुमतीद्वयजीवन्तीदेवदारुसुरभिशता- वरीः शतगुणे दिव्येऽम्भसि दशभागावशिष्टं क्वा थयेत्| ततस्तस्य क्वाथस्य दशमांशेन समांशं तैलं साधयेत्| दशमे चात्र पाके तैलतुल्यमाजमपि पयो दद्यात्| एतदय्यणुतैलं पुर्वस्माद्विशेषेणेन्द्रियदार्ढ्यकरं केश्यं त्वच्यं कण्ठ्यं प्रीणनं बृंहणं दोषत्रयग़्नं च||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyAnarhAstatra kAraNAni ca (12) · Śloka 12
ಅನಸ್ಯಾರ್ಹಾಸ್ತು ಭುಕ್ತಭಕ್ತಸ್ನೇಹಮದ್ಯಗರತೋಯಪೀತಪಾತುಕಾಮ- ಶಿರಃಸ್ನಾತಸ್ನಾತುಕಾಮಸಿರಾದಿವ್ಯಧಸ್ರುತರಕ್ತಮೂತ್ರಿತೋಚ್ಚರಿತಾ- ಭಿಹತಕೃತವಮನವಿರೇಕಬಸ್ತಿಕರ್ಮಗರ್ಭಿಣೀಸೂತಿಕಾನವಪ್ರತಿ- ಶ್ಯಾಯಶ್ವಾಸಕಾಸಿನೋಽನಾರ್ತವದುರ್ದಿನೇಷ್ವಪಿ| ತತ್ರ ಭುಕ್ತಭಕ್ತಸ್ಯ ನಸ್ಯೇರಿತೋ ದೋಷಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯಾವೃತ್ಯ ಛರ್ದಿಶ್ವಾಸಕಾಸಪ್ರತಿ- ಶ್ಯಾಯಾನ್ ಜನಯೇತ್| ಸ್ನೇಹಾದಿಪೀತಪಾತುಕಾಮಾನಾಮಕ್ಷಿನಾಸಾ- ಸ್ಯಸ್ಯನ್ದೋಪಹತಿತಿಮಿರಶಿರೋರೋಗಾನ್| ಶಿರಃಸ್ನಾತಸ್ಯ ಶಿರೋ- ಽಕ್ಷಿಕರ್ಣಶೂಲಕಣ್ಠರೋಗಪೀನಸಹನುಮನ್ಯಾಸ್ತಮ್ಭಾರ್ದಿತಶಿರಃ- ಕಮ್ಪಾನ್| ಸ್ನಾತುಕಾಮಸ್ಯ ಮೂರ್ಧಸ್ತೈಮಿತ್ಯಜಾಡ್ಯಾರುಚಿಪೀನ- ಸಾನ್| ಸ್ರುತರಕ್ತಸ್ಯ ಕ್ಷಾಮತಾಮರುಚಿಮಗ್ನಿಸಾದಞ್ಚ| ಮೂತ್ರಿತೋ- ಚ್ಚಾರಿತಯೋರ್ಭೃಶತರಂ ವೇಗಧಾರಣಜಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್| ಅಭಿಹತ- ಸ್ಯ ತೀವ್ರತರಾಂ ರುಜಮ್| ಕೃತವಮನಾದೀನಾಂ ಶ್ವಾಸಕಾಸಸ್ವರೇ- ನ್ದ್ರಿಯಹಾನಿಶಿರೋಗೌರವಕಣ್ಡೂಕೃಮಿದೋಷಾನ್| ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಭಕ್ತ- ದ್ವೇಷಜ್ವರಮೂರ್ಚ್ಛಾರ್ಧಾವಭೇದಕಾಃ ಸ್ಯುರಪತ್ಯಞ್ಚ ವ್ಯಙ್ಗಂ ವಿಕ- ಲೇನ್ದ್ರಿಯಮುನ್ಮಾದಾಪಸ್ಮಾರಯುಕ್ತಂ ವಾ| ಸೂತಿಕಾಯಾಃ ಸ್ರುತರಕ್ತೋ- ಕ್ತಾನ್ ದೋಷಾನ್| ನವಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಸ್ಯ ಸ್ರೋತೋರೋಧಾದ್ ದುಷ್ಟಪ್ರತಿ- ಶ್ಯಾಯಕೇಶಶಾತಕೃಮಿಕಣ್ಡೂವಿಚರ್ಚಿಕಾಃ| ಶ್ವಾಸಕಾಸಿನೋ- ರ್ವ್ಯಾಧಿವೃದ್ಧಿಃ| ಅಕಾಲೇ ದುರ್ದಿನೇ ಸಹಸೈವ ಶೈತ್ಯಾಚ್ಛಿರೋರು- ಗ್ವೇಪಥುಸ್ತೈಮಿತ್ಯತಾಲುನೇತ್ರಕಣ್ಡೂಪಾಕಮನ್ಯಾಸ್ತಮ್ಭಕಣ್ಠರೋಗ- ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾರೂಂಷಿಕಾಃ||೧೨||
अनस्यार्हास्तु भुक्तभक्तस्नेहमद्यगरतोयपीतपातुकाम- शिरःस्नातस्नातुकामसिरादिव्यधस्रुतरक्तमूत्रितोच्चरिता- भिहतकृतवमनविरेकबस्तिकर्मगर्भिणीसूतिकानवप्रति- श्यायश्वासकासिनोऽनार्तवदुर्दिनेष्वपि| तत्र भुक्तभक्तस्य नस्येरितो दोषऊर्ध्वस्रोतांस्यावृत्य छर्दिश्वासकासप्रति- श्यायान् जनयेत्| स्नेहादिपीतपातुकामानामक्षिनासा- स्यस्यन्दोपहतितिमिरशिरोरोगान्| शिरःस्नातस्य शिरो- ऽक्षिकर्णशूलकण्ठरोगपीनसहनुमन्यास्तम्भार्दितशिरः- कम्पान्| स्नातुकामस्य मूर्धस्तैमित्यजाड्यारुचिपीन- सान्| स्रुतरक्तस्य क्षामतामरुचिमग्निसादञ्च| मूत्रितो- च्चारितयोर्भृशतरं वेगधारणजान् विकारान्| अभिहत- स्य तीव्रतरां रुजम्| कृतवमनादीनां श्वासकासस्वरे- न्द्रियहानिशिरोगौरवकण्डूकृमिदोषान्| गर्भिण्या भक्त- द्वेषज्वरमूर्च्छार्धावभेदकाः स्युरपत्यञ्च व्यङ्गं विक- लेन्द्रियमुन्मादापस्मारयुक्तं वा| सूतिकायाः स्रुतरक्तो- क्तान् दोषान्| नवप्रतिश्यायस्य स्रोतोरोधाद् दुष्टप्रति- श्यायकेशशातकृमिकण्डूविचर्चिकाः| श्वासकासिनो- र्व्याधिवृद्धिः| अकाले दुर्दिने सहसैव शैत्याच्छिरोरु- ग्वेपथुस्तैमित्यतालुनेत्रकण्डूपाकमन्यास्तम्भकण्ठरोग- प्रतिश्यायारूंषिकाः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyAnarhANAM nasyaprayogAjjAteShUpadraveShu pratIkAraH (13) · Śloka 13
ತೇಷು ಯಥಾಸ್ವಮಾಯತನಂ ದೋಷೋದ್ರೇಕಂ ಚಾಪೇಕ್ಷ್ಯ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಶಿರೋ- ವಕ್ತ್ರಲೇಪಸೇಕತೀಕ್ಷ್ಣಾವಪೀಡಧೂಮಗಣ್ಡೂಷಾದೀನಾಚರೇತ್| ವಿಶೇ- ಷೇಣ ತು ಗರ್ಭಿಣೀ ರೂಕ್ಷೇ ನಸ್ಯಕರ್ಮಣಿ ವರ್ಷಾಭೂಕಾಕೋಲೀಕ- ಪಿಕಚ್ಛುಭಿಃ ಶೃತಂ ಪಯಃ ಪಿಬೇತ್| ಬಲಾವಿದಾರ್ಯಂಶುಮತೀ- ಮೇದಾಭಿರ್ವಾ| ಏಭಿರೇವ ಚ ಶೃತಂ ಹವಿಃ| ವಾತಹರಶ್ಚ ಸಿದ್ಧಃ ಸ್ನೇಹಃ ಶಿರೋಬಸ್ತೌ ಕರ್ಣಪೂರಣೇ ಚ ಯೋಜ್ಯಃ| ಸರ್ವಞ್ಚ ಬೃಂಹಣ- ಮನ್ನಪಾನಮ್| ಭುಕ್ತಭಕ್ತಾದಿಷ್ವಪಿ ಚಾತ್ಯಯಿಕವ್ಯಾಧ್ಯಾತುರಮ- ಪೇಕ್ಷೇತ||೧೩||
तेषु यथास्वमायतनं दोषोद्रेकं चापेक्ष्य स्नेहस्वेदशिरो- वक्त्रलेपसेकतीक्ष्णावपीडधूमगण्डूषादीनाचरेत्| विशे- षेण तु गर्भिणी रूक्षे नस्यकर्मणि वर्षाभूकाकोलीक- पिकच्छुभिः शृतं पयः पिबेत्| बलाविदार्यंशुमती- मेदाभिर्वा| एभिरेव च शृतं हविः| वातहरश्च सिद्धः स्नेहः शिरोबस्तौ कर्णपूरणे च योज्यः| सर्वञ्च बृंहण- मन्नपानम्| भुक्तभक्तादिष्वपि चात्ययिकव्याध्यातुरम- पेक्षेत||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana marshanasyapramANam (14) · Śloka 14
ಮರ್ಶಪ್ರಮಾಣಂ ತು ಪ್ರದೇಶಿನ್ಯಙ್ಗುಲೀಪರ್ವದ್ವಯಾನ್ನಿಮಗ್ನೋದ್ಧೃತಾದ್ಯಾವತ್ಪ- ತತಿ ಸ ಬಿನ್ದುಃ| ಅಮೀ ದಶಾಷ್ಟೌ ಷಡ್ಬಿನ್ದವ ಉತ್ತಮಮಧ್ಯ- ಮಕನೀಯಸ್ಯೋ ಮಾತ್ರಾಃ| ಕ್ವಾಥಾದೀನಾಮಷ್ಟೌ ಷಟ್ ಚತ್ವಾರಃ| ಪ್ರಧಮನಸ್ಯ ತು ಷಡಙ್ಗುಲದ್ವಿಮುಖಯಾ ನಾಡ್ಯಾ ಮುಖಾನಿಲೇರಿತ- ಸ್ಯಾಕಣ್ಠಗತೇರ್ದೋಷಾನುರೋಧತಶ್ಚ ಪುನಃ ಪುನರ್ಯೋಜನಮಿತಿ||೧೪||
मर्शप्रमाणं तु प्रदेशिन्यङ्गुलीपर्वद्वयान्निमग्नोद्धृताद्यावत्प- तति स बिन्दुः| अमी दशाष्टौ षड्बिन्दव उत्तममध्य- मकनीयस्यो मात्राः| क्वाथादीनामष्टौ षट् चत्वारः| प्रधमनस्य तु षडङ्गुलद्विमुख़या नाड्या मुख़ानिलेरित- स्याकण्ठगतेर्दोषानुरोधतश्च पुनः पुनर्योजनमिति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyavidhiH (15) · Śloka 15
ಅಥ ನಸ್ಯಾರ್ಹಂ ನರಮವ್ಯಾಹತವೇಗಂ ಧೌತಾನ್ತರ್ಬಹಿರ್ಮುಖಂ ಸ್ನಿಗ್ಧ- ಸ್ವಿನ್ನಶಿರಸಂ ನಾತಿಕ್ಷುಧಿತಂ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಧೂಮಪಾನವಿಶುದ್ಧಸ್ರೋತಸಂ ಸ್ವಾಸ್ತೀರ್ಣನಿವಾತಶಯನಸ್ಥಮುತ್ತಾನಶಿರ್ಷಮೀಷದುನ್ನತಪಾದಂ ಪ್ರಸಾ- ರಿತಕರಚರಣಂ ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಂ ಪಾಣಿತಾಪೇನ ಪುನಃ ಪುನಃ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ತತಃ ಕನಕರಜತತಾಮ್ರಾನ್ಯತಮಶುಕ್ತಿಸ್ಥಿತಂ ಪ್ರದೇಯಮೌಷಧತ್ರಿ- ಭಾಗಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುಪ್ರತಪ್ತಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪ್ರಲಮ್ಬಿತಶಿರಸೋ ವಾಮಹಸ್ತಾ- ಙ್ಗುಷ್ಠಕನಿಷ್ಠಿಕಾಭ್ಯಾಮಾಕ್ರಮ್ಯ ನಯನಪ್ರಚ್ಛಾದನಂ ಚತುರ್ಗುಣಂ ವಾಸೋ ಮಧ್ಯಮಯಾ ನಾಸಾಗ್ರಮುನ್ನಮಯ್ಯ ಪ್ರದೇಶಿನ್ಯನಾಮಿಕಾಭ್ಯಂ ಚೈಕೈಕಂ ನಾಸಾಪುಟಂ ಪರ್ಯಾಯೇಣ ಪಿಧಾಯೇತರಸ್ಮಿನ್ ನಾಸಾಸ್ರೋತಸಿ ದಕ್ಷಿಣ- ಹಸ್ತೇನ ಪ್ರನಾಡ್ಯಾ ಪಿಚುನಾ ವಾನವಚ್ಛಿನ್ನಮಾಸಿಞ್ಚೇತ್||೧೫||
अथ नस्यार्हं नरमव्याहतवेगं धौतान्तर्बहिर्मुख़ं स्निग्ध- स्विन्नशिरसं नातिक्षुधितं प्रायोगिकधूमपानविशुद्धस्रोतसं स्वास्तीर्णनिवातशयनस्थमुत्तानशिर्षमीषदुन्नतपादं प्रसा- रितकरचरणं जत्रूर्ध्वं पाणितापेन पुनः पुनः स्वेदयेत्| ततः कनकरजतताम्रान्यतमशुक्तिस्थितं प्रदेयमौषधत्रि- भागमुष्णाम्बुप्रतप्तं किञ्चित् प्रलम्बितशिरसो वामहस्ता- ङ्गुष्ठकनिष्ठिकाभ्यामाक्रम्य नयनप्रच्छादनं चतुर्गुणं वासो मध्यमया नासाग्रमुन्नमय्य प्रदेशिन्यनामिकाभ्यं चैकैकं नासापुटं पर्यायेण पिधायेतरस्मिन् नासास्रोतसि दक्षिण- हस्तेन प्रनाड्या पिचुना वानवच्छिन्नमासिञ्चेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAnusAraM vyAdhyAdyanusAra~jca nasyakAlAH (16) · Śloka 16
ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾಮಯೇಶು ಕ್ರಮೇಣಾಪರಾಹ್ಣಮಧ್ಯಾಹ್ನಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇಷು| ಲಾ- ಲಾಸ್ರಾವಸುಪ್ತಪ್ರಲಾಪದನ್ತಕಟಕಟಾಯನಕ್ರಥನಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲನ- ಪೂತಿಮುಖಕರ್ಣನಾದತೃಷ್ಣಾರ್ದಿತಶಿರೋರೋಗಶ್ವಾಸಕಾಸೋನ್ನಿದ್ರೇಷು ರಾತ್ರೌ| ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತೇ ತು ಶೀತೇ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಶರದ್ವಸನ್ತಯೋಃ ಪ್ರಾಹ್ಣೇ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ- ಽಪರಾಹ್ಣೇ ವರ್ಷಾಸ್ವಾದಿತ್ಯದರ್ಶನೇ ಪಞ್ಚಕರ್ಮಾಣ್ಯಾಚರತೋ ಬಸ್ತಿ- ಕರ್ಮೋತ್ತರಕಾಲಮೇವ||೧೬||
वातपित्तकफामयेशु क्रमेणापराह्णमध्याह्नपूर्वाह्णेषु| ला- लास्रावसुप्तप्रलापदन्तकटकटायनक्रथनकृच्छ्रोन्मीलन- पूतिमुख़कर्णनादतृष्णार्दितशिरोरोगश्वासकासोन्निद्रेषु रात्रौ| स्वस्थवृत्ते तु शीते मध्याह्ने शरद्वसन्तयोः प्राह्णे ग्रीष्मे- ऽपराह्णे वर्षास्वादित्यदर्शने पञ्चकर्माण्याचरतो बस्ति- कर्मोत्तरकालमेव||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hInatvAdiyuktanasyaniShedhastatra hetushca (10) · Śloka 10
ನ ಚ ಹೀನಾಧಿಕಂ ಸಕೃದೇವ ಸರ್ವಮತ್ಯುಷ್ಣಶೀತಮತ್ಯುನ್ನತಾವನ- ತಶಿರಸೇ ಸಙ್ಕುಚಿತಗಾತ್ರಾವಯವಾಯ ದೇಯಮ್| ತತ್ರ ಹೀನಂ ದೋಷ- ಮುತ್ಕ್ಲೇಶ್ಯ ನ ನಿರ್ಹರೇತ್| ಗೌರವಾರುಚಿಕಾಸಪ್ರಸೇಕಪೀನಸಚ್ಛ- ರ್ದಿಕಣ್ಠರೋಗಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಅಧಿಕಮತಿಯೋಗದೋಷಾನ್| ಸಕೃ- ದೇವ ಸರ್ವಂ ದತ್ತಮುತ್ಸ್ನೇಹನಶಿರೋರೋಗಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಘ್ಱಾನಕ್ಲೇದಾನುಚ್ಛ್- ವಾಸೋಪರೋಧಞ್ಚ| ಅತ್ಯುಷ್ಣಂ ದಾಹಪಾಕಜ್ವರರಕ್ತಾಗಮಶಿರೋರು- ಗ್ದೃಷ್ಟಿದೌರ್ಬಲ್ಯಮೂರ್ಚ್ಛಾಭ್ರಮಾನ್| ಅತಿಶೀತಂ ಹೀನದೋಷಾನ್| ಅತ್ಯು- ನ್ನತಶಿರಸೋಽಪಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಶಿರೋಽಪ್ರತಿಪದ್ಯಮಾನಂ ತಾನೇವ| ಅತ್ಯವನತಶಿರಸೋಽತಿದೂರಗಮನಾನ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾಜಾಡ್ಯಕಣ್ಡೂದಾಹ- ಜ್ವರಾನ್| ಸಙ್ಕುಚಿತಗಾತ್ರಸ್ಯ ಸಮ್ಯಗ್ಧಮನೀರವ್ಯಾಪ್ನುವದ್ದೋಷೋ- ತ್ಕೇಲ್ಶಂ ವೇದನಾಂ ಸ್ತಮ್ಭಂ ವಾ||೧೦||
न च हीनाधिकं सकृदेव सर्वमत्युष्णशीतमत्युन्नतावन- तशिरसे सङ्कुचितगात्रावयवाय देयम्| तत्र हीनं दोष- मुत्क्लेश्य न निर्हरेत्| गौरवारुचिकासप्रसेकपीनसच्छ- र्दिकण्ठरोगान् कुर्यात्| अधिकमतियोगदोषान्| सकृ- देव सर्वं दत्तमुत्स्नेहनशिरोरोगप्रतिश्यायग़्ऱानक्लेदानुच्छ्- वासोपरोधञ्च| अत्युष्णं दाहपाकज्वररक्तागमशिरोरु- ग्दृष्टिदौर्बल्यमूर्च्छाभ्रमान्| अतिशीतं हीनदोषान्| अत्यु- न्नतशिरसोऽपि सम्यक् शिरोऽप्रतिपद्यमानं तानेव| अत्यवनतशिरसोऽतिदूरगमनान्मूर्च्छाजाड्यकण्डूदाह- ज्वरान्| सङ्कुचितगात्रस्य सम्यग्धमनीरव्याप्नुवद्दोषो- त्केल्शं वेदनां स्तम्भं वा||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyamUrcCAyAM pratIkAraH (1) · Śloka 1
ಯದಿ ಚ ನಸ್ಯೇ ದೀಯಮಾನೇ ಭೇಷಜವೇಗಾದಸಾತ್ಮ್ಯತಯಾ ವಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಸ್ಯಾತ್ ತತಃ ಶೋರೋವರ್ಜಂ ಶೀತಾಮ್ಭಸಾ ಸಿಞ್ಚೇತ್||೧||
यदि च नस्ये दीयमाने भेषजवेगादसात्म्यतया वा मूर्च्छा स्यात् ततः शोरोवर्जं शीताम्भसा सिञ्चेत्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyasevanasamaye varjanIyantatra hetushca (17) · Śloka 2
ನ ಚ ನಸ್ಯೇ ನಿಷಿಚ್ಯಮಾನೇ ಕೋಪಹಾಸ್ಯವ್ಯಾಹಾರಸ್ಪನ್ದನೋಚ್ಛಿಙ್ಖ- ನಾನ್ಯಾಚರೇತ್| ತಥಾ ಹಿ ಶಿರೋರುಕ್ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಕಾಸತಿಮಿರ- ಖಲತಿಪಲಿತವ್ಯಙ್ಗತಿಲಕಾಲಕಮೂಕದೂಷಿಕಾಣಾಂ ಸಮ್ಭವಃ||೨||
न च नस्ये निषिच्यमाने कोपहास्यव्याहारस्पन्दनोच्छिङ्ख़- नान्याचरेत्| तथा हि शिरोरुक्प्रतिश्यायकासतिमिर- ख़लतिपलितव्यङ्गतिलकालकमूकदूषिकाणां सम्भवः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyadAnottarakRutyam (18) · Śloka 18
ದತ್ತಮಾತ್ರೇ ತು ನಸ್ಯೇ ಕರ್ಣಲಲಾಟಕೇಶಭೂಮಿಗಣ್ಡಮನ್ಯಾಸ್ಕ- ನ್ಧಪಾಣಿಪಾದತಲಾನ್ಯನುಸುಖಂ ಮರ್ದಯೇತ್| ಶನೈಶ್ಚೋಚ್ಛಿಙ್ಖೇತ್| ಅನ- ಭ್ಯವಹರಂಶ್ಚ ವಾಮದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವಯೋರೌಷಧಂ ನಿಷ್ಠೀವೇತ್| ಸಕಲಂ ಹಿ ತದಭ್ಯವಹೃತಮಗ್ನಿಮವಸಾದಯೇತ್| ದೋಷಂ ಚ ಸಂವರ್ಧಯೇತ್| ಏಕಪಾರ್ಶ್ವನಿಷ್ಠೀವನೇನ ಸರ್ವಾಃ ಸಿರಾ ಭೇಷಜೇನ ಸಮ್ಯಗ್ವ್ಯಾಪ್ಯನ್ತೇ| ಪುನಃ ಪುನಶ್ಚೈನಂ ಸ್ವೇದಯೇದಾಭೇಷಜದರ್ಶನಾನ್ನೋಛಿಙ್ಖನ್ನಿಷ್ಠೀವೇಚ್ಚ| ತತಶ್ಚೈವಮೇವ ದ್ವಿತೀಯಮಂಶಮನುಷೇಚಯೇತ್ತಥಾ ತೃತೀಯಂ ದೋಷಾದಿಬಲೇನ ವಾ| ವಿರೇಚನೇ ತ್ವವಪೀಡೇ ದೋಷಬಲಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಪಶ್ಚಾತ್ ಸ್ನೇಹಮನು- ಷೇಚಯೇತ್| ನಿವೃತ್ತನಸ್ಯಂ ಚೈವಮುನ್ನಿದ್ರಮುತ್ತಾನಂ ವಾಕ್ಶತಮಾತ್ರಂ ಶಾಯ- ಯೇತ್| ತತಃ ಪುನರಪ್ಯುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟದೋಷಶೇಷೋಪಶಾನ್ತಯೇ ವೈರೇಚನಿಕಂ ಯಥಾರ್ಹಂ ವಾ ಧೂಮಂ ಪಾಯಯಿತ್ವೋಷ್ಣೋದಕಗಣ್ಡೂಷಾನ್ ಧಾರಯೇತ್| ಅಥಾಸ್ಯ ಸ್ನೇಹೋಕ್ತಮಾಚಾರಮಾದಿಶೇತ್| ಅತಿದ್ರವಪಾನಞ್ಚ ವರ್ಜಯೇತ್| ಪುನಶ್ಚ ತೃತೀಯೇಽಹನಿ ನಸ್ಯಮವಸೇಚಯೇತ್| ಹಿಧ್ಮಾಸ್ವರೋಪಘಾತ- ಮನ್ಯಾಸ್ತಮ್ಭಾಪತಾನಕೇಷು ಶಿರಸಿ ಚಾನಿಲಾರ್ತ್ಯಾದ್ಯಭಿಭೂತೇ ಪ್ರತ್ಯಹಂ ಸಾಯಮ್ಪ್ರಾತರುಭಯಕಾಲಂ ವಾ| ಅನೇನ ವಿಧಿನಾ ಪಞ್ಚ ಸಪ್ತ ನವ ವಾ ದಿನಾನಿ ದದ್ಯಾದಾಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗಾದ್ವಾ||೧೮||
दत्तमात्रे तु नस्ये कर्णललाटकेशभूमिगण्डमन्यास्क- न्धपाणिपादतलान्यनुसुख़ं मर्दयेत्| शनैश्चोच्छिङ्ख़ेत्| अन- भ्यवहरंश्च वामदक्षिणपार्श्वयोरौषधं निष्ठीवेत्| सकलं हि तदभ्यवहृतमग्निमवसादयेत्| दोषं च संवर्धयेत्| एकपार्श्वनिष्ठीवनेन सर्वाः सिरा भेषजेन सम्यग्व्याप्यन्ते| पुनः पुनश्चैनं स्वेदयेदाभेषजदर्शनान्नोछिङ्ख़न्निष्ठीवेच्च| ततश्चैवमेव द्वितीयमंशमनुषेचयेत्तथा तृतीयं दोषादिबलेन वा| विरेचने त्ववपीडे दोषबलमपेक्ष्य पश्चात् स्नेहमनु- षेचयेत्| निवृत्तनस्यं चैवमुन्निद्रमुत्तानं वाक्शतमात्रं शाय- येत्| ततः पुनरप्युत्क्लिष्टदोषशेषोपशान्तये वैरेचनिकं यथार्हं वा धूमं पाययित्वोष्णोदकगण्डूषान् धारयेत्| अथास्य स्नेहोक्तमाचारमादिशेत्| अतिद्रवपानञ्च वर्जयेत्| पुनश्च तृतीयेऽहनि नस्यमवसेचयेत्| हिध्मास्वरोपग़ात- मन्यास्तम्भापतानकेषु शिरसि चानिलार्त्याद्यभिभूते प्रत्यहं सायम्प्रातरुभयकालं वा| अनेन विधिना पञ्च सप्त नव वा दिनानि दद्यादासम्यग्योगाद्वा||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyasamyagyogAyogAtiyogalakShaNAni (19) · Śloka 19
ತತ್ರ ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಮೂರ್ಧನಿ ವಿರಿಕ್ತೇ ವಾ ಸುಖೋಚ್ಛ್ವಾಸನಿ- ಶ್ವಾಸಕ್ಷವಥುಸ್ವಪ್ನಪ್ರಬೋಧಶಿರೋವೇದನೇನ್ದ್ರಿಯವಿಶುದ್ಧಯೋ ಭವನ್ತಿ| ಯಥೋಕ್ತವ್ಯಾಧ್ಯುಪಶಮಶ್ಚ| ಅಯೋಗಾತಿಯೋಗಯೋಸ್ತು ಯಥಾಸ್ವಂ ವಾತಕಫವಿಕಾರಾಸ್ತಾನ್ಯಥಾ ಸ್ವಮೇವ ಸಾಧಯೇತ್| ಅನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್||೧೯||
तत्र सम्यक् स्निग्धे मूर्धनि विरिक्ते वा सुख़ोच्छ्वासनि- श्वासक्षवथुस्वप्नप्रबोधशिरोवेदनेन्द्रियविशुद्धयो भवन्ति| यथोक्तव्याध्युपशमश्च| अयोगातियोगयोस्तु यथास्वं वातकफविकारास्तान्यथा स्वमेव साधयेत्| अन्यांश्च पूर्वोक्तान् विकारान्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratimarshArhAnarhAshca (20) · Śloka 20
ಪ್ರತಿಮರ್ಶಸ್ತು ಕ್ಷಾಮಕ್ಷತತೃಷ್ಣಾಮುಖಶೋಷವೃದ್ಧಬಾಲಭೀರುಸುಕು- ಮಾರೇಷ್ವಪ್ಯಕಾಲವರ್ಷದುರ್ದಿನೇಷ್ವಪಿ ಚ ಯೋಜ್ಯಃ| ನ ತು ದುಷ್ಟ- ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಬಹುದೋಷಕ್ರಿಮಿಣಶಿರೋಮದ್ಯಪಿತದುರ್ಬಲಶ್ರೋತ್ರೇಷು| ಏಷಾಂ ಹ್ಯುದೀರ್ಣದೋಷತ್ವಾತ್ ತಾವತಾ ದೋಷೋತ್ಕ್ಲೇಶೋ ಭವತಿ||೨೦||
प्रतिमर्शस्तु क्षामक्षततृष्णामुख़शोषवृद्धबालभीरुसुकु- मारेष्वप्यकालवर्षदुर्दिनेष्वपि च योज्यः| न तु दुष्ट- प्रतिश्यायबहुदोषक्रिमिणशिरोमद्यपितदुर्बलश्रोत्रेषु| एषां ह्युदीर्णदोषत्वात् तावता दोषोत्क्लेशो भवति||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratimarshasya pa~jcadashakAlA teShu nasyadAnaguNAshca (21) · Śloka 21
ತಸ್ಯ ಪಞ್ಚದಶಕಾಲಸ್ತೇಷಂ ಚ ಗುಣಾಃ| ಪ್ರಾತರ್ದತ್ತೇ ಭುಕ್ತ- ವತಶ್ಚಾನ್ತೇ ಸ್ರೋತೋವಿಶುದ್ಧಿಃ ಶಿರೋಲಾಘವಂ ಮನಃಪ್ರಸಾದಶ್ಚ ಭವತಿ| ವಿಣ್ಮೂತ್ರಶಿರೋಽಭ್ಯಙ್ಗಾಞ್ಜನಕವಲಾನ್ತೇ ದೃಷ್ಟಿಪ್ರಸಾದಃ| ದನ್ತಧಾವನಾನ್ತೇ ದನ್ತದೃಢತಾ ಸೌಗನ್ಧ್ಯಞ್ಚ| ಅಧ್ವವ್ಯಾಯಾಮವ್ಯ- ವಾಯಾನ್ತೇ ಶ್ರಮಕ್ಲಮಸ್ವೇದಸ್ತಮ್ಭನಾಶಃ| ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಾನ್ತೇ ನಿದ್ರಾ- ಶೇಷಗೌರವಪ್ರಣಾಶೋ ಮನಃಪ್ರಸಾದಶ್ಚ| ಅತಿಹಸಿತಾನ್ತೇಽನಿ- ಲಪ್ರಶಮಃ| ಛರ್ದಿತಾನ್ತೇ ಸ್ರೋತೋಲೀನಲೇಷ್ಮವ್ಯಪೋಹಃ| ದಿನಾನ್ತೇ ಸ್ರೋತೋವಿಶುದ್ಧಿಃ ಸುಖನಿದ್ರಾಪ್ರಬೋಧಶ್ಚ ಭವತಿ||೨೧||
तस्य पञ्चदशकालस्तेषं च गुणाः| प्रातर्दत्ते भुक्त- वतश्चान्ते स्रोतोविशुद्धिः शिरोलाग़वं मनःप्रसादश्च भवति| विण्मूत्रशिरोऽभ्यङ्गाञ्जनकवलान्ते दृष्टिप्रसादः| दन्तधावनान्ते दन्तदृढता सौगन्ध्यञ्च| अध्वव्यायामव्य- वायान्ते श्रमक्लमस्वेदस्तम्भनाशः| दिवास्वप्नान्ते निद्रा- शेषगौरवप्रणाशो मनःप्रसादश्च| अतिहसितान्तेऽनि- लप्रशमः| छर्दितान्ते स्रोतोलीनलेष्मव्यपोहः| दिनान्ते स्रोतोविशुद्धिः सुख़निद्राप्रबोधश्च भवति||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratimarshapramANam (3) · Śloka 3
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಪ್ರಮಾಣಂ ಪ್ರತಿಮರ್ಶಸ್ಯ ಬಿನ್ದುದ್ವಿತಯಮಿಷ್ಯತೇ| ಬಿನ್ದುರ್ವಾ ಯೇನ ಚೋತ್ಕ್ಲೇಶೋ ನಾನುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಸ್ಯ ಜಾಯತೇ| ನಿಷ್ಠ್ಯೂತೇ ಯತ್ರ ವಾ ಸ್ನೇಹೋ ನ ಸಾಕ್ಷಾದುಪಲಕ್ಷ್ಯತೇ|೩|
भवति चात्र- प्रमाणं प्रतिमर्शस्य बिन्दुद्वितयमिष्यते| बिन्दुर्वा येन चोत्क्लेशो नानुत्क्लिष्टस्य जायते| निष्ठ्यूते यत्र वा स्नेहो न साक्षादुपलक्ष्यते|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyAdInAM visheSheNa niShedhaH (3) · Śloka 3
ನ ನಸ್ಯಮೂನಸಪ್ತಾಬ್ದೇ ನಾತೀತಾಶೀತಿವತ್ಸರೇ| ನ ಚೋನಾಷ್ಟಾದಶೇ ಧೂಮಃ ಕವಲೋ ನೋನಪಞ್ಚಮೇ| ನ ಶುದ್ಧಿರೂನದಶಮೇ ನ ಚಾತಿಕ್ರಾನ್ತಸಪ್ತತೌ|೩|
न नस्यमूनसप्ताब्दे नातीताशीतिवत्सरे| न चोनाष्टादशे धूमः कवलो नोनपञ्चमे| न शुद्धिरूनदशमे न चातिक्रान्तसप्ततौ|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratimarshaprashaMsA (3) · Śloka 3
ಆಜನ್ಮಮರಣಂ ಶಸ್ತಃ ಪ್ರತಿಮರ್ಶಸ್ತು ಬಸ್ತಿವತ್| ಮರ್ಶವಚ್ಚ ಗುಣಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್ ಸ ಹಿ ನಿತ್ಯೋಪಸೇವನಾತ್| ನ ಚಾತ್ರ ಯನ್ತ್ರಣಾ ನಾಪಿ ವ್ಯಾಪದ್ಭ್ಯೋ ಮರ್ಶಬದ್ಭಯಮ್||೩||
आजन्ममरणं शस्तः प्रतिमर्शस्तु बस्तिवत्| मर्शवच्च गुणान् कुर्यात् स हि नित्योपसेवनात्| न चात्र यन्त्रणा नापि व्यापद्भ्यो मर्शबद्भयम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nityanasyArthaM tailasya shraiShThyam (22) · Śloka 22
ತೈಲಮೇವ ಚ ನಸ್ಯಾರ್ಥೇ ನಿತ್ಯಾಭ್ಯಾಸೇನ ಶಸ್ಯತೇ| ಶಿರಸಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಧಾಮತ್ವಾತ್ಸ್ನೇಹಾಃ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ನೇತರೇ||೨೨||
तैलमेव च नस्यार्थे नित्याभ्यासेन शस्यते| शिरसः श्लेष्मधामत्वात्स्नेहाः स्वस्थस्य नेतरे||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana marshaprashaMsA (23) · Śloka 23
ಆಶುಕೃಚ್ಚಿರಕಾರಿತ್ವಂ ಗುಣೋತ್ಕೃಷ್ಟಾವಕೃಷ್ಟತಾ| ಮರ್ಶೇ ಚ ಪ್ರತಿಮರ್ಶೇ ಚ ನ ವಿಶೇಷೋ ಭವೇದ್ಯದಿ| ಕೋ ಮರ್ಶಂ ಸಪರೀಹಾರಂ ಸಾಪದಂ ಚ ಭಜೇತ್ತತಃ||೨೩||
आशुकृच्चिरकारित्वं गुणोत्कृष्टावकृष्टता| मर्शे च प्रतिमर्शे च न विशेषो भवेद्यदि| को मर्शं सपरीहारं सापदं च भजेत्ततः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prasa~ggAcacCapAnAdInAM prashaMsA (24-25) · Śloka 25
ಅಚ್ಛಾಪಾನವಿಚಾರಾಖ್ಯಾ ಕುಟೀವಾತಾತಪಸ್ಥಿತೀ| ಅನ್ವಾಸಮಾತ್ರಾಬಸ್ತೀ ಚ ತದ್ವದೇವ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್||೨೪|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ನಸ್ಯವಿಧಿರ್ನಾಮೈಕೋನತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೫||
अच्छापानविचाराख़्या कुटीवातातपस्थिती| अन्वासमात्राबस्ती च तद्वदेव विनिर्दिशेत्||२४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने नस्यविधिर्नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः||२५||
🔊 Audio coming soon