25. snēhavidhiḥ

Adhikarana atha snehavidhirnAma pa~jcaviMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதஃ ஸ்நேஹவிதிமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

Adhikarana snehAdyupayuktadravyasamBArasaMgrahaNAvashyakatA (2) · Śloka 2

ஸ்நேஹாதிஷூபயோகாய தத்வ்யாபச்சாமநாய ச| குர்யாத்ப்ராகேவ தத்யோகித்ரவ்யஸம்பாரஸங்க்ரஹம்||௨||

Adhikarana snehanavirUkShaNauShadhalakShaNam (3) · Śloka 3

குருஶீதஸரஸ்நிக்தமந்தஸூக்ஷ்மமதுத்ரவம்| ஔஷதஂ ஸ்நேஹநஂ ப்ராயோ விபரீதஂ விரூக்ஷணம்||௩||

Adhikarana pravarasnehadravyANi teShu GRutasyottamatvam (4) · Śloka 4

ஸர்பிர்மஜ்ஜா வஸா தைலஂ ஸ்நேஹேஷு ப்ரவரஂ மதம்| தத்ராபி சோத்தமஂ ஸர்பிஃ ஸஂஸ்காரஸ்யாநுவர்தநாத்| மாதுர்யாதவிதாஹித்வாஜ்ஜந்மாதேவ ச ஶீலநாத்||௪||

Adhikarana sarpirAdInAM doShaghnatvavivaraNam (5) · Śloka 5

பித்தக்நாஸ்தே யதாபூர்வமிதரக்நா யதோத்தரம்||௫||

Adhikarana ghRutAdInAmuttarottaraM gurutvam (6) · Śloka 6

கதாத்தைலஂ குரு வஸா தைலாந்மஜ்ஜா ததோऽபி ச||௬||

Adhikarana yamakAdipariBAShAH (7) · Śloka 7

த்வாப்யாஂ த்ரிபிஶ்சதுர்பிஸ்தைர்யமகஸ்த்ரிவதோ மஹாந்||௭||

Adhikarana snehAshayAH (8) · Śloka 8

ஸ்நேஹாஶயா ததி க்ஷீரஂ மாஂஸாஸ்திபலதாரு ச||௮||

Adhikarana snehyAH (9) · Śloka 9

ஸ்வேத்யஸஂஶோத்யமத்யஸ்த்ரீவ்யாயாமாஸக்தசிந்தகாஃ| வத்தபாலாபலகஶா ரூக்ஷாஃ க்ஷீணாஸ்ரரேதஸஃ| வாதார்தஸ்யந்ததிமிரதாருணப்ரதிபோதிநஃ| ஸ்நேஹ்யாஃ........................................||௯||

Adhikarana asnehyAH (10) · Śloka 10

..........................ஂஅ த்வதிமந்தாக்நிதீக்ஷ்ணாக்நிஸ்தூலதுர்பலாஃ| ஊருஸ்தம்பாऽதிஸாராமகலரோககரோதரைஃ| மூர்ச்சாச்சர்த்யருசிஶ்லேஷ்மதஷ்ணாமத்யைஶ்ச பீடிதாஃ| அபப்ரஸூதா யுக்தே ச நஸ்யே பஸ்தௌ விரேசநே||௧௦||

Adhikarana ghRutAdiviBAgAnusAramadhikAraBedaH (11) · Śloka 11

தத்ர தீஸ்மதிமேதாக்நிகாஂக்ஷிணாஂ ஶஸ்யதே கதம்| க்ரந்திநாடீகமிஶ்லேஷ்மமேதோமாருதரோகிஷு| தைலஂ லாகவதார்ட்யார்திக்ரூரகோஷ்டேஷு தேஹிஷு| வாதாதபாத்வபாரஸ்த்ரீவ்யாயாமக்ஷீணதாதுஷு| ரூக்ஷக்லேஶக்ஷமாத்யக்நிவாதாவதபதேஷு ச| ஶேஷௌ......................................||௧௧||

Adhikarana vasAyAH visheShakShetram (12) · Śloka 12

................வஸா து ஸந்த்யஸ்திமர்மகோஷ்டருஜாஸு ச| ததா தக்தாஹதப்ரஷ்டயோநிகர்ணஶிரோருஜி||௧௨||

Adhikarana RutuvisheSheNa snehavisheShanirNayaH (13) · Śloka 13

தைலஂ ப்ராவஷி வர்ஷாந்தே ஸர்பிரந்யௌ து மாதவே| ஸர்வஂ ஸர்வஸ்ய ச ஸ்நேஹஂ யுஞ்ஜ்யாத்பாஸ்வதி நிர்மலே| தௌ ஸாதாரணே...................................||௧௩||

Adhikarana doShAnusAraM divArAtriviBAgaH (14) · Śloka 14

..............................தோஷஸாம்யேऽநிலகபே கபே| திவா நிஶ்யநிலே பித்தே ஸஂஸர்கே பித்தவத்யபி||௧௪||

Adhikarana Atyayike vidhiH (15) · Śloka 15

த்வரமாணே து ஶீதேऽபி திவா தைலஂ ச யோஜயேத்| உஷ்ணேऽபி ராத்ரௌ ஸர்பிஶ்ச தோஷாதீந் வீக்ஷ்ய சாந்யதா| நிஶ்யஶ்நுதே வாதகபாத்ரோகாநஹநி பித்ததஃ||௧௫||

Adhikarana acCapeyasya shreShThatA (16) · Śloka 16

யுக்த்யாவசாரயேத்ஸ்நேஹஂ பக்ஷ்யாத்யந்நேந பஸ்திபிஃ| நஸ்யாப்யஞ்ஜநகண்டூஷமூர்தகர்ணாக்ஷிதர்பணைஃ| ரஸபேதைககத்வாப்யாஂ சதுஷ்ஷஷ்டிர்விசாரணாஃ| ஸ்நேஹஸ்யாந்யாபிபூதத்வாதல்பத்வாச்ச க்ரமாத்ஸ்மதாஃ| யதோக்தஹேத்வபாவாச்ச நாச்சபேயோ விசாரணா| ஸ்நேஹஸ்ய கல்பஃ ஸ ஶ்ரேஷ்டஃ ஸ்நேஹகர்மாஶுஸாதநாத்||௧௬||

Adhikarana snehamAtrA (17) · Śloka 17

த்வாப்யாஂ சதுர்பிரஷ்டாபிர்யாமைர்ஜீர்யந்தி யாஃ க்ரமாத்| ஹ்ரஸ்வமத்யோத்தமா மாத்ராஸ்தாஸ்தாப்யஶ்ச ஹ்ரஸீயஸீம்| கல்பயேத்வீக்ஷ்ய தோஷாதீந் ப்ராகேவ து ஹ்ரஸீயஸீம்| அஜ்ஞாதகோஷ்டே ஹி பஹுஃ குர்யாஜ்ஜீவிதஸஂஶயம்||௧௭||

Adhikarana hrasvamAtrAyAH adhikArIhrasvamAtrAyAH adhikArI tasyAH prAshastya~jca (18) · Śloka 18

தத்ர துர்பலமந்தாக்நிபாலவத்தஸுகாத்மகஃ| அபத்யரிக்தகோஷ்டஶ்ச ஜ்வராதீஸாரகாஸிபிஃ| ஹ்ரஸ்வா பேயா ஸுகா ஸா ஹி பரிஹாரேऽநுவர்ததே| சிராச்ச பல்யா ந ருஜே வ்யாபந்நாபி ப்ரகல்பதே||௧௮||

Adhikarana madhyayamAtrAyA adhikArI guNAshca (19) · Śloka 19

மேஹோருஃ பிடகாகுஷ்டவாதஶோணிதபீடிதைஃ| மத்யமா மதுகோஷ்டைஶ்ச ஸ்நேஹநீ ஸ்யாத்ஸுகேந ஸா| ந பலக்ஷபணீ மந்தவிப்ரஂஶா ஶுத்தயேऽப்யலம்||௧௯||

Adhikarana mahatI mAtrAyAH adhikAriNaH guNAshca (20) · Śloka 20

மஹாதேஹாநலபலக்ஷுத்தட்க்லேஶஸஹிஷ்ணுபிஃ| குல்மோதாவர்தவீஸர்பஸர்பதஂஶாபிபீடிதைஃ| உந்மத்தைஃ கச்ச்ரமூத்ரைஶ்ச மஹதீ ஶீக்ரமேவ ஸா| ஸர்வமார்காநுஸாரேண ஜயேத்வ்யாதீந் ஸுயோஜிதா||௨௦||

Adhikarana shodhanArthaM snehapAnavidhiH (21) · Śloka 21

ஹ்யஸ்தநே ஜீர்ண ஏவாந்நே ஸ்நேஹோऽச்சஃ ஶுத்தயே பஹுஃ||௨௧||

Adhikarana shamanArthaM snehapAnavidhiH (22) · Śloka 22

ஶமநஃ க்ஷுத்வதோऽநந்நோ மத்யமாத்ரஶ்ச ஶஸ்யதே||௨௨||

Adhikarana bRuMhaNArthaM snehapAnavidhiH (23) · Śloka 23

பஂஹணோ ரஸமத்யாத்யைஃ ஸபக்தோऽல்போ ஹிதஃ ஸ ச| பாலவத்தபிபாஸார்தஸ்நேஹத்விண்மத்யஶீலிஷு| ஸ்த்ரீஸ்நேஹநித்யமந்தாக்நிஸுகிதக்லேஶபீருஷு| மதுகோஷ்டால்பதோஷேஷு காலே சோஷ்ணே கஶேஷு ச||௨௩||

Adhikarana Bojanasya prA~gmadhyottaraM snehapAnaPalam (24) · Śloka 24

ஸ்நேஹஃ ப்ராக்போஜநாத் குர்யாதூருஜங்காகடீபலம்| வேகாநுலோம்யமாரோக்யமதஃ காயகதக்ஷயம்| மத்யே பஹத்த்வாக்நிபலஸ்திரதாகுக்ஷிருக்ஶமாந்| இந்த்ரியஸ்திரதாமூர்த்வமூர்த்வஜத்ருகதக்ஷயம்||௨௪||

Adhikarana doShAnusAraM snehasAhAyyadravyANi (25) · Śloka 25

வாதே ஸலவணஂ ஸர்பிஃ பித்தே கேவலமிஷ்யதே| வைத்யோ தத்யாத்பஹுகபே க்ஷாரத்ரிகடுகாந்விதம்||௨௫||

Adhikarana acCapAnottaravidhiH (26) · Śloka 26

வாயுர்ஷ்ணமச்சேऽநுபிபேத்ஸ்நேஹே தத்ஸுகபக்தயே| ஆஸ்யோபலேபஶுத்த்யை ச தௌவராருஷ்கரே ந து| உஷ்ணோபசாரஃ ஸ்நேஹே ஸ்யாதுஷ்ணோ ஹ்யுஷ்ணைர்விருத்யதே| ததோ குருப்ராவரணோ நிவாதஶயநஸ்திதஃ| ஜரணாந்தஂ ப்ரதீக்ஷேத தஷ்யந்நுஷ்ணால்பவாரிபஃ||௨௬||

Adhikarana jIryamANasnehalakShaNam (27) · Śloka 27

ஶிரோருக்ப்ரமநிஷ்டீவமூர்ச்சாஸாதாரதிக்லமைஃ| ஜாநீயாத் பேஷஜஂ ஜீர்யத்.....................||௨௭||

Adhikarana jIrNasnehalakShaNam (28) · Śloka 28

...........................ஜீர்ணஂ தச்சாந்திலாகவாத்| அநுலோமாநிலஸ்வாஸ்த்யக்ஷுத்தஷ்ணோத்காரஶுத்திபிஃ||௨௮||

Adhikarana jIrNAjIrNavisha~gkAyAM kRutyam (29) · Śloka 29

ஜீர்ணாஜீர்ணவிஶங்காயாஂ புநருஷ்ணோதகஂ பிபேத்| தேநோத்காரவிஶுத்திஃ ஸ்யாத்ததஶ்ச ருசிலாகவம்||௨௯||

Adhikarana snehaM pAsyataH pibataH pItavatashca BojanavidhiH (30) · Śloka 30

போஜ்யோऽந்நஂ மாத்ரயா பாஸ்யந் ஶ்வஃ பிபந் பீதவாநபி| த்ரவோஷ்நமநபிஷ்யந்தி நாதிஸ்நிக்தமஸங்கரம்||௩௦||

Adhikarana snehapIte niyamAH (31) · Śloka 31

உஷ்ணோதகோபசாரீ ஸ்யாத் ப்ரஹ்மசாரீ க்ஷபாஶயஃ| வ்யாயாமவேகஸஂரோதஶோகவர்ஷஹிமாதபாந்| ப்ரவாதயாநயாநாத்வபாஷ்யாத்யாஸநஸஂஸ்திதீஃ| நீசாத்யுச்சோபதாநாஹஸ்ஸ்வப்நதூமரஜாஂஸி ச| யாந்யஹாநி பிபேத்தாநி தாவந்த்யந்யாந்யபி த்யஜேத்| ஸர்வகர்மஸ்வயஂ ப்ராயோ வ்யாதிக்ஷீணேஷு ச க்ரமஃ| உபசாரஸ்து ஶமநே கார்யஃ ஸ்நேஹே விரிக்தவத்||௩௧||

Adhikarana snehapAnAtpUrvaM dIpanauShadhaM deyam (32) · Śloka 32

ஸ்நேஹஸ்ய பாநாத் பூர்வஞ்ச தாதவ்யஂ மது பேஷஜம்| உத்தேஜநஂ ஹுதாஶஸ்ய கோஷ்டலாகவகாரி ச||௩௨||

Adhikarana snehapAne kAlamaryAdA (33) · Śloka 33

த்ர்யஹமச்சஂ மதௌ கோஷ்டே க்ரூரே ஸப்ததிநஂ பிபேத்| ஸம்யக்ஸ்நிக்தோऽதவா யாவததஃ ஸாத்மீபவேத்பரம்||௩௩||

Adhikarana sAtmIBUtasnehapraBAvaH (34) · Śloka 34

ஸாத்மீபூதோ ஹி குருதே ந மலாநாமுதீரணம்||௩௪||

Adhikarana snehAtiyoge doShaH (35) · Śloka 35

அதியோகேந வா வ்யாதீந் யதாம்ப்வோகோऽதியோஜநாத்| விஹத்ய ஸேதுஂ மத்கோஷ்டாத் ஸ்ரவதி க்ஷபயந் மதம்| ஸ்நேஹோऽப்யக்நிஂ ததா ஹத்வா ஸ்ரவதி க்ஷபயஂஸ்தநும்||௩௫||

Adhikarana samyaksnigdhAsnigdhalakShaNam (36) · Śloka 36

வாதாநுலோம்யஂ தீப்தோऽக்நிர்வர்சஃ ஸ்நிக்தமஸஂஹதம்| மதுஸ்நிக்தாங்கதாக்லாநி ஸ்நேஹோத்வேகோऽத லாகவம்| விமலேந்த்ரியதா ஸம்யக் ஸ்நிக்தே ரூக்ஷே விபர்யயஃ||௩௬||

Adhikarana atisnigdhalakShaNAni (37) · Śloka 37

பாண்ட்வாமயாங்கஸதநக்ராணவக்த்ரகுதஸ்ரவாஃ| குததாஹாருசிஶ்சர்திமூர்ச்சாதஷ்ணாப்ரவாஹிகாஃ| ஶுக்தோத்காரப்ரமஶ்வாஸகாஸாஃ ஸ்நேஹாதிஸேவநாத்||௩௭||

Adhikarana mithyAsnigdhalakShaNam (38) · Śloka 38

அமாத்ரயாऽஹிதோऽகாலே மித்யாஹாரவிஹாரதஃ| ஸ்நேஹஃ கரோதி ஶோபார்ஶஸ்தந்த்ராநித்ராவிஸஂஜ்ஞதாஃ| கண்டூகுஷ்டஜ்வரோத்க்லேஶஶூலாநாஹபலக்ஷயாந்| ஜடரேந்த்ரியதௌர்பல்யஜாட்யாமஸ்தம்பவாக்க்ரஹாந்| தாஂஸ்தாந்ஸ்வதோஷஹேதூத்தாந்பாண்ட்வாதீஂஶ்சாதியோஜநாத்||௩௮||

Adhikarana snehavyApadi sAdhanam (39) · Śloka 39

க்ஷுத்தஷ்ணோல்லேகநஸ்வேதரூக்ஷபாந்நபேஷஜம்| தக்ராரிஷ்டகலோத்தாலயவஶ்யாமாககோத்ரவாஃ| பிப்பலீத்ரிபலாக்ஷௌத்ரபத்யாகோமூத்ரகுக்குலு| யதாஸ்வஂ ப்ரதிரோகஂ ச ஸ்நேஹவ்யாபதி ஸாதநம்||௩௯||

Adhikarana virUkShaNasya samyakkRutAtikRutalakShaNam (40) · Śloka 40

விரூக்ஷணே லங்கநவத் கதாதிகதலக்ஷணம்||௪௦||

Adhikarana pittaprakRuteH snehenAtitIkShNIBUtA- nilatRuShNAyAmupacAraH (41) · Śloka 41

ஸ்நேஹேந பைத்திகஸ்யாக்நிர்யதா தீவ்ரதரீகதஃ| ஸ்நேஹமாஶு ஜராஂ நீத்வா புநரோஜோऽபிதஶ்சரந்| உதீரயேத் ஸோபஸர்காஂ பிபாஸாமஸ்ய பாதிகாம்| ஸோऽஸூஂஸ்த்யஜேத்யத்யுதகஂ ந பிபேதாஶு ஶீதலம்| ஶீதஸேகாவகாஹாந் வா தத்தஷ்ணாபீடிதோ பஜேத்| ஸ்நேஹாக்நிநா தஹ்யமாநஃ ஸ்வவிஷேணைவ பந்நகஃ||௪௧||

Adhikarana pittaprakRuteH snehe~ajIrNe tIvratRuShNAyAM copacAraHkaPAnilaprakRuteH samaprakRuteshca tRuShNAyAmupacAraH (42) · Śloka 42

அஜீர்ணே பலவத்யா து ஶீதைர்திஹ்யாச்சிரோமுகம்| சர்தயேத்ததஶாந்தௌ ச பீத்வா ஶீதோதகஂ புநஃ| ரூக்ஷாந்நமுல்லிகேத் புக்த்வா.......................... ................................தாதஶ்யாஂ து கபாநிலே| ஸமதோஷஶ்ச நிஃஶேஷஂ ஸ்நேஹமுஷ்ணாம்புநோத்தரேத்| ததோ தோஷாதிபலதஃ பூர்வோக்தஞ்ச விதிஂ ஶ்ரயேத்||௪௨||

Adhikarana pitte sarpiHpAnanirNayaH (43) · Śloka 43

ந ஸர்பிஃ கேவலஂ பித்தே பேயஂ ஸாமே விஶேஷதஃ| ஸர்வஂ ஹ்யநுருஜஂ தேஹஂ ஹத்வா ஸஂஜ்ஞா ச மாரயேத்||௪௩||

Adhikarana snehanAnantaraM virekavamanasevanavidhiH (44) · Śloka 44

ஸ்நிக்தத்ரவோஷ்ணதந்வோத்தரஸபுக்ஸ்வேதமாசரேத்| ஸ்நிக்தஸ்த்ர்யஹஂ ஸ்திதஃ குர்யாத்விரேகஂ வமநஂ புநஃ| ஏகாஹஂ திநமந்யச்ச கபமுத்க்லேஶ்ய தத்கரைஃ| திலமாஷததிக்ஷீரகுடமத்ஸ்யரஸாதிபிஃ||௪௪||

Adhikarana mAMsalAdiShu snehanAtpUrvaM rUkShaNam (45) · Śloka 45

மாஂஸலா மேதுரா பூரிஶ்லேஷ்மாணோ விஷமாக்நயஃ| ஸ்நேஹோசிதாஶ்ச யே ஸ்நேஹ்யாஸ்தாந் பூர்வஂ ரூக்ஷயேத்ததஃ| ஸஂஸ்நேஹ்ய ஶோதயேதேவஂ ஸ்நேஹவ்யாபந்ந ஜாயதே| அலஂ மலாநீரயிதுஂ ஸ்நேஹஶ்சாஸாத்ம்யதாஂ கதஃ||௪௫||

Adhikarana sadyaH snehanayogAstadarhAshca (46) · Śloka 46

பாலவத்தாதிஷு ஸ்நேஹபரிஹாராஸஹிஷ்ணுஷு| யோகாநிமாநநுத்வேகாந் ஸத்யஃ ஸ்நேஹாந் ப்ரயோஜயேத்| ப்ரபூதமாஂஸநிஷ்க்வாதாந் ஜாங்கலாநூபஜாந் ரஸாந்| ஸ்நேஹபஷ்டேஷு வா தேஷு யவாகூஂ வாऽதிஸஂஹதாம்| திலசூர்ணஂ ச ஸஸ்நேஹஂ பாணிதஂ கஸரஂ ததா| திலகாம்பலிகஂ பூரிஸ்நேஹஂ ஸர்பிஷ்மதீமபி| பேயாஂ ஸுகோஷ்ணாஂ க்ஷைரேயீஂ பாத்ரே வா ஸஸிதாகதே| ஸர்பிர்லவணயுக்தஂ வா ஸத்யஃ துக்தஂ ததா பயஃ| பேயாஂ ச பஞ்சப்ரஸதாஂ ஸ்நேஹைஸ்தண்டுலபஞ்சமைஃ| பாயஸஂ மாஷமிஶ்ரஂ ச பஹுஸ்நேஹஸமாயுதம்| தைலஶுண்டீகுடரஸஂ ஜீர்ணே மாஂஸரஸாஶிநஃ| ஸ்நேஹஂ வைகஂ ஸுராऽச்சேந தத்நோ வா ஸகுடஂ ஸரம்| வஸாஂ வராஹஜாஂ ஸர்பிஃ பிப்பலீஂ லவணஂ திலாந்| பிப்பலீஂ லவணஂ ஸ்நேஹாஂஶ்சதுரோ ததிமஸ்துகம்| தத்நா ஸித்தஂ வ்யோஷகர்பஂ தாத்ரீத்ராக்ஷாரஸே கதம்| யவகோலகுலத்தாம்புக்ஷாரக்ஷீரஸுராததி| கதஂ ச ஸித்தஂ துல்யாஂஶஂ ஸத்யஃ ஸ்நேஹநமுத்தமம்| ஸித்தாஂஶ்ச சதுரஃ ஸ்நேஹாந் பதரத்ரிபலாரஸைஃ| யோநிஶுக்ராமயஹராந் ஸத்யஃ ஸ்நேஹாந் ப்ரயோஜயேத்| லவணோபஹிதாஃ ஸ்நேஹாஃ ஸ்நேஹயந்த்யசிராந்நரம்| தத்தி விஷ்யந்த்யரூக்ஷஂ ச ஸூக்ஷ்மமுஷ்ணஂ வ்யவாயி ச||௪௬||

Adhikarana kuShThAdiShu snehanArthaM guDAdInAM niShedhaH triPalAdInAM vidhishca (47) · Śloka 47

குடாநூபாமிஷக்ஷீரதிலமாஷஸுராததி| குஷ்டஶோபப்ரமேஹேஷு ஸ்நேஹார்தஂ ந ப்ரகல்பயேத்| த்ரிபலாபிப்பலீபத்யாகுக்குல்வாதிவிபாசிதாந்| ஸ்நேஹாந் யதாஸ்வமேதேஷாஂ யோஜயேதவிகாரிணஃ| க்ஷீணாநாஂ த்வாமயைரக்நிதேஹஸந்துக்ஷணக்ஷமாந்||௪௭||

Adhikarana snehAByAsasya Palam (3) · Śloka 3

தீப்தாந்தராக்நிஃ பரிஶுத்தகோஷ்டஃ ப்ரத்யக்ரதாதுஃ பலவர்ணயுக்தஃ| தடேந்திர்யோ மந்தஜரஃ ஶதாயுஃ ஸ்நேஹோபஸேவீ புருஷஃ ப்ரதிஷ்டஃ| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதௌ அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஸ்நேஹவிதிர்நாம பஞ்சவிஂஶோऽத்யாயஃ||௩||