Adhikarana atha snehavidhirnAma pa~jcaviMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতঃ স্নেহবিধিমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातः स्नेहविधिमध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehAdyupayuktadravyasamBArasaMgrahaNAvashyakatA (2) · Śloka 2
স্নেহাদিষূপযোগায তদ্ব্যাপচ্ছামনায চ| কুর্যাত্প্রাগেব তদ্যোগিদ্রব্যসম্ভারসঙ্গ্রহম্||২||
स्नेहादिषूपयोगाय तद्व्यापच्छामनाय च| कुर्यात्प्रागेव तद्योगिद्रव्यसम्भारसङ्ग्रहम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehanavirUkShaNauShadhalakShaNam (3) · Śloka 3
গুরুশীতসরস্নিগ্ধমন্দসূক্ষ্মমৃদুদ্রবম্| ঔষধং স্নেহনং প্রাযো বিপরীতং বিরূক্ষণম্||৩||
गुरुशीतसरस्निग्धमन्दसूक्ष्ममृदुद्रवम्| औषधं स्नेहनं प्रायो विपरीतं विरूक्षणम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pravarasnehadravyANi teShu GRutasyottamatvam (4) · Śloka 4
সর্পির্মজ্জা বসা তৈলং স্নেহেষু প্রবরং মতম্| তত্রাপি চোত্তমং সর্পিঃ সংস্কারস্যানুবর্তনাত্| মাধুর্যাদবিদাহিত্বাজ্জন্মাদেব চ শীলনাত্||৪||
सर्पिर्मज्जा वसा तैलं स्नेहेषु प्रवरं मतम्| तत्रापि चोत्तमं सर्पिः संस्कारस्यानुवर्तनात्| माधुर्यादविदाहित्वाज्जन्मादेव च शीलनात्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpirAdInAM doShaghnatvavivaraNam (5) · Śloka 5
পিত্তঘ্নাস্তে যথাপূর্বমিতরঘ্না যথোত্তরম্||৫||
पित्तघ्नास्ते यथापूर्वमितरघ्ना यथोत्तरम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutAdInAmuttarottaraM gurutvam (6) · Śloka 6
ঘৃতাত্তৈলং গুরু বসা তৈলান্মজ্জা ততোঽপি চ||৬||
घृतात्तैलं गुरु वसा तैलान्मज्जा ततोऽपि च||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yamakAdipariBAShAH (7) · Śloka 7
দ্বাভ্যাং ত্রিভিশ্চতুর্ভিস্তৈর্যমকস্ত্রিবৃতো মহান্||৭||
द्वाभ्यां त्रिभिश्चतुर्भिस्तैर्यमकस्त्रिवृतो महान्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehAshayAH (8) · Śloka 8
স্নেহাশযা দধি ক্ষীরং মাংসাস্থিফলদারু চ||৮||
स्नेहाशया दधि क्षीरं मांसास्थिफलदारु च||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehyAH (9) · Śloka 9
স্বেদ্যসংশোধ্যমদ্যস্ত্রীব্যাযামাসক্তচিন্তকাঃ| বৃদ্ধবালাবলকৃশা রূক্ষাঃ ক্ষীণাস্ররেতসঃ| বাতার্তস্যন্দতিমিরদারুণপ্রতিবোধিনঃ| স্নেহ্যাঃ........................................||৯||
स्वेद्यसंशोध्यमद्यस्त्रीव्यायामासक्तचिन्तकाः| वृद्धबालाबलकृशा रूक्षाः क्षीणास्ररेतसः| वातार्तस्यन्दतिमिरदारुणप्रतिबोधिनः| स्नेह्याः........................................||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asnehyAH (10) · Śloka 10
..........................ংঅ ত্বতিমন্দাগ্নিতীক্ষ্ণাগ্নিস্থূলদুর্বলাঃ| ঊরুস্তম্ভাঽতিসারামগলরোগগরোদরৈঃ| মূর্চ্ছাচ্ছর্দ্যরুচিশ্লেষ্মতৃষ্ণামদ্যৈশ্চ পীডিতাঃ| অপপ্রসূতা যুক্তে চ নস্যে বস্তৌ বিরেচনে||১০||
..........................ंअ त्वतिमन्दाग्नितीक्ष्णाग्निस्थूलदुर्बलाः| ऊरुस्तम्भाऽतिसारामगलरोगगरोदरैः| मूर्च्छाच्छर्द्यरुचिश्लेष्मतृष्णामद्यैश्च पीडिताः| अपप्रसूता युक्ते च नस्ये बस्तौ विरेचने||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutAdiviBAgAnusAramadhikAraBedaH (11) · Śloka 11
তত্র ধীস্মৃতিমেধাগ্নিকাংক্ষিণাং শস্যতে ঘৃতম্| গ্রন্থিনাডীকৃমিশ্লেষ্মমেদোমারুতরোগিষু| তৈলং লাঘবদার্ঢ্যার্থিক্রূরকোষ্ঠেষু দেহিষু| বাতাতপাধ্বভারস্ত্রীব্যাযামক্ষীণধাতুষু| রূক্ষক্লেশক্ষমাত্যগ্নিবাতাবৃতপথেষু চ| শেষৌ......................................||১১||
तत्र धीस्मृतिमेधाग्निकांक्षिणां शस्यते घृतम्| ग्रन्थिनाडीकृमिश्लेष्ममेदोमारुतरोगिषु| तैलं लाग़वदार्ढ्यार्थिक्रूरकोष्ठेषु देहिषु| वातातपाध्वभारस्त्रीव्यायामक्षीणधातुषु| रूक्षक्लेशक्षमात्यग्निवातावृतपथेषु च| शेषौ......................................||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vasAyAH visheShakShetram (12) · Śloka 12
................বসা তু সন্ধ্যস্থিমর্মকোষ্ঠরুজাসু চ| তথা দগ্ধাহতভ্রষ্টযোনিকর্ণশিরোরুজি||১২||
................वसा तु सन्ध्यस्थिमर्मकोष्ठरुजासु च| तथा दग्धाहतभ्रष्टयोनिकर्णशिरोरुजि||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana RutuvisheSheNa snehavisheShanirNayaH (13) · Śloka 13
তৈলং প্রাবৃষি বর্ষান্তে সর্পিরন্যৌ তু মাধবে| সর্বং সর্বস্য চ স্নেহং যুঞ্জ্যাদ্ভাস্বতি নির্মলে| ঋতৌ সাধারণে...................................||১৩||
तैलं प्रावृषि वर्षान्ते सर्पिरन्यौ तु माधवे| सर्वं सर्वस्य च स्नेहं युञ्ज्याद्भास्वति निर्मले| ऋतौ साधारणे...................................||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAnusAraM divArAtriviBAgaH (14) · Śloka 14
..............................দোষসাম্যেঽনিলকফে কফে| দিবা নিশ্যনিলে পিত্তে সংসর্গে পিত্তবত্যপি||১৪||
..............................दोषसाम्येऽनिलकफे कफे| दिवा निश्यनिले पित्ते संसर्गे पित्तवत्यपि||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Atyayike vidhiH (15) · Śloka 15
ত্বরমাণে তু শীতেঽপি দিবা তৈলং চ যোজযেত্| উষ্ণেঽপি রাত্রৌ সর্পিশ্চ দোষাদীন্ বীক্ষ্য চান্যথা| নিশ্যশ্নুতে বাতকফাদ্রোগানহনি পিত্ততঃ||১৫||
त्वरमाणे तु शीतेऽपि दिवा तैलं च योजयेत्| उष्णेऽपि रात्रौ सर्पिश्च दोषादीन् वीक्ष्य चान्यथा| निश्यश्नुते वातकफाद्रोगानहनि पित्ततः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana acCapeyasya shreShThatA (16) · Śloka 16
যুক্ত্যাবচারযেত্স্নেহং ভক্ষ্যাদ্যন্নেন বস্তিভিঃ| নস্যাভ্যঞ্জনগণ্ডূষমূর্ধকর্ণাক্ষিতর্পণৈঃ| রসভেদৈককত্বাভ্যাং চতুষ্ষষ্টির্বিচারণাঃ| স্নেহস্যান্যাভিভূতত্বাদল্পত্বাচ্চ ক্রমাত্স্মৃতাঃ| যথোক্তহেত্বভাবাচ্চ নাচ্ছপেযো বিচারণা| স্নেহস্য কল্পঃ স শ্রেষ্ঠঃ স্নেহকর্মাশুসাধনাত্||১৬||
युक्त्यावचारयेत्स्नेहं भक्ष्याद्यन्नेन बस्तिभिः| नस्याभ्यञ्जनगण्डूषमूर्धकर्णाक्षितर्पणैः| रसभेदैककत्वाभ्यां चतुष्षष्टिर्विचारणाः| स्नेहस्यान्याभिभूतत्वादल्पत्वाच्च क्रमात्स्मृताः| यथोक्तहेत्वभावाच्च नाच्छपेयो विचारणा| स्नेहस्य कल्पः स श्रेष्ठः स्नेहकर्माशुसाधनात्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehamAtrA (17) · Śloka 17
দ্বাভ্যাং চতুর্ভিরষ্টাভির্যামৈর্জীর্যন্তি যাঃ ক্রমাত্| হ্রস্বমধ্যোত্তমা মাত্রাস্তাস্তাভ্যশ্চ হ্রসীযসীম্| কল্পযেদ্বীক্ষ্য দোষাদীন্ প্রাগেব তু হ্রসীযসীম্| অজ্ঞাতকোষ্ঠে হি বহুঃ কুর্যাজ্জীবিতসংশযম্||১৭||
द्वाभ्यां चतुर्भिरष्टाभिर्यामैर्जीर्यन्ति याः क्रमात्| ह्रस्वमध्योत्तमा मात्रास्तास्ताभ्यश्च ह्रसीयसीम्| कल्पयेद्वीक्ष्य दोषादीन् प्रागेव तु ह्रसीयसीम्| अज्ञातकोष्ठे हि बहुः कुर्याज्जीवितसंशयम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hrasvamAtrAyAH adhikArIhrasvamAtrAyAH adhikArI tasyAH prAshastya~jca (18) · Śloka 18
তত্র দুর্বলমন্দাগ্নিবালবৃদ্ধসুখাত্মকঃ| অপথ্যরিক্তকোষ্ঠশ্চ জ্বরাতীসারকাসিভিঃ| হ্রস্বা পেযা সুখা সা হি পরিহারেঽনুবর্ততে| চিরাচ্চ বল্যা ন রুজে ব্যাপন্নাপি প্রকল্পতে||১৮||
तत्र दुर्बलमन्दाग्निबालवृद्धसुख़ात्मकः| अपथ्यरिक्तकोष्ठश्च ज्वरातीसारकासिभिः| ह्रस्वा पेया सुख़ा सा हि परिहारेऽनुवर्तते| चिराच्च बल्या न रुजे व्यापन्नापि प्रकल्पते||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhyayamAtrAyA adhikArI guNAshca (19) · Śloka 19
মেহোরুঃ পিটকাকুষ্ঠবাতশোণিতপীডিতৈঃ| মধ্যমা মৃদুকোষ্ঠৈশ্চ স্নেহনী স্যাত্সুখেন সা| ন বলক্ষপণী মন্দবিভ্রংশা শুদ্ধযেঽপ্যলম্||১৯||
मेहोरुः पिटकाकुष्ठवातशोणितपीडितैः| मध्यमा मृदुकोष्ठैश्च स्नेहनी स्यात्सुख़ेन सा| न बलक्षपणी मन्दविभ्रंशा शुद्धयेऽप्यलम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahatI mAtrAyAH adhikAriNaH guNAshca (20) · Śloka 20
মহাদেহানলবলক্ষুত্তৃট্ক্লেশসহিষ্ণুভিঃ| গুল্মোদাবর্তবীসর্পসর্পদংশাভিপীডিতৈঃ| উন্মত্তৈঃ কৃচ্ছ্রমূত্রৈশ্চ মহতী শীঘ্রমেব সা| সর্বমার্গানুসারেণ জযেদ্ব্যাধীন্ সুযোজিতা||২০||
महादेहानलबलक्षुत्तृट्क्लेशसहिष्णुभिः| गुल्मोदावर्तवीसर्पसर्पदंशाभिपीडितैः| उन्मत्तैः कृच्छ्रमूत्रैश्च महती शीघ्रमेव सा| सर्वमार्गानुसारेण जयेद्व्याधीन् सुयोजिता||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhanArthaM snehapAnavidhiH (21) · Śloka 21
হ্যস্তনে জীর্ণ এবান্নে স্নেহোঽচ্ছঃ শুদ্ধযে বহুঃ||২১||
ह्यस्तने जीर्ण एवान्ने स्नेहोऽच्छः शुद्धये बहुः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shamanArthaM snehapAnavidhiH (22) · Śloka 22
শমনঃ ক্ষুদ্বতোঽনন্নো মধ্যমাত্রশ্চ শস্যতে||২২||
शमनः क्षुद्वतोऽनन्नो मध्यमात्रश्च शस्यते||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuMhaNArthaM snehapAnavidhiH (23) · Śloka 23
বৃংহণো রসমদ্যাদ্যৈঃ সভক্তোঽল্পো হিতঃ স চ| বালবৃদ্ধপিপাসার্তস্নেহদ্বিণ্মদ্যশীলিষু| স্ত্রীস্নেহনিত্যমন্দাগ্নিসুখিতক্লেশভীরুষু| মৃদুকোষ্ঠাল্পদোষেষু কালে চোষ্ণে কৃশেষু চ||২৩||
बृंहणो रसमद्याद्यैः सभक्तोऽल्पो हितः स च| बालवृद्धपिपासार्तस्नेहद्विण्मद्यशीलिषु| स्त्रीस्नेहनित्यमन्दाग्निसुख़ितक्लेशभीरुषु| मृदुकोष्ठाल्पदोषेषु काले चोष्णे कृशेषु च||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Bojanasya prA~gmadhyottaraM snehapAnaPalam (24) · Śloka 24
স্নেহঃ প্রাগ্ভোজনাত্ কুর্যাদূরুজঙ্ঘাকটীবলম্| বেগানুলোম্যমারোগ্যমধঃ কাযগদক্ষযম্| মধ্যে বৃহত্ত্বাগ্নিবলস্থিরতাকুক্ষিরুক্শমান্| ইন্দ্রিযস্থিরতামূর্ধ্বমূর্ধ্বজত্রুগদক্ষযম্||২৪||
स्नेहः प्राग्भोजनात् कुर्यादूरुजङ्ग़ाकटीबलम्| वेगानुलोम्यमारोग्यमधः कायगदक्षयम्| मध्ये बृहत्त्वाग्निबलस्थिरताकुक्षिरुक्शमान्| इन्द्रियस्थिरतामूर्ध्वमूर्ध्वजत्रुगदक्षयम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAnusAraM snehasAhAyyadravyANi (25) · Śloka 25
বাতে সলবণং সর্পিঃ পিত্তে কেবলমিষ্যতে| বৈদ্যো দদ্যাদ্বহুকফে ক্ষারত্রিকটুকান্বিতম্||২৫||
वाते सलवणं सर्पिः पित्ते केवलमिष्यते| वैद्यो दद्याद्बहुकफे क्षारत्रिकटुकान्वितम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana acCapAnottaravidhiH (26) · Śloka 26
বাযুর্ষ্ণমচ্ছেঽনুপিবেত্স্নেহে তত্সুখপক্তযে| আস্যোপলেপশুদ্ধ্যৈ চ তৌবরারুষ্করে ন তু| উষ্ণোপচারঃ স্নেহে স্যাদুষ্ণো হ্যুষ্ণৈর্বিরুধ্যতে| ততো গুরুপ্রাবরণো নিবাতশযনস্থিতঃ| জরণান্তং প্রতীক্ষেত তৃষ্যন্নুষ্ণাল্পবারিপঃ||২৬||
वायुर्ष्णमच्छेऽनुपिबेत्स्नेहे तत्सुख़पक्तये| आस्योपलेपशुद्ध्यै च तौवरारुष्करे न तु| उष्णोपचारः स्नेहे स्यादुष्णो ह्युष्णैर्विरुध्यते| ततो गुरुप्रावरणो निवातशयनस्थितः| जरणान्तं प्रतीक्षेत तृष्यन्नुष्णाल्पवारिपः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIryamANasnehalakShaNam (27) · Śloka 27
শিরোরুগ্ভ্রমনিষ্ঠীবমূর্চ্ছাসাদারতিক্লমৈঃ| জানীযাদ্ ভেষজং জীর্যত্.....................||২৭||
शिरोरुग्भ्रमनिष्ठीवमूर्च्छासादारतिक्लमैः| जानीयाद् भेषजं जीर्यत्.....................||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNasnehalakShaNam (28) · Śloka 28
...........................জীর্ণং তচ্ছান্তিলাঘবাত্| অনুলোমানিলস্বাস্থ্যক্ষুত্তৃষ্ণোদ্গারশুদ্ধিভিঃ||২৮||
...........................जीर्णं तच्छान्तिलाघवात्| अनुलोमानिलस्वास्थ्यक्षुत्तृष्णोद्गारशुद्धिभिः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNAjIrNavisha~gkAyAM kRutyam (29) · Śloka 29
জীর্ণাজীর্ণবিশঙ্কাযাং পুনরুষ্ণোদকং পিবেত্| তেনোদ্গারবিশুদ্ধিঃ স্যাত্ততশ্চ রুচিলাঘবম্||২৯||
जीर्णाजीर्णविशङ्कायां पुनरुष्णोदकं पिबेत्| तेनोद्गारविशुद्धिः स्यात्ततश्च रुचिलाग़वम्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehaM pAsyataH pibataH pItavatashca BojanavidhiH (30) · Śloka 30
ভোজ্যোঽন্নং মাত্রযা পাস্যন্ শ্বঃ পিবন্ পীতবানপি| দ্রবোষ্নমনভিষ্যন্দি নাতিস্নিগ্ধমসঙ্করম্||৩০||
भोज्योऽन्नं मात्रया पास्यन् श्वः पिबन् पीतवानपि| द्रवोष्नमनभिष्यन्दि नातिस्निग्धमसङ्करम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehapIte niyamAH (31) · Śloka 31
উষ্ণোদকোপচারী স্যাদ্ ব্রহ্মচারী ক্ষপাশযঃ| ব্যাযামবেগসংরোধশোকবর্ষহিমাতপান্| প্রবাতযানযানাধ্বভাষ্যাত্যাসনসংস্থিতীঃ| নীচাত্যুচ্চোপধানাহস্স্বপ্নধূমরজাংসি চ| যান্যহানি পিবেত্তানি তাবন্ত্যন্যান্যপি ত্যজেত্| সর্বকর্মস্বযং প্রাযো ব্যাধিক্ষীণেষু চ ক্রমঃ| উপচারস্তু শমনে কার্যঃ স্নেহে বিরিক্তবত্||৩১||
उष्णोदकोपचारी स्याद् ब्रह्मचारी क्षपाशयः| व्यायामवेगसंरोधशोकवर्षहिमातपान्| प्रवातयानयानाध्वभाष्यात्यासनसंस्थितीः| नीचात्युच्चोपधानाहस्स्वप्नधूमरजांसि च| यान्यहानि पिबेत्तानि तावन्त्यन्यान्यपि त्यजेत्| सर्वकर्मस्वयं प्रायो व्याधिक्षीणेषु च क्रमः| उपचारस्तु शमने कार्यः स्नेहे विरिक्तवत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehapAnAtpUrvaM dIpanauShadhaM deyam (32) · Śloka 32
স্নেহস্য পানাত্ পূর্বঞ্চ দাতব্যং মৃদু ভেষজম্| উত্তেজনং হুতাশস্য কোষ্ঠলাঘবকারি চ||৩২||
स्नेहस्य पानात् पूर्वञ्च दातव्यं मृदु भेषजम्| उत्तेजनं हुताशस्य कोष्ठलाग़वकारि च||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehapAne kAlamaryAdA (33) · Śloka 33
ত্র্যহমচ্ছং মৃদৌ কোষ্ঠে ক্রূরে সপ্তদিনং পিবেত্| সম্যক্স্নিগ্ধোঽথবা যাবদতঃ সাত্মীভবেত্পরম্||৩৩||
त्र्यहमच्छं मृदौ कोष्ठे क्रूरे सप्तदिनं पिबेत्| सम्यक्स्निग्धोऽथवा यावदतः सात्मीभवेत्परम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAtmIBUtasnehapraBAvaH (34) · Śloka 34
সাত্মীভূতো হি কুরুতে ন মলানামুদীরণম্||৩৪||
सात्मीभूतो हि कुरुते न मलानामुदीरणम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehAtiyoge doShaH (35) · Śloka 35
অতিযোগেন বা ব্যাধীন্ যথাম্ব্বোঘোঽতিযোজনাত্| বিহত্য সেতুং মৃত্কোষ্ঠাত্ স্রবতি ক্ষপযন্ মৃদম্| স্নেহোঽপ্যগ্নিং তথা হত্বা স্রবতি ক্ষপযংস্তনুম্||৩৫||
अतियोगेन वा व्याधीन् यथाम्ब्वोग़ोऽतियोजनात्| विहत्य सेतुं मृत्कोष्ठात् स्रवति क्षपयन् मृदम्| स्नेहोऽप्यग्निं तथा हत्वा स्रवति क्षपयंस्तनुम्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyaksnigdhAsnigdhalakShaNam (36) · Śloka 36
বাতানুলোম্যং দীপ্তোঽগ্নির্বর্চঃ স্নিগ্ধমসংহতম্| মৃদুস্নিগ্ধাঙ্গতাগ্লানি স্নেহোদ্বেগোঽথ লাঘবম্| বিমলেন্দ্রিযতা সম্যক্ স্নিগ্ধে রূক্ষে বিপর্যযঃ||৩৬||
वातानुलोम्यं दीप्तोऽग्निर्वर्चः स्निग्धमसंहतम्| मृदुस्निग्धाङ्गताग्लानि स्नेहोद्वेगोऽथ लाग़वम्| विमलेन्द्रियता सम्यक् स्निग्धे रूक्षे विपर्ययः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisnigdhalakShaNAni (37) · Śloka 37
পাণ্ড্বামযাঙ্গসদনঘ্রাণবক্ত্রগুদস্রবাঃ| গুদদাহারুচিশ্ছর্দিমূর্চ্ছাতৃষ্ণাপ্রবাহিকাঃ| শুক্তোদ্গারভ্রমশ্বাসকাসাঃ স্নেহাতিসেবনাত্||৩৭||
पाण्ड्वामयाङ्गसदनग़्राणवक्त्रगुदस्रवाः| गुददाहारुचिश्छर्दिमूर्च्छातृष्णाप्रवाहिकाः| शुक्तोद्गारभ्रमश्वासकासाः स्नेहातिसेवनात्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mithyAsnigdhalakShaNam (38) · Śloka 38
অমাত্রযাঽহিতোঽকালে মিথ্যাহারবিহারতঃ| স্নেহঃ করোতি শোফার্শস্তন্দ্রানিদ্রাবিসংজ্ঞতাঃ| কণ্ডূকুষ্ঠজ্বরোত্ক্লেশশূলানাহবলক্ষযান্| জঠরেন্দ্রিযদৌর্বল্যজাড্যামস্তম্ভবাগ্গ্রহান্| তাংস্তান্স্বদোষহেতূত্থান্পাণ্ড্বাদীংশ্চাতিযোজনাত্||৩৮||
अमात्रयाऽहितोऽकाले मिथ्याहारविहारतः| स्नेहः करोति शोफार्शस्तन्द्रानिद्राविसंज्ञताः| कण्डूकुष्ठज्वरोत्क्लेशशूलानाहबलक्षयान्| जठरेन्द्रियदौर्बल्यजाड्यामस्तम्भवाग्ग्रहान्| तांस्तान्स्वदोषहेतूत्थान्पाण्ड्वादींश्चातियोजनात्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehavyApadi sAdhanam (39) · Śloka 39
ক্ষুত্তৃষ্ণোল্লেখনস্বেদরূক্ষপান্নভেষজম্| তক্রারিষ্টখলোদ্দালযবশ্যামাককোদ্রবাঃ| পিপ্পলীত্রিফলাক্ষৌদ্রপথ্যাগোমূত্রগুগ্গুলু| যথাস্বং প্রতিরোগং চ স্নেহব্যাপদি সাধনম্||৩৯||
क्षुत्तृष्णोल्लेख़नस्वेदरूक्षपान्नभेषजम्| तक्रारिष्टख़लोद्दालयवश्यामाककोद्रवाः| पिप्पलीत्रिफलाक्षौद्रपथ्यागोमूत्रगुग्गुलु| यथास्वं प्रतिरोगं च स्नेहव्यापदि साधनम्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virUkShaNasya samyakkRutAtikRutalakShaNam (40) · Śloka 40
বিরূক্ষণে লঙ্ঘনবত্ কৃতাতিকৃতলক্ষণম্||৪০||
विरूक्षणे लङ्ग़नवत् कृतातिकृतलक्षणम्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaprakRuteH snehenAtitIkShNIBUtA- nilatRuShNAyAmupacAraH (41) · Śloka 41
স্নেহেন পৈত্তিকস্যাগ্নির্যদা তীব্রতরীকৃতঃ| স্নেহমাশু জরাং নীত্বা পুনরোজোঽভিতশ্চরন্| উদীরযেত্ সোপসর্গাং পিপাসামস্য বাধিকাম্| সোঽসূংস্ত্যজেদ্যদ্যুদকং ন পিবেদাশু শীতলম্| শীতসেকাবগাহান্ বা তত্তৃষ্ণাপীডিতো ভজেত্| স্নেহাগ্নিনা দহ্যমানঃ স্ববিষেণৈব পন্নগঃ||৪১||
स्नेहेन पैत्तिकस्याग्निर्यदा तीव्रतरीकृतः| स्नेहमाशु जरां नीत्वा पुनरोजोऽभितश्चरन्| उदीरयेत् सोपसर्गां पिपासामस्य बाधिकाम्| सोऽसूंस्त्यजेद्यद्युदकं न पिबेदाशु शीतलम्| शीतसेकावगाहान् वा तत्तृष्णापीडितो भजेत्| स्नेहाग्निना दह्यमानः स्वविषेणैव पन्नगः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaprakRuteH snehe~ajIrNe tIvratRuShNAyAM copacAraHkaPAnilaprakRuteH samaprakRuteshca tRuShNAyAmupacAraH (42) · Śloka 42
অজীর্ণে বলবত্যা তু শীতৈর্দিহ্যাচ্ছিরোমুখম্| ছর্দযেত্তদশান্তৌ চ পীত্বা শীতোদকং পুনঃ| রূক্ষান্নমুল্লিখেদ্ ভুক্ত্বা.......................... ................................তাদৃশ্যাং তু কফানিলে| সমদোষশ্চ নিঃশেষং স্নেহমুষ্ণাম্বুনোদ্ধরেত্| ততো দোষাদিবলতঃ পূর্বোক্তঞ্চ বিধিং শ্রযেত্||৪২||
अजीर्णे बलवत्या तु शीतैर्दिह्याच्छिरोमुख़म्| छर्दयेत्तदशान्तौ च पीत्वा शीतोदकं पुनः| रूक्षान्नमुल्लिख़ेद् भुक्त्वा.......................... ................................तादृश्यां तु कफानिले| समदोषश्च निःशेषं स्नेहमुष्णाम्बुनोद्धरेत्| ततो दोषादिबलतः पूर्वोक्तञ्च विधिं श्रयेत्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pitte sarpiHpAnanirNayaH (43) · Śloka 43
ন সর্পিঃ কেবলং পিত্তে পেযং সামে বিশেষতঃ| সর্বং হ্যনুরুজং দেহং হত্বা সংজ্ঞা চ মারযেত্||৪৩||
न सर्पिः केवलं पित्ते पेयं सामे विशेषतः| सर्वं ह्यनुरुजं देहं हत्वा संज्ञा च मारयेत्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehanAnantaraM virekavamanasevanavidhiH (44) · Śloka 44
স্নিগ্ধদ্রবোষ্ণধন্বোত্থরসভুক্স্বেদমাচরেত্| স্নিগ্ধস্ত্র্যহং স্থিতঃ কুর্যাদ্বিরেকং বমনং পুনঃ| একাহং দিনমন্যচ্চ কফমুত্ক্লেশ্য তত্করৈঃ| তিলমাষদধিক্ষীরগুডমত্স্যরসাদিভিঃ||৪৪||
स्निग्धद्रवोष्णधन्वोत्थरसभुक्स्वेदमाचरेत्| स्निग्धस्त्र्यहं स्थितः कुर्याद्विरेकं वमनं पुनः| एकाहं दिनमन्यच्च कफमुत्क्लेश्य तत्करैः| तिलमाषदधिक्षीरगुडमत्स्यरसादिभिः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsalAdiShu snehanAtpUrvaM rUkShaNam (45) · Śloka 45
মাংসলা মেদুরা ভূরিশ্লেষ্মাণো বিষমাগ্নযঃ| স্নেহোচিতাশ্চ যে স্নেহ্যাস্তান্ পূর্বং রূক্ষযেত্ততঃ| সংস্নেহ্য শোধযেদেবং স্নেহব্যাপন্ন জাযতে| অলং মলানীরযিতুং স্নেহশ্চাসাত্ম্যতাং গতঃ||৪৫||
मांसला मेदुरा भूरिश्लेष्माणो विषमाग्नयः| स्नेहोचिताश्च ये स्नेह्यास्तान् पूर्वं रूक्षयेत्ततः| संस्नेह्य शोधयेदेवं स्नेहव्यापन्न जायते| अलं मलानीरयितुं स्नेहश्चासात्म्यतां गतः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadyaH snehanayogAstadarhAshca (46) · Śloka 46
বালবৃদ্ধাদিষু স্নেহপরিহারাসহিষ্ণুষু| যোগানিমাননুদ্বেগান্ সদ্যঃ স্নেহান্ প্রযোজযেত্| প্রভূতমাংসনিষ্ক্বাথান্ জাঙ্গলানূপজান্ রসান্| স্নেহভৃষ্টেষু বা তেষু যবাগূং বাঽতিসংহতাম্| তিলচূর্ণং চ সস্নেহং ফাণিতং কৃসরং তথা| তিলকাম্বলিকং ভূরিস্নেহং সর্পিষ্মতীমপি| পেযাং সুখোষ্ণাং ক্ষৈরেযীং পাত্রে বা সসিতাঘৃতে| সর্পির্লবণযুক্তং বা সদ্যঃ দুগ্ধং তথা পযঃ| পেযাং চ পঞ্চপ্রসৃতাং স্নেহৈস্তণ্ডুলপঞ্চমৈঃ| পাযসং মাষমিশ্রং চ বহুস্নেহসমাযুতম্| তৈলশুণ্ঠীগুডরসং জীর্ণে মাংসরসাশিনঃ| স্নেহং বৈকং সুরাঽচ্ছেন দধ্নো বা সগুডং সরম্| বসাং বরাহজাং সর্পিঃ পিপ্পলীং লবণং তিলান্| পিপ্পলীং লবণং স্নেহাংশ্চতুরো দধিমস্তুকম্| দধ্না সিদ্ধং ব্যোষগর্ভং ধাত্রীদ্রাক্ষারসে ঘৃতম্| যবকোলকুলত্থাম্বুক্ষারক্ষীরসুরাদধি| ঘৃতং চ সিদ্ধং তুল্যাংশং সদ্যঃ স্নেহনমুত্তমম্| সিদ্ধাংশ্চ চতুরঃ স্নেহান্ বদরত্রিফলারসৈঃ| যোনিশুক্রামযহরান্ সদ্যঃ স্নেহান্ প্রযোজযেত্| লবণোপহিতাঃ স্নেহাঃ স্নেহযন্ত্যচিরান্নরম্| তদ্ধি বিষ্যন্দ্যরূক্ষং চ সূক্ষ্মমুষ্ণং ব্যবাযি চ||৪৬||
बालवृद्धादिषु स्नेहपरिहारासहिष्णुषु| योगानिमाननुद्वेगान् सद्यः स्नेहान् प्रयोजयेत्| प्रभूतमांसनिष्क्वाथान् जाङ्गलानूपजान् रसान्| स्नेहभृष्टेषु वा तेषु यवागूं वाऽतिसंहताम्| तिलचूर्णं च सस्नेहं फाणितं कृसरं तथा| तिलकाम्बलिकं भूरिस्नेहं सर्पिष्मतीमपि| पेयां सुख़ोष्णां क्षैरेयीं पात्रे वा ससिताघृते| सर्पिर्लवणयुक्तं वा सद्यः दुग्धं तथा पयः| पेयां च पञ्चप्रसृतां स्नेहैस्तण्डुलपञ्चमैः| पायसं माषमिश्रं च बहुस्नेहसमायुतम्| तैलशुण्ठीगुडरसं जीर्णे मांसरसाशिनः| स्नेहं वैकं सुराऽच्छेन दध्नो वा सगुडं सरम्| वसां वराहजां सर्पिः पिप्पलीं लवणं तिलान्| पिप्पलीं लवणं स्नेहांश्चतुरो दधिमस्तुकम्| दध्ना सिद्धं व्योषगर्भं धात्रीद्राक्षारसे घृतम्| यवकोलकुलत्थाम्बुक्षारक्षीरसुरादधि| घृतं च सिद्धं तुल्यांशं सद्यः स्नेहनमुत्तमम्| सिद्धांश्च चतुरः स्नेहान् बदरत्रिफलारसैः| योनिशुक्रामयहरान् सद्यः स्नेहान् प्रयोजयेत्| लवणोपहिताः स्नेहाः स्नेहयन्त्यचिरान्नरम्| तद्धि विष्यन्द्यरूक्षं च सूक्ष्ममुष्णं व्यवायि च||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuShThAdiShu snehanArthaM guDAdInAM niShedhaH triPalAdInAM vidhishca (47) · Śloka 47
গুডানূপামিষক্ষীরতিলমাষসুরাদধি| কুষ্ঠশোফপ্রমেহেষু স্নেহার্থং ন প্রকল্পযেত্| ত্রিফলাপিপ্পলীপথ্যাগুগ্গুল্বাদিবিপাচিতান্| স্নেহান্ যথাস্বমেতেষাং যোজযেদবিকারিণঃ| ক্ষীণানাং ত্বামযৈরগ্নিদেহসন্ধুক্ষণক্ষমান্||৪৭||
गुडानूपामिषक्षीरतिलमाषसुरादधि| कुष्ठशोफप्रमेहेषु स्नेहार्थं न प्रकल्पयेत्| त्रिफलापिप्पलीपथ्यागुग्गुल्वादिविपाचितान्| स्नेहान् यथास्वमेतेषां योजयेदविकारिणः| क्षीणानां त्वामयैरग्निदेहसन्धुक्षणक्षमान्||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehAByAsasya Palam (3) · Śloka 3
দীপ্তান্তরাগ্নিঃ পরিশুদ্ধকোষ্ঠঃ প্রত্যগ্রধাতুঃ বলবর্ণযুক্তঃ| দৃঢেন্দির্যো মন্দজরঃ শতাযুঃ স্নেহোপসেবী পুরুষঃ প্রদিষ্টঃ| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতৌ অষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং সূত্রস্থানে স্নেহবিধির্নাম পঞ্চবিংশোঽধ্যাযঃ||৩||
दीप्तान्तराग्निः परिशुद्धकोष्ठः प्रत्यग्रधातुः बलवर्णयुक्तः| दृढेन्दिर्यो मन्दजरः शतायुः स्नेहोपसेवी पुरुषः प्रदिष्टः| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने स्नेहविधिर्नाम पञ्चविंशोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon